Monday, 5 May 2025

Sanso ki mala pe, Nusrat

 Spotify 30 min

सांसों की माला पे सिमरूँ मैं पी का नाम

अपने मन की मैं जानूं और पी के मन की राम

यही मेरी बंदगी है यही मेरी पूजा


अब किस्मत के हाथ है इस बंधन की लाज

मैंने तो मन लिख दिया सांवरे के नाम

मैं पी की मूरत को पूजू मैं पी की सूरत को पूजू 

हर दम, पी के नाम कहूँ मैं पुजारी हर साँस में वारी 


हम और नहीं kacchu काम के मतवाले पी के नाम के

सजनी बाती कब लिखूँ जो प्रीतम हो परदेस 

तन में, मन में पिया बसे, भेजूँ किसे सन्देश में


हर हर में है हर बसे, हर हर को हर है हर की आस 

हर को हर हर ढूँढ फिरी, और हर है मोरे पास


दीन धरम सब छोड़ के मैं तो पी की धुन में सुध-बुध खोई 

चित जाऊँ गुण पी पी के गाऊँ और नहीं कोई दूजा काम


प्रेम के रंग में ऐसी डूबी, बन गया एक ही रूप 

प्रेम की माला जपते-2, आप बनी मैं श्याम


आ पिया इन नैनन में जो मैं पलक ढांप तोहे लूँ

ना मैं देखू गैर को, ना मैं तोहे देखने दूं


प्रीतम, हम तुम एक हैं, जो कहें सुनन में दो

हम तुम एक हैं, प्रीतम, जो कहें सुनन में दो


प्रीतम, तुमरे संग है अपना राज सुहाग

तुम ना हो तो कच्छु नहीं, तुम मिले तो जागे भाग


औगण, पूजा-पाठ तजाय, और लगा प्रेम का रोग

प्रीतम का बस ध्यान रहे, यही है अपना जोग


हाथ छुड़ावत जात हो, जो निर्मल जान के मोहे

हृदय में से जात हो, तब मैं जानूं तोहे


हर दम देखो मोरा पहरुवा, सदा रहत मोरे घर नाहीं

अंदर-बाहर आप वही है, मैं नाहीं, मैं नाहीं


जोगनिया का भेष बना के पी को ढूंढन जाऊं री

नगरी-2, द्वारे-2, पी की शबद सुनाऊँ री


तरस बिखेरी जग में हो के, दर्शन भीख मांगू री

तन मन उन पर वारूं, पी की जोगनिया कहलाऊं री


प्रेम के रंग में ऐसी डूबी, बन गया एक ही रूप

प्रेम की माला जपते-2, आप बनी मैं श्याम


प्रीतम का कुछ दोष नहीं है, वो तो है निर्दोष

अपने आप से बातें करके, हो गई मैं बदनाम


प्रेम पियाला जब से पिया है, जी का है ये हाल

तारों पे नींद आ जाये, कांटों पे आराम


जीवन का श्रृंगार है प्रीतम, मांग का है सिंदूर

प्रीतम की नजरों से गिर के, जीना है किस काम

Monday, 30 January 2023

Familiarization with different types of primary and secondary tillage implements: mould board plough, disc plough and disc harrow.

Introduction: 
  Tillage implements are essential tools in the modern-day farming system. These tools help in preparing the soil, breaking down the clods, and creating a suitable environment for planting. This manual will introduce farmers to the primary and secondary tillage implements and provide a step-by-step guide on how to use them efficiently. 
  A. Mouldboard Plough: 
  The mouldboard plough is a primary tillage implement that is used to turn the soil over and create furrows. It is ideal for breaking up heavy soil and is commonly used before planting crops. 
   
  Step 1: Assemble the plough 
   
  The mouldboard plough is made up of several parts, including the ploughshare, landside, and mouldboard. Assemble the plough according to the manufacturer's instructions. 
  Step 2: Attach to the Tractor 
   
  Attach the mouldboard plough to the tractor using the three-point linkage system. The plough should be aligned with the tractor's rear axle to ensure proper balance. 
  Step 3: Adjust the Depth of Ploughing 
   
  The depth of ploughing is adjusted using the depth wheels. The depth should be set to match the requirements of the soil and crop. 
  Step 4: Begin Ploughing 
   
  Begin ploughing by driving the tractor forward, pulling the mouldboard plough through the soil. The plough should be able to turn over the soil, creating furrows. 
  Step 5: Continue Ploughing 
   
  Continue ploughing the field in a straight line, taking care to maintain the correct depth of ploughing. 
  Step 6: Finish Ploughing 
   
  Finish ploughing the field and return the mouldboard plough to its original position. 
   
  B. Disc Plough: 
  The disc plough is a secondary tillage implement that is used to break up clods and level the soil. It is ideal for use in light soil and is commonly used after the mouldboard plough. 
   
  Step 1: Assemble the Disc Plough 
   
  The disc plough is made up of several parts, including the discs and frame. Assemble the disc plough according to the manufacturer's instructions. 
  Step 2: Attach to the Tractor 
   
  Attach the disc plough to the tractor using the three-point linkage system. The plough should be aligned with the tractor's rear axle to ensure proper balance. 
  Step 3: Adjust the Depth of Ploughing 
   
  The depth of ploughing is adjusted using the depth wheels. The depth should be set to match the requirements of the soil and crop. 
  Step 4: Begin Ploughing 
   
  Begin ploughing by driving the tractor forward, pulling the disc plough through the soil. The discs should break up the clods and level the soil. 
  Step 5: Continue Ploughing 
   
  Continue ploughing the field in a straight line, taking care to maintain the correct depth of ploughing. 
  Step 6: Finish Ploughing 
   
  Finish ploughing the field and return the disc plough to its original position. 
   
  C. Disc Harrow: 
  The disc harrow is a secondary tillage implement that is used to break up clods and level the soil. It is ideal for use in light soil and is commonly used after the mouldboard plough. 
   
  Step 1: Assemble the Disc Harrow 
   
  The disc harrow is made up of several parts, including the discs and frame. Assemble the disc harrow according to the manufacturer's instructions. 
  Step 2: Attach to the Tractor 
   
  Attach the disc harrow to the tractor using the three-point linkage system. The harrow should be aligned with the tractor's rear axle to ensure proper balance. 
   
  Step 3: Adjust the Height of Harrowing 
   
  The height of harrowing is adjusted using the adjustment bars. The height should be set to match the requirements of the soil and crop. 
  Step 4: Begin Harrowing 
   
  Begin harrowing by driving the tractor forward, pulling the disc harrow through the soil. The discs should break up the clods and level the soil. 
  Step 5: Continue Harrowing 
   
  Continue harrowing the field in a straight line, taking care to maintain the correct height of harrowing. 
  Step 6: Finish Harrowing 
   
  Finish harrowing the field and return the disc harrow to its original position. 
   
  Conclusion: 
  Familiarization with primary and secondary tillage implements is essential for effective and efficient farming. This manual provides a step-by-step guide on how to use the mouldboard plough, disc plough, and disc harrow. By following these steps, farmers can improve the quality of their soil and increase the yield of their crops. 

Saturday, 29 January 2022

Complete Valmiki Ramayan श्रीमद्वाल्मीकियरामायण

श्रीमद्वाल्मीकियरामायण/1Baalkand/तपःस्वाध्यायनिरतंतपस्वीवाग्विदांवरम्/नारदंपरिपप्रच्छवाल्मीकिर्मुनिपुंगवम्/कोन्वस्मिन्साम्प्रतंलोकेगुणवान्कश्चवीर्यवान्/धर्मज्ञश्चकृतज्ञश्चसत्यवाक्योदृढव्रतः/चारित्रेणचकोयुक्तःसर्वभूतेषुकोहितः/विद्वान्कःकःसमर्थश्चकश्चैकप्रियदर्शनः/आत्मवान्कोजितक्रोधोमतिमान्कोऽनसूयकः/कस्यबिभ्यतिदेवाश्चजातरोषस्यसंयुगे/एतदिच्छाम्यहंश्रोतुंपरंकौतूहलंहिमे/महर्षेत्वंसमर्थोऽसिज्ञातुमेवंविधंनरम्/श्रुत्वाचैतत्त्रिलोकज्ञोवाल्मीकेर्नारदोवचः/श्रूयतामितिचामन्त्र्यप्रहृष्टोवाक्यमब्रवीत्/बहवोदुर्लभाश्चैवयेत्वयाकीर्तितागुणाः/मुनेवक्ष्याम्यहंबुद्ध्वातैर्युक्तःश्रूयतांनरः/इक्ष्वाकुवंशप्रभवोरामोनामजनैःश्रुतः/नियतात्मामहावीर्योद्युतिमान्धृतिमान्वशी/बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मीश्रीमाञ्शत्रुनिबर्हणः/विपुलांसोमहाबाहुःकम्बुग्रीवोमहाहनुःd/महोरस्कोमहेष्वासोगूढजत्रुररिंदमः/आजानुबाहुःसुशिराःसुललाटःसुविक्रमः/समःसमविभक्ताङ्गःस्निग्धवर्णःप्रतापवान्/पीनवक्षाविशालाक्षोलक्ष्मीवाञ्शुभलक्षणः/धर्मज्ञःसत्यसंधश्चप्रजानांचहितेरतः/यशस्वीज्ञानसंपन्नःशुचिर्वश्यःसमाधिमान्/रक्षिताजीवलोकस्यधर्मस्यपरिरक्षिता/वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञोधनुर्वेदेचनिष्ठितः/सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञोस्मृतिमान्प्रतिभानवान्/सर्वलोकप्रियःसाधुरदीनात्माविचक्षणः/सर्वदाभिगतःसद्भिःसमुद्रइवसिन्धुभिः/आर्यःसर्वसमश्चैवसदैकप्रियदर्शनः/सचसर्वगुणोपेतःकौसल्यानन्दवर्धनः/समुद्रइवगाम्भीर्येधैर्येणहिमवानिव/विष्णुनासदृशोवीर्येसोमवत्प्रियदर्शनः/कालाग्निसदृशःक्रोधेक्षमयापृथिवीसमः/धनदेनसमस्त्यागेसत्येधर्मइवापरः/तमेवंगुणसंपन्नंरामंसत्यपराक्रमम्/ज्येष्ठंश्रेष्ठगुणैर्युक्तंप्रियंदशरथःसुतम्/यौवराज्येनसंयोक्तुमैच्छत्प्रीत्यामहीपतिः/तस्याभिषेकसंभारान्दृष्ट्वाभार्याथकैकयी/पूर्वंदत्तवरादेवीवरमेनमयाचत/विवासनंचरामस्यभरतस्याभिषेचनम्/ससत्यवचनाद्राजाधर्मपाशेनसंयतः/विवासयामाससुतंरामंदशरथःप्रियम्/सजगामवनंवीरःप्रतिज्ञामनुपालयन्/पितुर्वचननिर्देशात्कैकेय्याःप्रियकारणात्/तंव्रजन्तंप्रियोभ्रातालक्ष्मणोऽनुजगामह/स्नेहाद्विनयसंपन्नःसुमित्रानन्दवर्धनः/सर्वलक्षणसंपन्नानारीणामुत्तमावधूः/सीताप्यनुगतारामंशशिनंरोहिणीयथा/पौरैरनुगतोदूरंपित्रादशरथेनच/शृङ्गवेरपुरेसूतंगङ्गाकूलेव्यसर्जयत्/तेवनेनवनंगत्वानदीस्तीर्त्वाबहूदकाः/चित्रकूटमनुप्राप्यभरद्वाजस्यशासनात्/रम्यमावसथंकृत्वारममाणावनेत्रयः/देवगन्धर्वसंकाशास्तत्रतेन्यवसन्सुखम्/चित्रकूटंगतेरामेपुत्रशोकातुरस्तदा/राजादशरथःस्वर्गंजगामविलपन्सुतम्/मृतेतुतस्मिन्भरतोवसिष्ठप्रमुखैर्द्विजैः/नियुज्यमानोराज्यायनैच्छद्राज्यंमहाबलः/सजगामवनंवीरोरामपादप्रसादकः/पादुकेचास्यराज्यायन्यासंदत्त्वापुनःपुनः/निवर्तयामासततोभरतंभरताग्रजः/सकाममनवाप्यैवरामपादावुपस्पृशन्/नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यंरामागमनकाङ्क्षया/रामस्तुपुनरालक्ष्यनागरस्यजनस्यच/तत्रागमनमेकाग्रेदण्डकान्प्रविवेशह/विराधंराक्षसंहत्वाशरभङ्गंददर्शह/सुतीक्ष्णंचाप्यगस्त्यंचअगस्त्यभ्रातरंतथा/अगस्त्यवचनाच्चैवजग्राहैन्द्रंशरासनम्/खड्गंचपरमप्रीतस्तूणीचाक्षयसायकौ/वसतस्तस्यरामस्यवनेवनचरैःसह/ऋषयोऽभ्यागमन्सर्वेवधायासुररक्षसाम्/तेनतत्रैववसताजनस्थाननिवासिनी/विरूपिताशूर्पणखाराक्षसीकामरूपिणी/ततःशूर्पणखावाक्यादुद्युक्तान्सर्वराक्षसान्/खरंत्रिशिरसंचैवदूषणंचैवराक्षसं/निजघानरणेरामस्तेषांचैवपदानुगान्/रक्षसांनिहतान्यासन्सहस्राणिचतुर्दश/ततोज्ञातिवधंश्रुत्वारावणःक्रोधमूर्छितः/सहायंवरयामासमारीचंनामराक्षसं/वार्यमाणःसुबहुशोमारीचेनसरावणः/नविरोधोबलवताक्षमोरावणतेनते/अनादृत्यतुतद्वाक्यंरावणःकालचोदितः/जगामसहमरीचस्तस्याश्रमपदंतदा/तेनमायाविनादूरमपवाह्यनृपात्मजौ/जहारभार्यांरामस्यगृध्रंहत्वाजटायुषम्/गृध्रंचनिहतंदृष्ट्वाहृतांश्रुत्वाचमैथिलीम्/राघवःशोकसंतप्तोविललापाकुलेन्द्रियः/ततस्तेनैवशोकेनगृध्रंदग्ध्वाजटायुषम्/मार्गमाणोवनेसीतांराक्षसंसंददर्शह/कबन्धंनामरूपेणविकृतंघोरदर्शनम्/तंनिहत्यमहाबाहुर्ददाहस्वर्गतश्चसः/सचास्यकथयामासशबरींधर्मचारिणीम्/श्रमणींधर्मनिपुणामभिगच्छेतिराघव/सोऽभ्यगच्छन्महातेजाःशबरींशत्रुसूदनः/शबर्यापूजितःसम्यग्रामोदशरथात्मजः/पम्पातीरेहनुमतासंगतोवानरेणह/हनुमद्वचनाच्चैवसुग्रीवेणसमागतः/सुग्रीवायचतत्सर्वंशंसद्रामोमहाबलः/ततोवानरराजेनवैरानुकथनंप्रति/रामायावेदितंसर्वंप्रणयाद्दुःखितेनच/वालिनश्चबलंतत्रकथयामासवानरः/प्रतिज्ञातंचरामेणतदावालिवधंप्रति/सुग्रीवःशङ्कितश्चासीन्नित्यंवीर्येणराघवे/राघवःप्रत्ययार्थंतुदुन्दुभेःकायमुत्तमम्/पादाङ्गुष्ठेनचिक्षेपसंपूर्णंदशयोजनम्/बिभेदचपुनःसालान्सप्तैकेनमहेषुणा/गिरिंरसातलंचैवजनयन्प्रत्ययंतदा/ततःप्रीतमनास्तेनविश्वस्तःसमहाकपिः/किष्किन्धांरामसहितोजगामचगुहांतदा/ततोऽगर्जद्धरिवरःसुग्रीवोहेमपिङ्गलः/तेननादेनमहतानिर्जगामहरीश्वरः/ततःसुग्रीववचनाद्धत्वावालिनमाहवे/सुग्रीवमेवतद्राज्येराघवःप्रत्यपादयत्/सचसर्वान्समानीयवानरान्वानरर्षभः/दिशःप्रस्थापयामासदिदृक्षुर्जनकात्मजाम्/ततोगृध्रस्यवचनात्संपातेर्हनुमान्बली/शतयोजनविस्तीर्णंपुप्लुवेलवणार्णवम्/तत्रलङ्कांसमासाद्यपुरींरावणपालिताम्/ददर्शसीतांध्यायन्तीमशोकवनिकांगताम्/निवेदयित्वाभिज्ञानंप्रवृत्तिंचनिवेद्यच/समाश्वास्यचवैदेहींमर्दयामासतोरणम्/पञ्चसेनाग्रगान्हत्वासप्तमन्त्रिसुतानपि/शूरमक्षंचनिष्पिष्यग्रहणंसमुपागमत्/अस्त्रेणोन्मुहमात्मानंज्ञात्वापैतामहाद्वरात्/मर्षयन्राक्षसान्वीरोयन्त्रिणस्तान्यदृच्छया/ततोदग्ध्वापुरींलङ्कामृतेसीतांचमैथिलीम्/रामायप्रियमाख्यातुंपुनरायान्महाकपिः/सोऽभिगम्यमहात्मानंकृत्वारामंप्रदक्षिणम्/न्यवेदयदमेयात्मादृष्टासीतेतितत्त्वतः/ततःसुग्रीवसहितोगत्वातीरंमहोदधेः/समुद्रंक्षोभयामासशरैरादित्यसंनिभैः/दर्शयामासचात्मानंसमुद्रःसरितांपतिः/समुद्रवचनाच्चैवनलंसेतुमकारयत्/तेनगत्वापुरींलङ्कांहत्वारावणमाहवे/अभ्यषिञ्चत्सलङ्कायांराक्षसेन्द्रंविभीषणम्/कर्मणातेनमहतात्रैलोक्यंसचराचरम्/सदेवर्षिगणंतुष्टंराघवस्यमहात्मनः/तथापरमसंतुष्टैःपूजितःसर्वदैवतैः/कृतकृत्यस्तदारामोविज्वरःप्रमुमोदह/देवताभ्योवरान्प्राप्यसमुत्थाप्यचवानरान्/पुष्पकंतत्समारुह्यनन्दिग्रामंययौतदा/नन्दिग्रामेजटांहित्वाभ्रातृभिःसहितोऽनघः/रामःसीतामनुप्राप्यराज्यंपुनरवाप्तवान्/प्रहृष्टमुदितोलोकस्तुष्टःपुष्टःसुधार्मिकः/निरायमोअरोगश्चदुर्भिक्षभयवर्जितः/नपुत्रमरणंकेचिद्द्रक्ष्यन्तिपुरुषाःक्वचित्/नार्यश्चाविधवानित्यंभविष्यन्तिपतिव्रताः/नवातजंभयंकिंचिन्नाप्सुमज्जन्तिजन्तवः/नचाग्रिजंभयंकिंचिद्यथाकृतयुगेतथा/अश्वमेधशतैरिष्ट्वातथाबहुसुवर्णकैः/गवांकोट्ययुतंदत्त्वाविद्वद्भ्योविधिपूर्वकम्/राजवंशाञ्शतगुणान्स्थापयिष्यतिराघवः/चातुर्वर्ण्यंचलोकेऽस्मिन्स्वेस्वेधर्मेनियोक्ष्यति/दशवर्षसहस्राणिदशवर्षशतानिच/रामोराज्यमुपासित्वाब्रह्मलोकंगमिष्यति/इदंपवित्रंपापघ्नंपुण्यंवेदैश्चसंमितम्/यःपठेद्रामचरितंसर्वपापैःप्रमुच्यते/एतदाख्यानमायुष्यंपठन्रामायणंनरः/सपुत्रपौत्रःसगणःप्रेत्यस्वर्गेमहीयते/पठन्द्विजोवागृषभत्वमीयात्॑स्यात्क्षत्रियोभूमिपतित्वमीयात्/वणिग्जनःपण्यफलत्वमीयाज्॑जनश्चशूद्रोऽपिमहत्त्वमीयात्/12/नारदस्यतुतद्वाक्यंश्रुत्वावाक्यविशारदः/पूजयामासधर्मात्मासहशिष्योमहामुनिः/यथावत्पूजितस्तेनदेवर्षिर्नारदस्तदा/आपृष्ट्वैवाभ्यनुज्ञातःसजगामविहायसं/समुहूतंगतेतस्मिन्देवलोकंमुनिस्तदा/जगामतमसातीरंजाह्नव्यास्त्वविदूरतः/सतुतीरंसमासाद्यतमसायामहामुनिः/शिष्यमाहस्थितंपार्श्वेदृष्ट्वातीर्थमकर्दमम्/अकर्दममिदंतीर्थंभरद्वाजनिशामय/रमणीयंप्रसन्नाम्बुसन्मनुष्यमनोयथा/न्यस्यतांकलशस्तातदीयतांवल्कलंमम/इदमेवावगाहिष्येतमसातीर्थमुत्तमम्/एवमुक्तोभरद्वाजोवाल्मीकेनमहात्मना/प्रायच्छतमुनेस्तस्यवल्कलंनियतोगुरोः/सशिष्यहस्तादादायवल्कलंनियतेन्द्रियः/विचचारहपश्यंस्तत्सर्वतोविपुलंवनम्/तस्याभ्याशेतुमिथुनंचरन्तमनपायिनम्/ददर्शभगवांस्तत्रक्रौञ्चयोश्चारुनिःस्वनम्/तस्मात्तुमिथुनादेकंपुमांसंपापनिश्चयः/जघानवैरनिलयोनिषादस्तस्यपश्यतः/तंशोणितपरीताङ्गंवेष्टमानंमहीतले/भार्यातुनिहतंदृष्ट्वारुरावकरुणांगिरम्/तथातुतंद्विजंदृष्ट्वानिषादेननिपातितम्/ऋषेर्धर्मात्मनस्तस्यकारुण्यंसमपद्यत/ततःकरुणवेदित्वादधर्मोऽयमितिद्विजः/निशाम्यरुदतींक्रौञ्चीमिदंवचनमब्रवीत्/मानिषादप्रतिष्ठांत्वमगमःशाश्वतींसमाः/यत्क्रौञ्चमिथुनादेकमवधीःकाममोहितम्/तस्यैवंब्रुवतश्चिन्ताबभूवहृदिवीक्षतः/शोकार्तेनास्यशकुनेःकिमिदंव्याहृतंमया/चिन्तयन्समहाप्राज्ञश्चकारमतिमान्मतिम्/शिष्यंचैवाब्रवीद्वाक्यमिदंसमुनिपुंगवः/पादबद्धोऽक्षरसमस्तन्त्रीलयसमन्वितः/शोकार्तस्यप्रवृत्तोमेश्लोकोभवतुनान्यथा/शिष्यस्तुतस्यब्रुवतोमुनेर्वाक्यमनुत्तमम्/प्रतिजग्राहसंहृष्टस्तस्यतुष्टोऽभवद्गुरुः/सोऽभिषेकंततःकृत्वातीर्थेतस्मिन्यथाविधि/तमेवचिन्तयन्नर्थमुपावर्ततवैमुनिः/भरद्वाजस्ततःशिष्योविनीतःश्रुतवान्गुरोः/कलशंपूर्णमादायपृष्ठतोऽनुजगामह/सप्रविश्याश्रमपदंशिष्येणसहधर्मवित्/उपविष्टःकथाश्चान्याश्चकारध्यानमास्थितः/आजगामततोब्रह्मालोककर्तास्वयंप्रभुः/चतुर्मुखोमहातेजाद्रष्टुंतंमुनिपुंगवम्/वाल्मीकिरथतंदृष्ट्वासहसोत्थायवाग्यतः/प्राञ्जलिःप्रयतोभूत्वातस्थौपरमविस्मितः/पूजयामासतंदेवंपाद्यार्घ्यासनवन्दनैः/प्रणम्यविधिवच्चैनंपृष्ट्वानामयमव्ययम्/अथोपविश्यभगवानासनेपरमार्चिते/वाल्मीकयेमहर्षयेसंदिदेशासनंततः/उपविष्टेतदातस्मिन्साक्षाल्लोकपितामहे/तद्गतेनैवमनसावाल्मीकिर्ध्यानमास्थितः/पापात्मनाकृतंकष्टंवैरग्रहणबुद्धिना/यस्तादृशंचारुरवंक्रौञ्चंहन्यादकारणात्/शोचन्नेवमुहुःक्रौञ्चीमुपश्लोकमिमंपुनः/जगावन्तर्गतमनाभूत्वाशोकपरायणः/तमुवाचततोब्रह्माप्रहसन्मुनिपुंगवम्/श्लोकएवत्वयाबद्धोनात्रकार्याविचारणा/मच्छन्दादेवतेब्रह्मन्प्रवृत्तेयंसरस्वती/रामस्यचरितंकृत्स्नंकुरुत्वमृषिसत्तम/धर्मात्मनोगुणवतोलोकेरामस्यधीमतः/वृत्तंकथयधीरस्ययथातेनारदाच्छ्रुतम्/रहस्यंचप्रकाशंचयद्वृत्तंतस्यधीमतः/रामस्यसहसौमित्रेराक्षसानांचसर्वशः/वैदेह्याश्चैवयद्वृत्तंप्रकाशंयदिवारहः/तच्चाप्यविदितंसर्वंविदितंतेभविष्यति/नतेवागनृताकाव्येकाचिदत्रभविष्यति/कुरुरामकथांपुण्यांश्लोकबद्धांमनोरमाम्/यावत्स्थास्यन्तिगिरयःसरितश्चमहीतले/तावद्रामायणकथालोकेषुप्रचरिष्यति/यावद्रामस्यचकथात्वत्कृताप्रचरिष्यति/तावदूर्ध्वमधश्चत्वंमल्लोकेषुनिवत्स्यसि/इत्युक्त्वाभगवान्ब्रह्मातत्रैवान्तरधीयत/ततःसशिष्योवाल्मीकिर्मुनिर्विस्मयमाययौ/तस्यशिष्यास्ततःसर्वेजगुःश्लोकमिमंपुनः/मुहुर्मुहुःप्रीयमाणाःप्राहुश्चभृशविस्मिताः/समाक्षरैश्चतुर्भिर्यःपादैर्गीतोमहर्षिणा/सोऽनुव्याहरणाद्भूयःशोकःश्लोकत्वमागतः/तस्यबुद्धिरियंजातावाल्मीकेर्भावितात्मनः/कृत्स्नंरामायणंकाव्यमीदृशैःकरवाण्यहम्/उदारवृत्तार्थपदैर्मनोरमैस्॑तदास्यरामस्यचकारकीर्तिमान्/समाक्षरैःश्लोकशतैर्यशस्विनो॑यशस्करंकाव्यमुदारधीर्मुनिः/13/श्रुत्वावस्तुसमग्रंतद्धर्मात्माधर्मसंहितम्/व्यक्तमन्वेषतेभूयोयद्वृत्तंतस्यधीमतः/उपस्पृश्योदकंसंयन्मुनिःस्थित्वाकृताञ्जलिः/प्राचीनाग्रेषुदर्भेषुधर्मेणान्वेषतेगतिम्/जन्मरामस्यसुमहद्वीर्यंसर्वानुकूलताम्/लोकस्यप्रियतांक्षान्तिंसौम्यतांसत्यशीलताम्/नानाचित्राःकथाश्चान्याविश्वामित्रसहायने/जानक्याश्चविवाहंचधनुषश्चविभेदनम्/रामरामविवादंचगुणान्दाशरथेस्तथा/तथाभिषेकंरामस्यकैकेय्यादुष्टभावताम्/व्याघातंचाभिषेकस्यरामस्यचविवासनम्/राज्ञःशोकंविलापंचपरलोकस्यचाश्रयम्/प्रकृतीनांविषादंचप्रकृतीनांविसर्जनम्/निषादाधिपसंवादंसूतोपावर्तनंतथा/गङ्गायाश्चाभिसंतारंभरद्वाजस्यदर्शनम्/भरद्वाजाभ्यनुज्ञानाच्चित्रकूटस्यदर्शनम्/वास्तुकर्मनिवेशंचभरतागमनंतथा/प्रसादनंचरामस्यपितुश्चसलिलक्रियाम्/पादुकाग्र्याभिषेकंचनन्दिग्रामनिवासनम्/दण्डकारण्यगमनंसुतीक्ष्णेनसमागमम्/अनसूयासमस्यांचअङ्गरागस्यचार्पणम्/शूर्पणख्याश्चसंवादंविरूपकरणंतथा/वधंखरत्रिशिरसोरुत्थानंरावणस्यच/मारीचस्यवधंचैववैदेह्याहरणंतथा/राघवस्यविलापंचगृध्रराजनिबर्हणम्/कबन्धदर्शनंचैवपम्पायाश्चापिदर्शनम्/शर्बर्यादर्शनंचैवहनूमद्दर्शनंतथा/विलापंचैवपम्पायांराघवस्यमहात्मनः/ऋष्यमूकस्यगमनंसुग्रीवेणसमागमम्/प्रत्ययोत्पादनंसख्यंवालिसुग्रीवविग्रहम्/वालिप्रमथनंचैवसुग्रीवप्रतिपादनम्/ताराविलापसमयंवर्षरात्रिनिवासनम्/कोपंराघवसिंहस्यबलानामुपसंग्रहम्/दिशःप्रस्थापनंचैवपृथिव्याश्चनिवेदनम्/अङ्गुलीयकदानंचऋक्षस्यबिलदर्शनम्/प्रायोपवेशनंचैवसंपातेश्चापिदर्शनम्/पर्वतारोहणंचैवसागरस्यचलङ्घनम्/रात्रौलङ्काप्रवेशंचएकस्यापिविचिन्तनम्/आपानभूमिगमनमवरोधस्यदर्शनम्/अशोकवनिकायानंसीतायाश्चापिदर्शनम्/अभिज्ञानप्रदानंचसीतायाश्चापिभाषणम्/राक्षसीतर्जनंचैवत्रिजटास्वप्नदर्शनम्/मणिप्रदानंसीतायावृक्षभङ्गंतथैवच/राक्षसीविद्रवंचैवकिंकराणांनिबर्हणम्/ग्रहणंवायुसूनोश्चलङ्कादाहाभिगर्जनम्/प्रतिप्लवनमेवाथमधूनांहरणंतथा/राघवाश्वासनंचैवमणिनिर्यातनंतथा/संगमंचसमुद्रस्यनलसेतोश्चबन्धनम्/प्रतारंचसमुद्रस्यरात्रौलङ्कावरोधनम्/विभीषणेनसंसर्गंवधोपायनिवेदनम्/कुम्भकर्णस्यनिधनंमेघनादनिबर्हणम्/रावणस्यविनाशंचसीतावाप्तिमरेःपुरे/बिभीषणाभिषेकंचपुष्पकस्यचदर्शनम्/अयोध्यायाश्चगमनंभरतेनसमागमम्/रामाभिषेकाभ्युदयंसर्वसैन्यविसर्जनम्/स्वराष्ट्ररञ्जनंचैववैदेह्याश्चविसर्जनम्/अनागतंचयत्किंचिद्रामस्यवसुधातले/तच्चकारोत्तरेकाव्येवाल्मीकिर्भगवानृषिः/14/प्राप्तराज्यस्यरामस्यवाल्मीकिर्भगवानृषिः/चकारचरितंकृत्स्नंविचित्रपदमात्मवान्/कृत्वातुतन्महाप्राज्ञःसभविष्यंसहोत्तरम्/चिन्तयामासकोन्वेतत्प्रयुञ्जीयादितिप्रभुः/तस्यचिन्तयमानस्यमहर्षेर्भावितात्मनः/अगृह्णीतांततःपादौमुनिवेषौकुशीलवौ/कुशीलवौतुधर्मज्ञौराजपुत्रौयशस्विनौ/भ्रातरौस्वरसंपन्नौददर्शाश्रमवासिनौ/सतुमेधाविनौदृष्ट्वावेदेषुपरिनिष्ठितौ/वेदोपबृह्मणार्थायतावग्राहयतप्रभुः/काव्यंरामायणंकृत्स्नंसीतायाश्चरितंमहत्/पौलस्त्यवधमित्येवचकारचरितव्रतः/पाठ्येगेयेचमधुरंप्रमाणैस्त्रिभिरन्वितम्/जातिभिःसप्तभिर्युक्तंतन्त्रीलयसमन्वितम्/हास्यशृङ्गारकारुण्यरौद्रवीरभयानकैः/बीभत्सादिरसैर्युक्तंकाव्यमेतदगायताम्/तौतुगान्धर्वतत्त्वज्ञौस्थानमूर्च्छनकोविदौ/भ्रातरौस्वरसंपन्नौगन्धर्वाविवरूपिणौ/रूपलक्षणसंपन्नौमधुरस्वरभाषिणौ/बिम्बादिवोद्धृतौबिम्बौरामदेहात्तथापरौ/तौराजपुत्रौकार्त्स्न्येनधर्म्यमाख्यानमुत्तमम्/वाचोविधेयंतत्सर्वंकृत्वाकाव्यमनिन्दितौ/ऋषीणांचद्विजातीनांसाधूनांचसमागमे/यथोपदेशंतत्त्वज्ञौजगतुस्तौसमाहितौ/महात्मानौमहाभागौसर्वलक्षणलक्षितौ/तौकदाचित्समेतानामृषीणांभावितात्मनाम्/आसीनानांसमीपस्थाविदंकाव्यमगायताम्/तच्छ्रुत्वामुनयःसर्वेबाष्पपर्याकुलेक्षणाः/साधुसाध्वित्य्तावूचतुःपरंविस्मयमागताः/तेप्रीतमनसःसर्वेमुनयोधर्मवत्सलाः/प्रशशंसुःप्रशस्तव्यौगायमानौकुशीलवौ/अहोगीतस्यमाधुर्यंश्लोकानांचविशेषतः/चिरनिर्वृत्तमप्येतत्प्रत्यक्षमिवदर्शितम्/प्रविश्यतावुभौसुष्ठुतदाभावमगायताम्/सहितौमधुरंरक्तंसंपन्नंस्वरसंपदा/एवंप्रशस्यमानौतौतपःश्लाघ्यैर्महर्षिभिः/संरक्ततरमत्यर्थंमधुरंतावगायताम्/प्रीतःकश्चिन्मुनिस्ताभ्यांसंस्थितःकलशंददौ/प्रसन्नोवल्कलंकश्चिद्ददौताभ्यांमहायशाः/आश्चर्यमिदमाख्यानंमुनिनासंप्रकीर्तितम्/परंकवीनामाधारंसमाप्तंचयथाक्रमम्/प्रशस्यमानौसर्वत्रकदाचित्तत्रगायकौ/रथ्यासुराजमार्गेषुददर्शभरताग्रजः/स्ववेश्मचानीयततोभ्रातरौसकुशीलवौ/पूजयामासपूजार्हौरामःशत्रुनिबर्हणः/आसीनःकाञ्चनेदिव्येसचसिंहासनेप्रभुः/उपोपविष्टैःसचिवैर्भ्रातृभिश्चपरंतपः/दृष्ट्वातुरूपसंपन्नौतावुभौवीणिनौततः/उवाचलक्ष्मणंरामःशत्रुघ्नंभरतंतथा/श्रूयतामिदमाख्यानमनयोर्देववर्चसोः/विचित्रार्थपदंसम्यग्गायतोर्मधुरस्वरम्/इमौमुनीपार्थिवलक्ष्मणान्वितौ॑कुशीलवौचैवमहातपस्विनौ/ममापितद्भूतिकरंप्रचक्षते॑महानुभावंचरितंनिबोधत/ततस्तुतौरामवचःप्रचोदिताव्॑अगायतांमार्गविधानसंपदा/सचापिरामःपरिषद्गतःशनैर्॑बुभूषयासक्तमनाबभूव/15/सर्वापूर्वमियंयेषामासीत्कृत्स्नावसुंधरा/प्रजापतिमुपादायनृपाणांजयशालिनाम्/येषांससगरोनामसागरोयेनखानितः/षष्टिःपुत्रसहस्राणियंयान्तंपर्यवारयन्/इक्ष्वाकूणामिदंतेषांराज्ञांवंशेमहात्मनाम्/महदुत्पन्नमाख्यानंरामायणमितिश्रुतम्/तदिदंवर्तयिष्यामिसर्वंनिखिलमादितः/धर्मकामार्थसहितंश्रोतव्यमनसूयया/कोसलोनाममुदितःस्फीतोजनपदोमहान्/निविष्टःसरयूतीरेप्रभूतधनधान्यवान्/अयोध्यानामनगरीतत्रासील्लोकविश्रुता/मनुनामानवेन्द्रेणयापुरीनिर्मितास्वयम्/आयतादशचद्वेचयोजनानिमहापुरी/श्रीमतीत्रीणिविस्तीर्णासुविभक्तमहापथा/राजमार्गेणमहतासुविभक्तेनशोभिता/मुक्तपुष्पावकीर्णेनजलसिक्तेननित्यशः/तांतुराजादशरथोमहाराष्ट्रविवर्धनः/पुरीमावासयामासदिविदेवपतिर्यथा/कपाटतोरणवतींसुविभक्तान्तरापणाम्/सर्वयन्त्रायुधवतीमुपेतांसर्वशिल्पिभिः/सूतमागधसंबाधांश्रीमतीमतुलप्रभाम्/उच्चाट्टालध्वजवतींशतघ्नीशतसंकुलाम्/वधूनाटकसङ्घैश्चसंयुक्तांसर्वतःपुरीम्/उद्यानाम्रवणोपेतांमहतींसालमेखलाम्/दुर्गगम्भीरपरिघांदुर्गामन्यैर्दुरासदाम्/वाजिवारणसंपूर्णांगोभिरुष्ट्रैःखरैस्तथा/सामन्तराजसङ्घैश्चबलिकर्मभिरावृताम्/नानादेशनिवासैश्चवणिग्भिरुपशोभिताम्/प्रसादैरत्नविकृतैःपर्वतैरुपशोभिताम्/कूटागारैश्चसंपूर्णामिन्द्रस्येवामरावतीम्/चित्रामष्टापदाकारांवरनारीगणैर्युताम्/सर्वरत्नसमाकीर्णांविमानगृहशोभिताम्/गृहगाढामविच्छिद्रांसमभूमौनिवेशिताम्/शालितण्डुलसंपूर्णामिक्षुकाण्डरसोदकाम्/दुन्दुभीभिर्मृदङ्गैश्चवीणाभिःपणवैस्तथा/नादितांभृशमत्यर्थंपृथिव्यांतामनुत्तमाम्/विमानमिवसिद्धानांतपसाधिगतंदिवि/सुनिवेशितवेश्मान्तांनरोत्तमसमावृताम्/येचबाणैर्नविध्यन्तिविविक्तमपरापरम्/शब्दवेध्यंचविततंलघुहस्ताविशारदाः/सिंहव्याघ्रवराहाणांमत्तानांनदतांवने/हन्तारोनिशितैःशस्त्रैर्बलाद्बाहुबलैरपि/तादृशानांसहस्रैस्तामभिपूर्णांमहारथैः/पुरीमावासयामासराजादशरथस्तदा/तामग्निमद्भिर्गुणवद्भिरावृतां॑द्विजोत्तमैर्वेदषडङ्गपारगैः/सहस्रदैःसत्यरतैर्महात्मभिर्॑महर्षिकल्पैरृषिभिश्चकेवलैः/पुर्यांतस्यामयोध्यायांवेदवित्सर्वसंग्रहः/दीर्घदर्शीमहातेजाःपौरजानपदप्रियः/इक्ष्वाकूणामतिरथोयज्वाधर्मरतोवशी/महर्षिकल्पोराजर्षिस्त्रिषुलोकृषुविश्रुतः/बलवान्निहतामित्रोमित्रवान्विजितेन्द्रियः/धनैश्चसंचयैश्चान्यैःशक्रवैश्रवणोपमः/यथामनुर्महातेजालोकस्यपरिरक्षिता/तथादशरथोराजावसञ्जगदपालयत्/तेनसत्याभिसंधेनत्रिवर्गमनुतिष्ठता/पालितासापुरीश्रेष्ठेन्द्रेणइवामरावती/तस्मिन्पुरवरेहृष्टाधर्मात्मनाबहुश्रुताः/नरास्तुष्टाधनैःस्वैःस्वैरलुब्धाःसत्यवादिनः/नाल्पसंनिचयःकश्चिदासीत्तस्मिन्पुरोत्तमे/कुटुम्बीयोह्यसिद्धार्थोऽगवाश्वधनधान्यवान्/कामीवानकदर्योवानृशंसःपुरुषःक्वचित्/द्रष्टुंशक्यमयोध्यायांनाविद्वान्नचनास्तिकः/सर्वेनराश्चनार्यश्चधर्मशीलाःसुसंयताः/मुदिताःशीलवृत्ताभ्यांमहर्षयइवामलाः/नाकुण्डलीनामुकुटीनास्रग्वीनाल्पभोगवान्/नामृष्टोनानुलिप्ताङ्गोनासुगन्धश्चविद्यते/नामृष्टभोजीनादातानाप्यनङ्गदनिष्कधृक्/नाहस्ताभरणोवापिदृश्यतेनाप्यनात्मवान्/नानाहिताग्निर्नायज्वाविप्रोनाप्यसहस्रदः/कश्चिदासीदयोध्यायांनचनिर्वृत्तसंकरः/स्वकर्मनिरतानित्यंब्राह्मणाविजितेन्द्रियाः/दानाध्ययनशीलाश्चसंयताश्चप्रतिग्रहे/ननास्तिकोनानृतकोनकश्चिदबहुश्रुतः/नासूयकोनचाशक्तोनाविद्वान्विद्यतेतदा/नदीनःक्षिप्तचित्तोवाव्यथितोवापिकश्चन/कश्चिन्नरोवानारीवानाश्रीमान्नाप्यरूपवान्/द्रष्टुंशक्यमयोध्यायांनापिराजन्यभक्तिमान्/वर्णेष्वग्र्यचतुर्थेषुदेवतातिथिपूजकाः/दीर्घायुषोनराःसर्वेधर्मंसत्यंचसंश्रिताः/क्षत्रंब्रह्ममुखंचासीद्वैश्याःक्षत्रमनुव्रताः/शूद्राःस्वधर्मनिरतास्त्रीन्वर्णानुपचारिणः/सातेनेक्ष्वाकुनाथेनपुरीसुपरिरक्षिता/यथापुरस्तान्मनुनामानवेन्द्रेणधीमता/योधानामग्निकल्पानांपेशलानाममर्षिणाम्/संपूर्णाकृतविद्यानांगुहाकेसरिणामिव/काम्बोजविषयेजातैर्बाह्लीकैश्चहयोत्तमैः/वनायुजैर्नदीजैश्चपूर्णाहरिहयोपमैः/विन्ध्यपर्वपजैर्मत्तैःपूर्णाहैमवतैरपि/मदान्वितैरतिबलैर्मातङ्गैःपर्वतोपमैः/अञ्जनादपिनिष्क्रान्तैर्वामनादपिचद्विपैः/भद्रमन्द्रैर्भद्रमृगैर्मृगमन्द्रैश्चसापुरी/नित्यमत्तैःसदापूर्णानागैरचलसंनिभैः/सायोजनेचद्वेभूयःसत्यनामाप्रकाशते/तांसत्यनामांदृढतोरणार्गलाम्॑गृहैर्विचित्रैरुपशोभितांशिवाम्/पुरीमयोध्यांनृसहस्रसंकुलां॑शशासवैशक्रसमोमहीपतिः/अष्टौबभूवुर्वीरस्यतस्यामात्यायशस्विनः/शुचयश्चानुरक्ताश्चराजकृत्येषुनित्यशः/धृष्टिर्जयन्तोविजयःसिद्धार्थोअर्थसाधकः/अशोकोमन्त्रपालश्चसुमन्त्रश्चाष्टमोऽभवत्/ऋत्विजौद्वावभिमतौतस्यास्तामृषिसत्तमौ/वसिष्ठोवामदेवश्चमन्त्रिणश्चतथापरे/श्रीमन्तश्चमहात्मानःशास्त्रज्ञादृढविक्रमाः/कीर्तिमन्तःप्रणिहितायथावचनकारिणः/तेजःक्षमायशःप्राप्ताःस्मितपूर्वाभिभाषिणः/क्रोधात्कामार्थहेतोर्वानब्रूयुरनृतंवचः/तेषामविदितंकिंचित्स्वेषुनास्तिपरेषुवा/क्रियमाणंकृतंवापिचारेणापिचिकीर्षितम्/कुशलाव्यवहारेषुसौहृदेषुपरीक्षिताः/प्राप्तकालंयथादण्डंधारयेयुःसुतेष्वपि/कोशसंग्रहणेयुक्ताबलस्यचपरिग्रहे/अहितंचापिपुरुषंनविहिंस्युरदूषकम्/वीरांश्चनियतोत्साहाराजशास्त्रमनुष्ठिताः/शुचीनांरक्षितारश्चनित्यंविषयवासिनाम्/ब्रह्मक्षत्रमहिंसन्तस्तेकोशंसमपूरयन्/सुतीक्ष्णदण्डाःसंप्रेक्ष्यपुरुषस्यबलाबलम्/शुचीनामेकबुद्धीनांसर्वेषांसंप्रजानताम्/नासीत्पुरेवाराष्ट्रेवामृषावादीनरःक्वचित्/कश्चिन्नदुष्टस्तत्रासीत्परदाररतिर्नरः/प्रशान्तंसर्वमेवासीद्राष्ट्रंपुरवरंचतत्/सुवाससःसुवेशाश्चतेचसर्वेसुशीलिनः/हितार्थंचनरेन्द्रस्यजाग्रतोनयचक्षुषा/गुरौगुणगृहीताश्चप्रख्याताश्चपराक्रमैः/विदेशेष्वपिविज्ञाताःसर्वतोबुद्धिनिश्चयात्/ईदृशैस्तैरमात्यैस्तुराजादशरथोऽनघः/उपपन्नोगुणोपेतैरन्वशासद्वसुंधराम्/अवेक्षमाणश्चारेणप्रजाधर्मेणरञ्जयन्/नाध्यगच्छद्विशिष्टंवातुल्यंवाशत्रुमात्मनः/तैर्मन्त्रिभिर्मन्त्रहितैर्निविष्टैर्॑वृतोऽनुरक्तैःकुशलैःसमर्थैः/सपार्थिवोदीप्तिमवापयुक्तस्॑तेजोमयैर्गोभिरिवोदितोऽर्कः/तस्यत्वेवंप्रभावस्यधर्मज्ञस्यमहात्मनः/सुतार्थंतप्यमानस्यनासीद्वंशकरःसुतः/चिन्तयानस्यतस्यैवंबुद्धिरासीन्महात्मनः/सुतार्थंवाजिमेधेनकिमर्थंनयजाम्यहम्/सनिश्चितांमतिंकृत्वायष्टव्यमितिबुद्धिमान्/मन्त्रिभिःसहधर्मात्मासर्वैरेवकृतात्मभिः/ततोऽब्रवीदिदंराजासुमन्त्रंमन्त्रिसत्तमम्/शीघ्रमानयमेसर्वान्गुरूंस्तान्सपुरोहितान्/एतच्छ्रुत्वारहःसूतोराजानमिदमब्रवीत्/ऋत्विग्भिरुपदिष्टोऽयंपुरावृत्तोमयाश्रुतः/सनत्कुमारोभगवान्पूर्वंकथितवान्कथाम्/ऋषीणांसंनिधौराजंस्तवपुत्रागमंप्रति/काश्यपस्यतुपुत्रोऽस्तिविभाण्डकइतिश्रुतः/ऋष्यशृङ्गइतिख्यातस्तस्यपुत्रोभविष्यति/सवनेनित्यसंवृद्धोमुनिर्वनचरःसदा/नान्यंजानातिविप्रेन्द्रोनित्यंपित्रनुवर्तनात्/द्वैविध्यंब्रह्मचर्यस्यभविष्यतिमहात्मनः/लोकेषुप्रथितंराजन्विप्रैश्चकथितंसदा/तस्यैवंवर्तमानस्यकालःसमभिवर्तत/अग्निंशुश्रूषमाणस्यपितरंचयशस्विनम्/एतस्मिन्नेवकालेतुरोमपादःप्रतापवान्/अङ्गेषुप्रथिताराजाभविष्यतिमहाबलः/तस्यव्यतिक्रमाद्राज्ञोभविष्यतिसुदारुणा/अनावृष्टिःसुघोरावैसर्वभूतभयावहा/अनावृष्ट्यांतुवृत्तायांराजादुःखसमन्वितः/ब्राह्मणाञ्श्रुतवृद्धांश्चसमानीयप्रवक्ष्यति/भवन्तःश्रुतधर्माणोलोकेचारित्रवेदिनः/समादिशन्तुनियमंप्रायश्चित्तंयथाभवेत्/वक्ष्यन्तितेमहीपालंब्राह्मणावेदपारगाः/विभाण्डकसुतंराजन्सर्वोपायैरिहानय/आनाय्यचमहीपालऋष्यशृङ्गंसुसत्कृतम्/प्रयच्छकन्यांशान्तांवैविधिनासुसमाहितः/तेषांतुवचनंश्रुत्वाराजाचिन्तांप्रपत्स्यते/केनोपायेनवैशक्यमिहानेतुंसवीर्यवान्/ततोराजाविनिश्चित्यसहमन्त्रिभिरात्मवान्/पुरोहितममात्यांश्चप्रेषयिष्यतिसत्कृतान्/तेतुराज्ञोवचःश्रुत्वाव्यथितावनताननाः/नगच्छेमऋषेर्भीताअनुनेष्यन्तितंनृपम्/वक्ष्यन्तिचिन्तयित्वातेतस्योपायांश्चतान्क्षमान्/आनेष्यामोवयंविप्रंनचदोषोभविष्यति/एवमङ्गाधिपेनैवगणिकाभिरृषेःसुतः/आनीतोऽवर्षयद्देवःशान्ताचास्मैप्रदीयते/ऋष्यशृङ्गस्तुजामातापुत्रांस्तवविधास्यति/सनत्कुमारकथितमेतावद्व्याहृतंमया/अथहृष्टोदशरथःसुमन्त्रंप्रत्यभाषत/यथर्ष्यशृङ्गस्त्वानीतोविस्तरेणत्वयोच्यताम्/सुमन्त्रश्चोदितोराज्ञाप्रोवाचेदंवचस्तदा/यथर्ष्यशृङ्गस्त्वानीतःशृणुमेमन्त्रिभिःसह/रोमपादमुवाचेदंसहामात्यःपुरोहितः/उपायोनिरपायोऽयमस्माभिरभिचिन्तितः/ऋष्यशृङ्गोवनचरस्तपःस्वाध्यायनेरतः/अनभिज्ञःसनारीणांविषयाणांसुखस्यच/इन्द्रियार्थैरभिमतैर्नरचित्तप्रमाथिभिः/पुरमानाययिष्यामःक्षिप्रंचाध्यवसीयताम्/गणिकास्तत्रगच्छन्तुरूपवत्यःस्वलंकृताः/प्रलोभ्यविविधोपायैरानेष्यन्तीहसत्कृताः/श्रुत्वातथेतिराजाचप्रत्युवाचपुरोहितम्/पुरोहितोमन्त्रिणश्चतथाचक्रुश्चतेतदा/वारमुख्यास्तुतच्छ्रुत्वावनंप्रविविशुर्महत्/आश्रमस्याविदूरेऽस्मिन्यत्नंकुर्वन्तिदर्शने/ऋषिपुत्रस्यघोरस्यनित्यमाश्रमवासिनः/पितुःसनित्यसंतुष्टोनातिचक्रामचाश्रमात्/नतेनजन्मप्रभृतिदृष्टपूर्वंतपस्विना/स्त्रीवापुमान्वायच्चान्यत्सत्त्वंनगरराष्ट्रजम्/ततःकदाचित्तंदेशमाजगामयदृच्छया/विभाण्डकसुतस्तत्रताश्चापश्यद्वराङ्गनाः/ताश्चित्रवेषाःप्रमदागायन्त्योमधुरस्वरैः/ऋषिपुत्रमुपागम्यसर्वावचनमब्रुवन्/कस्त्वंकिंवर्तसेब्रह्मञ्ज्ञातुमिच्छामहेवयम्/एकस्त्वंविजनेघोरेवनेचरसिशंसनः/अदृष्टरूपास्तास्तेनकाम्यरूपावनेस्त्रियः/हार्दात्तस्यमतिर्जाताआख्यातुंपितरंस्वकम्/पिताविभाण्डकोऽस्माकंतस्याहंसुतऔरसः/ऋष्यशृङ्गइतिख्यातंनामकर्मचमेभुवि/इहाश्रमपदोऽस्माकंसमीपेशुभदर्शनाः/करिष्येवोऽत्रपूजांवैसर्वेषांविधिपूर्वकम्/ऋषिपुत्रवचःश्रुत्वासर्वासांमतिरासवै/तदाश्रमपदंद्रष्टुंजग्मुःसर्वाश्चतेनह/गतानांतुततःपूजामृषिपुत्रश्चकारह/इदमर्घ्यमिदंपाद्यमिदंमूलंफलंचनः/प्रतिगृह्यतुतांपूजांसर्वाएवसमुत्सुकाः/ऋषेर्भीताश्चशीघ्रंतुगमनायमतिंदधुः/अस्माकमपिमुख्यानिफलानीमानिवैद्विज/गृहाणप्रतिभद्रंतेभक्षयस्वचमाचिरम्/ततस्तास्तंसमालिङ्ग्यसर्वाहर्षसमन्विताः/मोदकान्प्रददुस्तस्मैभक्ष्यांश्चविविधाञ्शुभान्/तानिचास्वाद्यतेजस्वीफलानीतिस्ममन्यते/अनास्वादितपूर्वाणिवनेनित्यनिवासिनाम्/आपृच्छ्यचतदाविप्रंव्रतचर्यांनिवेद्यच/गच्छन्तिस्मापदेशात्ताभीतास्तस्यपितुःस्त्रियः/गतासुतासुसर्वासुकाश्यपस्यात्मजोद्विजः/अस्वस्थहृदयश्चासीद्दुःखंस्मपरिवर्तते/ततोऽपरेद्युस्तंदेशमाजगामसवीर्यवान्/मनोज्ञायत्रतादृष्टावारमुख्याःस्वलंकृताः/दृष्ट्वैवचतदाविप्रमायान्तंहृष्टमानसाः/उपसृत्यततःसर्वास्तास्तमूचुरिदंवचः/एह्याश्रमपदंसौम्यअस्माकमितिचाब्रुवन्/तत्राप्येषविधिःश्रीमान्विशेषेणभविष्यति/श्रुत्वातुवचनंतासांसर्वासांहृदयंगमम्/गमनायमतिंचक्रेतंचनिन्युस्तदास्त्रियः/तत्रचानीयमानेतुविप्रेतस्मिन्महात्मनि/ववर्षसहसादेवोजगत्प्रह्लादयंस्तदा/वर्षेणैवागतंविप्रंविषयंस्वंनराधिपः/प्रत्युद्गम्यमुनिंप्रह्वःशिरसाचमहींगतः/अर्घ्यंचप्रददौतस्मैन्यायतःसुसमाहितः/वव्रेप्रसादंविप्रेन्द्रान्माविप्रंमन्युराविशेत्/अन्तःपुरंप्रविश्यास्मैकन्यांदत्त्वायथाविधि/शान्तांशान्तेनमनसाराजाहर्षमवापसः/एवंसन्यवसत्तत्रसर्वकामैःसुपूजितः/ऋष्यशृङ्गोमहातेजाःशान्तयासहभार्यया/भूयएवचराजेन्द्रशृणुमेवचनंहितम्/यथासदेवप्रवरःकथयामासबुद्धिमान्/इक्ष्वाकूणांकुलेजातोभविष्यतिसुधार्मिकः/राजादशरथोनाम्नाश्रीमान्सत्यप्रतिश्रवः/अङ्गराजेनसख्यंचतस्यराज्ञोभविष्यति/कन्याचास्यमहाभागाशान्तानामभविष्यति/पुत्रस्त्वङ्गस्यराज्ञस्तुरोमपादइतिश्रुतः/तंसराजादशरथोगमिष्यतिमहायशाः/अनपत्योऽस्मिधर्मात्मञ्शान्ताभार्याममक्रतुम्/आहरेतत्वयाज्ञप्तःसंतानार्थंकुलस्यच/श्रुत्वाराज्ञोऽथतद्वाक्यंमनसासविचिन्त्यच/प्रदास्यतेपुत्रवन्तंशान्ताभर्तारमात्मवान्/प्रतिगृह्यचतंविप्रंसराजाविगतज्वरः/आहरिष्यतितंयज्ञंप्रहृष्टेनान्तरात्मना/तंचराजादशरथोयष्टुकामःकृताञ्जलिः/ऋष्यशृङ्गंद्विजश्रेष्ठंवरयिष्यतिधर्मवित्/यज्ञार्थंप्रसवार्थंचस्वर्गार्थंचनरेश्वरः/लभतेचसतंकामंद्विजमुख्याद्विशांपतिः/पुत्राश्चास्यभविष्यन्तिचत्वारोऽमितविक्रमाः/वंशप्रतिष्ठानकराःसर्वलोकेषुविश्रुताः/एवंसदेवप्रवरःपूर्वंकथितवान्कथाम्/सनत्कुमारोभगवान्पुरादेवयुगेप्रभुः/सत्वंपुरुषशार्दूलतमानयसुसत्कृतम्/स्वयमेवमहाराजगत्वासबलवाहनः/अनुमान्यवसिष्ठंचसूतवाक्यंनिशम्यच/सान्तःपुरःसहामात्यःप्रययौयत्रसद्विजः/वनानिसरितश्चैवव्यतिक्रम्यशनैःशनैः/अभिचक्रामतंदेशंयत्रवैमुनिपुंगवः/आसाद्यतंद्विजश्रेष्ठंरोमपादसमीपगम्/ऋषिपुत्रंददर्शादौदीप्यमानमिवानलम्/ततोराजायथान्यायंपूजांचक्रेविशेषतः/सखित्वात्तस्यवैराज्ञःप्रहृष्टेनान्तरात्मना/रोमपादेनचाख्यातमृषिपुत्रायधीमते/सख्यंसंबन्धकंचैवतदातंप्रत्यपूजयत्/एवंसुसत्कृतस्तेनसहोषित्वानरर्षभः/सप्ताष्टदिवसान्राजाराजानमिदमब्रवीत्/शान्तातवसुताराजन्सहभर्त्राविशाम्पते/मदीयंनगरंयातुकार्यंहिमहदुद्यतम्/तथेतिराजासंश्रुत्यगमनंतस्यधीमतः/उवाचवचनंविप्रंगच्छत्वंसहभार्यया/ऋषिपुत्रःप्रतिश्रुत्यतथेत्याहनृपंतदा/सनृपेणाभ्यनुज्ञातःप्रययौसहभार्यया/तावन्योन्याञ्जलिंकृत्वास्नेहात्संश्लिष्यचोरसा/ननन्दतुर्दशरथोरोमपादश्चवीर्यवान्/ततःसुहृदमापृच्छ्यप्रस्थितोरघुनन्दनः/पौरेभ्यःप्रेषयामासदूतान्वैशीघ्रगामिनः/क्रियतांनगरंसर्वंक्षिप्रमेवस्वलंकृतम्/ततःप्रहृष्टाःपौरास्तेश्रुत्वाराजानमागतम्/तथाप्रचक्रुस्तत्सर्वंराज्ञायत्प्रेषितंतदा/ततःस्वलंकृतंराजानगरंप्रविवेशह/शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैःपुरस्कृत्यद्विजर्षभम्/ततःप्रमुदिताःसर्वेदृष्ट्वावैनागराद्विजम्/प्रवेश्यमानंसत्कृत्यनरेन्द्रेणेन्द्रकर्मणा/अन्तःपुरंप्रवेश्यैनंपूजांकृत्वातुशास्त्रतः/कृतकृत्यंतदात्मानंमेनेतस्योपवाहनात्/अन्तःपुराणिसर्वाणिशान्तांदृष्ट्वातथागताम्/सहभर्त्राविशालाक्षींप्रीत्यानन्दमुपागमन्/पूज्यमानाचताभिःसाराज्ञाचैवविशेषतः/उवासतत्रसुखिताकंचित्कालंसहद्विजा/112/ततःकालेबहुतिथेकस्मिंश्चित्सुमनोहरे/वसन्तेसमनुप्राप्तेराज्ञोयष्टुंमनोऽभवत्/ततःप्रसाद्यशिरसातंविप्रंदेववर्णिनम्/यज्ञायवरयामाससंतानार्थंकुलस्यच/तथेतिचसराजानमुवाचचसुसत्कृतः/संभाराःसंभ्रियन्तांतेतुरगश्चविमुच्यताम्/ततोराजाब्रवीद्वाक्यंसुमन्त्रंमन्त्रिसत्तमम्/सुमन्त्रावाहयक्षिप्रमृत्विजोब्रह्मवादिनः/ततःसुमन्त्रस्त्वरितंगत्वात्वरितविक्रमः/समानयत्सतान्विप्रान्समस्तान्वेदपारगान्/सुयज्ञंवामदेवंचजाबालिमथकाश्यपम्/पुरोहितंवसिष्ठंचयेचान्येद्विजसत्तमाः/तान्पूजयित्वाधर्मात्माराजादशरथस्तदा/इदंधर्मार्थसहितंश्लक्ष्णंवचनमब्रवीत्/ममलालप्यमानस्यपुत्रार्थंनास्तिवैसुखम्/तदर्थंहयमेधेनयक्ष्यामीतिमतिर्मम/तदहंयष्टुमिच्छामिशास्त्रदृष्टेनकर्मणा/ऋषिपुत्रप्रभावेनकामान्प्राप्स्यामिचाप्यहम्/ततःसाध्वितितद्वाक्यंब्राह्मणाःप्रत्यपूजयन्/वसिष्ठप्रमुखाःसर्वेपार्थिवस्यमुखाच्च्युतम्/ऋष्यशृङ्गपुरोगाश्चप्रत्यूचुर्नृपतिंतदा/संभाराःसंभ्रियन्तांतेतुरगश्चविमुच्यताम्/सर्वथाप्राप्यसेपुत्रांश्चतुरोऽमितविक्रमान्/यस्यतेधार्मिकीबुद्धिरियंपुत्रार्थमागताः/ततःप्रीतोऽभवद्राजाश्रुत्वातद्द्विजभाषितम्/अमात्यांश्चाब्रवीद्राजाहर्षेणेदंशुभाक्षरम्/गुरूणांवचनाच्छीघ्रंसंभाराःसंभ्रियन्तुमे/समर्थाधिष्ठितश्चाश्वःसोपाध्यायोविमुच्यताम्/सरय्वाश्चोत्तरेतीरेयज्ञभूमिर्विधीयताम्/शान्तयश्चाभिवर्धन्तांयथाकल्पंयथाविधि/शक्यःकर्तुमयंयज्ञःसर्वेणापिमहीक्षिता/नापराधोभवेत्कष्टोयद्यस्मिन्क्रतुसत्तमे/छिद्रंहिमृगयन्तेऽत्रविद्वांसोब्रह्मराक्षसाः/विधिहीनस्ययज्ञस्यसद्यःकर्ताविनश्यति/तद्यथाविधिपूर्वंमेक्रतुरेषसमाप्यते/तथाविधानंक्रियतांसमर्थाःकरणेष्विह/तथेतिचततःसर्वेमन्त्रिणःप्रत्यपूजयन्/पार्थिवेन्द्रस्यतद्वाक्यंयथाज्ञप्तमकुर्वत/ततोद्विजास्तेधर्मज्ञमस्तुवन्पार्थिवर्षभम्/अनुज्ञातास्ततःसर्वेपुनर्जग्मुर्यथागतम्/गतानांतुद्विजातीनांमन्त्रिणस्तान्नराधिपः/विसर्जयित्वास्वंवेश्मप्रविवेशमहाद्युतिः/पुनःप्राप्तेवसन्तेतुपूर्णःसंवत्सरोऽभवत्/अभिवाद्यवसिष्ठंचन्यायतःप्रतिपूज्यच/अब्रवीत्प्रश्रितंवाक्यंप्रसवार्थंद्विजोत्तमम्/यज्ञोमेक्रियतांविप्रयथोक्तंमुनिपुंगव/यथानविघ्नःक्रियतेयज्ञाङ्गेषुविधीयताम्/भवान्स्निग्धःसुहृन्मह्यंगुरुश्चपरमोभवान्/वोढव्योभवताचैवभारोयज्ञस्यचोद्यतः/तथेतिचसराजानमब्रवीद्द्विजसत्तमः/करिष्येसर्वमेवैतद्भवतायत्समर्थितम्/ततोऽब्रवीद्द्विजान्वृद्धान्यज्ञकर्मसुनिष्ठितान्/स्थापत्येनिष्ठितांश्चैववृद्धान्परमधार्मिकान्/कर्मान्तिकाञ्शिल्पकारान्वर्धकीन्खनकानपि/गणकाञ्शिल्पिनश्चैवतथैवनटनर्तकान्/तथाशुचीञ्शास्त्रविदःपुरुषान्सुबहुश्रुतान्/यज्ञकर्मसमीहन्तांभवन्तोराजशासनात्/इष्टकाबहुसाहस्रीशीघ्रमानीयतामिति/औपकार्याःक्रियन्तांचराज्ञांबहुगुणान्विताः/ब्राह्मणावसथाश्चैवकर्तव्याःशतशःशुभाः/भक्ष्यान्नपानैर्बहुभिःसमुपेताःसुनिष्ठिताः/तथापौरजनस्यापिकर्तव्याबहुविस्तराः/आवासाबहुभक्ष्यावैसर्वकामैरुपस्थिताः/तथाजानपदस्यापिजनस्यबहुशोभनम्/दातव्यमन्नंविधिवत्सत्कृत्यनतुलीलया/सर्ववर्णायथापूजांप्राप्नुवन्तिसुसत्कृताः/नचावज्ञाप्रयोक्तव्याकामक्रोधवशादपि/यज्ञकर्मसुयेऽव्यग्राःपुरुषाःशिल्पिनस्तथा/तेषामपिविशेषेणपूजाकार्यायथाक्रमम्/यथासर्वंसुविहितंनकिंचित्परिहीयते/तथाभवन्तःकुर्वन्तुप्रीतिस्निग्धेनचेतसा/ततःसर्वेसमागम्यवसिष्ठमिदमब्रुवन्/यथोक्तंतत्करिष्यामोनकिंचित्परिहास्यते/ततःसुमन्त्रमाहूयवसिष्ठोवाक्यमब्रवीत्/निमन्त्रयस्यनृपतीन्पृथिव्यांयेचधार्मिकाः/ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्याञ्शूद्रांश्चैवसहस्रशः/समानयस्वसत्कृत्यसर्वदेशेषुमानवान्/मिथिलाधिपतिंशूरंजनकंसत्यविक्रमम्/निष्ठितंसर्वशास्त्रेषुतथावेदेषुनिष्ठितम्/तमानयमहाभागंस्वयमेवसुसत्कृतम्/पूर्वसंबन्धिनंज्ञात्वाततःपूर्वंब्रवीमिते/तथाकाशिपतिंस्निग्धंसततंप्रियवादिनम्/सद्वृत्तंदेवसंकाशंस्वयमेवानयस्वह/तथाकेकयराजानंवृद्धंपरमधार्मिकम्/श्वशुरंराजसिंहस्यसपुत्रंतमिहानय/अङ्गेश्वरंमहाभागंरोमपादंसुसत्कृतम्/वयस्यंराजसिंहस्यतमानययशस्विनम्/प्राचीनान्सिन्धुसौवीरान्सौराष्ठ्रेयांश्चपार्थिवान्/दाक्षिणात्यान्नरेन्द्रांश्चसमस्तानानयस्वह/सन्तिस्निग्धाश्चयेचान्येराजानःपृथिवीतले/तानानययथाक्षिप्रंसानुगान्सहबान्धवान्/वसिष्ठवाक्यंतच्छ्रुत्वासुमन्त्रस्त्वरितस्तदा/व्यादिशत्पुरुषांस्तत्रराज्ञामानयनेशुभान्/स्वयमेवहिधर्मात्माप्रययौमुनिशासनात्/सुमन्त्रस्त्वरितोभूत्वासमानेतुंमहीक्षितः/तेचकर्मान्तिकाःसर्वेवसिष्ठायचधीमते/सर्वंनिवेदयन्तिस्मयज्ञेयदुपकल्पितम्/ततःप्रीतोद्विजश्रेष्ठस्तान्सर्वान्पुनरब्रवीत्/अवज्ञयानदातव्यंकस्यचिल्लीलयापिवा/अवज्ञयाकृतंहन्याद्दातारंनात्रसंशयः/ततःकैश्चिदहोरात्रैरुपयातामहीक्षितः/बहूनिरत्नान्यादायराज्ञोदशरथस्यह/ततोवसिष्ठःसुप्रीतोराजानमिदमब्रवीत्/उपयातानरव्याघ्रराजानस्तवशासनात्/मयापिसत्कृताःसर्वेयथार्हंराजसत्तमाः/यज्ञियंचकृतंराजन्पुरुषैःसुसमाहितैः/निर्यातुचभवान्यष्टुंयज्ञायतनमन्तिकात्/सर्वकामैरुपहृतैरुपेतंवैसमन्ततः/तथावसिष्ठवचनादृष्यशृङ्गस्यचोभयोः/शुभेदिवसनक्षत्रेनिर्यातोजगतीपतिः/ततोवसिष्ठप्रमुखाःसर्वएवद्विजोत्तमाः/ऋष्यशृङ्गंपुरस्कृत्ययज्ञकर्मारभंस्तदा/अथसंवत्सरेपूर्णेतस्मिन्प्राप्तेतुरङ्गमे/सरय्वाश्चोत्तरेतीरेराज्ञोयज्ञोऽभ्यवर्तत/ऋष्यशृङ्गंपुरस्कृत्यकर्मचक्रुर्द्विजर्षभाः/अश्वमेधेमहायज्ञेराज्ञोऽस्यसुमहात्मनः/कर्मकुर्वन्तिविधिवद्याजकावेदपारगाः/यथाविधियथान्यायंपरिक्रामन्तिशास्त्रतः/प्रवर्ग्यंशास्त्रतःकृत्वातथैवोपसदंद्विजाः/चक्रुश्चविधिवत्सर्वमधिकंकर्मशास्त्रतः/अभिपूज्यततोहृष्टाःसर्वेचक्रुर्यथाविधि/प्रातःसवनपूर्वाणिकर्माणिमुनिपुंगवाः/नचाहुतमभूत्तत्रस्खलितंवापिकिंचन/दृश्यतेब्रह्मवत्सर्वंक्षेमयुक्तंहिचक्रिरे/नतेष्वहःसुश्रान्तोवाक्षुधितोवापिदृश्यते/नाविद्वान्ब्राह्मणस्तत्रनाशतानुचरस्तथा/ब्राह्मणाभुञ्जतेनित्यंनाथवन्तश्चभुञ्जते/तापसाभुजतेचापिश्रमणाभुञ्जतेतथा/वृद्धाश्चव्याधिताश्चैवस्त्रियोबालास्तथैवच/अनिशंभुञ्जमानानांनतृप्तिरुपलभ्यते/दीयतांदीयतामन्नंवासांसिविविधानिच/इतिसंचोदितास्तत्रतथाचक्रुरनेकशः/अन्नकूटाश्चबहवोदृश्यन्तेपर्वतोपमाः/दिवसेदिवसेतत्रसिद्धस्यविधिवत्तदा/अन्नंहिविधिवत्स्वादुप्रशंसन्तिद्विजर्षभाः/अहोतृप्ताःस्मभद्रंतेइतिशुश्रावराघवः/स्वलंकृताश्चपुरुषाब्राह्मणान्पर्यवेषयन्/उपासतेचतानन्येसुमृष्टमणिकुण्डलाः/कर्मान्तरेतदाविप्राहेतुवादान्बहूनपि/प्राहुःसुवाग्मिनोधीराःपरस्परजिगीषया/दिवसेदिवसेतत्रसंस्तरेकुशलाद्विजाः/सर्वकर्माणिचक्रुस्तेयथाशास्त्रंप्रचोदिताः/नाषडङ्गविदत्रासीन्नाव्रतोनाबहुश्रुतः/सदस्यस्तस्यवैराज्ञोनावादकुशलोद्विजः/प्राप्तेयूपोच्छ्रयेतस्मिन्षड्बैल्वाःखादिरास्तथा/तावन्तोबिल्वसहिताःपर्णिनश्चतथापरे/श्लेष्मातकमयोदिष्टोदेवदारुमयस्तथा/द्वावेवतत्रविहितौबाहुव्यस्तपरिग्रहौ/कारिताःसर्वएवैतेशास्त्रज्ञैर्यज्ञकोविदैः/शोभार्थंतस्ययज्ञस्यकाञ्चनालंकृताभवन्/विन्यस्ताविधिवत्सर्वेशिल्पिभिःसुकृतादृढाः/अष्टाश्रयःसर्वएवश्लक्ष्णरूपसमन्विताः/आच्छादितास्तेवासोभिःपुष्पैर्गन्धैश्चभूषिताः/सप्तर्षयोदीप्तिमन्तोविराजन्तेयथादिवि/इष्टकाश्चयथान्यायंकारिताश्चप्रमाणतः/चितोऽग्निर्ब्राह्मणैस्तत्रकुशलैःशुल्बकर्मणि/सचित्योराजसिंहस्यसंचितःकुशलैर्द्विजैः/गरुडोरुक्मपक्षोवैत्रिगुणोऽष्टादशात्मकः/नियुक्तास्तत्रपशवस्तत्तदुद्दिश्यदैवतम्/उरगाःपक्षिणश्चैवयथाशास्त्रंप्रचोदिताः/शामित्रेतुहयस्तत्रतथाजलचराश्चये/ऋत्विग्भिःसर्वमेवैतन्नियुक्तंशास्त्रतस्तदा/पशूनांत्रिशतंतत्रयूपेषुनियतंतदा/अश्वरत्नोत्तमंतस्यराज्ञोदशरथस्यह/कौसल्यातंहयंतत्रपरिचर्यसमन्ततः/कृपाणैर्विशशासैनंत्रिभिःपरमयामुदा/पतत्रिणातदासार्धंसुस्थितेनचचेतसा/अवसद्रजनीमेकांकौसल्याधर्मकाम्यया/होताध्वर्युस्तथोद्गाताहयेनसमयोजयन्/महिष्यापरिवृत्थ्याथवावातामपरांतथा/पतत्रिणस्तस्यवपामुद्धृत्यनियतेन्द्रियः/ऋत्विक्परमसंपन्नःश्रपयामासशास्त्रतः/धूमगन्धंवपायास्तुजिघ्रतिस्मनराधिपः/यथाकालंयथान्यायंनिर्णुदन्पापमात्मनः/हयस्ययानिचाङ्गानितानिसर्वाणिब्राह्मणाः/अग्नौप्रास्यन्तिविधिवत्समस्ताःषोडशर्त्विजः/प्लक्षशाखासुयज्ञानामन्येषांक्रियतेहविः/अश्वमेधस्यचैकस्यवैतसोभागइष्यते/त्र्यहोऽश्वमेधःसंख्यातःकल्पसूत्रेणब्राह्मणैः/चतुष्टोममहस्तस्यप्रथमंपरिकल्पितम्/उक्थ्यंद्वितीयंसंख्यातमतिरात्रंतथोत्तरम्/कारितास्तत्रबहवोविहिताःशास्त्रदर्शनात्/ज्योतिष्टोमायुषीचैवअतिरात्रौचनिर्मितौ/अभिजिद्विश्वजिच्चैवअप्तोर्यामोमहाक्रतुः/प्राचींहोत्रेददौराजादिशंस्वकुलवर्धनः/अध्वर्यवेप्रतीचींतुब्रह्मणेदक्षिणांदिशम्/उद्गात्रेतुतथोदीचींदक्षिणैषाविनिर्मिता/अश्वमेधेमहायज्ञेस्वयम्भुविहितेपुरा/क्रतुंसमाप्यतुतदान्यायतःपुरुषर्षभः/ऋत्विग्भ्योहिददौराजाधरांतांक्रतुवर्धनः/ऋत्विजस्त्वब्रुवन्सर्वेराजानंगतकल्मषम्/भवानेवमहींकृत्स्नामेकोरक्षितुमर्हति/नभूम्याकार्यमस्माकंनहिशक्ताःस्मपालने/रताःस्वाध्यायकरणेवयंनित्यंहिभूमिप/निष्क्रयंकिंचिदेवेहप्रयच्छतुभवानिति/गवांशतसहस्राणिदशतेभ्योददौनृपः/दशकोटिंसुवर्णस्यरजतस्यचतुर्गुणम्/ऋत्विजस्तुततःसर्वेप्रददुःसहितावसु/ऋष्यशृङ्गायमुनयेवसिष्ठायचधीमते/ततस्तेन्यायतःकृत्वाप्रविभागंद्विजोत्तमाः/सुप्रीतमनसःसर्वेप्रत्यूचुर्मुदिताभृशम्/ततःप्रीतमनाराजाप्राप्ययज्ञमनुत्तमम्/पापापहंस्वर्नयनंदुस्तरंपार्थिवर्षभैः/ततोऽब्रवीदृष्यशृङ्गंराजादशरथस्तदा/कुलस्यवर्धनंतत्तुकर्तुमर्हसिसुव्रत/तथेतिचसराजानमुवाचद्विजसत्तमः/भविष्यन्तिसुताराजंश्चत्वारस्तेकुलोद्वहाः/मेधावीतुततोध्यात्वासकिंचिदिदमुत्तमम्/लब्धसंज्ञस्ततस्तंतुवेदज्ञोनृपमब्रवीत्/इष्टिंतेऽहंकरिष्यामिपुत्रीयांपुत्रकारणात्/अथर्वशिरसिप्रोक्तैर्मन्त्रैःसिद्धांविधानतः/ततःप्राक्रमदिष्टिंतांपुत्रीयांपुत्रकारणात्/जुहावचाग्नौतेजस्वीमन्त्रदृष्टेनकर्मणा/ततोदेवाःसगन्धर्वाःसिद्धाश्चपरमर्षयः/भागप्रतिग्रहार्थंवैसमवेतायथाविधि/ताःसमेत्ययथान्यायंतस्मिन्सदसिदेवताः/अब्रुवंल्लोककर्तारंब्रह्माणंवचनंमहत्/भगवंस्त्वत्प्रसादेनरावणोनामराक्षसः/सर्वान्नोबाधतेवीर्याच्छासितुंतंनशक्नुमः/त्वयातस्मैवरोदत्तःप्रीतेनभगवन्पुरा/मानयन्तश्चतंनित्यंसर्वंतस्यक्षमामहे/उद्वेजयतिलोकांस्त्रीनुच्छ्रितान्द्वेष्टिदुर्मतिः/शक्रंत्रिदशराजानंप्रधर्षयितुमिच्छति/ऋषीन्यक्षान्सगन्धर्वानसुरान्ब्राह्मणांस्तथा/अतिक्रामतिदुर्धर्षोवरदानेनमोहितः/नैनंसूर्यःप्रतपतिपार्श्वेवातिनमारुतः/चलोर्मिमालीतंदृष्ट्वासमुद्रोऽपिनकम्पते/तन्मनन्नोभयंतस्माद्राक्षसाद्घोरदर्शनात्/वधार्थंतस्यभगवन्नुपायंकर्तुमर्हसि/एवमुक्तःसुरैःसर्वैश्चिन्तयित्वाततोऽब्रवीत्/हन्तायंविहितस्तस्यवधोपायोदुरात्मनः/तेनगन्धर्वयक्षाणांदेवदानवरक्षसाम्/अवध्योऽस्मीतिवागुक्तातथेत्युक्तंचतन्मया/नाकीर्तयदवज्ञानात्तद्रक्षोमानुषांस्तदा/तस्मात्समानुषाद्वध्योमृतुर्नान्योऽस्यविद्यते/एतच्छ्रुत्वाप्रियंवाक्यंब्रह्मणासमुदाहृतम्/देवामहर्षयःसर्वेप्रहृष्टास्तेऽभवंस्तदा/एतस्मिन्नन्तरेविष्णुरुपयातोमहाद्युतिः/ब्रह्मणाचसमागम्यतत्रतस्थौसमाहितः/तमब्रुवन्सुराःसर्वेसमभिष्टूयसंनताः/त्वांनियोक्ष्यामहेविष्णोलोकानांहितकाम्यया/राज्ञोदशरथस्यत्वमयोध्याधिपतेर्विभो/धर्मज्ञस्यवदान्यस्यमहर्षिसमतेजसः/तस्यभार्यासुतिसृषुह्रीश्रीकीर्त्युपमासुच/विष्णोपुत्रत्वमागच्छकृत्वात्मानंचतुर्विधम्/तत्रत्वंमानुषोभूत्वाप्रवृद्धंलोककण्टकम्/अवध्यंदैवतैर्विष्णोसमरेजहिरावणम्/सहिदेवान्सगन्धर्वान्सिद्धांश्चऋषिसत्तमान्/राक्षसोरावणोमूर्खोवीर्योत्सेकेनबाधते/तदुद्धतंरावणमृद्धतेजसं॑प्रवृद्धदर्पंत्रिदशेश्वरद्विषम्/विरावणंसाधुतपस्विकण्टकं॑तपस्विनामुद्धरतंभयावहम्/ततोनारायणोविष्णुर्नियुक्तःसुरसत्तमैः/जानन्नपिसुरानेवंश्लक्ष्णंवचनमब्रवीत्/उपायःकोवधेतस्यराक्षसाधिपतेःसुराः/यमहंतंसमास्थायनिहन्यामृषिकण्टकम्/एवमुक्ताःसुराःसर्वेप्रत्यूचुर्विष्णुमव्ययम्/मानुषींतनुमास्थायरावणंजहिसंयुगे/सहितेपेतपस्तीव्रंदीर्घकालमरिंदम/येनतुष्टोऽभवद्ब्रह्मालोककृल्लोकपूजितः/संतुष्टःप्रददौतस्मैराक्षसायवरंप्रभुः/नानाविधेभ्योभूतेभ्योभयंनान्यत्रमानुषात्/अवज्ञाताःपुरातेनवरदानेनमानवाः/तस्मात्तस्यवधोदृष्टोमानुषेभ्यःपरंतप/इत्येतद्वचनंश्रुत्वासुराणांविष्णुरात्मवान्/पितरंरोचयामासतदादशरथंनृपम्/सचाप्यपुत्रोनृपतिस्तस्मिन्कालेमहाद्युतिः/अयजत्पुत्रियामिष्टिंपुत्रेप्सुररिसूदनः/ततोवैयजमानस्यपावकादतुलप्रभम्/प्रादुर्भूतंमहद्भूतंमहावीर्यंमहाबलम्/कृष्णंरक्ताम्बरधरंरक्तास्यंदुन्दुभिस्वनम्/स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्/शुभलक्षणसंपन्नंदिव्याभरणभूषितम्/शैलशृङ्गसमुत्सेधंदृप्तशार्दूलविक्रमम्/दिवाकरसमाकारंदीप्तानलशिखोपमम्/तप्तजाम्बूनदमयींराजतान्तपरिच्छदाम्/दिव्यपायससंपूर्णांपात्रींपत्नीमिवप्रियाम्/प्रगृह्यविपुलांदोर्भ्यांस्वयंमायामयीमिव/समवेक्ष्याब्रवीद्वाक्यमिदंदशरथंनृपम्/प्राजापत्यंनरंविद्धिमामिहाभ्यागतंनृप/ततःपरंतदाराजाप्रत्युवाचकृताञ्जलिः/भगवन्स्वागतंतेऽस्तुकिमहंकरवाणिते/अथोपुनरिदंवाक्यंप्राजापत्योनरोऽब्रवीत्/राजन्नर्चयतादेवानद्यप्राप्तमिदंत्वया/इदंतुनरशार्दूलपायसंदेवनिर्मितम्/प्रजाकरंगृहाणत्वंधन्यमारोग्यवर्धनम्/भार्याणामनुरूपाणामश्नीतेतिप्रयच्छवै/तासुत्वंलप्स्यसेपुत्रान्यदर्थंयजसेनृप/तथेतिनृपतिःप्रीतःशिरसाप्रतिगृह्यताम्/पात्रींदेवान्नसंपूर्णांदेवदत्तांहिरण्मयीम्/अभिवाद्यचतद्भूतमद्भुतंप्रियदर्शनम्/मुदापरमयायुक्तश्चकाराभिप्रदक्षिणम्/ततोदशरथःप्राप्यपायसंदेवनिर्मितम्/बभूवपरमप्रीतःप्राप्यवित्तमिवाधनः/ततस्तदद्भुतप्रख्यंभूतंपरमभास्वरम्/संवर्तयित्वातत्कर्मतत्रैवान्तरधीयत/हर्षरश्मिभिरुद्योतंतस्यान्तःपुरमाबभौ/शारदस्याभिरामस्यचन्द्रस्येवनभोऽंशुभिः/सोऽन्तःपुरंप्रविश्यैवकौसल्यामिदमब्रवीत्/पायसंप्रतिगृह्णीष्वपुत्रीयंत्विदमात्मनः/कौसल्यायैनरपतिःपायसार्धंददौतदा/अर्धादर्धंददौचापिसुमित्रायैनराधिपः/कैकेय्यैचावशिष्टार्धंददौपुत्रार्थकारणात्/प्रददौचावशिष्टार्धंपायसस्यामृतोपमम्/अनुचिन्त्यसुमित्रायैपुनरेवमहीपतिः/एवंतासांददौराजाभार्याणांपायसंपृथक्/तास्त्वेतत्पायसंप्राप्यनरेन्द्रस्योत्तमाःस्त्रियः/संमानंमेनिरेसर्वाःप्रहर्षोदितचेतसः/पुत्रत्वंतुगतेविष्णौराज्ञस्तस्यमहात्मनः/उवाचदेवताःसर्वाःस्वयम्भूर्भगवानिदम्/सत्यसंधस्यवीरस्यसर्वेषांनोहितैषिणः/विष्णोःसहायान्बलिनःसृजध्वंकामरूपिणः/मायाविदश्चशूरांश्चवायुवेगसमाञ्जवे/नयज्ञान्बुद्धिसंपन्नान्विष्णुतुल्यपराक्रमान्/असंहार्यानुपायज्ञान्दिव्यसंहननान्वितान्/सर्वास्त्रगुणसंपन्नानमृतप्राशनानिव/अप्सरःसुचमुख्यासुगन्धर्वीणांतनूषुच/यक्षपन्नगकन्यासुऋष्कविद्याधरीषुच/किंनरीणांचगात्रेषुवानरीणांतनूषुच/सृजध्वंहरिरूपेणपुत्रांस्तुल्यपराक्रमान्/तेतथोक्ताभगवतातत्प्रतिश्रुत्यशासनम्/जनयामासुरेवंतेपुत्रान्वानररूपिणः/ऋषयश्चमहात्मानःसिद्धविद्याधरोरगाः/चारणाश्चसुतान्वीरान्ससृजुर्वनचारिणः/तेसृष्टाबहुसाहस्रादशग्रीववधोद्यताः/अप्रमेयबलावीराविक्रान्ताःकामरूपिणः/तेगजाचलसंकाशावपुष्मन्तोमहाबलाः/ऋक्षवानरगोपुच्छाःक्षिप्रमेवाभिजज्ञिरे/यस्यदेवस्ययद्रूपंवेषोयश्चपराक्रमः/अजायतसमस्तेनतस्यतस्यसुतःपृथक्/गोलाङ्गूलीषुचोत्पन्नाःकेचित्संमतविक्रमाः/ऋक्षीषुचतथाजातावानराःकिंनरीषुच/शिलाप्रहरणाःसर्वेसर्वेपादपयोधिनः/नखदंष्ट्रायुधाःसर्वेसर्वेसर्वास्त्रकोविदाः/विचालयेयुःशैलेन्द्रान्भेदयेयुःस्थिरान्द्रुमान्/क्षोभयेयुश्चवेगेनसमुद्रंसरितांपतिम्/दारयेयुःक्षितिंपद्भ्यामाप्लवेयुर्महार्णवम्/नभस्तलंविशेयुश्चगृह्णीयुरपितोयदान्/गृह्णीयुरपिमातङ्गान्मत्तान्प्रव्रजतोवने/नर्दमानांश्चनादेनपातयेयुर्विहंगमान्/ईदृशानांप्रसूतानिहरीणांकामरूपिमाम्/शतंशतसहस्राणियूथपानांमहात्मनाम्/बभूवुर्यूथपश्रेष्ठावीरांश्चाजनयन्हरीन्/अन्येऋक्षवतःप्रस्थानुपतस्थुःसहस्रशः/अन्येनानाविधाञ्शैलान्काननानिचभेजिरे/सूर्यपुत्रंचसुग्रीवंशक्रपुत्रंचवालिनम्/भ्रातरावुपतस्थुस्तेसर्वएवहरीश्वराः/तैर्मेघवृन्दाचलतुल्यकायैर्॑महाबलैर्वानरयूथपालैः/बभूवभूर्भीमशरीररूपैः॑समावृतारामसहायहेतोः/निर्वृत्तेतुक्रतौतस्मिन्हयमेधेमहात्मनः/प्रतिगृह्यसुराभागान्प्रतिजग्मुर्यथागतम्/समाप्तदीक्षानियमःपत्नीगणसमन्वितः/प्रविवेशपुरींराजासभृत्यबलवाहनः/यथार्हंपूजितास्तेनराज्ञावैपृथिवीश्वराः/मुदिताःप्रययुर्देशान्प्रणम्यमुनिपुंगवम्/गतेषुपृथिवीशेषुराजादशरथःपुनः/प्रविवेशपुरींश्रीमान्पुरस्कृत्यद्विजोत्तमान्/शान्तयाप्रययौसार्धमृष्यशृङ्गःसुपूजितः/अन्वीयमानोराज्ञाथसानुयात्रेणधीमता/कौसल्याजनयद्रामंदिव्यलक्षणसंयुतम्/विष्णोरर्धंमहाभागंपुत्रमिक्ष्वाकुनन्दनम्/कौसल्याशुशुभेतेनपुत्रेणामिततेजसा/यथावरेणदेवानामदितिर्वज्रपाणिना/भरतोनामकैकेय्यांजज्ञेसत्यपराक्रमः/साक्षाद्विष्णोश्चतुर्भागःसर्वैःसमुदितोगुणैः/अथलक्ष्मणशत्रुघ्नौसुमित्राजनयत्सुतौ/वीरौसर्वास्त्रकुशलौविष्णोरर्धसमन्वितौ/राज्ञःपुत्रामहात्मानश्चत्वारोजज्ञिरेपृथक्/गुणवन्तोऽनुरूपाश्चरुच्याप्रोष्ठपदोपमाः/अतीत्यैकादशाहंतुनामकर्मतथाकरोत्/ज्येष्ठंरामंमहात्मानंभरतंकैकयीसुतम्/सौमित्रिंलक्ष्मणमितिशत्रुघ्नमपरंतथा/वसिष्ठःपरमप्रीतोनामानिकृतवांस्तदा/तेषांजन्मक्रियादीनिसर्वकर्माण्यकारयत्/तेषांकेतुरिवज्येष्ठोरामोरतिकरःपितुः/बभूवभूयोभूतानांस्वयम्भूरिवसंमतः/सर्वेवेदविदःशूराःसर्वेलोकहितेरताः/सर्वेज्ञानोपसंपन्नाःसर्वेसमुदितागुणैः/तेषामपिमहातेजारामःसत्यपराक्रमः/बाल्यात्प्रभृतिसुस्निग्धोलक्ष्मणोलक्ष्मिवर्धनः/रामस्यलोकरामस्यभ्रातुर्ज्येष्ठस्यनित्यशः/सर्वप्रियकरस्तस्यरामस्यापिशरीरतः/लक्ष्मणोलक्ष्मिसंपन्नोबहिःप्राणइवापरः/नचतेनविनानिद्रांलभतेपुरुषोत्तमः/मृष्टमन्नमुपानीतमश्नातिनहितंविना/यदाहिहयमारूढोमृगयांयातिराघवः/तदैनंपृष्ठतोऽभ्येतिसधनुःपरिपालयन्/भरतस्यापिशत्रुघ्नोलक्ष्मणावरजोहिसः/प्राणैःप्रियतरोनित्यंतस्यचासीत्तथाप्रियः/सचतुर्भिर्महाभागैःपुत्रैर्दशरथःप्रियैः/बभूवपरमप्रीतोदेवैरिवपितामहः/तेयदाज्ञानसंपन्नाःसर्वेसमुदितागुणैः/ह्रीमन्तःकीर्तिमन्तश्चसर्वज्ञादीर्घदर्शिनः/अथराजादशरथस्तेषांदारक्रियांप्रति/चिन्तयामासधर्मात्मासोपाध्यायःसबान्धवः/तस्यचिन्तयमानस्यमन्त्रिमध्येमहात्मनः/अभ्यागच्छन्महातेजोविश्वामित्रोमहामुनिः/सराज्ञोदर्शनाकाङ्क्षीद्वाराध्यक्षानुवाचह/शीघ्रमाख्यातमांप्राप्तंकौशिकंगाधिनःसुतम्/तच्छ्रुत्वावचनंतस्यराजवेश्मप्रदुद्रुवुः/संभ्रान्तमनसःसर्वेतेनवाक्येनचोदिताः/तेगत्वाराजभवनंविश्वामित्रमृषिंतदा/प्राप्तमावेदयामासुर्नृपायेक्ष्वाकवेतदा/तेषांतद्वचनंश्रुत्वासपुरोधाःसमाहितः/प्रत्युज्जगामसंहृष्टोब्रह्माणमिववासवः/सदृष्ट्वाज्वलितंदीप्त्यातापसंसंशितव्रतम्/प्रहृष्टवदनोराजाततोऽर्घ्यमुपहारयत्/सराज्ञःप्रतिगृह्यार्घ्यंशास्त्रदृष्ट्तेनकर्मणा/कुशलंचाव्ययंचैवपर्यपृच्छन्नराधिपम्/वसिष्ठंचसमागम्यकुशलंमुनिपुंगवः/ऋषींश्चतान्यथान्यायंमहाभागानुवाचह/तेसर्वेहृष्टमनसस्तस्यराज्ञोनिवेशनम्/विविशुःपूजितास्तत्रनिषेदुश्चयथार्थतः/अथहृष्टमनाराजाविश्वामित्रंमहामुनिम्/उवाचपरमोदारोहृष्टस्तमभिपूजयन्/यथामृतस्यसंप्राप्तिर्यथावर्षमनूदके/यथासदृशदारेषुपुत्रजन्माप्रजस्यच/प्रनष्टस्ययथालाभोयथाहर्षोमहोदये/तथैवागमनंमन्येस्वागतंतेमहामुने/कंचतेपरमंकामंकरोमिकिमुहर्षितः/पात्रभूतोऽसिमेविप्रदिष्ट्याप्राप्तोऽसिधार्मिक/अद्यमेसफलंजन्मजीवितंचसुजीवितम्/पूर्वंराजर्षिशब्देनतपसाद्योतितप्रभः/ब्रह्मर्षित्वमनुप्राप्तःपूज्योऽसिबहुधामया/तदद्भुतमिदंविप्रपवित्रंपरमंमम/शुभक्षेत्रगतश्चाहंतवसंदर्शनात्प्रभो/ब्रूहियत्प्रार्थितंतुभ्यंकार्यमागमनंप्रति/इच्छाम्यनुगृहीतोऽहंत्वदर्थपरिवृद्धये/कार्यस्यनविमर्शंचगन्तुमर्हसिकौशिक/कर्ताचाहमशेषेणदैवतंहिभवान्मम/इतिहृदयसुखंनिशम्यवाक्यं॑श्रुतिसुखमात्मवताविनीतमुक्तम्/प्रथितगुणयशागुणैर्विशिष्टः॑परमऋषिःपरमंजगामहर्षम्/तच्छ्रुत्वाराजसिंहस्यवाक्यमद्भुतविस्तरम्/हृष्टरोमामहातेजाविश्वामित्रोऽभ्यभाषत/सदृशंराजशार्दूलतवैतद्भुविनान्यतः/महावंशप्रसूतस्यवसिष्ठव्यपदेशिनः/यत्तुमेहृद्गतंवाक्यंतस्यकार्यस्यनिश्चयम्/कुरुष्वराजशार्दूलभवसत्यप्रतिश्रवः/अहंनियममातिष्ठसिद्ध्यर्थंपुरुषर्षभ/तस्यविघ्नकरौद्वौतुराक्षसौकामरूपिणौ/व्रतेमेबहुशश्चीर्णेसमाप्त्यांराक्षसाविमौ/मारीचश्चसुबाहुश्चवीर्यवन्तौसुशिक्षितौ/तौमांसरुधिरौघेणवेदिंतामभ्यवर्षताम्/अवधूतेतथाभूतेतस्मिन्नियमनिश्चये/कृतश्रमोनिरुत्साहस्तस्माद्देशादपाक्रमे/नचमेक्रोधमुत्स्रष्टुंबुद्धिर्भवतिपार्थिव/तथाभूताहिसाचर्यानशापस्तत्रमुच्यते/स्वपुत्रंराजशार्दूलरामंसत्यपराक्रमम्/काकपक्षधरंशूरंज्येष्ठंमेदातुमर्हसि/शक्तोह्येषमयागुप्तोदिव्येनस्वेनतेजसा/राक्षसायेविकर्तारस्तेषामपिविनाशने/श्रेयश्चास्मैप्रदास्यामिबहुरूपंनसंशयः/त्रयाणामपिलोकानांयेनख्यातिंगमिष्यति/नचतौराममासाद्यशक्तौस्थातुंकथंचन/नचतौराघवादन्योहन्तुमुत्सहतेपुमान्/वीर्योत्सिक्तौहितौपापौकालपाशवशंगतौ/रामस्यराजशार्दूलनपर्याप्तौमहात्मनः/नचपुत्रकृतंस्नेहंकर्तुमर्हसिपार्थिव/अहंतेप्रतिजानामिहतौतौविद्धिराक्षसौ/अहंवेद्मिमहात्मानंरामंसत्यपराक्रमम्/वसिष्ठोऽपिमहातेजायेचेमेतपसिस्थिताः/यदितेधर्मलाभंचयशश्चपरमंभुवि/स्थिरमिच्छसिराजेन्द्ररामंमेदातुमर्हसि/यद्यभ्यनुज्ञांकाकुत्स्थददतेतवमन्त्रिणः/वसिष्ठप्रमुखाःसर्वेततोरामंविसर्जय/अभिप्रेतमसंसक्तमात्मजंदातुमर्हसि/दशरात्रंहियज्ञस्यरामंराजीवलोचनम्/नात्येतिकालोयज्ञस्ययथायंममराघव/तथाकुरुष्वभद्रंतेमाचशोकेमनःकृथाः/इत्येवमुक्त्वाधर्मात्माधर्मार्थसहितंवचः/विरराममहातेजाविश्वामित्रोमहामुनिः/इतिहृदयमनोविदारणं॑मुनिवचनंतदतीवशुश्रुवान्/नरपतिरगमद्भयंमहद्॑व्यथितमनाःप्रचचालचासनात्/तच्छ्रुत्वाराजशार्दूलविश्वामित्रस्यभाषितम्/मुहूर्तमिवनिःसंज्ञःसंज्ञावानिदमब्रवीत्/ऊनषोडशवर्षोमेरामोराजीवलोचनः/नयुद्धयोग्यतामस्यपश्यामिसहराक्षसैः/इयमक्षौहिणीपूर्णायस्याहंपतिरीश्वरः/अनयासंवृतोगत्वायोधाहंतैर्निशाचरैः/इमेशूराश्चविक्रान्ताभृत्यामेऽस्त्रविशारदाः/योग्यारक्षोगणैर्योद्धुंनरामंनेतुमर्हसि/अहमेवधनुष्पाणिर्गोप्तासमरमूर्धनि/यावत्प्राणान्धरिष्यामितावद्योत्स्येनिशाचरैः/निर्विघ्नाव्रतवर्यासाभविष्यतिसुरक्षिता/अहंतत्रगमिष्यामिल्नरामनेतुमर्हसि/बालोह्यकृतविद्यश्चनचवेत्तिबलाबलम्/नचास्त्रबलसंयुक्तोनचयुद्धविशारदः/नचासौरक्षसांयोग्यःकूटयुद्धाहितेध्रुवम्/विप्रयुक्तोहिरामेणमुहूर्तमपिनोत्सहे/जीवितुंमुनिशार्दूलनरामंनेतुमर्हसि/यदिवाराघवंब्रह्मन्नेतुमिच्छसिसुव्रत/चतुरङ्गसमायुक्तंमयासहचतंनय/षष्टिर्वर्षसहस्राणिजातस्यममकौशिकः/दुःखेनोत्पादितश्चायंनरामंनेतुमर्हसि/चतुर्णामात्मजानांहिप्रीतिःपरमिकामम/ज्येष्ठंधर्मप्रधानंचनरामंनेतुमर्हसि/किंवीर्याराक्षसास्तेचकस्यपुत्राश्चकेचते/कथंप्रमाणाःकेचैतान्रक्षन्तिमुनिपुंगव/कथंचप्रतिकर्तव्यंतेषांरामेणरक्षसाम्/मामकैर्वाबलैर्ब्रह्मन्मयावाकूटयोधिनाम्/सर्वंमेशंसभगवन्कथंतेषांमयारणे/स्थातव्यंदुष्टभावानांवीर्योत्सिक्ताहिराक्षसाः/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाविश्वामित्रोऽभ्यभाषत/पौलस्त्यवंशप्रभवोरावणोनामराक्षसः/सब्रह्मणादत्तवरस्त्रैलोक्यंबाधतेभृशम्/महाबलोमहावीर्योराक्षसैर्बहुभिर्वृतः/श्रूयतेहिमहावीर्योरावणोराक्षसाधिपः/साक्षाद्वैश्रवणभ्रातापुत्रोविश्वरसोमुनेः/यदास्वयंनयज्ञस्यविघ्नकर्तामहाबलः/तेनसंचोदितौतौतुराक्षसौसुमहाबलौ/मारीचश्चसुबाहुश्चयज्ञविघ्नंकरिष्यतः/इत्युक्तोमुनिनातेनराजोवाचमुनिंतदा/नहिशक्तोऽस्मिसंग्रामेस्थातुंतस्यदुरात्मनः/सत्वंप्रसादंधर्मज्ञकुरुष्वममपुत्रके/देवदानवगन्धर्वायक्षाःपतगपन्नगाः/नशक्तारावणंसोढुंकिंपुनर्मानवायुधि/सहिवीर्यवतांवीर्यमादत्तेयुधिराक्षसः/तेनचाहंनशक्तोऽस्मिसंयोद्धुंतस्यवाबलैः/सबलोवामुनिश्रेष्ठसहितोवाममात्मजैः/कथमप्यमरप्रख्यंसंग्रामाणामकोविदम्/बालंमेतनयंब्रह्मन्नैवदास्यामिपुत्रकम्/अथकालोपमौयुद्धेसुतौसुन्दोपसुन्दयोः/यज्ञविघ्नकरौतौतेनैवदास्यामिपुत्रकम्/मारीचश्चसुबाहुश्चवीर्यवन्तौसुशिक्षितौ/तयोरन्यतरेणाहंयोद्धास्यांससुहृद्गणः/तच्छ्रुत्वावचनंतस्यस्नेहपर्याकुलाक्षरम्/समन्युःकौशिकोवाक्यंप्रत्युवचमहीपतिम्/पूर्वमर्थंप्रतिश्रुत्यप्रतिज्ञांहातुमिच्छसि/रागवाणामयुक्तोऽयंकुलस्यास्यविपर्ययः/यदिदंतेक्षमंराजन्गमिष्यामियथागतम्/मिथ्याप्रतिज्ञःकाकुत्स्थसुखीभवसबान्धवः/तस्यरोषपरीतस्यविश्वामित्रस्यधीमतः/चचालवसुधाकृत्स्नाविवेशचभयंसुरान्/त्रस्तरूपंतुविज्ञायजगत्सर्वंमहानृषिः/नृपतिंसुव्रतोधीरोवसिष्ठोवाक्यमब्रवीत्/इक्ष्वाकूणांकुलेजातःसाक्षाद्धर्मइवापरः/धृतिमान्सुव्रतःश्रीमान्नधर्मंहातुमर्हसि/त्रिषुलोकेषुविख्यातोधर्मात्माइतिराघवः/स्वधर्मंप्रतिपद्यस्वनाधर्मंवोढुमर्हसि/संश्रुत्यैवंकरिष्यामीत्यकुर्वाणस्यराघव/इष्टापूर्तवधोभूयात्तस्माद्रामंविसर्जय/कृतास्त्रमकृतास्त्रंवानैनंशक्ष्यन्तिराक्षसाः/गुप्तंकुशिकपुत्रेणज्वलनेनामृतंयथा/एषविग्रहवान्धर्मएषवीर्यवतांवरः/एषबुद्ध्याधिकोलोकेतपसश्चपरायणम्/एषोऽस्त्रान्विविधान्वेत्तित्रैलोक्येसचराचरे/नैनमन्यःपुमान्वेत्तिनचवेत्स्यन्तिकेचन/नदेवानर्षयःकेचिन्नासुरानचराक्षसाः/गन्धर्वयक्षप्रवराःसकिंनरमहोरगाः/सर्वास्त्राणिकृशाश्वस्यपुत्राःपरमधार्मिकाः/कौशिकायपुरादत्तायदाराज्यंप्रशासति/तेऽपिपुत्राःकृशाश्वस्यप्रजापतिसुतासुताः/नकरूपामहावीर्यादीप्तिमन्तोजयावहाः/जयाचसुप्रभाचैवदक्षकन्येसुमध्यमे/तेसुवातेऽस्त्रशस्त्राणिशतंपरमभास्वरम्/पञ्चाशतंसुतांल्लेभेजयानामवरान्पुरा/वधायासुरसैन्यानाममेयान्कामरूपिणः/सुप्रभाजनयच्चापिपुत्रान्पञ्चाशतंपुनः/संहारान्नामदुर्धर्षान्दुराक्रामान्बलीयसः/तानिचास्त्राणिवेत्त्येषयथावत्कुशिकात्मजः/अपूर्वाणांचजननेशक्तोभूयश्चधर्मवित्/एवंवीर्योमहातेजाविश्वामित्रोमहातपाः/नरामगमनेराजन्संशयंगन्तुमर्हसि/122/तथावसिष्ठेब्रुवतिराजादशरथःसुतम्/प्रहृष्टवदनोराममाजुहावसलक्ष्मणम्/कृतस्वस्त्ययनंमात्रापित्रादशरथेनच/पुरोधसावसिष्ठेनमङ्गलैरभिमन्त्रितम्/सपुत्रंमूर्ध्न्युपाघ्रायराजादशरथःप्रियम्/ददौकुशिकपुत्रायसुप्रीतेनान्तरात्मना/ततोवायुःसुखस्पर्शोविरजस्कोववौतदा/विश्वामित्रगतंरामंदृष्ट्वाराजीवलोचनम्/पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद्देवदुन्दुभिनिस्वनः/शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषःप्रयातेतुमहात्मनि/विश्वामित्रोययावग्रेततोरामोमहायशाः/काकपक्षधरोधन्वीतंचसौमित्रिरन्वगात्/कलापिनौधनुष्पाणीशोभयानौदिशोदश/विश्वामित्रंमहात्मानंत्रिशीर्षाविवपन्नगौ/अनुजग्मतुरक्षुद्रौपितामहमिवाश्विनौ/बद्धगोधाङ्गुलित्राणौखड्गवन्तौमहाद्युती/स्थाणुंदेवमिवाचिन्त्यंकुमाराविवपावकी/अध्यर्धयोजनंगत्वासरय्वादक्षिणेतटे/रामेतिमधुरावाणींविश्वामित्रोऽभ्यभाषत/गृहाणवत्ससलिलंमाभूत्कालस्यपर्ययः/मन्त्रग्रामंगृहाणत्वंबलामतिबलांतथा/नश्रमोनज्वरोवातेनरूपस्यविपर्ययः/नचसुप्तंप्रमत्तंवाधर्षयिष्यन्तिनैरृताः/नबाह्वोःसदृशोवीर्येपृथिव्यामस्तिकश्चन/त्रिषुलोकेषुवारामनभवेत्सदृशस्तव/नसौभाग्येनदाक्षिण्येनज्ञानेबुद्धिनिश्चये/नोत्तरेप्रतिपत्तव्योसमोलोकेतवानघ/एतद्विद्याद्वयेलब्धेभवितानास्तितेसमः/बलाचातिबलाचैवसर्वज्ञानस्यमातरौ/क्षुत्पिपासेनतेरामभविष्येतेनरोत्तम/बलामतिबलांचैवपठतःपथिराघव/विद्याद्वयमधीयानेयशश्चाप्यतुलंभुवि/पितामहसुतेह्येतेविद्येतेजःसमन्विते/प्रदातुंतवकाकुत्स्थसदृशस्त्वंहिधार्मिक/कामंबहुगुणाःसर्वेत्वय्येतेनात्रसंशयः/तपसासंभृतेचैतेबहुरूपेभविष्यतः/ततोरामोजलंस्पृष्ट्वाप्रहृष्टवदनःशुचिः/प्रतिजग्राहतेविद्येमहर्षेर्भावितात्मनः/विद्यासमुदितोरामःशुशुभेभूरिविक्रमः/गुरुकार्याणिसर्वाणिनियुज्यकुशिकात्मजे/ऊषुस्तांरजनींतत्रसरय्वांसुसुखंत्रयः/प्रभातायांतुशर्वर्यांविश्वामित्रोमहामुनिः/अभ्यभाषतकाकुत्स्थंशयानंपर्णसंस्तरे/कौसल्यासुप्रजारामपूर्वासंध्याप्रवर्तते/उत्तिष्ठनरशार्दूलकर्तव्यंदैवमाह्निकम्/तस्यर्षेःपरमोदारंवचःश्रुत्वानृपात्मजौ/स्नात्वाकृतोदकौवीरौजेपतुःपरमंजपम्/कृताह्निकौमहावीर्यौविश्वामित्रंतपोधनम्/अभिवाद्याभिसंहृष्टौगमनायोपतस्थतुः/तौप्रयातेमहावीर्यौदिव्यंत्रिपथगांनदीम्/ददृशातेततस्तत्रसरय्वाःसंगमेशुभे/तत्राश्रमपदंपुण्यमृषीणामुग्रतेजसाम्/बहुवर्षसहस्राणितप्यतांपरमंतपः/तंदृष्ट्वापरमप्रीतौराघवौपुण्यमाश्रमम्/ऊचतुस्तंमहात्मानंविश्वामित्रमिदंवचः/कस्यायमाश्रमःपुण्यःकोन्वस्मिन्वसतेपुमान्/भगवञ्श्रोतुमिच्छावःपरंकौतूहलंहिनौ/तयोस्तद्वचनंश्रुत्वाप्रहस्यमुनिपुंगवः/अब्रवीच्छ्रूयतांरामयस्यायंपूर्वआश्रमः/कन्दर्पोमूर्तिमानासीत्कामइत्युच्यतेबुधैः/तपस्यन्तमिहस्थाणुंनियमेनसमाहितम्/कृतोद्वाहंतुदेवेशंगच्छन्तंसमरुद्गणम्/धर्षयामासदुर्मेधाहुंकृतश्चमहात्मना/दग्धस्यतस्यरौद्रेणचक्षुषारघुनन्दन/व्यशीर्यन्तशरीरात्स्वात्सर्वगात्राणिदुर्मतेः/तस्यगात्रंहतंतत्रनिर्दग्धस्यमहात्मना/अशरीरःकृतःकामःक्रोधाद्देवेश्वरेणह/अनङ्गइतिविख्यातस्तदाप्रभृतिराघव/सचाङ्गविषयःश्रीमान्यत्राङ्गंसमुमोचह/तस्यायमाश्रमःपुण्यस्तस्येमेमुनयःपुरा/शिष्याधर्मपरावीरतेषांपापंनविद्यते/इहाद्यरजनींरामवसेमशुभदर्शन/पुण्ययोःसरितोर्मध्येश्वस्तरिष्यामहेवयम्/तेषांसंवदतांतत्रतपोदीर्घेणचक्षुषा/विज्ञायपरमप्रीतामुनयोहर्षमागमन्/अर्घ्यंपाद्यंतथातिथ्यंनिवेद्यकुशिकात्मजे/रामलक्ष्मणयोःपश्चादकुर्वन्नतिथिक्रियाम्/सत्कारंसमनुप्राप्यकथाभिरभिरञ्जयन्/न्यवसन्सुसुखंतत्रकामाश्रमपदेतदा/ततःप्रभातेविमलेकृताह्निकमरिंदमौ/विश्वामित्रंपुरस्कृत्यनद्यास्तीरमुपागतौ/तेचसर्वेमहात्मानोमुनयःसंशितव्रताः/उपस्थाप्यशुभांनावंविश्वामित्रमथाब्रुवन्/आरोहतुभवान्नावंराजपुत्रपुरस्कृतः/अरिष्टंगच्छपन्थानंमाभूत्कालस्यपर्ययः/विश्वामित्रस्तथेत्युक्त्वातानृषीनभिपूज्यच/ततारसहितस्ताभ्यांसरितंसागरंगमाम्/अथरामःसरिन्मध्येपप्रच्छमुनिपुङ्गवम्/वारिणोभिद्यमानस्यकिमयंतुमुलोध्वनिः/राघवस्यवचःश्रुत्वाकौतूहलसमन्वितम्/कथयामासधर्मात्मातस्यशब्दस्यनिश्चयम्/कैलासपर्वतेराममनसानिर्मितंसरः/ब्रह्मणानरशार्दूलतेनेदंमानसंसरः/तस्मात्सुस्रावसरसःसायोध्यामुपगूहते/सरःप्रवृत्तासरयूःपुण्याब्रह्मसरश्च्युता/तस्यायमतुलःशब्दोजाह्नवीमभिवर्तते/वारिसंक्षोभजोरामप्रणामंनियतःकुरु/ताभ्यांतुतावुभौकृत्वाप्रणाममतिधार्मिकौ/तीरंदक्षिणमासाद्यजग्मतुर्लघुविक्रमौ/सवनंघोरसंकाशंदृष्ट्वानृपवरात्मजः/अविप्रहतमैक्ष्वाकःपप्रच्छमुनिपुंगवम्/अहोवनमिदंदुर्गंझिल्लिकागणनादितम्/भैरवैःश्वापदैःकीर्णंशकुन्तैर्दारुणारवैः/नानाप्रकारैःशकुनैर्वाश्यद्भिर्भैरवस्वनैः/सिंहव्याघ्रवराहैश्चवारणैश्चापिशोभितम्/धवाश्वकर्णककुभैर्बिल्वतिन्दुकपाटलैः/संकीर्णंबदरीभिश्चकिंन्विदंदारुणंवनम्/तमुवाचमहातेजाविश्वामित्रोमहामुनिः/श्रूयतांवत्सकाकुत्स्थयस्यैतद्दारुणंवनम्/एतौजनपदौस्फीतौपूर्वमास्तांनरोत्तम/मलदाश्चकरूषाश्चदेवनिर्माणनिर्मितौ/पुरावृत्रवधेराममलेनसमभिप्लुतम्/क्षुधाचैवसहस्राक्षंब्रह्महत्यायदाविशत्/तमिन्द्रंस्नापयन्देवाऋषयश्चतपोधनाः/कलशैःस्नापयामासुर्मलंचास्यप्रमोचयन्/इहभूम्यांमलंदत्त्वादत्त्वाकारुषमेवच/शरीरजंमहेन्द्रस्यततोहर्षंप्रपेदिरे/निर्मलोनिष्करूषश्चशुचिरिन्द्रोयदाभवत्/ददौदेशस्यसुप्रीतोवरंप्रभुरनुत्तमम्/इमौजनपदौस्थीतौख्यातिंलोकेगमिष्यतः/मलदाश्चकरूषाश्चममाङ्गमलधारिणौ/साधुसाध्वितितंदेवाःपाकशासनमब्रुवन्/देशस्यपूजांतांदृष्ट्वाकृतांशक्रेणधीमता/एतौजनपदौस्थीतौदीर्घकालमरिंदम/मलदाश्चकरूषाश्चमुदितौधनधान्यतः/कस्यचित्त्वथकालस्ययक्षीवैकामरूपिणी/बलंनागसहस्रस्यधारयन्तीतदाह्यभूत्/ताटकानामभद्रंतेभार्यासुन्दस्यधीमतः/मारीचोराक्षसःपुत्रोयस्याःशक्रपराक्रमः/इमौजनपदौनित्यंविनाशयतिराघव/मलदांश्चकरूषांश्चताटकादुष्टचारिणी/सेयंपन्थानमावार्यवसत्यत्यर्धयोजने/अतएवचगन्तव्यंताटकायावनंयतः/स्वबाहुबलमाश्रित्यजहीमांदुष्टचारिणीम्/मन्नियोगादिमंदेशंकुरुनिष्कण्टकंपुनः/नहिकश्चिदिमंदेशंशक्रोत्यागन्तुमीदृशम्/यक्षिण्याघोरयारामउत्सादितमसह्यया/एतत्तेसर्वमाख्यातंयथैतद्दरुणंवनम्/यक्ष्याचोत्सादितंसर्वमद्यापिननिवर्तते/अथतस्याप्रमेयस्यमुनेर्वचनमुत्तमम्/श्रुत्वापुरुषशार्दूलःप्रत्युवाचशुभांगिरम्/अल्पवीर्यायदायक्षाःश्रूयन्तेमुनिपुंगव/कथंनागसहस्रस्यधारयत्यबलाबलम्/विश्वामित्रोऽब्रवीद्वाक्यंशृणुयेनबलोत्तरा/वरदानकृतंवीर्यंधारयत्यबलाबलम्/पूर्वमासीन्महायक्षःसुकेतुर्नामवीर्यवान्/अनपत्यःशुभाचारःसचतेपेमहत्तपः/पितामहस्तुसुप्रीतस्तस्ययक्षपतेस्तदा/कन्यारत्नंददौरामताटकांनामनामतः/ददौनागसहस्रस्यबलंचास्याःपितामहः/नत्वेवपुत्रंयक्षायददौब्रह्मामहायशाः/तांतुजातांविवर्धन्तींरूपयौवनशालिनीम्/जम्भपुत्रायसुन्दायददौभार्यांयशस्विनीम्/कस्यचित्त्वथकालल्स्ययक्षीपुत्रंव्यजायत/मारीचंनामदुर्धर्षंयःशापाद्राक्षसोऽभवत्/सुन्देतुनिहतेरामअगस्त्यमृषिसत्तमम्/ताटकासहपुत्रेणप्रधर्षयितुमिच्छति/राक्षसत्वंभजस्वेतिमारीचंव्याजहारसः/अगस्त्यःपरमक्रुद्धस्ताटकामपिशप्तवान्/पुरुषादीमहायक्षीविरूपाविकृतानना/इदंरूपमपहायदारुणंरूपमस्तुते/सैषाशापकृतामर्षाताटकाक्रोधमूर्छिता/देशमुत्सादयत्येनमगस्त्यचरितंशुभम्/एनांराघवदुर्वृत्तांयक्षींपरमदारुणाम्/गोब्राह्मणहितार्थायजहिदुष्टपराक्रमाम्/नह्येनांशापसंसृष्टांकश्चिदुत्सहतेपुमान्/निहन्तुंत्रिषुलोकेषुत्वामृतेरघुनन्दन/नहितेस्त्रीवधकृतेघृणाकार्यानरोत्तम/चातुर्वर्ण्यहितार्थायकर्तव्यंराजसूनुना/राज्यभारनियुक्तानामेषधर्मःसनातनः/अधर्म्यांजहिकाकुत्स्हधर्मोह्यस्यानविद्यते/श्रूयतेहिपुराशक्रोविरोचनसुतांनृप/पृथिवींहन्तुमिच्छन्तींमन्थरामभ्यसूदयत्/विष्णुनाचपुरारामभृगुपत्नीदृढव्रता/अनिन्द्रंलोकमिच्छन्तीकाव्यमातानिषूदिता/एतैश्चान्यैश्चबहुभीराजपुत्रमहात्मभिः/अधर्मनिरतानार्योहताःपुरुषसत्तमैः/मुनेर्वचनमक्लीबंश्रुत्वानरवरात्मजः/राघवःप्राञ्जलिर्भूत्वाप्रत्युवाचदृढव्रतः/पितुर्वचननिर्देशात्पितुर्वचनगौरवात्/वचनंकौशिकस्येतिकर्तव्यमविशङ्कया/अनुशिष्टोऽस्म्ययोध्यायांगुरुमध्येमहात्मना/पित्रादशरथेनाहंनावज्ञेयंचतद्वचः/सोऽहंपितुर्वचःश्रुत्वाशासनाद्ब्रह्मवादिनः/करिष्यामिनसंदेहस्ताटकावधमुत्तमम्/गोब्राह्मणहितार्थायदेशस्यास्यसुखायच/तवचैवाप्रमेयस्यवचनंकर्तुमुद्यतः/एवमुक्त्वाधनुर्मध्येबद्ध्वामुष्टिमरिंदमः/ज्याशब्दमकरोत्तीव्रंदिशःशब्देनपूरयन्/तेनशब्देनवित्रस्तास्ताटकावनवासिनः/ताटकाचसुसंक्रुद्धातेनशब्देनमोहिता/तंशब्दमभिनिध्यायराक्षसीक्रोधमूर्छिता/श्रुत्वाचाभ्यद्रवद्वेगाद्यतःशब्दोविनिःसृतः/तांदृष्ट्वाराघवःक्रुद्धांविकृतांविकृताननाम्/प्रमाणेनातिवृद्धांचलक्ष्मणंसोऽभ्यभाषत/पश्यलक्ष्मणयक्षिण्याभैरवंदारुणंवपुः/भिद्येरन्दर्शनादस्याभीरूणांहृदयानिच/एनांपश्यदुराधर्षांमायाबलसमन्विताम्/विनिवृत्तांकरोम्यद्यहृतकर्णाग्रनासिकाम्/नह्येनामुत्सहेहन्तुंस्त्रीस्वभावेनरक्षिताम्/वीर्यंचास्यागतिंचापिहनिष्यामीतिमेमतिः/एवंब्रुवाणेरामेतुताटकाक्रोधमूर्छिता/उद्यम्यबाहूगर्जन्तीराममेवाभ्यधावत/तामापतन्तींवेगेनविक्रान्तामशनीमिव/शरेणोरसिविव्याधसापपातममारच/तांहतांभीमसंकाशांदृष्ट्वासुरपतिस्तदा/साधुसाध्वितिकाकुत्स्थंसुराश्चसमपूजयन्/उवाचपरमप्रीतःसहस्राक्षःपुरंदरः/सुराश्चसर्वेसंहृष्टाविश्वामित्रमथाब्रुवन्/मुनेकौशिकेभद्रंतेसेन्द्राःसर्वेमरुद्गणाः/तोषिताःकर्मणानेनस्नेहंदर्शयराघवे/प्रजापतेर्भृशाश्वस्यपुत्रान्सत्यपराक्रमान्/तपोबलभृतान्ब्रह्मन्राघवायनिवेदय/पात्रभूतश्चतेब्रह्मंस्तवानुगमनेधृतः/कर्तव्यंचमहत्कर्मसुराणांराजसूनुना/एवमुक्त्वासुराःसर्वेहृष्टाजग्मुर्यथागतम्/विश्वामित्रंपूजयित्वाततःसंध्याप्रवर्तते/ततोमुनिवरःप्रीतिस्ताटकावधतोषितः/मूर्ध्निराममुपाघ्रायइदंवचनमब्रवीत्/इहाद्यरजनींरामवसेमशुभदर्शन/श्वःप्रभातेगमिष्यामस्तदाश्रमपदंमम/अथतांरजनीमुष्यविश्वामिरोमहायशाः/प्रहस्यराघवंवाक्यमुवाचमधुराक्षरम्/पतितुष्टोऽस्मिभद्रंतेराजपुत्रमहायशः/प्रीत्यापरमयायुक्तोददाम्यस्त्राणिसर्वशः/देवासुरगणान्वापिसगन्धर्वोरगानपि/यैरमित्रान्प्रसह्याजौवशीकृत्यजयिष्यसि/तानिदिव्यानिभद्रंतेददाम्यस्त्राणिसर्वशः/दण्डचक्रंमहद्दिव्यंतवदास्यामिराघव/धर्मचक्रंततोवीरकालचक्रंतथैवच/विष्णुचक्रंतथात्युग्रमैन्द्रंचक्रंतथैवच/वज्रमस्त्रंनरश्रेष्ठशैवंशूलवरंतथा/अस्त्रंब्रह्मशिरश्चैवऐषीकमपिराघव/ददामितेमहाबाहोब्राह्ममस्त्रमनुत्तमम्/गदेद्वेचैवकाकुत्स्थमोदकीशिखरीउभे/प्रदीप्तेनरशार्दूलप्रयच्छामिनृपात्मज/धर्मपाशमहंरामकालपाशंतथैवच/वारुणंपाशमस्त्रंचददान्यहमनुत्तमम्/अशनीद्वेप्रयच्छामिशुष्कार्द्रेरघुनन्दन/ददामिचास्त्रंपैनाकमस्त्रंनारायणंतथा/आग्नेयमस्त्रदयितंशिखरंनामनामतः/वायव्यंप्रथमंनामददामितवराघव/अस्त्रंहयशिरोनामक्रौञ्चमस्त्रंतथैवच/शक्तिद्वयंचकाकुत्स्थददामितवचानघ/कङ्कालंमुसलंघोरंकापालमथकङ्कणम्/धारयन्त्यसुरायानिददाम्येतानिसर्वशः/वैद्याधरंमहास्त्रंचनन्दनंनामनामतः/असिरत्नंमहाबाहोददामिनृवरात्मज/गान्धर्वमस्त्रंदयितंमानवंनामनामतः/प्रस्वापनप्रशमनेदद्मिसौरंचराघव/दर्पणंशोषणंचैवसंतापनविलापने/मदनंचैवदुर्धर्षंकन्दर्पदयितंतथा/पैशाचमस्त्रंदयितंमोहनंनामनामतः/प्रतीच्छनरशार्दूलराजपुत्रमहायशः/तामसंनरशार्दूलसौमनंचमहाबलम्/संवर्तंचैवदुर्धर्षंमौसलंचनृपात्मज/सत्यमस्त्रंमहाबाहोतथामायाधरंपरम्/घोरंतेजःप्रभंनामपरतेजोऽपकर्षणम्/सोमास्त्रंशिशिरंनामत्वाष्ट्रमस्त्रंसुदामनम्/दारुणंचभगस्यापिशीतेषुमथमानवम्/एतान्नाममहाबाहोकामरूपान्महाबलान्/गृहाणपरमोदारान्क्षिप्रमेवनृपात्मज/स्थितस्तुप्राङ्मुखोभूत्वाशुचिर्निवरतस्तदा/ददौरामायसुप्रीतोमन्त्रग्राममनुत्तमम्/जपतस्तुमुनेस्तस्यविश्वामित्रस्यधीमतः/उपतस्थुर्महार्हाणिसर्वाण्यस्त्राणिराघवम्/ऊचुश्चमुदितारामंसर्वेप्राञ्जलयस्तदा/इमेस्मपरमोदारकिंकरास्तवराघव/प्रतिगृह्यचकाकुत्स्थःसमालभ्यचपाणिना/मनसामेभविष्यध्वमितितान्यभ्यचोदयत्/ततःप्रीतमनारामोविश्वामित्रंमहामुनिम्/अभिवाद्यमहातेजागमनायोपचक्रमे/प्रतिगृह्यततोऽस्त्राणिप्रहृष्टवदनःशुचिः/गच्छन्नेवचकाकुत्स्थोविश्वामित्रमथाब्रवीत्/गृहीतास्त्रोऽस्मिभगवन्दुराधर्षःसुरैरपि/अस्त्राणांत्वहमिच्छामिसंहारंमुनिपुंगव/एवंब्रुवतिकाकुत्स्थेविश्वामित्रोमहामुनिः/संहारंव्याजहाराथधृतिमान्सुव्रतःशुचिः/सत्यवन्तंसत्यकीर्तिंधृष्टंरभसमेवच/प्रतिहारतरंनामपराङ्मुखमवाङ्मुखम्/लक्षाक्षविषमौचैवदृढनाभसुनाभकौ/दशाक्षशतवक्त्रौचदशशीर्षशतोदरौ/पद्मनाभमहानाभौदुन्दुनाभसुनाभकौ/ज्योतिषंकृशनंचैवनैराश्यविमलावुभौ/यौगन्धरहरिद्रौचदैत्यप्रमथनौतथा/पित्र्यंसौमनसंचैवविधूतमकरावुभौ/करवीरकरंचैवधनधान्यौचराघव/कामरूपंकामरुचिंमोहमावरणंतथा/जृम्भकंसर्वनाभंचसन्तानवरणौतथा/भृशाश्वतनयान्रामभास्वरान्कामरूपिणः/प्रतीच्छममभद्रंतेपात्रभूतोऽसिराघव/दिव्यभास्वरदेहाश्चमूर्तिमन्तःसुखप्रदाः/रामंप्राञ्जलयोभूत्वाब्रुवन्मधुरभाषिणः/इमेस्मनरशार्दूलशाधिकिंकरवामते/गम्यतामितितानाहयथेष्टंरघुनन्दनः/मानसाःकार्यकालेषुसाहाय्यंमेकरिष्यथ/अथतेराममामन्त्र्यकृत्वाचापिप्रदक्षिणम्/एवमस्त्वितिकाकुत्स्थमुक्त्वाजग्मुर्यथागतम्/सचतान्राघवोज्ञात्वाविश्वामित्रंमहामुनिम्/गच्छन्नेवाथमधुरंश्लक्ष्णंवचनमब्रवीत्/किंन्वेतन्मेघसंकाशंपर्वतस्याविदूरतः/वृक्षषण्डमितोभातिपरंकौतूहलंहिमे/दर्शनीयंमृगाकीर्णंमनोहरमतीवच/नानाप्रकारैःशकुनैर्वल्गुभाषैरलंकृतम्/निःसृताःस्ममुनिश्रेष्ठकान्ताराद्रोमहर्षणात्/अनयात्ववगच्छामिदेशस्यसुखवत्तया/सर्वंमेशंसभगवन्कस्याश्रमपदंत्विदम्/संप्राप्तायत्रतेपापाब्रह्मघ्नादुष्टचारिणः/अथतस्याप्रमेयस्यतद्वनंपरिपृच्छतः/विश्वामित्रोमहातेजाव्याख्यातुमुपचक्रमे/एषपूर्वाश्रमोरामवामनस्यमहात्मनः/सिद्धाश्रमइतिख्यातःसिद्धोह्यत्रमहातपाः/एतस्मिन्नेवकालेतुराजावैरोचनिर्बलिः/निर्जित्यदैवतगणान्सेन्द्रांश्चसमरुद्गणान्/कारयामासतद्राज्यंत्रिषुलोकेषुविश्रुतः/बलेस्तुयजमानस्यदेवाःसाग्निपुरोगमाः/समागम्यस्वयंचैवविष्णुमूचुरिहाश्रमे/बलिर्वैरोचनिर्विष्णोयजतेयज्ञमुत्तमम्/असमाप्तेक्रतौतस्मिन्स्वकार्यमभिपद्यताम्/येचैनमभिवर्तन्तेयाचितारइतस्ततः/यच्चयत्रयथावच्चसर्वंतेभ्यःप्रयच्छति/सत्वंसुरहितार्थायमायायोगमुपाश्रितः/वामनत्वंगतोविष्णोकुरुकल्याणमुत्तमम्/अयंसिद्धाश्रमोनामप्रसादात्तेभविष्यति/सिद्धेकर्मणिदेवेशउत्तिष्ठभगवन्नितः/अथविष्णुर्महातेजाअदित्यांसमजायत/वामनंरूपमास्थायवैरोचनिमुपागमत्/त्रीन्क्रमानथभिक्षित्वाप्रतिगृह्यचमानतः/आक्रम्यलोकांल्लोकात्मासर्वभूतहितेरतः/महेन्द्रायपुनःप्रादान्नियम्यबलिमोजसा/त्रैलोक्यंसमहातेजाश्चक्रेशक्रवशंपुनः/तेनैषपूर्वमाक्रान्तआश्रमःश्रमनाशनः/मयापिभक्त्यातस्यैषवामनस्योपभुज्यते/एतमाश्रममायान्तिराक्षसाविघ्नकारिणः/अत्रतेपुरुषव्याघ्रहन्तव्यादुष्टचारिणः/अद्यगच्छामहेरामसिद्धाश्रममनुत्तमम्/तदाश्रमपदंताततवाप्येतद्यथामम/तंदृष्ट्वामुनयःसर्वेसिद्धाश्रमनिवासिनः/उत्पत्योत्पत्यसहसाविश्वामित्रमपूजयन्/यथार्हंचक्रिरेपूजांविश्वामित्रायधीमते/तथैवराजपुत्राभ्यामकुर्वन्नतिथिक्रियाम्/मुहूर्तमथविश्रान्तौराजपुत्रावरिंदमौ/प्राञ्जलीमुनिशार्दूलमूचतूरघुनन्दनौ/अद्यैवदीक्षांप्रविशभद्रंतेमुनिपुंगव/सिद्धाश्रमोऽयंसिद्धःस्यात्सत्यमस्तुवचस्तव/एवमुक्तोमहातेजाविश्वामित्रोमहामुनिः/प्रविवेशतदादीक्षांनियतोनियतेन्द्रियः/कुमारावपितांरात्रिमुषित्वासुसमाहितौ/प्रभातकालेचोत्थायविश्वामित्रमवन्दताम्/अथतौदेशकालज्ञौराजपुत्रावरिंदमौ/देशेकालेचवाक्यज्ञावब्रूतांकौशिकंवचः/भगवञ्श्रोतुमिच्छावोयस्मिन्कालेनिशाचरौ/संरक्षणीयौतौब्रह्मन्नातिवर्तेततत्क्षणम्/एवंब्रुवाणौकाकुत्स्थौत्वरमाणौयुयुत्सया/सर्वेतेमुनयःप्रीताःप्रशशंसुर्नृपात्मजौ/अद्यप्रभृतिषड्रात्रंरक्षतंराघवौयुवाम्/दीक्षांगतोह्येषमुनिर्मौनित्वंचगमिष्यति/तौतुतद्वचनंश्रुत्वाराजपुत्रौयशस्विनौ/अनिद्रौषडहोरात्रंतपोवनमरक्षताम्/उपासांचक्रतुर्वीरौयत्तौपरमधन्विनौ/ररक्षतुर्मुनिवरंविश्वामित्रमरिंदमौ/अथकालेगतेतस्मिन्षष्ठेऽहनिसमागते/सौमित्रमब्रवीद्रामोयत्तोभवसमाहितः/रामस्यैवंब्रुवाणस्यत्वरितस्ययुयुत्सया/प्रजज्वालततोवेदिःसोपाध्यायपुरोहिता/मन्त्रवच्चयथान्यायंयज्ञोऽसौसंप्रवर्तते/आकाशेचमहाञ्शब्दःप्रादुरासीद्भयानकः/आवार्यगगनंमेघोयथाप्रावृषिनिर्गतः/तथामायांविकुर्वाणौराक्षसावभ्यधावताम्/मारीचश्चसुबाहुश्चतयोरनुचरास्तथा/आगम्यभीमसंकाशारुधिरौघानवासृजन्/तावापतन्तौसहसादृष्ट्वाराजीवलोचनः/लक्ष्मणंत्वभिसंप्रेक्ष्यरामोवचनमब्रवीत्/पश्यलक्ष्मणदुर्वृत्तान्राक्षसान्पिशिताशनान्/मानवास्त्रसमाधूताननिलेनयथाघनान्/मानवंपरमोदारमस्त्रंपरमभास्वरम्/चिक्षेपपरमक्रुद्धोमारीचोरसिराघवः/सतेनपरमास्त्रेणमानवेनसमाहितः/संपूर्णंयोजनशतंक्षिप्तःसागरसंप्लवे/विचेतनंविघूर्णन्तंशीतेषुबलपीडितम्/निरस्तंदृश्यमारीचंरामोलक्ष्मणमब्रवीत्/पश्यलक्ष्मणशीतेषुंमानवंधर्मसंहितम्/मोहयित्वानयत्येनंनचप्राणैर्वियुज्यते/इमानपिवधिष्यामिनिर्घृणान्दुष्टचारिणः/राक्षसान्पापकर्मस्थान्यज्ञघ्नान्रुधिराशनान्/विगृह्यसुमहच्चास्त्रमाग्नेयंरघुनन्दनः/सुबाहुरसिचिक्षेपसविद्धःप्रापतद्भुवि/शेषान्वायव्यमादायनिजघानमहायशाः/राघवःपरमोदारोमुनीनांमुदमावहन्/सहत्वाराक्षसान्सर्वान्यज्ञघ्नान्रघुनन्दनः/ऋषिभिःपूजितस्तत्रयथेन्द्रोविजयेपुरा/अथयज्ञेसमाप्तेतुविश्वामित्रोमहामुनिः/निरीतिकादिशोदृष्ट्वाकाकुत्स्थमिदमब्रवीत्/कृतार्थोऽस्मिमहाबाहोकृतंगुरुवचस्त्वया/सिद्धाश्रममिदंसत्यंकृतंराममहायशः/अथतांरजनींतत्रकृतार्थौरामलक्षणौ/ऊषतुर्मुदितौवीरौप्रहृष्टेनान्तरात्मना/प्रभातायांतुशर्वर्यांकृतपौर्वाह्णिकक्रियौ/विश्वामित्रमृषींश्चान्यान्सहितावभिजग्मतुः/अभिवाद्यमुनिश्रेष्ठंज्वलन्तमिवपावकम्/ऊचतुर्मधुरोदारंवाक्यंमधुरभाषिणौ/इमौस्वोमुनिशार्दूलकिंकरौसमुपस्थितौ/आज्ञापययथेष्टंवैशासनंकरवावकिम्/एवमुक्तेततस्ताभ्यांसर्वएवमहर्षयः/विश्वामित्रंपुरस्कृत्यरामंवचनमब्रुवन्/मैथिलस्यनरश्रेष्ठजनकस्यभविष्यति/यज्ञःपरमधर्मिष्ठस्तत्रयास्यामहेवयम्/त्वंचैवनरशार्दूलसहास्माभिर्गमिष्यसि/अद्भुतंचधनूरत्नंतत्रत्वंद्रष्टुमर्हसि/तद्धिपूर्वंनरश्रेष्ठदत्तंसदसिदैवतैः/अप्रमेयबलंघोरंमखेपरमभास्वरम्/नास्यदेवानगन्धर्वानासुरानचराक्षसाः/कर्तुमारोपणंशक्तानकथंचनमानुषाः/धनुषस्तस्यवीर्यंहिजिज्ञासन्तोमहीक्षितः/नशेकुरारोपयितुंराजपुत्रामहाबलाः/तद्धनुर्नरशार्दूलमैथिलस्यमहात्मनः/तत्रद्रक्ष्यसिकाकुत्स्थयज्ञंचाद्भुतदर्शनम्/तद्धियज्ञफलंतेनमैथिलेनोत्तमंधनुः/याचितंनरशार्दूलसुनाभंसर्वदैवतैः/एवमुक्त्वामुनिवरःप्रस्थानमकरोत्तदा/सर्षिसंघःसकाकुत्स्थआमन्त्र्यवनदेवताः/स्वस्तिवोऽस्तुगमिष्यामिसिद्धःसिद्धाश्रमादहम्/उत्तरेजाह्नवीतीरेहिमवन्तंशिलोच्चयम्/प्रदक्षिणंततःकृत्वासिद्धाश्रममनुत्तमम्/उत्तरांदिशमुद्दिश्यप्रस्थातुमुपचक्रमे/तंव्रजन्तंमुनिवरमन्वगादनुसारिणाम्/शकटीशतमात्रंतुप्रयाणेब्रह्मवादिनाम्/मृगपक्षिगणाश्चैवसिद्धाश्रमनिवासिनः/अनुजग्मुर्महात्मानंविश्वामित्रंमहामुनिम्/तेगत्वादूरमध्वानंलम्बमानेदिवाकरे/वासंचक्रुर्मुनिगणाःशोणाकूलेसमाहिताः/तेऽस्तंगतेदिनकरेस्नात्वाहुतहुताशनाः/विश्वामित्रंपुरस्कृत्यनिषेदुरमितौजसः/रामोऽपिसहसौमित्रिर्मुनींस्तानभिपूज्यच/अग्रतोनिषसादाथविश्वामित्रस्यधीमतः/अथरामोमहातेजाविश्वामित्रंमहामुनिम्/पप्रच्छमुनिशार्दूलंकौतूहलसमन्वितः/भगवन्कोन्वयंदेशःसमृद्धवनशोभितः/श्रोतुमिच्छामिभद्रंतेवक्तुमर्हसितत्त्वतः/चोदितोरामवाक्येनकथयामाससुव्रतः/तस्यदेशस्यनिखिलमृषिमध्येमहातपाः/132/ब्रह्मयोनिर्महानासीत्कुशोनाममहातपाः/वैदर्भ्यांजनयामासचतुरःसदृशान्सुतान्/कुशाम्बंकुशनाभंचआधूर्तरजसंवसुम्/दीप्तियुक्तान्महोत्साहान्क्षत्रधर्मचिकीर्षया/तानुवाचकुशःपुत्रान्धर्मिष्ठान्सत्यवादिनः/कुशस्यवचनंश्रुत्वाचत्वारोलोकसंमताः/निवेशंचक्रिरेसर्वेपुराणांनृवरास्तदा/कुशाम्बस्तुमहातेजाःकौशाम्बीमकरोत्पुरीम्/कुशनाभस्तुधर्मात्मापरंचक्रेमहोदयम्/आधूर्तरजसोरामधर्मारण्यंमहीपतिः/चक्रेपुरवरंराजावसुश्चक्रेगिरिव्रजम्/एषावसुमतीरामवसोस्तस्यमहात्मनः/एतेशैलवराःपञ्चप्रकाशन्तेसमन्ततः/सुमागधीनदीरम्यामागधान्विश्रुताययौ/पञ्चानांशैलमुख्यानांमध्येमालेवशोभते/सैषाहिमागधीरामवसोस्तस्यमहात्मनः/पूर्वाभिचरितारामसुक्षेत्रासस्यमालिनी/कुशनाभस्तुराजर्षिःकन्याशतमनुत्तमम्/जनयामासधर्मात्माघृताच्यांरघुनन्दन/तास्तुयौवनशालिन्योरूपवत्यःस्वलंकृताः/उद्यानभूमिमागम्यप्रावृषीवशतह्रदाः/गायन्त्योनृत्यमानाश्चवादयन्त्यश्चराघव/आमोदंपरमंजग्मुर्वराभरणभूषिताः/अथताश्चारुसर्वाङ्ग्योरूपेणाप्रतिमाभुवि/उद्यानभूमिमागम्यताराइवघनान्तरे/ताःसर्वगुणसंपन्नारूपयौवनसंयुताः/दृष्ट्वासर्वात्मकोवायुरिदंवचनमब्रवीत्/अहंवःकामयेसर्वाभार्याममभविष्यथ/मानुषस्त्यज्यतांभावोदीर्घमायुरवाप्स्यथ/तस्यतद्वचनंश्रुत्वावायोरक्लिष्टकर्मणः/अपहास्यततोवाक्यंकन्याशतमथाब्रवीत्/अन्तश्चरसिभूतानांसर्वेषांत्वंसुरोत्तम/प्रभावज्ञाश्चतेसर्वाःकिमस्मानवमन्यसे/कुशनाभसुताःसर्वाःसमर्थास्त्वांसुरोत्तम/स्थानाच्च्यावयितुंदेवंरक्षामस्तुतपोवयम्/माभूत्सकालोदुर्मेधःपितरंसत्यवादिनम्/नावमन्यस्वधर्मेणस्वयंवरमुपास्महे/पिताहिप्रभुरस्माकंदैवतंपरमंहिसः/यस्यनोदास्यतिपितासनोभर्ताभविष्यति/तासांतद्वचनंश्रुत्वावायुःपरमकोपनः/प्रविश्यसर्वगात्राणिबभञ्जभगवान्प्रभुः/ताःकन्यावायुनाभग्नाविविशुर्नृपतेर्गृहम्/दृष्ट्वाभग्नास्तदाराजासंभ्रान्तइदमब्रवीत्/किमिदंकथ्यतांपुत्र्यःकोधर्ममवमन्यते/कुब्जाःकेनकृताःसर्वावेष्टन्त्योनाभिभाषथ/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाकुशनाभस्यधीमतः/शिरोभिश्चरणौस्पृष्ट्वाकन्याशतमभाषत/वायुःसर्वात्मकोराजन्प्रधर्षयितुमिच्छति/अशुभंमार्गमास्थायनधर्मंप्रत्यवेक्षते/पितृमत्यःस्मभद्रंतेस्वच्छन्देनवयंस्थिताः/पितरंनोवृणीष्वत्वंयदिनोदास्यतेतव/तेनपापानुबन्धेनवचनंनप्रतीच्छता/एवंब्रुवन्त्यःसर्वाःस्मवायुनानिहताभृषम्/तासांतद्वचनंश्रुत्वाराजापरमधार्मिकः/प्रत्युवाचमहातेजाःकन्याशतमनुत्तमम्/क्षान्तंक्षमावतांपुत्र्यःकर्तव्यंसुमहत्कृतम्/ऐकमत्यमुपागम्यकुलंचावेक्षितंमम/अलंकारोहिनारीणांक्षमातुपुरुषस्यवा/दुष्करंतच्चवःक्षान्तंत्रिदशेषुविशेषतः/यादृशीर्वःक्षमापुत्र्यःसर्वासामविशेषतः/क्षमादानंक्षमायज्ञःक्षमासत्यंचपुत्रिकाः/क्षमायशःक्षमाधर्मःक्षमायांविष्ठितंजगत्/विसृज्यकन्याःकाकुत्स्थराजात्रिदशविक्रमः/मन्त्रज्ञोमन्त्रयामासप्रदानंसहमन्त्रिभिः/देशेकालेप्रदानस्यसदृशेप्रतिपादनम्/एतस्मिन्नेवकालेतुचूलीनाममहामुनिः/ऊर्ध्वरेताःशुभाचारोब्राह्मंतपउपागमत्/तप्यन्तंतमृषिंतत्रगन्धर्वीपर्युपासते/सोमदानामभद्रंतेऊर्मिलातनयातदा/साचतंप्रणताभूत्वाशुश्रूषणपरायणा/उवासकालेधर्मिष्ठातस्यास्तुष्टोऽभवद्गुरुः/सचतांकालयोगेनप्रोवाचरघुनन्दन/परितुष्टोऽस्मिभद्रंतेकिंकरोमितवप्रियम्/परितुष्टंमुनिंज्ञात्वागन्धर्वीमधुरस्वरम्/उवाचपरमप्रीतावाक्यज्ञावाक्यकोविदम्/लक्ष्म्यासमुदितोब्राह्म्याब्रह्मभूतोमहातपाः/ब्राह्मेणतपसायुक्तंपुत्रमिच्छामिधार्मिकम्/अपतिश्चास्मिभद्रंतेभार्याचास्मिनकस्यचित्/ब्राह्मेणोपगतायाश्चदातुमर्हसिमेसुतम्/तस्याःप्रसन्नोब्रह्मर्षिर्ददौपुत्रमनुत्तमम्/ब्रह्मदत्तइतिख्यातंमानसंचूलिनःसुतम्/सराजाब्रह्मदत्तस्तुपुरीमध्यवसत्तदा/काम्पिल्यांपरयालक्ष्म्यादेवराजोयथादिवम्/सबुद्धिंकृतवान्राजाकुशनाभःसुधार्मिकः/ब्रह्मदत्तायकाकुत्स्थदातुंकन्याशतंतदा/तमाहूयमहातेजाब्रह्मदत्तंमहीपतिः/ददौकन्याशतंराजासुप्रीतेनान्तरात्मना/यथाक्रमंततःपाणिंजग्राहरघुनन्दन/ब्रह्मदत्तोमहीपालस्तासांदेवपतिर्यथा/स्पृष्टमात्रेततःपाणौविकुब्जाविगतज्वराः/युक्ताःपरमयालक्ष्म्याबभुःकन्याशतंतदा/सदृष्ट्वावायुनामुक्ताःकुशनाभोमहीपतिः/बभूवपरमप्रीतोहर्षंलेभेपुनःपुनः/कृतोद्वाहंतुराजानंब्रह्मदत्तंमहीपतिः/सदारंप्रेषयामाससोपाध्यायगणंतदा/सोमदापिसुसंहृष्टापुत्रस्यसदृशींक्रियाम्/यथान्यायंचगन्धर्वीस्नुषास्ताःप्रत्यनन्दत/कृतोद्वाहेगतेतस्मिन्ब्रह्मदत्तेचराघव/अपुत्रःपुत्रलाभायपौत्रीमिष्टिमकल्पयत्/इष्ट्यांतुवर्तमानायांकुशनाभंमहीपतिम्/उवाचपरमप्रीतःकुशोब्रह्मसुतस्तदा/पुत्रस्तेसदृशःपुत्रभविष्यतिसुधार्मिकः/गाधिंप्राप्स्यसितेनत्वंकीर्तिंलोकेचशाश्वतीम्/एवमुक्त्वाकुशोरामकुशनाभंमहीपतिम्/जगामाकाशमाविश्यब्रह्मलोकंसनातनम्/कस्यचित्त्वथकालस्यकुशनाभस्यधीमतः/जज्ञेपरमधर्मिष्ठोगाधिरित्येवनामतः/सपिताममकाकुत्स्थगाधिःपरमधार्मिकः/कुशवंशप्रसूतोऽस्मिकौशिकोरघुनन्दन/पूर्वजाभगिनीचापिममराघवसुव्रता/नाम्नासत्यवतीनामऋचीकेप्रतिपादिता/सशरीरागतास्वर्गंभर्तारमनुवर्तिनी/कौशिकीपरमोदारासाप्रवृत्तामहानदी/दिव्यापुण्योदकारम्याहिमवन्तमुपाश्रिता/लोकस्यहितकामार्थंप्रवृत्ताभगिनीमम/ततोऽहंहिमवत्पार्श्वेवसामिनियतःसुखम्/भगिन्याःस्नेहसंयुक्तःकौशिक्यारघुनन्दन/सातुसत्यवतीपुण्यासत्येधर्मेप्रतिष्ठिता/पतिव्रतामहाभागाकौशिकीसरितांवरा/अहंहिनियमाद्रामहित्वातांसमुपागतः/सिद्धाश्रममनुप्राप्यसिद्धोऽस्मितवतेजसा/एषारामममोत्पत्तिःस्वस्यवंशस्यकीर्तिता/देशस्यचमहाबाहोयन्मांत्वंपरिपृच्छसि/गतोऽर्धरात्रःकाकुत्स्थकथाःकथयतोमम/निद्रामभ्येहिभद्रंतेमाभूद्विघ्नोऽध्वनीहनः/निष्पन्दास्तरवःसर्वेनिलीनामृगपक्षिणः/नैशेनतमसाव्याप्तादिशश्चरघुनन्दन/शनैर्वियुज्यतेसंध्यानभोनेत्रैरिवावृतम्/नक्षत्रतारागहनंज्योतिर्भिरवभासते/उत्तिष्ठतिचशीतांशुःशशीलोकतमोनुदः/ह्लादयन्प्राणिनांलोकेमनांसिप्रभयाविभो/नैशानिसर्वभूतानिप्रचरन्तिततस्ततः/यक्षराक्षससंघाश्चरौद्राश्चपिशिताशनाः/एवमुक्त्वामहातेजाविरराममहामुनिः/साधुसाध्वितितंसर्वेमुनयोह्यभ्यपूजयन्/रामोऽपिसहसौमित्रिःकिंचिदागतविस्मयः/प्रशस्यमुनिशार्दूलंनिद्रांसमुपसेवते/उपास्यरात्रिशेषंतुशोणाकूलेमहर्षिभिः/निशायांसुप्रभातायांविश्वामित्रोऽभ्यभाषत/सुप्रभातानिशारामपूर्वासंध्याप्रवर्तते/उत्तिष्ठोत्तिष्ठभद्रंतेगमनायाभिरोचय/तच्छ्रुत्वावचनंतस्यकृत्वापौर्वाह्णिकींक्रियाम्/गमनंरोचयामासवाक्यंचेदमुवाचह/अयंशोणःशुभजलोगाधःपुलिनमण्डितः/कतरेणपथाब्रह्मन्संतरिष्यामहेवयम्/एवमुक्तस्तुरामेणविश्वामित्रोऽब्रवीदिदम्/एषपन्थामयोद्दिष्टोयेनयान्तिमहर्षयः/तेगत्वादूरमध्वानंगतेऽर्धदिवसेतदा/जाह्नवींसरितांश्रेष्ठांददृशुर्मुनिसेविताम्/तांदृष्ट्वापुण्यसलिलांहंससारससेविताम्/बभूवुर्मुदिताःसर्वेमुनयःसहराघवाः/तस्यास्तीरेततश्चक्रुस्तेआवासपरिग्रहम्/ततःस्नात्वायथान्यायंसंतर्प्यपितृदेवताः/हुत्वाचैवाग्निहोत्राणिप्राश्यचामृतवद्धविः/विविशुर्जाह्नवीतीरेशुचौमुदितमानसाः/विश्वामित्रंमहात्मानंपरिवार्यसमन्ततः/संप्रहृष्टमनारामोविश्वामित्रमथाब्रवीत्/भगवञ्श्रोतुमिच्छामिगङ्गांत्रिपथगांनदीम्/त्रैलोक्यंकथमाक्रम्यगतानदनदीपतिम्/चोदितोरामवाक्येनविश्वामित्रोमहामुनिः/वृद्धिंजन्मचगङ्गायावक्तुमेवोपचक्रमे/शैलेन्द्रोहिमवान्नामधातूनामाकरोमहान्/तस्यकन्याद्वयंरामरूपेणाप्रतिमंभुवि/यामेरुदुहितारामतयोर्मातासुमध्यमा/नाम्नामेनामनोज्ञावैपत्नीहिमवतःप्रिया/तस्यांगङ्गेयमभवज्ज्येष्ठाहिमवतःसुता/उमानामद्वितीयाभूत्कन्यातस्यैवराघव/अथज्येष्ठांसुराःसर्वेदेवतार्थचिकीर्षया/शैलेन्द्रंवरयामासुर्गङ्गांत्रिपथगांनदीम्/ददौधर्मेणहिमवांस्तनयांलोकपावनीम्/स्वच्छन्दपथगांगङ्गांत्रैलोक्यहितकाम्यया/प्रतिगृह्यत्रिलोकार्थंत्रिलोकहितकारिणः/गङ्गामादायतेऽगच्छन्कृतार्थेनान्तरात्मना/याचान्याशैलदुहिताकन्यासीद्रघुनन्दन/उग्रंसाव्रतमास्थायतपस्तेपेतपोधना/उग्रेणतपसायुक्तांददौशैलवरःसुताम्/रुद्रायाप्रतिरूपायउमांलोकनमस्कृताम्/एतेतेशैलराजस्यसुतेलोकनमस्कृते/गङ्गाचसरितांश्रेष्ठाउमादेवीचराघव/एतत्तेधर्ममाख्यातंयथात्रिपथगानदी/खंगताप्रथमंतातगतिंगतिमतांवर/उक्तवाक्येमुनौतस्मिन्नुभौराघवलक्ष्मणौ/प्रतिनन्द्यकथांवीरावूचतुर्मुनिपुंगवम्/धर्मयुक्तमिदंब्रह्मन्कथितंपरमंत्वया/दुहितुःशैलराजस्यज्येष्ठायवक्तुमर्हसि/विस्तरंविस्तरज्ञोऽसिदिव्यमानुषसंभवम्/त्रीन्पथोहेतुनाकेनपावयेल्लोकपावनी/कथंगङ्गांत्रिपथगाविश्रुतासरिदुत्तमा/त्रिषुलोकेषुधर्मज्ञकर्मभिःकैःसमन्विता/तथाब्रुवतिकाकुत्स्थेविश्वामित्रस्तपोधनः/निखिलेनकथांसर्वामृषिमध्येन्यवेदयत्/पुरारामकृतोद्वाहःशितिकण्ठोमहातपाः/दृष्ट्वाचस्पृहयादेवींमैथुनायोपचक्रमे/शितिकण्ठस्यदेवस्यदिव्यंवर्षशतंगतम्/नचापितनयोरामतस्यामासीत्परंतप/ततोदेवाःसमुद्विग्नाःपितामहपुरोगमाः/यदिहोत्पद्यतेभूतंकस्तत्प्रतिसहिष्यते/अभिगम्यसुराःसर्वेप्रणिपत्येदमब्रुवन्/देवदेवमहादेवलोकस्यास्यहितेरत/सुराणांप्रणिपातेनप्रसादंकर्तुमर्हसि/नलोकाधारयिष्यन्तितवतेजःसुरोत्तम/ब्राह्मेणतपसायुक्तोदेव्यासहतपश्चर/त्रैलोक्यहितकामार्थंतेजस्तेजसिधारय/रक्षसर्वानिमांल्लोकान्नालोकंकर्तुमर्हसि/देवतानांवचःश्रुत्वासर्वलोकमहेश्वरः/बाढमित्यब्रवीत्सर्वान्पुनश्चेदमुवाचह/धारयिष्याम्यहंतेजस्तेजस्येवसहोमया/त्रिदशाःपृथिवीचैवनिर्वाणमधिगच्छतु/यदिदंक्षुभितंस्थानान्ममतेजोह्यनुत्तमम्/धारयिष्यतिकस्तन्मेब्रुवन्तुसुरसत्तमाः/एवमुक्तास्ततोदेवाःप्रत्यूचुर्वृषभध्वजम्/यत्तेजःक्षुभितंह्येतत्तद्धराधारयिष्यति/एवमुक्तःसुरपतिःप्रमुमोचमहीतले/तेजसापृथिवीयेनव्याप्तासगिरिकानना/ततोदेवाःपुनरिदमूचुश्चाथहुताशनम्/प्रविशत्वंमहातेजोरौद्रंवायुसमन्वितः/तदग्निनापुनर्व्याप्तंसंजातःश्वेतपर्वतः/दिव्यंशरवणंचैवपावकादित्यसंनिभम्/यत्रजातोमहातेजाःकार्तिकेयोऽग्निसंभवः/अथोमांचशिवंचैवदेवाःसर्षिगणास्तदा/पूजयामासुरत्यर्थंसुप्रीतमनसस्ततः/अथशैलसुतारामत्रिदशानिदमब्रवीत्/समन्युरशपत्सर्वान्क्रोधसंरक्तलोचना/यस्मान्निवारिताचैवसंगतापुत्रकाम्यया/अपत्यंस्वेषुदारेषुनोत्पादयितुमर्हथ/अद्यप्रभृतियुष्माकमप्रजाःसन्तुपत्नयः/एवमुक्त्वासुरान्सर्वाञ्शशापपृथिवीमपि/अवनेनैकरूपात्वंबहुभार्याभविष्यसि/नचपुत्रकृतांप्रीतिंमत्क्रोधकलुषीकृता/प्राप्स्यसित्वंसुदुर्मेधेममपुत्रमनिच्छती/तान्सर्वान्व्रीडितान्दृष्ट्वासुरान्सुरपतिस्तदा/गमनायोपचक्रामदिशंवरुणपालिताम्/सगत्वातपआतिष्ठत्पार्श्वेतस्योत्तरेगिरेः/हिमवत्प्रभवेशृङ्गेसहदेव्यामहेश्वरः/एषतेविस्तरोरामशैलपुत्र्यानिवेदितः/गङ्गायाःप्रभवंचैवशृणुमेसहलक्ष्मणः/तप्यमानेतपोदेवेदेवाःसर्षिगणाःपुरा/सेनापतिमभीप्सन्तःपितामहमुपागमन्/ततोऽब्रुवन्सुराःसर्वेभगवन्तंपितामहम्/प्रणिपत्यशुभंवाक्यंसेन्द्राःसाग्निपुरोगमाः/योनःसेनापतिर्देवदत्तोभगवतापुरा/सतपःपरमास्थायतप्यतेस्मसहोमया/यदत्रानन्तरंकार्यंलोकानांहितकाम्यया/संविधत्स्वविधानज्ञत्वंहिनःपरमागतिः/देवतानांवचःश्रुत्वासर्वलोकपितामहः/सान्त्वयन्मधुरैर्वाक्यैस्त्रिदशानिदमब्रवीत्/शैलपुत्र्यायदुक्तंतन्नप्रजास्यथपत्निषु/तस्यावचनमक्लिष्टंसत्यमेवनसंशयः/इयमाकाशगागङ्गायस्यांपुत्रंहुताशनः/जनयिष्यतिदेवानांसेनापतिमरिंदमम्/ज्येष्ठाशैलेन्द्रदुहितामानयिष्यतितंसुतम्/उमायास्तद्बहुमतंभविष्यतिनसंशयः/तच्छ्रुत्वावचनंतस्यकृतार्थारघुनन्दन/प्रणिपत्यसुराःसर्वेपितामहमपूजयन्/तेगत्वापर्वतंरामकैलासंधातुमण्डितम्/अग्निंनियोजयामासुःपुत्रार्थंसर्वदेवताः/देवकार्यमिदंदेवसमाधत्स्वहुताशन/शैलपुत्र्यांमहातेजोगङ्गायांतेजउत्सृज/देवतानांप्रतिज्ञायगङ्गामभ्येत्यपावकः/गर्भंधारयवैदेविदेवतानामिदंप्रियम्/इत्येतद्वचनंश्रुत्वादिव्यंरूपमधारयत्/सतस्यामहिमांदृष्ट्वासमन्तादवकीर्यत/समन्ततस्तदादेवीमभ्यषिञ्चतपावकः/सर्वस्रोतांसिपूर्णानिगङ्गायारघुनन्दन/तमुवाचततोगङ्गासर्वदेवपुरोहितम्/अशक्ताधारणेदेवतवतेजःसमुद्धतम्/दह्यमानाग्निनातेनसंप्रव्यथितचेतना/अथाब्रवीदिदंगङ्गांसर्वदेवहुताशनः/इहहैमवतेपादेगर्भोऽयंसंनिवेश्यताम्/श्रुत्वात्वग्निवचोगङ्गातंगर्भमतिभास्वरम्/उत्ससर्जमहातेजाःस्रोतोभ्योहितदानघ/यदस्यानिर्गतंतस्मात्तप्तजाम्बूनदप्रभम्/काञ्चनंधरणींप्राप्तंहिरण्यममलंशुभम्/ताम्रंकार्ष्णायसंचैवतैक्ष्ण्यादेवाभिजायत/मलंतस्याभवत्तत्रत्रपुसीसकमेवच/तदेतद्धरणींप्राप्यनानाधातुरवर्धत/निक्षिप्तमात्रेगर्भेतुतेजोभिरभिरञ्जितम्/सर्वंपर्वतसंनद्धंसौवर्णमभवद्वनम्/जातरूपमितिख्यातंतदाप्रभृतिराघव/सुवर्णंपुरुषव्याघ्रहुताशनसमप्रभम्/तंकुमारंततोजातंसेन्द्राःसहमरुद्गणाः/क्षीरसंभावनार्थायकृत्तिकाःसमयोजयन्/ताःक्षीरंजातमात्रस्यकृत्वासमयमुत्तमम्/ददुःपुत्रोऽयमस्माकंसर्वासामितिनिश्चिताः/ततस्तुदेवताःसर्वाःकार्तिकेयइतिब्रुवन्/पुत्रस्त्रैलोक्यविख्यातोभविष्यतिनसंशयः/तेषांतद्वचनंश्रुत्वास्कन्नंगर्भपरिस्रवे/स्नापयन्परयालक्ष्म्यादीप्यमानमिवानलम्/स्कन्दइत्यब्रुवन्देवाःस्कन्नंगर्भपरिस्रवात्/कार्तिकेयंमहाभागंकाकुत्स्थज्वलनोपमम्/प्रादुर्भूतंततःक्षीरंकृत्तिकानामनुत्तमम्/षण्णांषडाननोभूत्वाजग्राहस्तनजंपयः/गृहीत्वाक्षीरमेकाह्नासुकुमारवपुस्तदा/अजयत्स्वेनवीर्येणदैत्यसैन्यगणान्विभुः/सुरसेनागणपतिंततस्तममलद्युतिम्/अभ्यषिञ्चन्सुरगणाःसमेत्याग्निपुरोगमाः/एषतेरामगङ्गायाविस्तरोऽभिहितोमया/कुमारसंभवश्चैवधन्यःपुण्यस्तथैवच/तांकथांकौशिकोरामेनिवेद्यमधुराक्षरम्/पुनरेवापरंवाक्यंकाकुत्स्थमिदमब्रवीत्/अयोध्याधिपतिःशूरःपूर्वमासीन्नराधिपः/सगरोनामधर्मात्माप्रजाकामःसचाप्रजः/वैदर्भदुहितारामकेशिनीनामनामतः/ज्येष्ठासगरपत्नीसाधर्मिष्ठासत्यवादिनी/अरिष्टनेमिदुहितारूपेणाप्रतिमाभुवि/द्वितीयासगरस्यासीत्पत्नीसुमतिसंज्ञिता/ताभ्यांसहतदाराजापत्नीभ्यांतप्तवांस्तपः/हिमवन्तंसमासाद्यभृगुप्रस्रवणेगिरौ/अथवर्षशतेपूर्णेतपसाराधितोमुनिः/सगरायवरंप्रादाद्भृगुःसत्यवतांवरः/अपत्यलाभःसुमहान्भविष्यतितवानघ/कीर्तिंचाप्रतिमांलोकेप्राप्स्यसेपुरुषर्षभ/एकाजनयितातातपुत्रंवंशकरंतव/षष्टिंपुत्रसहस्राणिअपराजनयिष्यति/भाषमाणंनरव्याघ्रंराजपत्न्यौप्रसाद्यतम्/ऊचतुःपरमप्रीतेकृताञ्जलिपुटेतदा/एकःकस्याःसुतोब्रह्मन्काबहूञ्जनयिष्यति/श्रोतुमिच्छावहेब्रह्मन्सत्यमस्तुवचस्तव/तयोस्तद्वचनंश्रुत्वाभृगुःपरमधार्मिकः/उवाचपरमांवाणींस्वच्छन्दोऽत्रविधीयताम्/एकोवंशकरोवास्तुबहवोवामहाबलाः/कीर्तिमन्तोमहोत्साहाःकावाकंवरमिच्छति/मुनेस्तुवचनंश्रुत्वाकेशिनीरघुनन्दन/पुत्रंवंशकरंरामजग्राहनृपसंनिधौ/षष्टिंपुत्रसहस्राणिसुपर्णभगिनीतदा/महोत्साहान्कीर्तिमतोजग्राहसुमतिःसुतान्/प्रदक्षिणमृषिंकृत्वाशिरसाभिप्रणम्यच/जगामस्वपुरंराजासभार्यारघुनन्दन/अथकालेगतेतस्मिञ्ज्येष्ठापुत्रंव्यजायत/असमञ्जइतिख्यातंकेशिनीसगरात्मजम्/सुमतिस्तुनरव्याघ्रगर्भतुम्बंव्यजायत/षष्टिःपुत्रसहस्राणितुम्बभेदाद्विनिःसृताः/घृतपूर्णेषुकुम्भेषुधात्र्यस्तान्समवर्धयन्/कालेनमहतासर्वेयौवनंप्रतिपेदिरे/अथदीर्घेणकालेनरूपयौवनशालिनः/षष्टिःपुत्रसहस्राणिसगरस्याभवंस्तदा/सचज्येष्ठोनरश्रेष्ठसगरस्यात्मसंभवः/बालान्गृहीत्वातुजलेसरय्वारघुनन्दन/प्रक्षिप्यप्रहसन्नित्यंमज्जतस्तान्निरीक्ष्यवै/पौराणामहितेयुक्तःपित्रानिर्वासितःपुरात्/तस्यपुत्रोऽंशुमान्नामअसमञ्जस्यवीर्यवान्/संमतःसर्वलोकस्यसर्वस्यापिप्रियंवदः/ततःकालेनमहतामतिःसमभिजायत/सगरस्यनरश्रेष्ठयजेयमितिनिश्चिता/सकृत्वानिश्चयंराजासोपाध्यायगणस्तदा/यज्ञकर्मणिवेदज्ञोयष्टुंसमुपचक्रमे/विश्वामित्रवचःश्रुत्वाकथान्तेरघुनन्दन/उवाचपरमप्रीतोमुनिंदीप्तमिवानलम्/श्रोतुमिछामिभद्रंतेविस्तरेणकथामिमाम्/पूर्वकोमेकथंब्रह्मन्यज्ञंवैसमुपाहरत्/विश्वामित्रस्तुकाकुत्स्थमुवाचप्रहसन्निव/श्रूयतांविस्तरोरामसगरस्यमहात्मनः/शंकरश्वशुरोनामहिमवानचलोत्तमः/विन्ध्यपर्वतमासाद्यनिरीक्षेतेपरस्परम्/तयोर्मध्येप्रवृत्तोऽभूद्यज्ञःसपुरुषोत्तम/सहिदेशोनरव्याघ्रप्रशस्तोयज्ञकर्मणि/तस्याश्वचर्यांकाकुत्स्थदृढधन्वामहारथः/अंशुमानकरोत्तातसगरस्यमतेस्थितः/तस्यपर्वणितंयज्ञंयजमानस्यवासवः/राक्षसींतनुमास्थाययज्ञियाश्वमपाहरत्/ह्रियमाणेतुकाकुत्स्थतस्मिन्नश्वेमहात्मनः/उपाध्यायगणाःसर्वेयजमानमथाब्रुवन्/अयंपर्वणिवेगेनयज्ञियाश्वोऽपनीयते/हर्तारंजहिकाकुत्स्थहयश्चैवोपनीयताम्/यज्ञच्छिद्रंभवत्येतत्सर्वेषामशिवायनः/तत्तथाक्रियतांराजन्यथाछिद्रःक्रतुर्भवेत्/उपाध्यायवचःश्रुत्वातस्मिन्सदसिपार्थिवः/षष्टिंपुत्रसहस्राणिवाक्यमेतदुवाचह/गतिंपुत्रानपश्यामिरक्षसांपुरुषर्षभाः/मन्त्रपूतैर्महाभागैरास्थितोहिमहाक्रतुः/तद्गच्छतविचिन्वध्वंपुत्रकाभद्रमस्तुवः/समुद्रमालिनींसर्वांपृथिवीमनुगच्छत/एकैकंयोजनंपुत्राविस्तारमभिगच्छत/यावत्तुरगसंदर्शस्तावत्खनतमेदिनीम्/तमेवहयहर्तारंमार्गमाणाममाज्ञया/दीक्षितःपौत्रसहितःसोपाध्यायगणोह्यहम्/इहस्थास्यामिभद्रंवोयावत्तुरगदर्शनम्/इत्युक्त्वाहृष्टमनसोराजपुत्रामहाबलाः/जग्मुर्महीतलंरामपितुर्वचनयन्त्रिताः/योजनायामविस्तारमेकैकोधरणीतलम्/बिभिदुःपुरुषव्याघ्रवज्रस्पर्शसमैर्भुजैः/शूलैरशनिकल्पैश्चहलैश्चापिसुदारुणैः/भिद्यमानावसुमतीननादरघुनन्दन/नागानांवध्यमानानामसुराणांचराघव/राक्षसानांचदुर्धर्षःसत्त्वानांनिनदोऽभवत्/योजनानांसहस्राणिषष्टिंतुरघुनन्दन/बिभिदुर्धरणींवीरारसातलमनुत्तमम्/एवंपर्वतसंबाधंजम्बूद्वीपंनृपात्मजाः/खनन्तोनृपशार्दूलसर्वतःपरिचक्रमुः/ततोदेवाःसगन्धर्वाःसासुराःसहपन्नगाः/संभ्रान्तमनसःसर्वेपितामहमुपागमन्/तेप्रसाद्यमहात्मानंविषण्णवदनास्तदा/ऊचुःपरमसंत्रस्ताःपितामहमिदंवचः/भगवन्पृथिवीसर्वाखन्यतेसगरात्मजैः/बहवश्चमहात्मानोवध्यन्तेजलचारिणः/अयंयज्ञहनोऽस्माकमनेनाश्वोऽपनीयते/इतितेसर्वभूतानिनिघ्नन्तिसगरात्मजः/देवतानांवचःश्रुत्वाभगवान्वैपितामहः/प्रत्युवाचसुसंत्रस्तान्कृतान्तबलमोहितान्/यस्येयंवसुधाकृत्स्नावासुदेवस्यधीमतः/कापिलंरूपमास्थायधारयत्यनिशंधराम्/पृथिव्याश्चापिनिर्भेदोदृष्टएवसनातनः/सगरस्यचपुत्राणांविनाशोऽदीर्घजीविनाम्/पितामहवचःश्रुत्वात्रयस्त्रिंशदरिंदमः/देवाःपरमसंहृष्टाःपुनर्जग्मुर्यथागतम्/सगरस्यचपुत्राणांप्रादुरासीन्महात्मनाम्/पृथिव्यांभिद्यमानायांनिर्घातसमनिःस्वनः/ततोभित्त्वामहींसर्वांकृत्वाचापिप्रदक्षिणम्/सहिताःसगराःसर्वेपितरंवाक्यमब्रुवन्/परिक्रान्तामहीसर्वासत्त्ववन्तश्चसूदिताः/देवदानवरक्षांसिपिशाचोरगकिंनराः/नचपश्यामहेऽश्वंतमश्वहर्तारमेवच/किंकरिष्यामभद्रंतेबुद्धिरत्रविचार्यताम्/तेषांतद्वचनंश्रुत्वापुत्राणांराजसत्तमः/समन्युरब्रवीद्वाक्यंसगरोरघुनन्दन/भूयःखनतभद्रंवोनिर्भिद्यवसुधातलम्/अश्वहर्तारमासाद्यकृतार्थाश्चनिवर्तथ/पितुर्वचनमास्थायसगरस्यमहात्मनः/षष्टिःपुत्रसहस्राणिरसातलमभिद्रवन्/खन्यमानेततस्तस्मिन्ददृशुःपर्वतोपमम्/दिशागजंविरूपाक्षंधारयन्तंमहीतलम्/सपर्वतवनांकृत्स्नांपृथिवींरघुनन्दन/शिरसाधारयामासविरूपाक्षोमहागजः/यदापर्वणिकाकुत्स्थविश्रमार्थंमहागजः/खेदाच्चालयतेशीर्षंभूमिकम्पस्तधाभवेत्/तंतेप्रदक्षिणंकृत्वादिशापालंमहागजम्/मानयन्तोहितेरामजग्मुर्भित्त्वारसातलम्/ततःपूर्वांदिशंभित्त्वादक्षिणांबिभिदुःपुनः/दक्षिणस्यामपिदिशिददृशुस्तेमहागजम्/महापद्मंमहात्मानंसुमहापर्वतोपमम्/शिरसाधारयन्तंतेविस्मयंजग्मुरुत्तमम्/ततःप्रदक्षिणंकृत्वासगरस्यमहात्मनः/षष्टिःपुत्रसहस्राणिपश्चिमांबिभिदुर्दिशम्/पश्चिमायामपिदिशिमहान्तमचलोपमम्/दिशागजंसौमनसंददृशुस्तेमहाबलाः/तंतेप्रदक्षिणंकृत्वापृष्ट्वाचापिनिरामयम्/खनन्तःसमुपक्रान्तादिशंसोमवतींतदा/उत्तरस्यांरघुश्रेष्ठददृशुर्हिमपाण्डुरम्/भद्रंभद्रेणवपुषाधारयन्तंमहीमिमाम्/समालभ्यततःसर्वेकृत्वाचैनंप्रदक्षिणम्/षष्टिःपुत्रसहस्राणिबिभिदुर्वसुधातलम्/ततःप्रागुत्तरांगत्वासागराःप्रथितांदिशम्/रोषादभ्यखनन्सर्वेपृथिवींसगरात्मजाः/ददृशुःकपिलंतत्रवासुदेवंसनातनम्/हयंचतस्यदेवस्यचरन्तमविदूरतः/तेतंयज्ञहनंज्ञात्वाक्रोधपर्याकुलेक्षणाः/अभ्यधावन्तसंक्रुद्धास्तिष्ठतिष्ठेतिचाब्रुवन्/अस्माकंत्वंहितुरगंयज्ञियंहृतवानसि/दुर्मेधस्त्वंहिसंप्राप्तान्विद्धिनःसगरात्मजान्/श्रुत्वातद्वचनंतेषांकपिलोरघुनन्दन/रोषेणमहताविष्टोहुंकारमकरोत्तदा/ततस्तेनाप्रमेयेनकपिलेनमहात्मना/भस्मराशीकृताःसर्वेकाकुत्स्थसगरात्मजाः/पुत्रांश्चिरगताञ्ज्ञात्वासगरोरघुनन्दन/नप्तारमब्रवीद्राजादीप्यमानंस्वतेजसा/शूरश्चकृतविद्यश्चपूर्वैस्तुल्योऽसितेजसा/पित्ःणांगतिमन्विच्छयेनचाश्वोऽपहारितः/अन्तर्भौमानिसत्त्वानिवीर्यवन्तिमहान्तिच/तेषांत्वंप्रतिघातार्थंसासिंगृह्णीष्वकार्मुकम्/अभिवाद्याभिवाद्यांस्त्वंहत्वाविघ्नकरानपि/सिद्धार्थःसंनिवर्तस्वममयज्ञस्यपारगः/एवमुक्तोऽंशुमान्सम्यक्सगरेणमहात्मना/धनुरादायखड्गंचजगामलघुविक्रमः/सखातंपितृभिर्मार्गमन्तर्भौमंमहात्मभिः/प्रापद्यतनरश्रेष्ठतेनराज्ञाभिचोदितः/दैत्यदानवरक्षोभिःपिशाचपतगोरगैः/पूज्यमानंमहातेजादिशागजमपश्यत/सतंप्रदक्षिणंकृत्वापृष्ट्वाचैवनिरामयम्/पित्ःन्सपरिपप्रच्छवाजिहर्तारमेवच/दिशागजस्तुतच्छ्रुत्वाप्रीत्याहांशुमतोवचः/आसमञ्जकृतार्थस्त्वंसहाश्वःशीघ्रमेष्यसि/तस्यतद्वचनंश्रुत्वासर्वानेवदिशागजान्/यथाक्रमंयथान्यायंप्रष्टुंसमुपचक्रमे/तैश्चसर्वैर्दिशापालैर्वाक्यज्ञैर्वाक्यकोविदैः/पूजितःसहयश्चैवगन्तासीत्यभिचोदितः/तेषांतद्वचनंश्रुत्वाजगामलघुविक्रमः/भस्मराशीकृतायत्रपितरस्तस्यसागराः/सदुःखवशमापन्नस्त्वसमञ्जसुतस्तदा/चुक्रोशपरमार्तस्तुवधात्तेषांसुदुःखितः/यज्ञियंचहयंतत्रचरन्तमविदूरतः/ददर्शपुरुषव्याघ्रोदुःखशोकसमन्वितः/ददर्शपुरुषव्याघ्रोकर्तुकामोजलक्रियाम्/सलिलार्थीमहातेजानचापश्यज्जलाशयम्/विसार्यनिपुणांदृष्टिंततोऽपश्यत्खगाधिपम्/पित्ःणांमातुलंरामसुपर्णमनिलोपमम्/सचैनमब्रवीद्वाक्यंवैनतेयोमहाबलः/माशुचःपुरुषव्याघ्रवधोऽयंलोकसंमतः/कपिलेनाप्रमेयेनदग्धाहीमेमहाबलाः/सलिलंनार्हसिप्राज्ञदातुमेषांहिलौकिकम्/गङ्गाहिमवतोज्येष्ठादुहितापुरुषर्षभ/भस्मराशीकृतानेतान्पावयेल्लोकपावनी/तयाक्लिन्नमिदंभस्मगङ्गयालोककान्तया/षष्टिंपुत्रसहस्राणिस्वर्गलोकंनयिष्यति/गच्छचाश्वंमहाभागसंगृह्यपुरुषर्षभ/यज्ञंपैतामहंवीरनिर्वर्तयितुमर्हसि/सुपर्णवचनंश्रुत्वासोऽंशुमानतिवीर्यवान्/त्वरितंहयमादायपुनरायान्महायशाः/ततोराजानमासाद्यदीक्षितंरघुनन्दन/न्यवेदयद्यथावृत्तंसुपर्णवचनंतथा/तच्छ्रुत्वाघोरसंकाशंवाक्यमंशुमतोनृपः/यज्ञंनिर्वर्तयामासयथाकल्पंयथाविधि/स्वपुरंचागमच्छ्रीमानिष्टयज्ञोमहीपतिः/गङ्गायाश्चागमेराजानिश्चयंनाध्यगच्छत/अगत्वानिश्चयंराजाकालेनमहतामहान्/त्रिंशद्वर्षसहस्राणिराज्यंकृत्वादिवंगतः/142/कालधर्मंगतेरामसगरेप्रकृतीजनाः/राजानंरोचयामासुरंशुमन्तंसुधार्मिकम्/सराजासुमहानासीदंशुमान्रघुनन्दन/तस्यपुत्रोमहानासीद्दिलीपइतिविश्रुतः/तस्मिन्राज्यंसमावेश्यदिलीपेरघुनन्दन/हिमवच्छिखरेरम्येतपस्तेपेसुदारुणम्/द्वाद्त्रिंशच्चसहस्राणिवर्षाणिसुमहायशाः/तपोवनगतोराजास्वर्गंलेभेतपोधनः/दिलीपस्तुमहातेजाःश्रुत्वापैतामहंवधम्/दुःखोपहतयाबुद्ध्यानिश्चयंनाध्यगच्छत/कथंगङ्गावतरणंकथंतेषांजलक्रिया/तारयेयंकथंचैतानितिचिन्तापरोऽभवत्/तस्यचिन्तयतोनित्यंधर्मेणविदितात्मनः/पुत्रोभगीरथोनामजज्ञेपरमधार्मिकः/दिलीपस्तुमहातेजायज्ञैर्बहुभिरिष्टवान्/त्रिंशद्वर्षसहस्राणिराजाराज्यमकारयत्/अगत्वानिश्चयंराजातेषामुद्धरणंप्रति/व्याधिनानरशार्दूलकालधर्ममुपेयिवान्/इन्द्रलोकंगतोराजास्वार्जितेनैवकर्मणा/रम्येभगीरथंपुत्रमभिषिच्यनरर्षभः/भगीरथस्तुराजर्षिर्धार्मिकोरघुनन्दन/अनपत्योमहातेजाःप्रजाकामःसचाप्रजः/सतपोदीर्घमातिष्ठद्गोकर्णेरघुनन्दन/ऊर्ध्वबाहुःपञ्चतपामासाहारोजितेन्द्रियः/तस्यवर्षसहस्राणिघोरेतपसितिष्ठतः/सुप्रीतोभगवान्ब्रह्माप्रजानांपतिरीश्वरः/ततःसुरगणैःसार्धमुपागम्यपितामहः/भगीरथंमहात्मानंतप्यमानमथाब्रवीत्/भगीरथमहाभागप्रीतस्तेऽहंजनेश्वर/तपसाचसुतप्तेनवरंवरयसुव्रत/तमुवाचमहातेजाःसर्वलोकपितामहम्/भगीरथोमहाभागःकृताञ्जलिरवस्थितः/यृअदिमेभगवान्प्रीतोयद्यस्तितपसःफलम्/सगरस्यात्मजाःसर्वेमत्तःसलिलमाप्नुयुः/गङ्गायाःसलिलक्लिन्नेभस्मन्येषांमहात्मनाम्/स्वर्गंगच्छेयुरत्यन्तंसर्वेमेप्रपितामहाः/देयाचसंततोर्देवनावसीदेत्कुलंचनः/इक्ष्वाकूणांकुलेदेवएषमेऽस्तुवरःपरः/उक्तवाक्यंतुराजानंसर्वलोकपितामहः/प्रत्युवाचशुभांवाणींमधुरांमधुराक्षराम्/मनोरथोमहानेषभगीरथमहारथ/एवंभवतुभद्रंतेइक्ष्वाकुकुलवर्धन/इयंहैमवतीगङ्गाज्येष्ठाहिमवतःसुता/तांवैधारयितुंराजन्हरस्तत्रनियुज्यताम्/गङ्गायाःपतनंराजन्पृथिवीनसहिष्यते/तौवैधारयितुंवीरनान्यंपश्यामिशूलिनः/तमेवमुक्त्वाराजानंगङ्गांचाभाष्यलोककृत्/जगामत्रिदिवंदेवःसहसर्वैर्मरुद्गणैः/देवदेवेगतेतस्मिन्सोऽङ्गुष्ठाग्रनिपीडिताम्/कृत्वावसुमतींरामसंवत्सरमुपासत/अथसंवत्सरेपूर्णेसर्वलोकनमस्कृतः/उमापतिःपशुपतीराजानमिदमब्रवीत्/प्रीतस्तेऽहंनरश्रेष्ठकरिष्यामितवप्रियम्/शिरसाधारयिष्यामिशैलराजसुतामहम्/ततोहैमवतीज्येष्ठासर्वलोकनमस्कृता/तदासातिमहद्रूपंकृत्वावेगंचदुःसहम्/आकाशादपतद्रामशिवेशिवशिरस्युत/नैवसानिर्गमंलेखेजटामण्डलमोहिता/तत्रैवाबभ्रमद्देवीसंवत्सरगणान्बहून्/अनेनतोषितश्चासीदत्यर्थंरघुनन्दन/विससर्जततोगङ्गांहरोबिन्दुसरःप्रति/गगनाच्छंकरशिरस्ततोधरणिमागता/व्यसर्पतजलंतत्रतीव्रशब्दपुरस्कृतम्/ततोदेवर्षिगन्धर्वायक्षाःसिद्धगणास्तथा/व्यलोकयन्ततेतत्रगगनाद्गांगतांतदा/विमानैर्नगराकारैर्हयैर्गजवरैस्तथा/पारिप्लवगताश्चापिदेवतास्तत्रविष्ठिताः/तदद्भुततमंलोकेगङ्गापतनमुत्तमम्/दिदृक्षवोदेवगणाःसमेयुरमितौजसः/संपतद्भिःसुरगणैस्तेषांचाभरणौजसा/शतादित्यमिवाभातिगगनंगततोयदम्/शिंशुमारोरगगणैर्मीनैरपिचचञ्चलैः/विद्युद्भिरिवविक्षिप्तैराकाशमभवत्तदा/पाण्डुरैःसलिलोत्पीडैःकीर्यमाणैःसहस्रधा/शारदाभ्रैरिवाक्रीत्णंगगनंहंससंप्लवैः/क्वचिद्द्रुततरंयातिकुटिलंक्वचिदायतम्/विनतंक्वचिदुद्धूतंक्वचिद्यातिशनैःशनैः/सलिलेनैवसलिलंक्वचिदभ्याहतंपुनः/मुहुरूर्ध्वपथंगत्वापपातवसुधांपुनः/तच्छंकरशिरोभ्रष्टंभ्रष्टंभूमितलेपुनः/व्यरोचततदातोयंनिर्मलंगतकल्मषम्/तत्रर्षिगणगन्धर्वावसुधातलवासिनः/भवाङ्गपतितंतोयंपवित्रमितिपस्पृशुः/शापात्प्रपतितायेचगगनाद्वसुधातलम्/कृत्वातत्राभिषेकंतेबभूवुर्गतकल्मषाः/धूपपापाःपुनस्तेनतोयेनाथसुभास्वता/पुनराकाशमाविश्यस्वांल्लोकान्प्रतिपेदिरे/मुमुदेमुदितोलोकस्तेनतोयेनभास्वता/कृताभिषेकोगङ्गायांबभूवविगतक्लमः/भगीरथोऽपिराजर्षिर्दिव्यंस्यन्दनमास्थितः/प्रायादग्रेमहातेजास्तंगङ्गापृष्ठतोऽन्वगात्/देवाःसर्षिगणाःसर्वेदैत्यदानवराक्षसाः/गन्धर्वयक्षप्रवराःसकिंनरमहोरगाः/सर्वाश्चाप्सरसोरामभगीरथरथानुगाः/गङ्गामन्वगमन्प्रीताःसर्वेजलचराश्चये/यतोभगीरथोराजाततोगङ्गायशस्विनी/जगामसरितांश्रेष्ठासर्वपापविनाशिनी/सगत्वासागरंराजागङ्गयानुगतस्तदा/प्रविवेशतलंभूमेर्यत्रतेभस्मसात्कृताः/भस्मन्यथाप्लुतेरामगङ्गायाःसलिलेनवै/सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्माराजानमिदमब्रवीत्/तारितानरशार्दूलदिवंयाताश्चदेववत्/षष्टिःपुत्रसहस्राणिसगरस्यमहात्मनः/सागरस्यजलंलोकेयावत्स्थास्यतिपार्थिव/सगरस्यात्मजास्तावत्स्वर्गेस्थास्यन्तिदेववत्/इयंचदुहिताज्येष्ठातवगङ्गाभविष्यति/त्वत्कृतेनचनाम्नावैलोकेस्थास्यतिविश्रुता/गङ्गात्रिपथगानामदिव्याभागीरथीतिच/त्रिपथोभावयन्तीतिततस्त्रिपथगास्मृता/पितामहानांसर्वेषांत्वमत्रमनुजाधिप/कुरुष्वसलिलंराजन्प्रतिज्ञामपवर्जय/पूर्वकेणहितेराजंस्तेनातियशसातदा/धर्मिणांप्रवरेणाथनैषप्राप्तोमनोरथः/तथैवांशुमतातातलोकेऽप्रतिमतेजसा/गङ्गांप्रार्थयतानेतुंप्रतिज्ञानापवर्जिता/राजर्षिणागुणवतामहर्षिसमतेजसा/मत्तुल्यतपसाचैवक्षत्रधर्मस्थितेनच/दिलीपेनमहाभागतवपित्रातितेजसा/पुनर्नशङ्कितानेतुंगङ्गांप्रार्थयतानघ/सात्वयासमतिक्रान्ताप्रतिज्ञापुरुषर्षभ/प्राप्तोऽसिपरमंलोकेयशःपरमसंमतम्/यच्चगङ्गावतरणंत्वयाकृतमरिंदम/अनेनचभवान्प्राप्तोधर्मस्यायतनंमहत्/प्लावयस्वत्वमात्मानंनरोत्तमसदोचिते/सलिलेपुरुषव्याघ्रशुचिःपुण्यफलोभव/पितामहानांसर्वेषांकुरुष्वसलिलक्रियाम्/स्वस्तितेऽस्तुगमिष्यामिस्वंलोकंगम्यतांनृप/इत्येवमुक्त्वादेवेशःसर्वलोकपितामहः/यथागतंतथागच्छद्देवलोकंमहायशाः/भगीरथोऽपिराजर्षिःकृत्वासलिलमुत्तमम्/यथाक्रमंयथान्यायंसागराणांमहायशाः/कृतोदकःशुचीराजास्वपुरंप्रविवेशह/समृद्धार्थोनरश्रेष्ठस्वराज्यंप्रशशासह/प्रमुमोदचलोकस्तंनृपमासाद्यराघव/नष्टशोकःसमृद्धार्थोबभूवविगतज्वरः/एषतेरामगङ्गायाविस्तरोऽभिहितोमया/स्वस्तिप्राप्नुहिभद्रंतेसंध्याकालोऽतिवर्तते/धन्यंयशस्यमायुष्यंस्वर्ग्यंपुत्र्यमथापिच/इदमाख्यानमाख्यातंगङ्गावतरणंमया/विश्वामित्रवचःश्रुत्वाराघवःसहलक्ष्मणः/विस्मयंपरमंगत्वाविश्वामित्रमथाब्रवीत्/अत्यद्भुतमिदंब्रह्मन्कथितंपरमंत्वया/गङ्गावतरणंपुण्यंसागरस्यचपूरणम्/तस्यसाशर्वरीसर्वासहसौमित्रिणातदा/जगामचिन्तयानस्यविश्वामित्रकथांशुभाम्/ततःप्रभातेविमलेविश्वामित्रंमहामुनिम्/उवाचराघवोवाक्यंकृताह्निकमरिंदमः/गताभगवतीरात्रिःश्रोतव्यंपरमंश्रुतम्/क्षणभूतेवसारात्रिःसंवृत्तेयंमहातपः/इमांचिन्तयतःसर्वांनिखिलेनकथांतव/तरामसरितांश्रेष्ठांपुण्यांत्रिपथगांनदीम्/नौरेषाहिसुखास्तीर्णाऋषीणांपुण्यकर्मणाम्/भगवन्तमिहप्राप्तंज्ञात्वात्वरितमागता/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराघवस्यमहात्मनः/संतारंकारयामाससर्षिसंघःसराघवः/उत्तरंतीरमासाद्यसंपूज्यर्षिगणंतथ/गङ्गाकूलेनिविष्टास्तेविशालांददृशुःपुरीम्/ततोमुनिवरस्तूर्णंजगामसहराघवः/विशालांनगरींरम्यांदिव्यांस्वर्गोपमांतदा/अथरामोमहाप्राज्ञोविश्वामित्रंमहामुनिम्/पप्रच्छप्राञ्जलिर्भूत्वाविशालामुत्तमांपुरीम्/कतरोराजवंशोऽयंविशालायांमहामुने/श्रोतुमिच्छामिभद्रंतेपरंकौतूहलंहिमे/तस्यतद्वचनंश्रुत्वारामस्यमुनिपुंगवः/आख्यातुंतत्समारेभेविशालस्यपुरातनम्/श्रूयतांरामशक्रस्यकथांकथयतःशुभाम्/अस्मिन्देशेहियद्वृत्तंशृणुतत्त्वेनराघव/पूर्वंकृतयुगेरामदितेःपुत्रामहाबलाः/अदितेश्चमहाभागावीर्यवन्तःसुधार्मिकाः/ततस्तेषांनरश्रेष्ठबुद्धिरासीन्महात्मनाम्/अमरानिर्जराश्चैवकथंस्यामनिरामयाः/तेषांचिन्तयतांरामबुद्धिरासीद्विपश्चिताम्/क्षीरोदमथनंकृत्वारसंप्राप्स्यामतत्रवै/ततोनिश्चित्यमथनंयोक्त्रंकृत्वाचवासुकिम्/मन्थानंमन्दरंकृत्वाममन्थुरमितौजसः/अथधन्वन्तरिर्नामअप्सराश्चसुवर्चसः/अप्सुनिर्मथनादेवरसात्तस्माद्वरस्त्रियः/उत्पेतुर्मनुजश्रेष्ठतस्मादप्सरसोऽभवन्/षष्टिःकोट्योऽभवंस्तासामप्सराणांसुवर्चसाम्/असंख्येयास्तुकाकुत्स्थयास्तासांपरिचारिकाः/नताःस्मप्रतिगृह्णन्तिसर्वेतेदेवदानवाः/अप्रतिग्रहणाच्चैवतेनसाधारणाःस्मृताः/वरुणस्यततःकन्यावारुणीरघुनन्दन/उत्पपातमहाभागामार्गमाणापरिग्रहम्/दितेःपुत्रानतांरामजगृहुर्वरुणात्मजाम्/अदितेस्तुसुतावीरजगृहुस्तामनिन्दिताम्/असुरास्तेनदैतेयाःसुरास्तेनादितेःसुताः/हृष्टाःप्रमुदिताश्चासन्वारुणीग्रहणात्सुराः/उच्चैःश्रवाहयश्रेष्ठोमणिरत्नंचकौस्तुभम्/उदतिष्ठन्नरश्रेष्ठतथैवामृतमुत्तमम्/अथतस्यकृतेराममहानासीत्कुलक्षयः/अदितेस्तुततःपुत्रादितेःपुत्राणसूदयन्/अदितेरात्मजावीरादितेःपुत्रान्निजघ्निरे/तस्मिन्घोरेमहायुद्धेदैतेयादित्ययोर्भृशम्/निहत्यदितिपुत्रांस्तुराज्यंप्राप्यपुरंदरः/शशासमुदितोलोकान्सर्षिसंघान्सचारणान्/हतेषुतेषुपुत्रेषुदितिःपरमदुःखिता/मारीचंकाश्यपंरामभर्तारमिदमब्रवीत्/हतपुत्रास्मिभगवंस्तवपुत्रैर्महाबलैः/शक्रहन्तारमिच्छामिपुत्रंदीर्घतपोऽर्जितम्/साहंतपश्चरिष्यामिगर्भंमेदातुमर्हसि/ईदृशंशक्रहन्तारंत्वमनुज्ञातुमर्हसि/तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वामारीचःकाश्यपस्तदा/प्रत्युवाचमहातेजादितिंपरमदुःखिताम्/एवंभवतुभद्रंतेशुचिर्भवतपोधने/जनयिष्यसिपुत्रंत्वंशक्रहन्तारमाहवे/पूर्णेवर्षसहस्रेतुशुचिर्यदिभविष्यसि/पुत्रंत्रैलोक्यहन्तारंमत्तस्त्वंजनयिष्यसि/एवमुक्त्वामहातेजाःपाणिनासममार्जताम्/समालभ्यततःस्वस्तीत्युक्त्वासतपसेययौ/गतेतस्मिन्नरश्रेष्ठदितिःपरमहर्षिता/कुशप्लवनमासाद्यतपस्तेपेसुदारुणम्/तपस्तस्यांहिकुर्वत्यांपरिचर्यांचकारह/सहस्राक्षोनरश्रेष्ठपरयागुणसंपदा/अग्निंकुशान्काष्ठमपःफलंमूलंतथैवच/न्यवेदयत्सहस्राक्षोयच्चान्यदपिकाङ्क्षितम्/गात्रसंवाहनैश्चैवश्रमापनयनैस्तथा/शक्रःसर्वेषुकालेषुदितिंपरिचचारह/अथवर्षसहस्रेतुदशोनेरघुनन्दन/दितिःपरमसंप्रीतासहस्राक्षमथाब्रवीत्/तपश्चरन्त्यावर्षाणिदशवीर्यवतांवर/अवशिष्टानिभद्रंतेभ्रातरंद्रक्ष्यसेततः/तमहंत्वत्कृतेपुत्रसमाधास्येजयोत्सुकम्/त्रैलोक्यविजयंपुत्रसहभोक्ष्यसिविज्वरः/एवमुक्त्वादितिःशक्रंप्राप्तेमध्यंदिवाकरे/निद्रयापहृतादेवीपादौकृत्वाथशीर्षतः/दृष्ट्वातामशुचिंशक्रःपादतःकृतमूर्धजाम्/शिरःस्थानेकृतौपादौजहासचमुमोदच/तस्याःशरीरविवरंविवेशचपुरंदरः/गर्भंचसप्तधारामबिभेदपरमात्मवान्/बिध्यमानस्ततोगर्भोवज्रेणशतपर्वणा/रुरोदसुस्वरंरामततोदितिरबुध्यत/मारुदोमारुदश्चेतिगर्भंशक्रोऽभ्यभाषत/बिभेदचमहातेजारुदन्तमपिवासवः/नहन्तव्योनहन्तव्यइत्येवंदितिरब्रवीत्/निष्पपातततःशक्रोमातुर्वचनगौरवात्/प्राञ्जलिर्वज्रसहितोदितिंशक्रोऽभ्यभाषत/अशुचिर्देविसुप्तासिपादयोःकृतमूर्धजा/तदन्तरमहंलब्ध्वाशक्रहन्तारमाहवे/अभिन्दंसप्तधादेवितन्मेत्वंक्षन्तुमर्हसि/सप्तधातुकृतेगर्भेदितिःपरमदुःखिता/सहस्राक्षंदुराधर्षंवाक्यंसानुनयाब्रवीत्/ममापराधाद्गर्भोऽयंसप्तधाविफलीकृतः/नापराधोऽस्तिदेवेशतवात्रबलसूदन/प्रियंतुकृतमिच्छामिममगर्भविपर्यये/मरुतांसप्तंसप्तानांस्थानपालाभवन्त्विमे/वातस्कन्धाइमेसप्तचरन्तुदिविपुत्रकाः/मारुताइतिविख्यातादिव्यरूपाममात्मजाः/ब्रह्मलोकंचरत्वेकइन्द्रलोकंतथापरः/दिविवायुरितिख्यातस्तृतीयोऽपिमहायशाः/चत्वारस्तुसुरश्रेष्ठदिशोवैतवशासनात्/संचरिष्यन्तिभद्रंतेदेवभूताममात्मजाः/त्वत्कृतेनैवनाम्नाचमारुताइतिविश्रुताः/तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वासहस्राक्षःपुरंदरः/उवाचप्राञ्जलिर्वाक्यंदितिंबलनिषूदनः/सर्वमेतद्यथोक्तंतेभविष्यतिनसंशयः/विचरिष्यन्तिभद्रंतेदेवभूतास्तवात्मजाः/एवंतौनिश्चयंकृत्वामातापुत्रौतपोवने/जग्मतुस्त्रिदिवंरामकृतार्थावितिनःश्रुतम्/एषदेशःसकाकुत्स्थमहेन्द्राध्युषितःपुरा/दितिंयत्रतपःसिद्धामेवंपरिचचारसः/इक्ष्वाकोस्तुनरव्याघ्रपुत्रःपरमधार्मिकः/अलम्बुषायामुत्पन्नोविशालइतिविश्रुतः/तेनचासीदिहस्थानेविशालेतिपुरीकृता/विशालस्यसुतोरामहेमचन्द्रोमहाबलः/सुचन्द्रइतिविख्यातोहेमचन्द्रादनन्तरः/सुचन्द्रतनयोरामधूम्राश्वइतिविश्रुतः/धूम्राश्वतनयश्चापिसृञ्जयःसमपद्यत/सृञ्जयस्यसुतःश्रीमान्सहदेवःप्रतापवान्/कुशाश्वःसहदेवस्यपुत्रःपरमधार्मिकः/कुशाश्वस्यमहातेजाःसोमदत्तःप्रतापवान्/सोमदत्तस्यपुत्रस्तुकाकुत्स्थइतिविश्रुतः/तस्यपुत्रोमहातेजाःसंप्रत्येषपुरीमिमाम्/आवसत्यमरप्रख्यःसुमतिर्नामदुर्जयः/इक्ष्वाकोस्तुप्रसादेनसर्वेवैशालिकानृपाः/दीर्घायुषोमहात्मानोवीर्यवन्तःसुधार्मिकाः/इहाद्यरजनींरामसुखंवत्स्यामहेवयम्/श्वःप्रभातेनरश्रेष्ठजनकंद्रष्टुमर्हसि/सुमतिस्तुमहातेजाविश्वामित्रमुपागतम्/श्रुत्वानरवरश्रेष्ठःप्रत्युद्गच्छन्महायशाः/पूजांचपरमांकृत्वासोपाध्यायःसबान्धवः/प्राञ्जलिःकुशलंपृष्ट्वाविश्वामित्रमथाब्रवीत्/धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मियस्यमेविषयंमुने/संप्राप्तोदर्शनंचैवनास्तिधन्यतरोमम/पृष्ट्वातुकुशलंतत्रपरस्परसमागमे/कथान्तेसुमतिर्वाक्यंव्याजहारमहामुनिम्/इमौकुमारौभद्रंतेदेवतुल्यपराक्रमौ/गजसिंहगतीवीरौशार्दूलवृषभोपमौ/पद्मपत्रविशालाक्षौखड्गतूणीधनुर्धरौ/अश्विनाविवरूपेणसमुपस्थितयौवनौ/यदृच्छयैवगांप्राप्तौदेवलोकादिवामरौ/कथंपद्भ्यामिहप्राप्तौकिमर्थंकस्यवामुने/भूषयन्ताविमंदेशंचन्द्रसूर्याविवाम्बरम्/परस्परस्यसदृशौप्रमाणेङ्गितचेष्टितैः/किमर्थंचनरश्रेष्ठौसंप्राप्तौदुर्गमेपथि/वरायुधधरौवीरौश्रोतुमिच्छामितत्त्वतः/तस्यतद्वचनंश्रुत्वायथावृत्थंन्यवेदयत्/सिद्धाश्रमनिवासंचराक्षसानांवधंतथा/विश्वामित्रवचःश्रुत्वाराजापरमहर्षितः/अतिथीपरमौप्राप्तौपुत्रौदशरथस्यतौ/पूजयामासविधिवत्सत्कारार्हौमहाबलौ/ततःपरमसत्कारंसुमतेःप्राप्यराघवौ/उष्यतत्रनिशामेकांजग्मतुर्मिथिलांततः/तांदृष्ट्वामुनयःसर्वेजनकस्यपुरींशुभाम्/साधुसाध्वितिशंसन्तोमिथिलांसमपूजयन्/मिथिलोपवनेतत्रआश्रमंदृश्यराघवः/पुराणंनिर्जनंरम्यंपप्रच्छमुनिपुंगवम्/श्रीमदाश्रमसंकाशंकिंन्विदंमुनिवर्जितम्/श्रोतुमिच्छामिभगवन्कस्यायंपूर्वआश्रमः/तच्छ्रुताराघवेणोक्तंवाक्यंवाक्यविशारदः/प्रत्युवाचमहातेजाविश्वमित्रोमहामुनिः/हन्ततेकथयिष्यामिशृणुतत्त्वेनराघव/यस्यैतदाश्रमपदंशप्तंकोपान्महात्मना/गौतमस्यनरश्रेष्ठपूर्वमासीन्महात्मनः/आश्रमोदिव्यसंकाशःसुरैरपिसुपूजितः/सचेहतपआतिष्ठदहल्यासहितःपुरा/वर्षपूगान्यनेकानिराजपुत्रमहायशः/तस्यान्तरंविदित्वातुसहस्राक्षःशचीपतिः/मुनिवेषधरोऽहल्यामिदंवचनमब्रवीत्/ऋतुकालंप्रतीक्षन्तेनार्थिनःसुसमाहिते/संगमंत्वहमिच्छामित्वयासहसुमध्यमे/मुनिवेषंसहस्राक्षंविज्ञायरघुनन्दन/मतिंचकारदुर्मेधादेवराजकुतूहलात्/अथाब्रवीत्सुरश्रेष्ठंकृतार्थेनान्तरात्मना/कृतार्थोऽसिसुरश्रेष्ठगच्छशीघ्रमितःप्रभो/आत्मानंमांचदेवेशसर्वदारक्षमानदः/इन्द्रस्तुप्रहसन्वाक्यमहल्यामिदमब्रवीत्/सुश्रोणिपरितुष्टोऽस्मिगमिष्यामियथागतम्/एवंसंगम्यतुतयानिश्चक्रामोटजात्ततः/ससंभ्रमात्त्वरन्रामशङ्कितोगौतमंप्रति/गौतमंसददर्शाथप्रविशन्तिमहामुनिम्/देवदानवदुर्धर्षंतपोबलसमन्वितम्/तीर्थोदकपरिक्लिन्नंदीप्यमानमिवानलम्/गृहीतसमिधंतत्रसकुशंमुनिपुङ्गवम्/दृष्ट्वासुरपतिस्त्रस्तोविषण्णवदनोऽभवत्/अथदृष्ट्वासहस्राक्षंमुनिवेषधरंमुनिः/दुर्वृत्तंवृत्तसंपन्नोरोषाद्वचनमब्रवीत्/ममरूपंसमास्थायकृतवानसिदुर्मते/अकर्तव्यमिदंयस्माद्विफलस्त्वंभविष्यति/गौतमेनैवमुक्तस्यसरोषेणमहात्मना/पेततुर्वृषणौभूमौसहस्राक्षस्यतत्क्षणात्/तथाशप्त्वासवैशक्रंभार्यामपिचशप्तवान्/इहवर्षसहस्राणिबहूनित्वंनिवत्स्यसि/वायुभक्षानिराहारातप्यन्तीभस्मशायिनी/अदृश्यासर्वभूतानामाश्रमेऽस्मिन्निवत्स्यसि/यदाचैतद्वनंघोरंरामोदशरथात्मजः/आगमिष्यतिदुर्धर्षस्तदापूताभविष्यसि/तस्यातिथ्येनदुर्वृत्तेलोभमोहविवर्जिता/मत्सकाशेमुदायुक्तास्वंवपुर्धारयिष्यसि/एवमुक्त्वामहातेजागौतमोदुष्टचारिणीम्/इममाश्रममुत्सृज्यसिद्धचारणसेविते/हिमवच्छिखरेरम्येतपस्तेपेमहातपाः/अफलस्तुततःशक्रोदेवानग्निपुरोगमान्/अब्रवीत्त्रस्तवदनःसर्षिसंघान्सचारणान्/कुर्वतातपसोविघ्नंगौतमस्यमहात्मनः/क्रोधमुत्पाद्यहिमयासुरकार्यमिदंकृतम्/अफलोऽस्मिकृतस्तेनक्रोधात्साचनिराकृता/शापमोक्षेणमहतातपोऽस्यापहृतंमया/तन्मांसुरवराःसर्वेसर्षिसंघाःसचारणाः/सुरसाह्यकरंसर्वेसफलंकर्तुमर्हथ/शतक्रतोर्वचःश्रुत्वादेवाःसाग्निपुरोगमाः/पितृदेवानुपेत्याहुःसहसर्वैर्मरुद्गणैः/अयंमेषःसवृषणःशक्रोह्यवृषणःकृतः/मेषस्यवृषणौगृह्यशक्रायाशुप्रयच्छत/अफलस्तुकृतोमेषःपरांतुष्टिंप्रदास्यति/भवतांहर्षणार्थाययेचदास्यन्तिमानवाः/अग्नेस्तुवचनंश्रुत्वापितृदेवाःसमागताः/उत्पाट्यमेषवृषणौसहस्राक्षेन्यवेदयन्/तदाप्रभृतिकाकुत्स्थपितृदेवाःसमागताः/अफलान्भुञ्जतेमेषान्फलैस्तेषामयोजयन्/इन्द्रस्तुमेषवृषणस्तदाप्रभृतिराघव/गौतमस्यप्रभावेनतपसश्चमहात्मनः/तदागच्छमहातेजआश्रमंपुण्यकर्मणः/तारयैनांमहाभागामहल्यांदेवरूपिणीम्/विश्वामित्रवचःश्रुत्वाराघवःसहलक्ष्मणः/विश्वामित्रंपुरस्कृत्यआश्रमंप्रविवेशह/ददर्शचमहाभागांतपसाद्योतितप्रभाम्/लोकैरपिसमागम्यदुर्निरीक्ष्यांसुरासुरैः/प्रयत्नान्निर्मितांधात्रादिव्यांमायामयीमिव/धूमेनाभिपरीताङ्गींपूर्णचन्द्रप्रभामिव/सतुषारावृतांसाभ्रांपूर्णचन्द्रप्रभामिव/मध्येऽम्भसोदुराधर्षांदीप्तांसूर्यप्रभामिव/सहिगौतमवाक्येनदुर्निरीक्ष्याबभूवह/त्रयाणामपिलोकानांयावद्रामस्यदर्शनम्/राघवौतुततस्तस्याःपादौजगृहतुस्तदा/स्मरन्तीगौतमवचःप्रतिजग्राहसाचतौ/पाद्यमर्घ्यंतथातिथ्यंचकारसुसमाहिता/प्रतिजग्राहकाकुत्स्थोविधिदृष्टेनकर्मणा/पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद्देवदुन्दुभिनिस्वनैः/गन्धर्वाप्सरसांचापिमहानासीत्समागमः/साधुसाध्वितिदेवास्तामहल्यांसमपूजयन्/तपोबलविशुद्धाङ्गींगौतमस्यवशानुगाम्/गौतमोऽपिमहातेजाअहल्यासहितःसुखी/रामंसंपूज्यविधिवत्तपस्तेपेमहातपाः/रामोऽपिपरमांपूजांगौतमस्यमहामुनेः/सकाशाद्विधिवत्प्राप्यजगाममिथिलांततः/ततःप्रागुत्तरांगत्वारामःसौमित्रिणासह/विश्वामित्रंपुरस्कृत्ययज्ञवाटमुपागमत्/रामस्तुमुनिशार्दूलमुवाचसहलक्ष्मणः/साध्वीयज्ञसमृद्धिर्हिजनकस्यमहात्मनः/बहूनीहसहस्राणिनानादेशनिवासिनाम्/ब्राह्मणानांमहाभागवेदाध्ययनशालिनाम्/ऋषिवाटाश्चदृश्यन्तेशकटीशतसंकुलाः/देशोविधीयतांब्रह्मन्यत्रवत्स्यामहेवयम्/रामस्यवचनंश्रुत्वाविश्वामित्रोमहामुनिः/निवेशमकरोद्देशेविविक्तेसलिलायुते/विश्वामित्रंमुनिश्रेष्ठंश्रुत्वासनृपतिस्तदा/शतानन्दंपुरस्कृत्यपुरोहितमनिन्दितम्/ऋत्विजोऽपिमहात्मानस्त्वर्घ्यमादायसत्वरम्/विश्वामित्रायधर्मेणददुर्मन्त्रपुरस्कृतम्/प्रतिगृह्यतुतांपूजांजनकस्यमहात्मनः/पप्रच्छकुशलंराज्ञोयज्ञस्यचनिरामयम्/सतांश्चापिमुनीन्पृष्ट्वासोपाध्यायपुरोधसः/यथान्यायंततःसर्वैःसमागच्छत्प्रहृष्टवान्/अथराजामुनिश्रेष्ठंकृताञ्जलिरभाषत/आसनेभगवानास्तांसहैभिर्मुनिसत्तमैः/जनकस्यवचःश्रुत्वानिषसादमहामुनिः/पुरोधाऋत्विजश्चैवराजाचसहमन्त्रिभिः/आसनेषुयथान्यायमुपविष्टान्समन्ततः/दृष्ट्वासनृपतिस्तत्रविश्वामित्रमथाब्रवीत्/अद्ययज्ञसमृद्धिर्मेसफलादैवतैःकृता/अद्ययज्ञफलंप्राप्तंभगवद्दर्शनान्मया/धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मियस्यमेमुनिपुंगव/यज्ञोपसदनंब्रह्मन्प्राप्तोऽसिमुनिभिःसह/द्वादशाहंतुब्रह्मर्षेशेषमाहुर्मनीषिणः/ततोभागार्थिनोदेवान्द्रष्टुमर्हसिकौशिक/इत्युक्त्वामुनिशार्दूलंप्रहृष्टवदनस्तदा/पुनस्तंपरिपप्रच्छप्राञ्जलिःप्रयतोनृपः/इमौकुमारौभद्रंतेदेवतुल्यपराक्रमौ/गजसिंहगतीवीरौशार्दूलवृषभोपमौ/पद्मपत्रविशालाक्षौखड्गतूणीधनुर्धरौ/अश्विनाविवरूपेणसमुपस्थितयौवनौ/यदृच्छयैवगांप्राप्तौदेवलोकादिवामरौ/कथंपद्भ्यामिहप्राप्तौकिमर्थंकस्यवामुने/वरायुधधरौवीरौकस्यपुत्रौमहामुने/भूषयन्ताविमंदेशंचन्द्रसूर्याविवाम्बरम्/परस्परस्यसदृशौप्रमाणेङ्गितचेष्टितैः/काकपक्षधरौवीरौश्रोतुमिच्छामितत्त्वतः/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाजनकस्यमहात्मनः/न्यवेदयन्महात्मानौपुत्रौदशरथस्यतौ/सिद्धाश्रमनिवासंचराक्षसानांवधंतथा/तच्चागमनमव्यग्रंविशालायाश्चदर्शनम्/अहल्यादर्शनंचैवगौतमेनसमागमम्/महाधनुषिजिज्ञासांकर्तुमागमनंतथा/एतत्सर्वंमहातेजाजनकायमहात्मने/निवेद्यविररामाथविश्वामित्रोमहामुनिः/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाविश्वामित्रस्यधीमतः/हृष्टरोमामहातेजाःशतानन्दोमहातपाः/गौतमस्यसुतोज्येष्ठस्तपसाद्योतितप्रभः/रामसंदर्शनादेवपरंविस्मयमागतः/सतौनिषण्णौसंप्रेक्ष्यसुखासीनौनृपात्मजौ/शतानन्दोमुनिश्रेष्ठंविश्वामित्रमथाब्रवीत्/अपितेमुनिशार्दूलमममातायशस्विनी/दर्शिताराजपुत्रायतपोदीर्घमुपागता/अपिरामेमहातेजोमममातायशस्विनी/वन्यैरुपाहरत्पूजांपूजार्हेसर्वदेहिनाम्/अपिरामायकथितंयथावृत्तंपुरातनम्/मममातुर्महातेजोदेवेनदुरनुष्ठितम्/अपिकौशिकभद्रंतेगुरुणाममसंगता/मातामममुनिश्रेष्ठरामसंदर्शनादितः/अपिमेगुरुणारामःपूजितःकुशिकात्मज/इहागतोमहातेजाःपूजांप्राप्यमहात्मनः/अपिशान्तेनमनसागुरुर्मेकुशिकात्मज/इहागतेनरामेणप्रयतेनाभिवादितः/तच्छ्रुत्वावचनंतस्यविश्वामित्रोमहामुनिः/प्रत्युवाचशतानन्दंवाक्यज्ञोवाक्यकोविदम्/नातिक्रान्तंमुनिश्रेष्ठयत्कर्तव्यंकृतंमया/संगतामुनिनापत्नीभार्गवेणेवरेणुका/तच्छ्रुत्वावचनंतस्यविश्वामित्रस्यधीमतः/शतानन्दोमहातेजारामंवचनमब्रवीत्/स्वागतंतेनरश्रेष्ठदिष्ट्याप्राप्तोऽसिराघव/विश्वामित्रंपुरस्कृत्यमहर्षिमपराजितम्/अचिन्त्यकर्मातपसाब्रह्मर्षिरमितप्रभः/विश्वामित्रोमहातेजावेत्स्येनंपरमांगतिम्/नास्तिधन्यतरोरामत्वत्तोऽन्योभुविकश्चन/गोप्ताकुशिकपुत्रस्तेयेनतप्तंमहत्तपः/श्रूयतांचाभिदास्यामिकौशिकस्यमहात्मनः/यथाबलंयथावृत्तंतन्मेनिगदतःशृणु/राजाभूदेषधर्मात्मादीर्घकालमरिंदमः/धर्मज्ञःकृतविद्यश्चप्रजानांचहितेरतः/प्रजापतिसुतस्त्वासीत्कुशोनाममहीपतिः/कुशस्यपुत्रोबलवान्कुशनाभःसुधार्मिकः/कुशनाभसुतस्त्वासीद्गाधिरित्येवविश्रुतः/गाधेःपुत्रोमहातेजाविश्वामित्रोमहामुनिः/विश्वमित्रोमहातेजाःपालयामासमेदिनीम्/बहुवर्षसहस्राणिराजाराज्यमकारयत्/कदाचित्तुमहातेजायोजयित्वावरूथिनीम्/अक्षौहिणीपरिवृतःपरिचक्राममेदिनीम्/नगराणिचराष्ट्राणिसरितश्चतथागिरीन्/आश्रमान्क्रमशोराजाविचरन्नाजगामह/वसिष्ठस्याश्रमपदंनानापुष्पफलद्रुमम्/नानामृगगणाकीर्णंसिद्धचारणसेवितम्/देवदानवगन्धर्वैःकिंनरैरुपशोभितम्/प्रशान्तहरिणाकीर्णंद्विजसंघनिषेवितम्/ब्रह्मर्षिगणसंकीर्णंदेवर्षिगणसेवितम्/तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभिः/सततंसंकुलंश्रीमद्ब्रह्मकल्पैर्महात्मभिः/अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्चशीर्णपर्णाशनैस्तथा/फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियैः/ऋषिभिर्वालखिल्यैश्चजपहोमपरायणैः/वसिष्ठस्याश्रमपदंब्रह्मलोकमिवापरम्/ददर्शजयतांश्रेष्ठविश्वामित्रोमहाबलः/152/सदृष्ट्वापरमप्रीतोविश्वामित्रोमहाबलः/प्रणतोविनयाद्वीरोवसिष्ठंजपतांवरम्/स्वागतंतवचेत्युक्तोवसिष्ठेनमहात्मना/आसनंचास्यभगवान्वसिष्ठोव्यादिदेशह/उपविष्टायचतदाविश्वामित्रायधीमते/यथान्यायंमुनिवरःफलमूलमुपाहरत्/प्रतिगृह्यचतांपूजांवसिष्ठाद्राजसत्तमः/तपोऽग्निहोत्रशिष्येषुकुशलंपर्यपृच्छत/विश्वामित्रोमहातेजावनस्पतिगणेतथा/सर्वत्रकुशलंचाहवसिष्ठोराजसत्तमम्/सुखोपविष्टंराजानंविश्वामित्रंमहातपाः/पप्रच्छजपतांश्रेष्ठोवसिष्ठोब्रह्मणःसुतः/कच्चित्तेकुशलंराजन्कच्चिद्धर्मेणरञ्जयन्/प्रजाःपालयसेराजन्राजवृत्तेनधार्मिक/कच्चित्तेसुभृताभृत्याःकच्चित्तिष्ठन्तिशासने/कच्चित्तेविजिताःसर्वेरिपवोरिपुसूदन/कच्चिद्बलेचकोशेचमित्रेषुचपरंतप/कुशलंतेनरव्याघ्रपुत्रपौत्रेतथानघ/सर्वत्रकुशलंराजावसिष्ठंप्रत्युदाहरत्/विश्वामित्रोमहातेजावसिष्ठंविनयान्वितः/कृत्वोभौसुचिरंकालंधर्मिष्ठौताःकथाःशुभाः/मुदापरमयायुक्तौप्रीयेतांतौपरस्परम्/ततोवसिष्ठोभगवान्कथान्तेरघुनन्दन/विश्वामित्रमिदंवाक्यमुवाचप्रहसन्निव/आतिथ्यंकर्तुमिच्छामिबलस्यास्यमहाबल/तवचैवाप्रमेयस्ययथार्हंसंप्रतीच्छमे/सत्क्रियांतुभवानेतांप्रतीच्छतुमयोद्यताम्/राजंस्त्वमतिथिश्रेष्ठःपूजनीयःप्रयत्नतः/एवमुक्तोवसिष्ठेनविश्वामित्रोमहामतिः/कृतमित्यब्रवीद्राजापूजावाक्येनमेत्वया/फलमूलेनभगवन्विद्यतेयत्तवाश्रमे/पाद्येनाचमनीयेनभगवद्दर्शनेनच/सर्वथाचमहाप्राज्ञपूजार्हेणसुपूजितः/गमिष्यामिनमस्तेऽस्तुमैत्रेणेक्षस्वचक्षुषा/एवंब्रुवन्तंराजानंवसिष्ठःपुनरेवहि/न्यमन्त्रयतधर्मात्मापुनःपुनरुदारधीः/बाढमित्येवगाधेयोवसिष्ठंप्रत्युवाचह/यथाप्रियंभगवतस्तथास्तुमुनिसत्तम/एवमुक्तोमहातेजावसिष्ठोजपतांवरः/आजुहावततःप्रीतःकल्माषींधूतकल्मषः/एह्येहिशबलेक्षिप्रंशृणुचापिवचोमम/सबलस्यास्यराजर्षेःकर्तुंव्यवसितोऽस्म्यहम्/भोजनेनमहार्हेणसत्कारंसंविधत्स्वमे/यस्ययस्ययथाकामंषड्रसेष्वभिपूजितम्/तत्सर्वंकामधुग्दिव्येअभिवर्षकृतेमम/रसेनान्नेनपानेनलेह्यचोष्येणसंयुतम्/अन्नानांनिचयंसर्वंसृजस्वशबलेत्वर/एवमुक्तावसिष्ठेनशबलाशत्रुसूदन/विदधेकामधुक्कामान्यस्ययस्ययथेप्सितम्/इक्षून्मधूंस्तथालाजान्मैरेयांश्चवरासवान्/पानानिचमहार्हाणिभक्ष्यांश्चोच्चावचांस्तथा/उष्णाढ्यस्यौदनस्यापिराशयःपर्वतोपमाः/मृष्टान्नानिचसूपाश्चदधिकुल्यास्तथैवच/नानास्वादुरसानांचषाडवानांतथैवच/भाजनानिसुपूर्णानिगौडानिचसहस्रशः/सर्वमासीत्सुसंतुष्टंहृष्टपुष्टजनाकुलम्/विश्वामित्रबलंरामवसिष्ठेनाभितर्पितम्/विश्वामित्रोऽपिराजर्षिर्हृष्टपुष्टस्तदाभवत्/सान्तःपुरवरोराजासब्राह्मणपुरोहितः/सामात्योमन्त्रिसहितःसभृत्यःपूजितस्तदा/युक्तःपरेणहर्षेणवसिष्ठमिदमब्रवीत्/पूजितोऽहंत्वयाब्रह्मन्पूजार्हेणसुसत्कृतः/श्रूयतामभिधास्यामिवाक्यंवाक्यविशारद/गवांशतसहस्रेणदीयतांशबलामम/रत्नंहिभगवन्नेतद्रत्नहारीचपार्थिवः/तस्मान्मेशबलांदेहिममैषाधर्मतोद्विज/एवमुक्तस्तुभगवान्वसिष्ठोमुनिसत्तमः/विश्वामित्रेणधर्मात्माप्रत्युवाचमहीपतिम्/नाहंशतसहस्रेणनापिकोटिशतैर्गवाम्/राजन्दास्यामिशबलांराशिभीरजतस्यवा/नपरित्यागमर्हेयंमत्सकाशादरिंदम/शाश्वतीशबलामह्यंकीर्तिरात्मवतोयथा/अस्यांहव्यंचकव्यंचप्राणयात्रातथैवच/आयत्तमग्निहोत्रंचबलिर्होमस्तथैवच/स्वाहाकारवषट्कारौविद्याश्चविविधास्तथा/आयत्तमत्रराजर्षेसर्वमेतन्नसंशयः/सर्वस्वमेतत्सत्येनममतुष्टिकरीसदा/कारणैर्बहुभीराजन्नदास्येशबलांतव/वसिष्ठेनैवमुक्तस्तुविश्वामित्रोऽब्रवीत्ततः/संरब्धतरमत्यर्थंवाक्यंवाक्यविशारदः/हैरण्यकक्ष्याग्रैवेयान्सुवर्णाङ्कुशभूषितान्/ददामिकुञ्जराणांतेसहस्राणिचतुर्दश/हैरण्यानांरथानांचश्वेताश्वानांचतुर्युजाम्/ददामितेशतान्यष्टौकिङ्किणीकविभूषितान्/हयानांदेशजातानांकुलजानांमहौजसाम्/सहस्रमेकंदशचददामितवसुव्रत/नानावर्णविभक्तानांवयःस्थानांतथैवच/ददाम्येकांगवांकोटिंशबलादीयतांमम/एवमुक्तस्तुभगवान्विश्वामित्रेणधीमता/नदास्यामीतिशबलांप्राहराजन्कथंचन/एतदेवहिमेरत्नमेतदेवहिमेधनम्/एतदेवहिसर्वस्वमेतदेवहिजीवितम्/दर्शश्चपूर्णमासश्चयज्ञाश्चैवाप्तदक्षिणाः/एतदेवहिमेराजन्विविधाश्चक्रियास्तथा/अदोमूलाःक्रियाःसर्वाममराजन्नसंशयः/बहूनांकिंप्रलापेननदास्येकामदोहिनीम्/कामधेनुंवसिष्ठोऽपियदानत्यजतेमुनिः/तदास्यशबलांरामविश्वामित्रोऽन्वकर्षत/नीयमानातुशबलारामराज्ञामहात्मना/दुःखिताचिन्तयामासरुदन्तीशोककर्शिता/परित्यक्तावसिष्ठेनकिमहंसुमहात्मना/याहंराजभृतैर्दीनाह्रियेयंभृशदुःखिता/किंमयापकृतंतस्यमहर्षेर्भावितात्मनः/यन्मामनागसंभक्तामिष्टांत्यजतिधार्मिकः/इतिसाचिन्तयित्वातुनिःश्वस्यचपुनःपुनः/जगामवेगेनतदावसिष्ठंपरमौजसं/निर्धूयतांस्तदाभृत्याञ्शतशःशत्रुसूदन/जगामानिलवेगेनपादमूलंमहात्मनः/शबलासारुदन्तीचक्रोशन्तीचेदमब्रवीत्/वसिष्ठस्याग्रतःस्थित्वामेघदुन्दुभिराविणी/भगवन्किंपरित्यक्तात्वयाहंब्रह्मणःसुत/यस्माद्राजभृतामांहिनयन्तेत्वत्सकाशतः/एवमुक्तस्तुब्रह्मर्षिरिदंवचनमब्रवीत्/शोकसंतप्तहृदयांस्वसारमिवदुःखिताम्/नत्वांत्यजामिशबलेनापिमेऽपकृतंत्वया/एषत्वांनयतेराजाबलान्मत्तोमहाबलः/नहितुल्यंबलंमह्यंराजात्वद्यविशेषतः/बलीराजाक्षत्रियश्चपृथिव्याःपतिरेवच/इयमक्षौहिणीपूर्णासवाजिरथसंकुला/हस्तिध्वजसमाकीर्णातेनासौबलवत्तरः/एवमुक्तावसिष्ठेनप्रत्युवाचविनीतवत्/वचनंवचनज्ञासाब्रह्मर्षिममितप्रभम्/नबलंक्षत्रियस्याहुर्ब्राह्मणोबलवत्तरः/ब्रह्मन्ब्रह्मबलंदिव्यंक्षत्रात्तुबलवत्तरम्/अप्रमेयबलंतुभ्यंनत्वयाबलवत्तरः/विश्वामित्रोमहावीर्यस्तेजस्तवदुरासदम्/नियुङ्क्ष्वमांमहातेजस्त्वद्ब्रह्मबलसंभृताम्/तस्यदर्पंबलंयत्तन्नाशयामिदुरात्मनः/इत्युक्तस्तुतयारामवसिष्ठःसुमहायशाः/सृजस्वेतितदोवाचबलंपरबलारुजम्/तस्याहुम्भारवोत्सृष्टाःपह्लवाःशतशोनृप/नाशयन्तिबलंसर्वंविश्वामित्रस्यपश्यतः/सराजापरमक्रुद्धःक्रोधविस्फारितेक्षणः/पह्लवान्नाशयामासशस्त्रैरुच्चावचैरपि/विश्वामित्रार्दितान्दृष्ट्वापह्लवाञ्शतशस्तदा/भूयएवासृजद्घोराञ्शकान्यवनमिश्रितान्/तैरासीत्संवृताभूमिःशकैर्यवनमिश्रितैः/प्रभावद्भिर्महावीर्यैर्हेमकिञ्जल्कसंनिभैः/दीर्घासिपट्टिशधरैर्हेमवर्णाम्बरावृतैः/निर्दग्धंतद्बलंसर्वंप्रदीप्तैरिवपावकैः/ततोऽस्त्राणिमहातेजाविश्वामित्रोमुमोचह/ततस्तानाकुलान्दृष्ट्वाविश्वामित्रास्त्रमोहितान्/वसिष्ठश्चोदयामासकामधुक्सृजयोगतः/तस्याहुम्भारवाज्जाताःकाम्बोजारविसंनिभाः/ऊधसस्त्वथसंजाताःपह्लवाःशस्त्रपाणयः/योनिदेशाच्चयवनःशकृद्देशाच्छकास्तथा/रोमकूपेषुमेच्छाश्चहरीताःसकिरातकाः/तैस्तन्निषूदितंसैन्यंविश्वमित्रस्यतत्क्षणात्/सपदातिगजंसाश्वंसरथंरघुनन्दन/दृष्ट्वानिषूदितंसैन्यंवसिष्ठेनमहात्मना/विश्वामित्रसुतानांतुशतंनानाविधायुधम्/अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धंवसिष्ठंजपतांवरम्/हुंकारेणैवतान्सर्वान्निर्ददाहमहानृषिः/तेसाश्वरथपादातावसिष्ठेनमहात्मना/भस्मीकृतामुहूर्तेनविश्वामित्रसुतास्तदा/दृष्ट्वाविनाशितान्पुत्रान्बलंचसुमहायशाः/सव्रीडश्चिन्तयाविष्टोविश्वामित्रोऽभवत्तदा/संदुरइवनिर्वेगोभग्नदंष्ट्रइवोरगः/उपरक्तइवादित्यःसद्योनिष्प्रभतांगतः/हतपुत्रबलोदीनोलूनपक्षइवद्विजः/हतदर्पोहतोत्साहोनिर्वेदंसमपद्यत/सपुत्रमेकंराज्यायपालयेतिनियुज्यच/पृथिवींक्षत्रधर्मेणवनमेवान्वपद्यत/सगत्वाहिमवत्पार्श्वंकिंनरोरगसेवितम्/महादेवप्रसादार्थंतपस्तेपेमहातपाः/केनचित्त्वथकालेनदेवेशोवृषभध्वजः/दर्शयामासवरदोविश्वामित्रंमहामुनिम्/किमर्थंतप्यसेराजन्ब्रूहियत्तेविवक्षितम्/वरदोऽस्मिवरोयस्तेकाङ्क्षितःसोऽभिधीयताम्/एवमुक्तस्तुदेवेनविश्वामित्रोमहातपाः/प्रणिपत्यमहादेवमिदंवचनमब्रवीत्/यदितुष्टोमहादेवधनुर्वेदोममानघ/साङ्गोपाङ्गोपनिषदःसरहस्यःप्रदीयताम्/यानिदेवेषुचास्त्राणिदानवेषुमहर्षिषु/गन्धर्वयक्षरक्षःसुप्रतिभान्तुममानघ/तवप्रसादाद्भवतुदेवदेवममेप्सितम्/एवमस्त्वितिदेवेशोवाक्यमुक्त्वादिवंगतः/प्राप्यचास्त्राणिराजर्षिर्विश्वामित्रोमहाबलः/दर्पेणमहतायुक्तोदर्पपूर्णोऽभवत्तदा/विवर्धमानोवीर्येणसमुद्रइवपर्वणि/हतमेवतदामेनेवसिष्ठमृषिसत्तमम्/ततोगत्वाश्रमपदंमुमोचास्त्राणिपार्थिवः/यैस्तत्तपोवनंसर्वंनिर्दग्धंचास्त्रतेजसा/उदीर्यमाणमस्त्रंतद्विश्वामित्रस्यधीमतः/दृष्ट्वाविप्रद्रुताभीतामुनयःशतशोदिशः/वसिष्ठस्यचयेशिष्यास्तथैवमृगपक्षिणः/विद्रवन्तिभयाद्भीतानानादिग्भ्यःसहस्रशः/वसिष्ठस्याश्रमपदंशून्यमासीन्महात्मनः/मुहूर्तमिवनिःशब्दमासीदीरिणसंनिभम्/वदतोवैवसिष्ठस्यमाभैष्टेतिमुहुर्मुहुः/नाशयाम्यद्यगाधेयंनीहारमिवभास्करः/एवमुक्त्वामहातेजावसिष्ठोजपतांवरः/विश्वामित्रंतदावाक्यंसरोषमिदमब्रवीत्/आश्रमंचिरसंवृद्धंयद्विनाशितवानसि/दुराचारोऽसियन्मूढतस्मात्त्वंनभविष्यसि/इत्युक्त्वापरमक्रुद्धोदण्डमुद्यम्यसत्वरः/विधूमइवकालाग्निर्यमदण्डमिवापरम्/एवमुक्तोवसिष्ठेनविश्वामित्रोमहाबलः/आग्नेयमस्त्रमुत्क्षिप्यतिष्ठतिष्ठेतिचाब्रवीत्/वसिष्ठोभगवान्क्रोधादिदंवचनमब्रवीत्/क्षत्रबन्धोस्थितोऽस्म्येषयद्बलंतद्विदर्शय/नाशयाम्येषतेदर्पंशस्त्रस्यतवगाधिज/क्वचतेक्षत्रियबलंक्वचब्रह्मबलंमहत्/पश्यब्रह्मबलंदिव्यंममक्षत्रियपांसन/तस्यास्त्रंगाधिपुत्रस्यघोरमाग्नेयमुत्तमम्/ब्रह्मदण्डेनतच्छान्तमग्नेर्वेगइवाम्भसा/वारुणंचैवरौद्रंचऐन्द्रंपाशुपतंतथा/ऐषीकंचापिचिक्षेपरुषितोगाधिनन्दनः/मानवंमोहनंचैवगान्धर्वंस्वापनंतथा/जृम्भणंमोहनंचैवसंतापनविलापने/शोषणंदारणंचैववज्रमस्त्रंसुदुर्जयम्/ब्रह्मपाशंकालपाशंवारुणंपाशमेवच/पिनाकास्त्रंचदयितंशुष्कार्द्रेअशनीतथा/दण्डास्त्रमथपैशाचंक्रौञ्चमस्त्रंतथाइवच/धर्मचक्रंकालचक्रंविष्णुचक्रंतथैवच/वायव्यंमथनंचैवअस्त्रंहयशिरस्तथा/शक्तिद्वयंचचिक्षेपकङ्कालंमुसलंतथा/वैद्याधरंमहास्त्रंचकालास्त्रमथदारुणम्/त्रिशूलमस्त्रंघोरंचकापालमथकङ्कणम्/एतान्यस्त्राणिचिक्षेपसर्वाणिरघुनन्दन/वसिष्ठेजपतांश्रेष्ठेतदद्भुतमिवाभवत्/तानिसर्वाणिदण्डेनग्रसतेब्रह्मणःसुतः/तेषुशान्तेषुब्रह्मास्त्रंक्षिप्तवान्गाधिनन्दनः/तदस्त्रमुद्यतंदृष्ट्वादेवाःसाग्निपुरोगमाः/देवर्षयश्चसंभ्रान्तागन्धर्वाःसमहोरगाः/त्रैलोक्यमासीत्संत्रस्तंब्रह्मास्त्रेसमुदीरिते/तदप्यस्त्रंमहाघोरंब्राह्मंब्राह्मेणतेजसा/वसिष्ठोग्रसतेसर्वंब्रह्मदण्डेनराघव/ब्रह्मास्त्रंग्रसमानस्यवसिष्ठस्यमहात्मनः/त्रैलोक्यमोहनंरौद्रंरूपमासीत्सुदारुणम्/रोमकूपेषुसर्वेषुवसिष्ठस्यमहात्मनः/मरीच्यइवनिष्पेतुरग्नेर्धूमाकुलार्चिषः/प्राज्वलद्ब्रह्मदण्डश्चवसिष्ठस्यकरोद्यतः/विधूमइवकालाग्निर्यमदण्डइवापरः/ततोऽस्तुवन्मुनिगणावसिष्ठंजपतांवरम्/अमोघंतेबलंब्रह्मंस्तेजोधारयतेजसा/निगृहीतस्त्वयाब्रह्मन्विश्वामित्रोमहातपाः/प्रसीदजपतांश्रेष्ठलोकाःसन्तुगतव्यथाः/एवमुक्तोमहातेजाःशमंचक्रेमहातपाः/विश्वामित्रोऽपिनिकृतोविनिःश्वस्येदमब्रवीत्/धिग्बलंक्षत्रियबलंब्रह्मतेजोबलंबलम्/एकेनब्रह्मदण्डेनसर्वास्त्राणिहतानिमे/तदेतत्समवेक्ष्याहंप्रसन्नेन्द्रियमानसः/तपोमहत्समास्थास्येयद्वैब्रह्मत्वकारकम्/ततःसंतप्तहृदयःस्मरन्निग्रहमात्मनः/विनिःश्वस्यविनिःश्वस्यकृतवैरोमहात्मना/सदक्षिणांदिशंगत्वामहिष्यासहराघव/ततापपरमंघोरंविश्वामित्रोमहातपाः/फलमूलाशनोदान्तश्चचारपरमंतपः/अथास्यजज्ञिरेपुत्राःसत्यधर्मपरायणाः/हविष्पन्दोमधुष्पन्दोदृढनेत्रोमहारथः/पूर्णेवर्षसहस्रेतुब्रह्मालोकपितामहः/अब्रवीन्मधुरंवाक्यंविश्वामित्रंतपोधनम्/जिताराजर्षिलोकास्तेतपसाकुशिकात्मज/अनेनतपसात्वांहिराजर्षिरितिविद्महे/एवमुक्त्वामहातेजाजगामसहदैवतैः/त्रिविष्टपंब्रह्मलोकंलोकानांपरमेश्वरः/विश्वामित्रोऽपितच्छ्रुत्वाह्रियाकिंचिदवाङ्मुखः/दुःखेनमहताविष्टःसमन्युरिदमब्रवीत्/तपश्चसुमहत्तप्तंराजर्षिरितिमांविदुः/देवाःसर्षिगणाःसर्वेनास्तिमन्येतपःफलम्/एवंनिश्चित्यमनसाभूयएवमहातपाः/तपश्चचारकाकुत्स्थपरमंपरमात्मवान्/एतस्मिन्नेवकालेतुसत्यवादीजितेन्द्रियः/त्रिशङ्कुरितिविख्यातइक्ष्वाकुकुलनन्दनः/तस्यबुद्धिःसमुत्पन्नायजेयमितिराघव/गच्छेयंस्वशरीरेणदेवानांपरमांगतिम्/सवसिष्ठंसमाहूयकथयामासचिन्तितम्/अशक्यमितिचाप्युक्तोवसिष्ठेनमहात्मना/प्रत्याख्यातोवसिष्ठेनसययौदक्षिणांदिशम्/वसिष्ठादीर्घतपसस्तपोयत्रहितेपिरे/त्रिशङ्कुःसुमहातेजाःशतंपरमभास्वरम्/वसिष्ठपुत्रान्ददृशेतप्यमानान्यशस्विनः/सोऽभिगम्यमहात्मानःसर्वानेवगुरोःसुतान्/अभिवाद्यानुपूर्व्येणह्रियाकिंचिदवाङ्मुखः/अब्रवीत्सुमहातेजाःसर्वानेवकृताञ्जलिः/शरणंवःप्रपद्येऽहंशरण्याञ्शरणागतः/प्रत्याख्यातोऽस्मिभद्रंवोवसिष्ठेनमहात्मना/यष्टुकामोमहायज्ञंतदनुज्ञातुमर्थथ/गुरुपुत्रानहंसर्वान्नमस्कृत्यप्रसादये/शिरसाप्रणतोयाचेब्राह्मणांस्तपसिस्थितान्/तेमांभवन्तःसिद्ध्यर्थंयाजयन्तुसमाहिताः/सशरीरोयथाहंहिदेवलोकमवाप्नुयाम्/प्रत्याख्यातोवसिष्ठेनगतिमन्यांतपोधनाः/गुरुपुत्रानृतेसर्वान्नाहंपश्यामिकांचन/इक्ष्वाकूणांहिसर्वेषांपुरोधाःपरमागतिः/तस्मादनन्तरंसर्वेभवन्तोदैवतंमम/ततस्त्रिशङ्कोर्वचनंश्रुत्वाक्रोधसमन्वितम्/ऋषिपुत्रशतंरामराजानमिदमब्रवीत्/प्रत्याख्यातोऽसिदुर्बुद्धेगुरुणासत्यवादिना/तंकथंसमतिक्रम्यशाखान्तरमुपेयिवान्/इक्ष्वाकूणांहिसर्वेषांपुरोधाःपरमागतिः/नचातिक्रमितुंशक्यंवचनंसत्यवादिनः/अशक्यमितिचोवाचवसिष्ठोभगवानृषिः/तंवयंवैसमाहर्तुंक्रतुंशक्ताःकथंतव/बालिशस्त्वंनरश्रेष्ठगम्यतांस्वपुरंपुनः/याजनेभगवाञ्शक्तस्त्रैलोक्यस्यापिपार्थिव/तेषांतद्वचनंश्रुत्वाक्रोधपर्याकुलाक्षरम्/सराजापुनरेवैतानिदंवचनमब्रवीत्/प्रत्याख्यातोऽस्मिगुरुणागुरुपुत्रैस्तथैवच/अन्यांगतिंगमिष्यामिस्वस्तिवोऽस्तुतपोधनाः/ऋषिपुत्रास्तुतच्छ्रुत्वावाक्यंघोराभिसंहितम्/शेपुःपरमसंक्रुद्धाश्चण्डालत्वंगमिष्यसि/एवमुक्त्वामहात्मानोविविशुस्तेस्वमाश्रमम्/अथरात्र्यांव्यतीतायांराजाचण्डालतांगतः/नीलवस्त्रधरोनीलःपरुषोध्वस्तमूर्धजः/चित्यमाल्यानुलेपश्चआयसाभरणोऽभवत्/तंदृष्ट्वामन्त्रिणःसर्वेत्यक्त्वाचण्डालरूपिणम्/प्राद्रवन्सहितारामपौरायेऽस्यानुगामिनः/एकोहिराजाकाकुत्स्थजगामपरमात्मवान्/दह्यमानोदिवारात्रंविश्वामित्रंतपोधनम्/विश्वामित्रस्तुतंदृष्ट्वाराजानंविफलीकृतम्/चण्डालरूपिणंराममुनिःकारुण्यमागतः/कारुण्यात्समहातेजावाक्यंपरमधार्मिकः/इदंजगादभद्रंतेराजानंघोरदर्शनम्/किमागमनकार्यंतेराजपुत्रमहाबल/अयोध्याधिपतेवीरशापाच्चण्डालतांगतः/अथतद्वाक्यमाकर्ण्यराजाचण्डालतांगतः/अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंवाक्यज्ञोवाक्यकोविदम्/प्रत्याख्यातोऽस्मिगुरुणागुरुपुत्रैस्तथैवच/अनवाप्यैवतंकामंमयाप्राप्तोविपर्ययः/सशरीरोदिवंयायामितिमेसौम्यदर्शनम्/मयाचेष्टंक्रतुशतंतच्चनावाप्यतेफलम्/अनृतंनोक्तपूर्वंमेनचवक्ष्येकदाचन/कृच्छ्रेष्वपिगतःसौम्यक्षत्रधर्मेणतेशपे/यज्ञैर्बहुविधैरिष्टंप्रजाधर्मेणपालिताः/गुरवश्चमहात्मानःशीलवृत्तेनतोषिताः/धर्मेप्रयतमानस्ययज्ञंचाहर्तुमिच्छतः/परितोषंनगच्छन्तिगुरवोमुनिपुंगव/दैवमेवपरंमन्येपौरुषंतुनिरर्थकम्/दैवेनाक्रम्यतेसर्वंदैवंहिपरमागतिः/तस्यमेपरमार्तस्यप्रसादमभिकाङ्क्षतः/कर्तुमर्हसिभद्रंतेदैवोपहतकर्मणः/नान्यांगतिंगमिष्यामिनान्यःशरणमस्तिमे/दैवंपुरुषकारेणनिवर्तयितुमर्हसि/उक्तवाक्यंतुराजानंकृपयाकुशिकात्मजः/अब्रवीन्मधुरंवाक्यंसाक्षाच्चण्डालरूपिणम्/इक्ष्वाकोस्वागतंवत्सजानामित्वांसुधार्मिकम्/शरणंतेभविष्यामिमाभैषीर्नृपपुंगव/अहमामन्त्रयेसर्वान्महर्षीन्पुण्यकर्मणः/यज्ञसाह्यकरान्राजंस्ततोयक्ष्यसिनिर्वृतः/गुरुशापकृतंरूपंयदिदंत्वयिवर्तते/अनेनसहरूपेणसशरीरोगमिष्यसि/हस्तप्राप्तमहंमन्येस्वर्गंतवनरेश्वर/यस्त्वंकौशिकमागम्यशरण्यंशरणंगतः/एवमुक्त्वामहातेजाःपुत्रान्परमधार्मिकान्/व्यादिदेशमहाप्राज्ञान्यज्ञसंभारकारणात्/सर्वाञ्शिष्यान्समाहूयवाक्यमेतदुवाचह/सर्वानृषिवरान्वत्साआनयध्वंममाज्ञया/सशिष्यान्सुहृदश्चैवसर्त्विजःसुबहुश्रुतान्/यदन्योवचनंब्रूयान्मद्वाक्यबलचोदितः/तत्सर्वमखिलेनोक्तंममाख्येयमनादृतम्/तस्यतद्वचनंश्रुत्वादिशोजग्मुस्तदाज्ञया/आजग्मुरथदेशेभ्यःसर्वेभ्योब्रह्मवादिनः/तेचशिष्याःसमागम्यमुनिंज्वलिततेजसं/ऊचुश्चवचनंसर्वेसर्वेषांब्रह्मवादिनाम्/श्रुत्वातेवचनंसर्वेसमायान्तिद्विजातयः/सर्वदेशेषुचागच्छन्वर्जयित्वामहोदयम्/वासिष्ठंतच्छतंसर्वंक्रोधपर्याकुलाक्षरम्/यदाहवचनंसर्वंशृणुत्वंमुनिपुंगव/क्षत्रियोयाजकोयस्यचण्डालस्यविशेषतः/कथंसदसिभोक्तारोहविस्तस्यसुरर्षयः/ब्राह्मणावामहात्मानोभुक्त्वाचण्डालभोजनम्/कथंस्वर्गंगमिष्यन्तिविश्वामित्रेणपालिताः/एतद्वचनंनैष्ठुर्यमूचुःसंरक्तलोचनाः/वासिष्ठामुनिशार्दूलसर्वेतेसमहोदयाः/तेषांतद्वचनंश्रुत्वासर्वेषांमुनिपुंगवः/क्रोधसंरक्तनयनःसरोषमिदमब्रवीत्/यद्दूषयन्त्यदुष्टंमांतपउग्रंसमास्थितम्/भस्मीभूतादुरात्मानोभविष्यन्तिनसंशयः/अद्यतेकालपाशेननीतावैवस्वतक्षयम्/सप्तजातिशतान्येवमृतपाःसन्तुसर्वशः/श्वमांसनियताहारामुष्टिकानामनिर्घृणाः/विकृताश्चविरूपाश्चलोकाननुचरन्त्विमान्/महोदयश्चदुर्बुद्धिर्मामदूष्यंह्यदूषयत्/दूषिटःसर्वलोकेषुनिषादत्वंगमिष्यति/प्राणातिपातनिरतोनिरनुक्रोशतांगतः/दीर्घकालंममक्रोधाद्दुर्गतिंवर्तयिष्यति/एतावदुक्त्वावचनंविश्वामित्रोमहातपाः/विरराममहातेजाऋषिमध्येमहामुनिः/तपोबलहतान्कृत्वावासिष्ठान्समहोदयान्/ऋषिमध्येमहातेजाविश्वामित्रोऽभ्यभाषत/अयमिक्ष्वाकुदायादस्त्रिशङ्कुरितिविश्रुतः/धर्मिष्ठश्चवदान्यश्चमांचैवशरणंगतः/स्वेनानेनशरीरेणदेवलोकजिगीषया/यथायंस्वशरीरेणदेवलोकंगमिष्यति/तथाप्रवर्त्यतांयज्ञोभवद्भिश्चमयासह/विश्वामित्रवचःश्रुत्वासर्वएवमहर्षयः/ऊचुःसमेत्यसहिताधर्मज्ञाधर्मसंहितम्/अयंकुशिकदायादोमुनिःपरमकोपनः/यदाहवचनंसम्यगेतत्कार्यंनसंशयः/अग्निकल्पोहिभगवाञ्शापंदास्यतिरोषितः/तस्मात्प्रवर्त्यतांयज्ञःसशरीरोयथादिवम्/गच्छेदिक्ष्वाकुदायादोविश्वामित्रस्यतेजसा/ततःप्रवर्त्यतांयज्ञःसर्वेसमधितिष्ठते/एवमुक्त्वामहर्षयःसंजह्रुस्ताःक्रियास्तदा/याजकाश्चमहातेजाविश्वामित्रोऽभवत्क्रतौ/ऋत्विजश्चानुपूर्व्येणमन्त्रवन्मन्त्रकोविदाः/चक्रुःसर्वाणिकर्माणियथाकल्पंयथाविधि/ततःकालेनमहताविश्वामित्रोमहातपाः/चकारावाहनंतत्रभागार्थंसर्वदेवताः/नाह्यागमंस्तदाहूताभागार्थंसर्वदेवताः/ततःक्रोधसमाविष्टोविश्वमित्रोमहामुनिः/स्रुवमुद्यम्यसक्रोधस्त्रिशङ्कुमिदमब्रवीत्/पश्यमेतपसोवीर्यंस्वार्जितस्यनरेश्वर/एषत्वांस्वशरीरेणनयामिस्वर्गमोजसा/दुष्प्रापंस्वशरीरेणदिवंगच्छनराधिप/स्वार्जितंकिंचिदप्यस्तिमयाहितपसःफलम्/राजंस्त्वंतेजसातस्यसशरीरोदिवंव्रज/उक्तवाक्येमुनौतस्मिन्सशरीरोनरेश्वरः/दिवंजगामकाकुत्स्थमुनीनांपश्यतांतदा/देवलोकगतंदृष्ट्वात्रिशङ्कुंपाकशासनः/सहसर्वैःसुरगणैरिदंवचनमब्रवीत्/त्रिशङ्कोगच्छभूयस्त्वंनासिस्वर्गकृतालयः/गुरुशापहतोमूढपतभूमिमवाक्शिराः/एवमुक्तोमहेन्द्रेणत्रिशङ्कुरपतत्पुनः/विक्रोशमानस्त्राहीतिविश्वामित्रंतपोधनम्/तच्छ्रुत्वावचनंतस्यक्रोशमानस्यकौशिकः/रोषमाहारयत्तीव्रंतिष्ठतिष्ठेतिचाब्रवीत्/ऋषिमध्येसतेजस्वीप्रजापतिरिवापरः/सृजन्दक्षिणमार्गस्थान्सप्तर्षीनपरान्पुनः/नक्षत्रमालामपरामसृजत्क्रोधमूर्छितः/दक्षिणांदिशमास्थायमुनिमध्येमहायशाः/सृष्ट्वानक्षत्रवंशंचक्रोधेनकलुषीकृतः/अन्यमिन्द्रंकरिष्यामिलोकोवास्यादनिन्द्रकः/दैवतान्यपिसक्रोधात्स्रष्टुंसमुपचक्रमे/ततःपरमसंभ्रान्ताःसर्षिसंघाःसुरर्षभाः/विश्वामित्रंमहात्मानमूचुःसानुनयंवचः/अयंराजामहाभागगुरुशापपरिक्षतः/सशरीरोदिवंयातुंनार्हत्येवतपोधन/तेषांतद्वचनंश्रुत्वादेवानांमुनिपुंगवः/अब्रवीत्सुमहद्वाक्यंकौशिकःसर्वदेवताः/सशरीरस्यभद्रंवस्त्रिशङ्कोरस्यभूपतेः/आरोहणंप्रतिज्ञायनानृतंकर्तुमुत्सहे/सर्गोऽस्तुसशरीरस्यत्रिशङ्कोरस्यशाश्वतः/नक्षत्राणिचसर्वाणिमामकानिध्रुवाण्यथ/यावल्लोकाधरिष्यन्तितिष्ठन्त्वेतानिसर्वशः/मत्कृतानिसुराःसर्वेतदनुज्ञातुमर्हथ/एवमुक्ताःसुराःसर्वेप्रत्यूचुर्मुनिपुंगवम्/एवंभवतुभद्रंतेतिष्ठन्त्वेतानिसर्वशः/गगनेतान्यनेकानिवैश्वानरपथाद्बहिः/नक्षत्राणिमुनिश्रेष्ठतेषुज्योतिःषुजाज्वलन्/अवाक्शिरास्त्रिशङ्कुश्चतिष्ठत्वमरसंनिभः/विश्वामित्रस्तुधर्मात्मासर्वदेवैरभिष्टुतः/ऋषिभिश्चमहातेजाबाढमित्याहदेवताः/ततोदेवामहात्मानोमुनयश्चतपोधनाः/जग्मुर्यथागतंसर्वेयज्ञस्यान्तेनरोत्तम/विश्वामित्रोमहात्माथप्रस्थितान्प्रेक्ष्यतानृषीन्/अब्रवीन्नरशार्दूलसर्वांस्तान्वनवासिनः/महाविघ्नःप्रवृत्तोऽयंदक्षिणामास्थितोदिशम्/दिशमन्यांप्रपत्स्यामस्तत्रतप्स्यामहेतपः/पश्चिमायांविशालायांपुष्करेषुमहात्मनः/सुखंतपश्चरिष्यामःपरंतद्धितपोवनम्/एवमुक्त्वामहातेजाःपुष्करेषुमहामुनिः/तपउग्रंदुराधर्षंतेपेमूलफलाशनः/एतस्मिन्नेवकालेतुअयोध्याधिपतिर्नृपः/अम्बरीषइतिख्यातोयष्टुंसमुपचक्रमे/तस्यवैयजमानस्यपशुमिन्द्रोजहारह/प्रनष्टेतुपशौविप्रोराजानमिदमब्रवीत्/पशुरद्यहृतोराजन्प्रनष्टस्तवदुर्नयात्/अरक्षितारंराजानंघ्नन्तिदोषानरेश्वर/प्रायश्चित्तंमहद्ध्येतन्नरंवापुरुषर्षभ/आनयस्वपशुंशीघ्रंयावत्कर्मप्रवर्तते/उपाध्यायवचःश्रुत्वासराजापुरुषर्षभ/अन्वियेषमहाबुद्धिःपशुंगोभिःसहस्रशः/देशाञ्जनपदांस्तांस्तान्नगराणिवनानिच/आश्रमाणिचपुण्यानिमार्गमाणोमहीपतिः/सपुत्रसहितंतातसभार्यंरघुनन्दन/भृगुतुन्देसमासीनमृचीकंसंददर्शह/तमुवाचमहातेजाःप्रणम्याभिप्रसाद्यच/ब्रह्मर्षिंतपसादीप्तंराजर्षिरमितप्रभः/पृष्ट्वासर्वत्रकुशलमृचीकंतमिदंवचः/गवांशतसहस्रेणविक्रिणीषेसुतंयदि/पशोरर्थेमहाभागकृतकृत्योऽस्मिभार्गव/सर्वेपरिसृतादेशायज्ञियंनलभेपशुम्/दातुमर्हसिमूल्येनसुतमेकमितोमम/एवमुक्तोमहातेजाऋचीकस्त्वब्रवीद्वचः/नाहंज्येष्ठंनरश्रेष्ठंविक्रीणीयांकथंचन/ऋचीकस्यवचःश्रुत्वातेषांमातामहात्मनाम्/उवाचनरशार्दूलमम्बरीषंतपस्विनी/ममापिदयितंविद्धिकनिष्ठंशुनकंनृप/प्रायेणहिनरश्रेष्ठज्येष्ठाःपितृषुवल्लभाः/मात्ःणांचकनीयांसस्तस्माद्रक्षेकनीयसं/उक्तवाक्येमुनौतस्मिन्मुनिपत्न्यांतथैवच/शुनःशेपःस्वयंराममध्यमोवाक्यमब्रवीत्/पिताज्येष्ठमविक्रेयंमाताचाहकनीयसं/विक्रीतंमध्यमंमन्येराजन्पुत्रंनयस्वमाम्/गवांशतसहस्रेणशुनःशेपंनरेश्वरः/गृहीत्वापरमप्रीतोजगामरघुनन्दन/अम्बरीषस्तुराजर्षीरथमारोप्यसत्वरः/शुनःशेपंमहातेजाजगामाशुमहायशाः/162/शुनःशेपंनरश्रेष्ठगृहीत्वातुमहायशाः/व्यश्राम्यत्पुष्करेराजामध्याह्नेरघुनन्दन/तस्यविश्रममाणस्यशुनःशेपोमहायशाः/पुष्करंश्रेष्ठमागम्यविश्वामित्रंददर्शह/विषण्णवदनोदीनस्तृष्णयाचश्रमेणच/पपाताङ्केमुनेरामवाक्यंचेदमुवाचह/नमेऽस्तिमातानपिताज्ञातयोबान्धवाःकुतः/त्रातुमर्हसिमांसौम्यधर्मेणमुनिपुंगव/त्रातात्वंहिमुनिश्रेष्ठसर्वेषांत्वंहिभावनः/राजाचकृतकार्यःस्यादहंदीर्घायुरव्ययः/स्वर्गलोकमुपाश्नीयांतपस्तप्त्वाह्यनुत्तमम्/समेनाथोह्यनाथस्यभवभव्येनचेतसा/पितेवपुत्रंधर्मात्मंस्त्रातुमर्हसिकिल्बिषात्/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाविश्वामित्रोमहातपाः/सान्त्वयित्वाबहुविधंपुत्रानिदमुवाचह/यत्कृतेपितरःपुत्राञ्जनयन्तिशुभार्थिनः/परलोकहितार्थायतस्यकालोऽयमागतः/अयंमुनिसुतोबालोमत्तःशरणमिच्छति/अस्यजीवितमात्रेणप्रियंकुरुतपुत्रकाः/सर्वेसुकृतकर्माणःसर्वेधर्मपरायणाः/पशुभूतानरेन्द्रस्यतृप्तिमग्नेःप्रयच्छत/नाथवांश्चशुनःशेपोयज्ञश्चाविघ्नतोभवेत्/देवतास्तर्पिताश्चस्युर्ममचापिकृतंवचः/मुनेस्तुवचनंश्रुत्वामधुष्यन्दादयःसुताः/साभिमानंनरश्रेष्ठसलीलमिदमब्रुवन्/कथमात्मसुतान्हित्वात्रायसेऽन्यसुतंविभो/अकार्यमिवपश्यामःश्वमांसमिवभोजने/तेषांतद्वचनंश्रुत्वापुत्राणांमुनिपुंगवः/क्रोधसंरक्तनयनोव्याहर्तुमुपचक्रमे/निःसाध्वसमिदंप्रोक्तंधर्मादपिविगर्हितम्/अतिक्रम्यतुमद्वाक्यंदारुणंरोमहर्षणम्/श्वमांसभोजिनःसर्वेवासिष्ठाइवजातिषु/पूर्णंवर्षसहस्रंतुपृथिव्यामनुवत्स्यथ/कृत्वाशापसमायुक्तान्पुत्रान्मुनिवरस्तदा/शुनःशेपमुवाचार्तंकृत्वारक्षांनिरामयाम्/पवित्रपाशैरासक्तोरक्तमाल्यानुलेपनः/वैष्णवंयूपमासाद्यवाग्भिरग्निमुदाहर/इमेतुगाथेद्वेदिव्येगायेथामुनिपुत्रक/अम्बरीषस्ययज्ञेऽस्मिंस्ततःसिद्धिमवाप्स्यसि/शुनःशेपोगृहीत्वातेद्वेगाथेसुसमाहितः/त्वरयाराजसिंहंतमम्बरीषमुवाचह/राजसिंहमहासत्त्वशीघ्रंगच्छावहेसदः/निवर्तयस्वराजेन्द्रदीक्षांचसमुपाहर/तद्वाक्यमृषिपुत्रस्यश्रुत्वाहर्षंसमुत्सुकः/जगामनृपतिःशीघ्रंयज्ञवाटमतन्द्रितः/सदस्यानुमतेराजापवित्रकृतलक्षणम्/पशुंरक्ताम्बरंकृत्वायूपेतंसमबन्धयत्/सबद्धोवाग्भिरग्र्याभिरभितुष्टाववैसुरौ/इन्द्रमिन्द्रानुजंचैवयथावन्मुनिपुत्रकः/ततःप्रीतःसहस्राक्षोरहस्यस्तुतितर्पितः/दीर्घमायुस्तदाप्रादाच्छुनःशेपायराघव/सचराजानरश्रेष्ठयज्ञस्यचसमाप्तवान्/फलंबहुगुणंरामसहस्राक्षप्रसादजम्/विश्वामित्रोऽपिधर्मात्माभूयस्तेपेमहातपाः/पुष्करेषुनरश्रेष्ठदशवर्षशतानिच/पूर्णेवर्षसहस्रेतुव्रतस्नातंमहामुनिम्/अभ्यागच्छन्सुराःसर्वेतपःफलचिकीर्षवः/अब्रवीत्सुमहातेजाब्रह्मासुरुचिरंवचः/ऋषिस्त्वमसिभद्रंतेस्वार्जितैःकर्मभिःशुभैः/तमेवमुक्त्वादेवेशस्त्रिदिवंपुनरभ्यगात्/विश्वामित्रोमहातेजाभूयस्तेपेमहत्तपः/ततःकालेनमहतामेनकापरमाप्सराः/पुष्करेषुनरश्रेष्ठस्नातुंसमुपचक्रमे/तांददर्शमहातेजामेनकांकुशिकात्मजः/रूपेणाप्रतिमांतत्रविद्युतंजलदेयथा/दृष्ट्वाकन्दर्पवशगोमुनिस्तामिदमब्रवीत्/अप्सरःस्वागतंतेऽस्तुवसचेहममाश्रमे/अनुगृह्णीष्वभद्रंतेमदनेनसुमोहितम्/इत्युक्तासावरारोहातत्रावासमथाकरोत्/तपसोहिमहाविघ्नोविश्वामित्रमुपागतः/तस्यांवसन्त्यांवर्षाणिपञ्चपञ्चचराघव/विश्वामित्राश्रमेसौम्यसुखेनव्यतिचक्रमुः/अथकालेगतेतस्मिन्विश्वामित्रोमहामुनिः/सव्रीडइवसंवृत्तश्चिन्ताशोकपरायणः/बुद्धिर्मुनेःसमुत्पन्नासामर्षारघुनन्दन/सर्वंसुराणांकर्मैतत्तपोऽपहरणंमहत्/अहोरात्रापदेशेनगताःसंवत्सरादश/काममोहाभिभूतस्यविघ्नोऽयंप्रत्युपस्थितः/विनिःश्वसन्मुनिवरःपश्चात्तापेनदुःखितः/भीतामप्सरसंदृष्ट्वावेपन्तींप्राञ्जलिंस्थिताम्/मेनकांमधुरैर्वाक्यैर्विसृज्यकुशिकात्मजः/उत्तरंपर्वतंरामविश्वामित्रोजगामह/सकृत्वानैष्ठिकींबुद्धिंजेतुकामोमहायशाः/कौशिकीतीरमासाद्यतपस्तेपेसुदारुणम्/तस्यवर्षसहस्रंतुघोरंतपउपासतः/उत्तरेपर्वतेरामदेवतानामभूद्भयम्/अमन्त्रयन्समागम्यसर्वेसर्षिगणाःसुराः/महर्षिशब्दंलभतांसाध्वयंकुशिकात्मजः/देवतानांवचःश्रुत्वासर्वलोकपितामहः/अब्रवीन्मधुरंवाक्यंविश्वामित्रंतपोधनम्/महर्षेस्वागतंवत्सतपसोग्रेणतोषितः/महत्त्वमृषिमुख्यत्वंददामितवकौशिक/ब्रह्मणःसवचःश्रुत्वाविश्वामित्रस्तपोधनः/प्राञ्जलिःप्रणतोभूत्वाप्रत्युवाचपितामहम्/ब्रह्मर्षिशब्दमतुलंस्वार्जितैःकर्मभिःशुभैः/यदिमेभगवानाहततोऽहंविजितेन्द्रियः/तमुवाचततोब्रह्मानतावत्त्वंजितेन्द्रियः/यतस्वमुनिशार्दूलइत्युक्त्वात्रिदिवंगतः/विप्रस्थितेषुदेवेषुविश्वामित्रोमहामुनिः/ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्बोवायुभक्षस्तपश्चरन्/धर्मेपञ्चतपाभूत्वावर्षास्वाकाशसंश्रयः/शिशिरेसलिलस्थायीरात्र्यहानितपोधनः/एवंवर्षसहस्रंहितपोघोरमुपागमत्/तस्मिन्संतप्यमानेतुविश्वामित्रेमहामुनौ/संभ्रमःसुमहानासीत्सुराणांवासवस्यच/रम्भामप्सरसंशक्रःसहसर्वैर्मरुद्गणैः/उवाचात्महितंवाक्यमहितंकौशिकस्यच/सुरकार्यमिदंरम्भेकर्तव्यंसुमहत्त्वया/लोभनंकौशिकस्येहकाममोहसमन्वितम्/तथोक्तासाप्सरारामसहस्राक्षेणधीमता/व्रीडिताप्राञ्जलिर्भूत्वाप्रत्युवाचसुरेश्वरम्/अयंसुरपतेघोरोविश्वामित्रोमहामुनिः/क्रोधमुत्स्रक्ष्यतेघोरंमयिदेवनसंशयः/ततोहिमेभयंदेवप्रसादंकर्तुमर्हसि/तामुवाचसहस्राक्षोवेपमानांकृताञ्जलिम्/माभैषिरम्भेभद्रंतेकुरुष्वममशासनम्/कोकिलोहृदयग्राहीमाधवेरुचिरद्रुमे/अहंकन्दर्पसहितःस्थास्यामितवपार्श्वतः/त्वंहिरूपंबहुगुणंकृत्वापरमभास्वरम्/तमृषिंकौशिकंरम्भेभेदयस्वतपस्विनम्/साश्रुत्वावचनंतस्यकृत्वारूपमनुत्तमम्/लोभयामासललिताविश्वामित्रंशुचिस्मिता/कोकिलस्यतुशुश्राववल्गुव्याहरतःस्वनम्/संप्रहृष्टेनमनसाततएनामुदैक्षत/अथतस्यचशब्देनगीतेनाप्रतिमेनच/दर्शनेनचरम्भायामुनिःसंदेहमागतः/सहस्राक्षस्यतत्कर्मविज्ञायमुनिपुंगवः/रम्भांक्रोधसमाविष्टःशशापकुशिकात्मजः/यन्मांलोभयसेरम्भेकामक्रोधजयैषिणम्/दशवर्षसहस्राणिशैलीस्थास्यसिदुर्भगे/ब्राह्मणःसुमहातेजास्तपोबलसमन्वितः/उद्धरिष्यतिरम्भेत्वांमत्क्रोधकलुषीकृताम्/एवमुक्त्वामहातेजाविश्वामित्रोमहामुनिः/अशक्नुवन्धारयितुंकोपंसंतापमागतः/तस्यशापेनमहतारम्भाशैलीतदाभवत्/वचःश्रुत्वाचकन्दर्पोमहर्षेःसचनिर्गतः/कोपेनसमहातेजास्तपोऽपहरणेकृते/इन्द्रियैरजितैरामनलेभेशान्तिमात्मनः/अथहैमवतींरामदिशंत्यक्त्वामहामुनिः/पूर्वांदिशमनुप्राप्यतपस्तेपेसुदारुणम्/मौनंवर्षसहस्रस्यकृत्वाव्रतमनुत्तमम्/चकाराप्रतिमंरामतपःपरमदुष्करम्/पूर्णेवर्षसहस्रेतुकाष्ठभूतंमहामुनिम्/विघ्नैर्बहुभिराधूतंक्रोधोनान्तरमाविशत्/ततोदेवाःसगन्धर्वाःपन्नगासुरराक्षसाः/मोहितास्तेजसातस्यतपसामन्दरश्मयः/कश्मलोपहताःसर्वेपितामहमथाब्रुवन्/बहुभिःकारणैर्देवविश्वामित्रोमहामुनिः/लोभितःक्रोधितश्चैवतपसाचाभिवर्धते/नह्यस्यवृजिनंकिंचिद्दृश्यतेसूक्ष्ममप्यथ/नदीयतेयदित्वस्यमनसायदभीप्सितम्/विनाशयतित्रैलोक्यंतपसासचराचरम्/व्याकुलाश्चदिशःसर्वानचकिंचित्प्रकाशते/सागराःक्षुभिताःसर्वेविशीर्यन्तेचपर्वताः/प्रकम्पतेचपृथिवीवायुर्वातिभृशाकुलः/बुद्धिंनकुरुतेयावन्नाशेदेवमहामुनिः/तावत्प्रसाद्योभगवानग्निरूपोमहाद्युतिः/कालाग्निनायथापूर्वंत्रैलोक्यंदह्यतेऽखिलम्/देवराज्येचिकीर्षेतदीयतामस्ययन्मतम्/ततःसुरगणाःसर्वेपितामहपुरोगमाः/विश्वामित्रंमहात्मानंवाक्यंमधुरमब्रुवन्/ब्रह्मर्षेस्वागतंतेऽस्तुतपसास्मसुतोषिताः/ब्राह्मण्यंतपसोग्रेणप्राप्तवानसिकौशिक/दीर्घमायुश्चतेब्रह्मन्ददामिसमरुद्गणः/स्वस्तिप्राप्नुहिभद्रंतेगच्छसौम्ययथासुखम्/पितामहवचःश्रुत्वासर्वेषांचदिवौकसाम्/कृत्वाप्रणामंमुदितोव्याजहारमहामुनिः/ब्राह्मण्यंयदिमेप्राप्तंदीर्घमायुस्तथैवच/ओंकारोऽथवषट्कारोवेदाश्चवरयन्तुमाम्/क्षत्रवेदविदांश्रेष्ठोब्रह्मवेदविदामपि/ब्रह्मपुत्रोवसिष्ठोमामेवंवदतुदेवताः/यद्ययंपरमःकामःकृतोयान्तुसुरर्षभाः/ततःप्रसादितोदेवैर्वसिष्ठोजपतांवरः/सख्यंचकारब्रह्मर्षिरेवमस्त्वितिचाब्रवीत्/ब्रह्मर्षित्वंनसंदेहःसर्वंसंपत्स्यतेतव/इत्युक्त्वादेवताश्चापिसर्वाजग्मुर्यथागतम्/विश्वामित्रोऽपिधर्मात्मालब्ध्वाब्राह्मण्यमुत्तमम्/पूजयामासब्रह्मर्षिंवसिष्ठंजपतांवरम्/कृतकामोमहींसर्वांचचारतपसिस्थितः/एवंत्वनेनब्राह्मण्यंप्राप्तंराममहात्मना/एषराममुनिश्रेष्ठएषविग्रहवांस्तपः/एषधर्मःपरोनित्यंवीर्यस्यैषपरायणम्/शतानन्दवचःश्रुत्वारामलक्ष्मणसंनिधौ/जनकःप्राञ्जलिर्वाक्यमुवाचकुशिकात्मजम्/धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मियस्यमेमुनिपुंगव/यज्ञंकाकुत्स्थसहितःप्राप्तवानसिधार्मिक/पावितोऽहंत्वयाब्रह्मन्दर्शनेनमहामुने/गुणाबहुविधाःप्राप्तास्तवसंदर्शनान्मया/विस्तरेणचतेब्रह्मन्कीर्त्यमानंमहत्तपः/श्रुतंमयामहातेजोरामेणचमहात्मना/सदस्यैःप्राप्यचसदःश्रुतास्तेबहवोगुणाः/अप्रमेयंतपस्तुभ्यमप्रमेयंचतेबलम्/अप्रमेयागुणाश्चैवनित्यंतेकुशिकात्मज/तृप्तिराश्चर्यभूतानांकथानांनास्तिमेविभो/कर्मकालोमुनिश्रेष्ठलम्बतेरविमण्डलम्/श्वःप्रभातेमहातेजोद्रष्टुमर्हसिमांपुनः/स्वागतंतपसांश्रेष्ठमामनुज्ञातुमर्हसि/एवमुक्त्वामुनिश्रेष्ठंवैदेहोमिथिलाधिपः/प्रदक्षिणंचकाराशुसोपाध्यायःसबान्धवः/विश्वामित्रोऽपिधर्मात्मासहरामःसलक्ष्मणः/स्वंवाटमभिचक्रामपूज्यमानोमहर्षिभिः/ततःप्रभातेविमलेकृतकर्मानराधिपः/विश्वामित्रंमहात्मानमाजुहावसराघवम्/तमर्चयित्वाधर्मात्माशास्त्रदृष्ट्तेनकर्मणा/राघवौचमहात्मानौतदावाक्यमुवाचह/भगवन्स्वागतंतेऽस्तुकिंकरोमितवानघ/भवानाज्ञापयतुमामाज्ञाप्योभवताह्यहम्/एवमुक्तःसधर्मात्माजनकेनमहात्मना/प्रत्युवाचमुनिर्वीरंवाक्यंवाक्यविशारदः/पुत्रौदशरथस्येमौक्षत्रियौलोकविश्रुतौ/द्रष्टुकामौधनुःश्रेष्ठंयदेतत्त्वयितिष्ठति/एतद्दर्शयभद्रंतेकृतकामौनृपात्मजौ/दर्शनादस्यधनुषोयथेष्टंप्रतियास्यतः/एवमुक्तस्तुजनकःप्रत्युवाचमहामुनिम्/श्रूयतामस्यधनुषोयदर्थमिहतिष्ठति/देवरातइतिख्यातोनिमेःषष्ठोमहीपतिः/न्यासोऽयंतस्यभगवन्हस्तेदत्तोमहात्मना/दक्षयज्ञवधेपूर्वंधनुरायम्यवीर्यवान्/रुद्रस्तुत्रिदशान्रोषात्सलिलमिदमब्रवीत्/यस्माद्भागार्थिनोभागान्नाकल्पयतमेसुराः/वराङ्गानिमहार्हाणिधनुषाशातयामिवः/ततोविमनसःसर्वेदेवावैमुनिपुंगव/प्रसादयन्तिदेवेशंतेषांप्रीतोऽभवद्भवः/प्रीतियुक्तःससर्वेषांददौतेषांमहात्मनाम्/तदेतद्देवदेवस्यधनूरत्नंमहात्मनः/न्यासभूतंतदान्यस्तमस्माकंपूर्वकेविभो/अथमेकृषतःक्षेत्रंलाङ्गलादुत्थितामम/क्षेत्रंशोधयतालब्ध्वानाम्नासीतेतिविश्रुता/भूतलादुत्थितासातुव्यवर्धतममात्मजा/वीर्यशुल्केतिमेकन्यास्थापितेयमयोनिजा/भूतलादुत्थितांतांतुवर्धमानांममात्मजाम्/वरयामासुरागम्यराजानोमुनिपुंगव/तेषांवरयतांकन्यांसर्वेषांपृथिवीक्षिताम्/वीर्यशुल्केतिभगवन्नददामिसुतामहम्/ततःसर्वेनृपतयःसमेत्यमुनिपुंगव/मिथिलामभ्युपागम्यवीर्यंजिज्ञासवस्तदा/तेषांजिज्ञासमानानांवीर्यंधनुरुपाहृतम्/नशेकुर्ग्रहणेतस्यधनुषस्तोलनेऽपिवा/तेषांवीर्यवतांवीर्यमल्पंज्ञात्वामहामुने/प्रत्याख्यातानृपतयस्तन्निबोधतपोधन/ततःपरमकोपेनराजानोमुनिपुंगव/अरुन्धन्मिथिलांसर्वेवीर्यसंदेहमागताः/आत्मानमवधूतंतेविज्ञायमुनिपुंगव/रोषेणमहताविष्टाःपीडयन्मिथिलांपुरीम्/ततःसंवत्सरेपूर्णेक्षयंयातानिसर्वशः/साधनानिमुनिरेष्ठततोऽहंभृशदुःखितः/ततोदेवगणान्सर्वांस्तपसाहंप्रसादयम्/ददुश्चपरमप्रीताश्चतुरङ्गबलंसुराः/ततोभग्नानृपतयोहन्यमानादिशोययुः/अवीर्यावीर्यसंदिग्धासामात्याःपापकारिणः/तदेतन्मुनिशार्दूलधनुःपरमभास्वरम्/रामलक्ष्मणयोश्चापिदर्शयिष्यामिसुव्रत/यद्यस्यधनुषोरामःकुर्यादारोपणंमुने/सुतामयोनिजांसीतांदद्यांदाशरथेरहम्/जनकस्यवचःश्रुत्वाविश्वामित्रोमहामुनिः/धनुर्दर्शयरामायइतिहोवाचपार्थिवम्/ततःसराजाजनकःसचिवान्व्यादिदेशह/धनुरानीयतांदिव्यंगन्धमाल्यविभूषितम्/जनकेनसमादिष्ठाःसचिवाःप्राविशन्पुरीम्/तद्धनुःपुरतःकृत्वानिर्जग्मुःपार्थिवाज्ञया/नृपांशतानिपञ्चाशद्व्यायतानांमहात्मनाम्/मञ्जूषामष्टचक्रांतांसमूहस्तेकथंचन/तामादायतुमञ्जूषामायतींयत्रतद्धनुः/सुरोपमंतेजनकमूचुर्नृपतिमन्त्रिणः/इदंधनुर्वरंराजन्पूजितंसर्वराजभिः/मिथिलाधिपराजेन्द्रदर्शनीयंयदीच्छसि/तेषांनृपोवचःश्रुत्वाकृताञ्जलिरभाषत/विश्वामित्रंमहात्मानंतौचोभौरामलक्ष्मणौ/इदंधनुर्वरंब्रह्मञ्जनकैरभिपूजितम्/राजभिश्चमहावीर्यैरशक्यंपूरितुंतदा/नैतत्सुरगणाःसर्वेनासुरानचराक्षसाः/गन्धर्वयक्षप्रवराःसकिंनरमहोरगाः/क्वगतिर्मानुषाणांचधनुषोऽस्यप्रपूरणे/आरोपणेसमायोगेवेपनेतोलनेऽपिवा/तदेतद्धनुषांश्रेष्ठमानीतंमुनिपुंगव/दर्शयैतन्महाभागअनयोराजपुत्रयोः/विश्वामित्रस्तुधर्मात्माश्रुत्वाजनकभाषितम्/वत्सरामधनुःपश्यइतिराघवमब्रवीत्/महर्षेर्वचनाद्रामोयत्रतिष्ठतितद्धनुः/मञ्जूषांतामपावृत्यदृष्ट्वाधनुरथाब्रवीत्/इदंधनुर्वरंब्रह्मन्संस्पृशामीहपाणिना/यत्नवांश्चभविष्यामितोलनेपूरणेऽपिवा/बाढमित्येवतंराजामुनिश्चसमभाषत/लीलयासधनुर्मध्येजग्राहवचनान्मुनेः/पश्यतांनृषहस्राणांबहूनांरघुनन्दनः/आरोपयत्सधर्मात्मासलीलमिवतद्धनुः/आरोपयित्वामौर्वींचपूरयामासवीर्यवान्/तद्बभञ्जधनुर्मध्येनरश्रेष्ठोमहायशाः/तस्यशब्दोमहानासीन्निर्घातसमनिःस्वनः/भूमिकम्पश्चसुमहान्पर्वतस्येवदीर्यतः/निपेतुश्चनराःसर्वेतेनशब्देनमोहिताः/व्रजयित्वामुनिवरंराजानंतौचराघवौ/प्रत्याश्वस्तोजनेतस्मिन्राजाविगतसाध्वसः/उवाचप्राञ्जलिर्वाक्यंवाक्यज्ञोमुनिपुंगवम्/भगवन्दृष्टवीर्योमेरामोदशरथात्मजः/अत्यद्भुतमचिन्त्यंचअतर्कितमिदंमया/जनकानांकुलेकीर्तिमाहरिष्यतिमेसुता/सीताभर्तारमासाद्यरामंदशरथात्मजम्/ममसत्याप्रतिज्ञाचवीर्यशुल्केतिकौशिक/सीताप्राणैर्बहुमतादेयारामायमेसुता/भवतोऽनुमतेब्रह्मञ्शीघ्रंगच्छन्तुमन्त्रिणः/ममकौशिकभद्रंतेअयोध्यांत्वरितारथैः/राजानंप्रश्रितैर्वाक्यैरानयन्तुपुरंमम/प्रदानंवीर्यशुल्काःकथयन्तुचसर्वशः/मुनिगुप्तौचकाकुत्स्थौकथयन्तुनृपायवै/प्रीयमाणंतुराजानमानयन्तुसुशीघ्रगाः/कौशिकश्चतथेत्याहराजाचाभाष्यमन्त्रिणः/अयोध्यांप्रेषयामासधर्मात्माकृतशासनात्/जनकेनसमादिष्टादूतास्तेक्लान्तवाहनाः/त्रिरात्रमुषित्वामार्गेतेऽयोध्यांप्राविशन्पुरीम्/तेराजवचनाद्दूताराजवेश्मप्रवेशिताः/ददृशुर्देवसंकाशंवृद्धंदशरथंनृपम्/बद्धाञ्जलिपुटाःसर्वेदूताविगतसाध्वसाः/राजानंप्रयतावाक्यमब्रुवन्मधुराक्षरम्/मैथिलोजनकोराजासाग्निहोत्रपुरस्कृतः/कुशलंचाव्ययंचैवसोपाध्यायपुरोहितम्/मुहुर्मुहुर्मधुरयास्नेहसंयुक्तयागिरा/जनकस्त्वांमहाराजपृच्छतेसपुरःसरम्/पृष्ट्वाकुशलमव्यग्रंवैदेहोमिथिलाधिपः/कौशिकानुमतेवाक्यंभवन्तमिदमब्रवीत्/पूर्वंप्रतिज्ञाविदितावीर्यशुल्काममात्मजा/राजानश्चकृतामर्षानिर्वीर्याविमुखीकृताः/सेयंममसुताराजन्विश्वामित्रपुरःसरैः/यदृच्छयागतैर्वीरैर्निर्जितातवपुत्रकैः/तच्चराजन्धनुर्दिव्यंमध्येभग्नंमहात्मना/रामेणहिमहाराजमहत्यांजनसंसदि/अस्मैदेयामयासीतावीर्यशुल्कामहात्मने/प्रतिज्ञांतर्तुमिच्छामितदनुज्ञातुमर्हसि/सोपाध्यायोमहाराजपुरोहितपुरस्कृतः/शीघ्रमागच्छभद्रंतेद्रष्टुमर्हसिराघवौ/प्रीतिंचममराजेन्द्रनिर्वर्तयितुमर्हसि/पुत्रयोरुभयोरेवप्रीतिंत्वमपिलप्स्यसे/एवंविदेहाधिपतिर्मधुरंवाक्यमब्रवीत्/विश्वामित्राभ्यनुज्ञातःशतानन्दमतेस्थितः/दूतवाक्यंतुतच्छ्रुत्वाराजापरमहर्षितः/वसिष्ठंवामदेवंचमन्त्रिणोऽन्यांश्चसोऽब्रवीत्/गुप्तःकुशिकपुत्रेणकौसल्यानन्दवर्धनः/लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविदेहेषुवसत्यसौ/दृष्टवीर्यस्तुकाकुत्स्थोजनकेनमहात्मना/संप्रदानंसुतायास्तुराघवेकर्तुमिच्छति/यदिवोरोचतेवृत्तंजनकस्यमहात्मनः/पुरींगच्छामहेशीघ्रंमाभूत्कालस्यपर्ययः/मन्त्रिणोबाढमित्याहुःसहसर्वैर्महर्षिभिः/सुप्रीतश्चाब्रवीद्राजाश्वोयात्रेतिसमन्त्रिणः/मन्त्रिणस्तुनरेन्द्रस्यरात्रिंपरमसत्कृताः/ऊषुःप्रमुदिताःसर्वेगुणैःसर्वैःसमन्विताः/ततोरात्र्यांव्यतीतायांसोपाध्यायःसबान्धवः/राजादशरथोहृष्टःसुमन्त्रमिदमब्रवीत्/अद्यसर्वेधनाध्यक्षाधनमादायपुष्कलम्/व्रजन्त्वग्रेसुविहितानानारत्नसमन्विताः/चतुरङ्गबलंचापिशीघ्रंनिर्यातुसर्वशः/ममाज्ञासमकालंचयानयुग्यमनुत्तमम्/वसिष्ठोवामदेवश्चजाबालिरथकाश्यपः/मार्कण्डेयश्चदीर्घायुरृषिःकात्यायनस्तथा/एतेद्विजाःप्रयान्त्वग्रेस्यन्दनंयोजयस्वमे/यथाकालात्ययोनस्याद्दूताहित्वरयन्तिमाम्/वचनाच्चनरेन्द्रस्यसासेनाचतुरङ्गिणी/राजानमृषिभिःसार्धंव्रजन्तंपृष्ठतोऽन्वगात्/गत्वाचतुरहंमार्गंविदेहानभ्युपेयिवान्/राजातुजनकःश्रीमाञ्श्रुत्वापूजामकल्पयत्/ततोराजानमासाद्यवृद्धंदशरथंनृपम्/जनकोमुदितोराजाहर्षंचपरमंययौ/उवाचननरश्रेष्ठोनरश्रेष्ठंमुदान्वितम्/स्वागतंतेमहाराजदिष्ट्याप्राप्तोऽसिराघव/पुत्रयोरुभयोःप्रीतिंलप्स्यसेवीर्यनिर्जिताम्/दिष्ट्याप्राप्तोमहातेजावसिष्ठोभगवानृषिः/सहसर्वैर्द्विजश्रेष्ठैर्देवैरिवशतक्रतुः/दिष्ट्यामेनिर्जिताविघ्नादिष्ट्यामेपूजितंकुलम्/राघवैःसहसंबन्धाद्वीर्यश्रेष्ठैर्महात्मभिः/श्वःप्रभातेनरेन्द्रेन्द्रनिर्वर्तयितुमर्हसि/यज्ञस्यान्तेनरश्रेष्ठविवाहमृषिसंमतम्/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाऋषिमध्येनराधिपः/वाक्यंवाक्यविदांश्रेष्ठःप्रत्युवाचमहीपतिम्/प्रतिग्रहोदातृवशःश्रुतमेतन्मयापुरा/यथावक्ष्यसिधर्मज्ञतत्करिष्यामहेवयम्/तद्धर्मिष्ठंयशस्यंचवचनंसत्यवादिनः/श्रुत्वाविदेहाधिपतिःपरंविस्मयमागतः/ततःसर्वेमुनिगणाःपरस्परसमागमे/हर्षेणमहतायुक्तास्तांनिशामवसन्सुखम्/राजाचराघवौपुत्रौनिशाम्यपरिहर्षितः/उवासपरमप्रीतोजनकेनसुपूजितः/जनकोऽपिमहातेजाःक्रियाधर्मेणतत्त्ववित्/यज्ञस्यचसुताभ्यांचकृत्वारात्रिमुवासह/ततःप्रभातेजनकःकृतकर्मामहर्षिभिः/उवाचवाक्यंवाक्यज्ञःशतानन्दंपुरोहितम्/भ्रातामममहातेजायवीयानतिधार्मिकः/कुशध्वजइतिख्यातःपुरीमध्यवसच्छुभाम्/वार्याफलकपर्यन्तांपिबन्निक्षुमतींनदीम्/सांकाश्यांपुण्यसंकाशांविमानमिवपुष्पकम्/तमहंद्रष्टुमिच्छामियज्ञगोप्तासमेमतः/प्रीतिंसोऽपिमहातेजाइंमांभोक्तामयासह/शासनात्तुनरेन्द्रस्यप्रययुःशीघ्रवाजिभिः/समानेतुंनरव्याघ्रंविष्णुमिन्द्राज्ञयायथा/आज्ञयातुनरेन्द्रस्यआजगामकुशध्वजः/सददर्शमहात्मानंजनकंधर्मवत्सलम्/सोऽभिवाद्यशतानन्दंराजानंचापिधार्मिकम्/राजार्हंपरमंदिव्यमासनंचाध्यरोहत/उपविष्टावुभौतौतुभ्रातरावमितौजसौ/प्रेषयामासतुर्वीरौमन्त्रिश्रेष्ठंसुदामनम्/गच्छमन्त्रिपतेशीघ्रमैक्ष्वाकममितप्रभम्/आत्मजैःसहदुर्धर्षमानयस्वसमन्त्रिणम्/औपकार्यांसगत्वातुरघूणांकुलवर्धनम्/ददर्शशिरसाचैनमभिवाद्येदमब्रवीत्/अयोध्याधिपतेवीरवैदेहोमिथिलाधिपः/सत्वांद्रष्टुंव्यवसितःसोपाध्यायपुरोहितम्/मन्त्रिश्रेष्ठवचःश्रुत्वाराजासर्षिगणस्तदा/सबन्धुरगमत्तत्रजनकोयत्रवर्तते/सराजामन्त्रिसहितःसोपाध्यायःसबान्धवः/वाक्यंवाक्यविदांश्रेष्ठोवैदेहमिदमब्रवीत्/विदितंतेमहाराजइक्ष्वाकुकुलदैवतम्/वक्तासर्वेषुकृत्येषुवसिष्ठोभगवानृषिः/विश्वामित्राभ्यनुज्ञातःसहसर्वैर्महर्षिभिः/एषवक्ष्यतिधर्मात्मावसिष्ठोमेयथाक्रमम्/तूष्णींभूतेदशरथेवसिष्ठोभगवानृषिः/उवाचवाक्यंवाक्यज्ञोवैदेहंसपुरोहितम्/अव्यक्तप्रभवोब्रह्माशाश्वतोनित्यअव्ययः/तस्मान्मरीचिःसंजज्ञेमरीचेःकश्यपःसुतः/विवस्वान्कश्यपाज्जज्ञेमनुर्वैवैवतःस्मृतः/मनुःप्रजापतिःपूर्वमिक्ष्वाकुस्तुमनोःसुतः/तमिक्ष्वाकुमयोध्यायांराजानंविद्धिपूर्वकम्/इक्ष्वाकोस्तुसुतःश्रीमान्विकुक्षिरुदपद्यत/विकुक्षेस्तुमहातेजाबाणःपुत्रःप्रतापवान्/बाणस्यतुमहातेजाअनरण्यःप्रतापवान्/अनरण्यात्पृथुर्जज्ञेत्रिशङ्कुस्तुपृथोःसुतः/त्रिशङ्कोरभवत्पुत्रोधुन्धुमारोमहायशाः/धुन्धुमारान्महातेजायुवनाश्वोमहारथः/युवनाश्वसुतःश्रीमान्मान्धातापृथिवीपतिः/मान्धातुस्तुसुतःश्रीमान्सुसंधिरुदपद्यत/सुसंधेरपिपुत्रौद्वौध्रुवसंधिःप्रसेनजित्/यशस्वीध्रुवसंधेस्तुभरतोनामनामतः/भरतात्तुमहातेजाअसितोनामजायत/सहतेनगरेणैवजातःससगरोऽभवत्/सगरस्यासमञ्जस्तुअसमञ्जादथांशुमान्/दिलीपोऽंशुमतःपुत्रोदिलीपस्यभगीरथः/भगीरथात्ककुत्स्थश्चककुत्स्थस्यरघुस्तथा/रघोस्तुपुत्रस्तेजस्वीप्रवृद्धःपुरुषादकः/कल्माषपादोह्यभवत्तस्माज्जातस्तुशङ्खणः/सुदर्शनःशङ्खणस्यअग्निवर्णःसुदर्शनात्/शीघ्रगस्त्वग्निवर्णस्यशीघ्रगस्यमरुःसुतः/मरोःप्रशुश्रुकस्त्वासीदम्बरीषःप्रशुश्रुकात्/अम्बरीषस्यपुत्रोऽभून्नहुषःपृथिवीपतिः/नहुषस्यययातिस्तुनाभागस्तुययातिजः/नाभागस्यभभूवाजअजाद्दशरथोऽभवत्/तस्माद्दशरथाज्जातौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/आदिवंशविशुद्धानांराज्ञांपरमधर्मिणाम्/इक्ष्वाकुकुलजातानांवीराणांसत्यवादिनाम्/रामलक्ष्मणयोरर्थेत्वत्सुतेवरयेनृप/सदृशाभ्यांनरश्रेष्ठसदृशेदातुमर्हसि/एवंब्रुवाणंजनकःप्रत्युवाचकृताञ्जलिः/श्रोतुमर्हसिभद्रंतेकुलंनःकीर्तितंपरम्/प्रदानेहिमुनिश्रेष्ठकुलंनिरवशेषतः/वक्तव्यंकुलजातेनतन्निबोधमहामुने/राजाभूत्त्रिषुलोकेषुविश्रुतःस्वेनकर्मणा/निमिःपरमधर्मात्मासर्वसत्त्ववतांवरः/तस्यपुत्रोमिथिर्नामजनकोमिथिपुत्रकः/प्रथमोजनकोनामजनकादप्युदावसुः/उदावसोस्तुधर्मात्माजातोवैनन्दिवर्धनः/नन्दिवर्धनपुत्रस्तुसुकेतुर्नामनामतः/सुकेतोरपिधर्मात्मादेवरातोमहाबलः/देवरातस्यराजर्षेर्बृहद्रथइतिश्रुतः/बृहद्रथस्यशूरोऽभून्महावीरःप्रतापवान्/महावीरस्यधृतिमान्सुधृतिःसत्यविक्रमः/सुधृतेरपिधर्मात्माधृष्टकेतुःसुधार्मिकः/धृष्टकेतोस्तुराजर्षेर्हर्यश्वइतिविश्रुतः/हर्यश्वस्यमरुःपुत्रोमरोःपुत्रःप्रतीन्धकः/प्रतीन्धकस्यधर्मात्माराजाकीर्तिरथःसुतः/पुत्रःकीर्तिरथस्यापिदेवमीढइतिस्मृतः/देवमीढस्यविबुधोविबुधस्यमहीध्रकः/महीध्रकसुतोराजाकीर्तिरातोमहाबलः/कीर्तिरातस्यराजर्षेर्महारोमाव्यजायत/महारोंणस्तुधर्मात्मास्वर्णरोमाव्यजायत/स्वर्णरोंणस्तुराजर्षेर्ह्रस्वरोमाव्यजायत/तस्यपुत्रद्वयंजज्ञेधर्मज्ञस्यमहात्मनः/ज्येष्ठोऽहमनुजोभ्राताममवीरःकुशध्वजः/मांतुज्येष्ठंपिताराज्येसोऽभिषिच्यनराधिपः/कुशध्वजंसमावेश्यभारंमयिवनंगतः/वृद्धेपितरिस्वर्यातेधर्मेणधुरमावहम्/भ्रातरंदेवसंकाशंस्नेहात्पश्यन्कुशध्वजम्/कस्यचित्त्वथकालस्यसांकाश्यादगमत्पुरात्/सुधन्वावीर्यवान्राजामिथिलामवरोधकः/सचमेप्रेषयामासशैवंधनुरनुत्तमम्/सीताकन्याचपद्माक्षीमह्यंवैदीयतामिति/तस्याप्रदानाद्ब्रह्मर्षेयुद्धमासीन्मयासह/सहतोऽभिमुखोराजासुधन्वातुमयारणे/निहत्यतंमुनिश्रेष्ठसुधन्वानंनराधिपम्/सांकाश्येभ्रातरंशूरमभ्यषिञ्चंकुशध्वजम्/कनीयानेषमेभ्राताअहंज्येष्ठोमहामुने/ददामिपरमप्रीतोवध्वौतेमुनिपुंगव/सीतांरामायभद्रंतेऊर्मिलांलक्ष्मणायच/वीर्यशुल्कांममसुतांसीतांसुरसुतोपमाम्/द्वितीयामूर्मिलांचैवत्रिर्वदामिनसंशयः/ददामिपरमप्रीतोवध्वौतेरघुनन्दन/रामलक्ष्मणयोराजन्गोदानंकारयस्वह/पितृकार्यंचभद्रंतेततोवैवाहिकंकुरु/मघाह्यद्यमहाबाहोतृतीयेदिवसेप्रभो/फल्गुन्यामुत्तरेराजंस्तस्मिन्वैवाहिकंकुरु/रामलक्ष्मणयोरर्थेदानंकार्यंसुखोदयम्/तमुक्तवन्तंवैदेहंविश्वामित्रोमहामुनिः/उवाचवचनंवीरंवसिष्ठसहितोनृपम्/अचिन्त्यान्यप्रमेयानिकुलानिनरपुंगव/इक्ष्वाकूणांविदेहानांनैषांतुल्योऽस्तिकश्चन/सदृशोधर्मसंबन्धःसदृशोरूपसंपदा/रामलक्ष्मणयोराजन्सीताचोर्मिलयासह/वक्तव्यंननरश्रेष्ठश्रूयतांवचनंमम/भ्रातायवीयान्धर्मज्ञएषराजाकुशध्वजः/अस्यधर्मात्मनोराजन्रूपेणाप्रतिमंभुवि/सुताद्वयंनरश्रेष्ठपत्न्यर्थंवरयामहे/भरतस्यकुमारस्यशत्रुघ्नस्यचधीमतः/वरयेमसुतेराजंस्तयोरर्थेमहात्मनोः/पुत्रादशरथस्येमेरूपयौवनशालिनः/लोकपालोपमाःसर्वेदेवतुल्यपराक्रमाः/उभयोरपिराजेन्द्रसंबन्धेनानुबध्यताम्/इक्ष्वाकुकुलमव्यग्रंभवतःपुण्यकर्मणः/विश्वामित्रवचःश्रुत्वावसिष्ठस्यमतेतदा/जनकःप्राञ्जलिर्वाक्यमुवाचमुनिपुंगवौ/सदृशंकुलसंबन्धंयदाज्ञापयथःस्वयम्/एवंभवतुभद्रंवःकुशध्वजसुतेइमे/पत्न्यौभजेतांसहितौशत्रुघ्नभरतावुभौ/एकाह्नाराजपुत्रीणांचतस्ःणांमहामुने/पाणीन्गृह्णन्तुचत्वारोराजपुत्रामहाबलाः/उत्तरेदिवसेब्रह्मन्फल्गुनीभ्यांमनीषिणः/वैवाहिकंप्रशंसन्तिभगोयत्रप्रजापतिः/एवमुक्त्वावचःसौम्यंप्रत्युत्थायकृताञ्जलिः/उभौमुनिवरौराजाजनकोवाक्यमब्रवीत्/परोधर्मःकृतोमह्यंशिष्योऽस्मिभवतोःसदा/इमान्यासनमुख्यानिआसेतांमुनिपुंगवौ/यथादशरथस्येयंतथायोध्यापुरीमम/प्रभुत्वेनासित्संदेहोयथार्हंकर्तुमर्हथः/तथाब्रुवतिवैदेहेजनकेरघुनन्दनः/राजादशरथोहृष्टःप्रत्युवाचमहीपतिम्/युवामसंख्येयगुणौभ्रातरौमिथिलेश्वरौ/ऋषयोराजसंघाश्चभवद्भ्यामभिपूजिताः/स्वस्तिप्राप्नुहिभद्रंतेगमिष्यामिस्वमालयम्/श्राद्धकर्माणिसर्वाणिविधास्यइतिचाब्रवीत्/तमापृष्ट्वानरपतिंराजादशरथस्तदा/मुनीन्द्रौतौपुरस्कृत्यजगामाशुमहायशाः/सगत्वानिलयंराजाश्राद्धंकृत्वाविधानतः/प्रभातेकाल्यमुत्थायचक्रेगोदानमुत्तमम्/गवांशतसहस्राणिब्राह्मणेभ्योनराधिपः/एकैकशोददौराजापुत्रानुद्धिश्यधर्मतः/सुवर्णशृङ्गाःसंपन्नाःसवत्साःकांस्यदोहनाः/गवांशतसहस्राणिचत्वारिपुरुषर्षभः/वित्तमन्यच्चसुबहुद्विजेभ्योरघुनन्दनः/ददौगोदानमुद्दिश्यपुत्राणांपुत्रवत्सलः/ससुतैःकृतगोदानैर्वृतश्चनृपतिस्तदा/लोकपालैरिवाभातिवृतःसौम्यःप्रजापतिः/यस्मिंस्तुदिवसेराजाचक्रेगोदानमुत्तमम्/तस्मिंस्तुदिवसेशूरोयुधाजित्समुपेयिवान्/पुत्रःकेकयराजस्यसाक्षाद्भरतमातुलः/दृष्ट्वापृष्ट्वाचकुशलंराजानमिदमब्रवीत्/केकयाधिपतीराजास्नेहात्कुशलमब्रवीत्/येषांकुशलकामोऽसितेषांसंप्रत्यनामयम्/स्वस्रीयंममराजेन्द्रद्रष्टुकामोमहीपते/तदर्थमुपयातोऽहमयोध्यांरघुनन्दन/श्रुत्वात्वहय्मयोध्यायांविवाहार्थंतावात्मजान्/मिथिलामुपयातास्तुत्वयासहमहीपते/त्वरयाभुपयातोऽहंद्रष्टुकामःस्वसुःसुतम्/अथराजादशरथःप्रियातिथिमुपस्थिम/दृष्ट्वापरमसत्कारैःपूजार्हंसमपूजयत्/ततस्तामुषितोरात्रिंसहपुत्रैर्महात्मभिः/ऋषींस्तदापुरस्कृत्ययज्ञवाटमुपागमत्/युक्तेमुहूर्तेविजयेसर्वाभरणभूषितैः/भ्रातृभिःसहितोरामःकृतकौतुकमङ्गलः/वसिष्ठंपुरतःकृत्वामहर्षीनपरानपि/राजारशरथोराजन्कृतकौतुकमङ्गलैः/पुत्रैर्नरवरश्रेष्ठदातारमभिकाङ्क्षते/दातृप्रतिग्रहीतृभ्यांसर्वार्थाःप्रभवन्तिहि/स्वधर्मंप्रतिपद्यस्वकृत्वावैवाह्यमुत्तमम्/इत्युक्तःपरमोदारोवसिष्ठेनमहात्मना/प्रत्युवाचमहातेजावाक्यंपरमधर्मवित्/कःस्थितःप्रतिहारोमेकस्याज्ञासंप्रतीक्ष्यते/स्वगृहेकोविचारोऽस्तियथाराज्यमिदंतव/कृतकौतुकसर्वस्वावेदिमूलमुपागताः/ममकन्यामुनिश्रेष्ठदीप्तावह्नेरिवार्चिषः/सज्जोऽहंत्वत्प्रतीक्षोऽस्मिवेद्यामस्यांप्रतिष्हितः/अविघ्नंकुरुतांराजाकिमर्थंहिविलम्ब्यते/तद्वाक्यंजनकेनोक्तंश्रुत्वादशरथस्तदा/प्रवेशयामाससुतान्सर्वानृषिगणानपि/अब्रवीज्जनकोराजाकौसल्यानन्दवर्धनम्/इयंसीताममसुतासहधर्मचरीतव/प्रतीच्छचैनांभद्रंतेपाणिंगृह्णीष्वपाणिना/लक्ष्मणागच्छभद्रंतेऊर्मिलामुद्यतांमया/प्रतीच्छपाणिंगृह्णीष्वमाभूत्कालस्यपर्ययः/तमेवमुक्त्वाजनकोभरतंचाभ्यभाषत/गृहाणपाणिंमाण्डव्याःपाणिनारघुनन्दन/शत्रुघ्नंचापिधर्मात्माअब्रवीज्जनकेश्वरः/श्रुतकीर्त्यामहाबाहोपाणिंगृह्णीष्वपाणिना/सर्वेभवन्तःसंयाश्चसर्वेसुचरितव्रताः/पत्नीभिःसन्तुकाकुत्स्थामाभूत्कालस्यपर्ययः/जनकस्यवचःश्रुत्वापाणीन्पाणिभिरस्पृशन्/चत्वारस्तेचतसृणांवसिष्ठस्यमतेस्थिताः/अग्निंप्रदक्षिणंकृत्वावेदिंराजानमेवच/ऋषींश्चैवमहात्मानःसहभार्यारघूत्तमाः/यथोक्तेनतथाचक्रुर्विवाहंविधिपूर्वकम्/पुष्पवृष्टिर्महत्यासीदन्तरिक्षात्सुभास्वरा/दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषैर्गीतवादित्रनिस्वनैः/ननृतुश्चाप्सरःसंघागन्धर्वाश्चजगुःकलम्/विवाहेरघुमुख्यानांतदद्भुतमिवाभवत्/ईदृशेवर्तमानेतुतूर्योद्घुष्टनिनादिते/त्रिरग्निंतेपरिक्रम्यऊहुर्भार्यामहौजसः/अथोपकार्यांजग्मुस्तेसदारारघुनन्दनः/राजाप्यनुययौपश्यन्सर्षिसंघःसबान्धवः/174/अथरात्र्यांव्यतीतायांविश्वामित्रोमहामुनिः/आपृच्छ्यतौचराजानौजगामोत्तरपर्वतम्/विश्वामित्रोगतेराजावैदेहंमिथिलाधिपम्/आपृच्छ्याथजगामाशुराजादशरथःपुरीम्/अथराजाविदेहानांददौकन्याधनंबहु/गवांशतसहस्राणिबहूनिमिथिलेश्वरः/कम्बलानांचमुख्यानांक्षौमकोट्यम्बराणिच/हस्त्यश्वरथपादातंदिव्यरूपंस्वलंकृतम्/ददौकन्यापितातासांदासीदासमनुत्तमम्/हिरण्यस्यसुवर्णस्यमुक्तानांविद्रुमस्यच/ददौपरमसंहृष्टःकन्याधनमनुत्तमम्/दत्त्वाबहुधनंराजासमनुज्ञाप्यपार्थिवम्/प्रविवेशस्वनिलयंमिथिलांमिथिलेश्वरः/राजाप्ययोध्याधिपतिःसहपुत्रैर्महात्मभिः/ऋषीन्सर्वान्पुरस्कृत्यजगामसबलानुगः/गच्छन्तंतुनरव्याघ्रंसर्षिसंघंसराघवम्/घोराःस्मपक्षिणोवाचोव्याहरन्तिततस्ततः/भौमाश्चैवमृगाःसर्वेगच्छन्तिस्मप्रदक्षिणम्/तान्दृष्ट्वाराजशार्दूलोवसिष्ठंपर्यपृच्छत/असौम्याःपक्षिणोघोरामृगाश्चापिप्रदक्षिणाः/किमिदंहृदयोत्कम्पिमनोममविषीदति/राज्ञोदशरथस्यैतच्छ्रुत्वावाक्यंमहानृषिः/उवाचमधुरांवाणींश्रूयतामस्ययत्फलम्/उपस्थितंभयंघोरंदिव्यंपक्षिमुखाच्च्युतम्/मृगाःप्रशमयन्त्येतेसंतापस्त्यज्यतामयम्/तेषांसंवदतांतत्रवायुःप्रादुर्बभूवह/कम्पयन्मेदिनींसर्वांपातयंश्चद्रुमांःशुभान्/तमसासंवृतःसूर्यःसर्वानप्रबभुर्दिशः/भस्मनाचावृतंसर्वंसंमूढमिवतद्बलम्/वसिष्ठऋषयश्चान्येराजाचससुतस्तदा/ससंज्ञाइवतत्रासन्सर्वमन्यद्विचेतनम्/तस्मिंस्तमसिघोरेतुभस्मच्छन्नेवसाचमूः/ददर्शभीमसंकाशंजटामण्डलधारिणम्/कैलासमिवदुर्धर्षंकालाग्निमिवदुःसहम्/ज्वलन्तमिवतेजोभिर्दुर्निरीक्ष्यंपृथग्जनैः/स्कन्धेचासज्यपरशुंधनुर्विद्युद्गणोपमम्/प्रगृह्यशरमुख्यंचत्रिपुरघ्नंयथाहरम्/तंदृष्ट्वाभीमसंकाशंज्वलन्तमिवपावकम्/वसिष्ठप्रमुखाविप्राजपहोमपरायणाः/संगतामुनयःसर्वेसंजजल्पुरथोमिथः/कच्चित्पितृवधामर्षीक्षत्रंनोत्सादयिष्यति/पूर्वंक्षत्रवधंकृत्वागतमन्युर्गतज्वरः/क्षत्रस्योत्सादनंभूयोनखल्वस्यचिकीर्षितम्/एवमुक्त्वार्घ्यमादायभार्गवंभीमदर्शनम्/ऋषयोरामरामेतिमधुरांवाचमब्रुवन्/प्रतिगृह्यतुतांपूजामृषिदत्तांप्रतापवान्/रामंदाशरथिंरामोजामदग्न्योऽभ्यभाषत/रामदाशरथेवीरवीर्यंतेश्रूयतेऽधुतम्/धनुषोभेदनंचैवनिखिलेनमयाश्रुतम्/तदद्भुतमचिन्त्यंचभेदनंधनुषस्त्वया/तच्छ्रुत्वाहमनुप्राप्तोधनुर्गृह्यापरंशुभम्/तदिदंघोरसंकाशंजामदग्न्यंमहद्धनुः/पूरयस्वशरेणैवस्वबलंदर्शयस्वच/तदहंतेबलंदृष्ट्वाधनुषोऽस्यप्रपूरणे/द्वन्द्वयुद्धंप्रदास्यामिवीर्यश्लाघ्यमिदंतव/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराजादशरतःस्तदा/विषण्णवदनोदीनःप्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्/क्षत्ररोषात्प्रशान्तस्त्वंब्राह्मणस्यमहायशाः/बालानांममपुत्राणामभयंदातुमर्हसि/भार्गवाणांकुलेजातःस्वाध्यायव्रतशालिनाम्/सहस्राक्षेप्रतिज्ञायशस्त्रंनिक्षिप्तवानसि/सत्वंधर्मपरोभूत्वाकाश्यपायवसुंधराम्/दत्त्वावनमुपागम्यमहेन्द्रकृतकेतनः/ममसर्वविनाशायसंप्राप्तस्त्वंमहामुने/नचैकस्मिन्हतेरामेसर्वेजीवामहेवयम्/ब्रुवत्येवंदशरथेजामदग्न्यःप्रतापवान्/अनादृत्यैवतद्वाक्यंराममेवाभ्यभाषत/इमेद्वेधनुषीश्रेष्ठेदिव्येलोकाभिविश्रुते/दृढेबलवतीमुख्येसुकृतेविश्वकर्मणा/अतिसृष्टंसुरैरेकंत्र्यम्बकाययुयुत्सवे/त्रिपुरघ्नंनरश्रेष्ठभग्नंकाकुत्स्हयत्त्वया/इदंद्वितीयंदुर्धर्षंविष्णोर्दत्तंसुरोत्तमैः/समानसारंकाकुत्स्थरौद्रेणधनुषात्विदम्/तदातुदेवताःसर्वाःपृच्छन्तिस्मपितामहम्/शितिकण्ठस्यविष्णोश्चबलाबलनिरीक्षया/अभिप्रायंतुविज्ञायदेवतानांपितामहः/विरोधंजनयामासतयोःसत्यवतांवरः/विरोधेचमहद्युद्धमभवद्रोमहर्षणम्/शितिकण्ठस्यविष्णोश्चपरस्परजयैषिणोः/तदातज्जृम्भितंशैवंधनुर्भीमपराक्रमम्/हुंकारेणमहादेवःस्तम्भितोऽथत्रिलोचनः/देवैस्तदासमागम्यसर्षिसंघैःसचारणैः/याचितौप्रशमंतत्रजग्मतुस्तौसुरोत्तमौ/जृम्भितंतद्धनुर्दृष्ट्वाशैवंविष्णुपराक्रमैः/अधिकंमेनिरेविष्णुंदेवाःसर्षिगणास्तदा/धनूरुद्रस्तुसंक्रुद्धोविदेहेषुमहायशाः/देवरातस्यराजर्षेर्ददौहस्तेससायकम्/इदंचविष्णवंरामधनुःपरपुरंजयम्/ऋचीकेभार्गवेप्रादाद्विष्णुःसन्यासमुत्तमम्/ऋचीकस्तुमहातेजाःपुत्रस्याप्रतिकर्मणः/पितुर्ममददौदिव्यंजमदग्नेर्महात्मनः/न्यस्तशस्त्रेपितरिमेतपोबलसमन्विते/अर्जुनोविदधेमृत्युंप्राकृतांबुद्धिमास्थितः/वधमप्रतिरूपंतुपितुःश्रुत्वासुदारुणम्/क्षत्रमुत्सादयंरोषाज्जातंजातमनेकशः/पृथिवींचाखिलांप्राप्यकाश्यपायमहात्मने/यज्ञस्यान्तेतदारामदक्षिणांपुण्यकर्मणे/दत्त्वामहेन्द्रनिलयस्तपोबलसमन्वितः/श्रुतवान्धनुषोभेदंततोऽहंद्रुतमागतः/तदिदंवैष्णवंरामपितृपैतामहंमहत्/क्षत्रधर्मंपुरस्कृत्यगृह्णीष्वधनुरुत्तमम्/योजयस्वधनुःश्रेष्ठेशरंपरपुरंजयम्/यदिशक्नोषिकाकुत्स्थद्वन्द्वंदास्यामितेततः/176/श्रुत्वातज्जामदग्न्यस्यवाक्यंदाशरथिस्तदा/गौरवाद्यन्त्रितकथःपितूराममथाब्रवीत्/श्रुतवानस्मियत्कर्मकृतवानसिभार्गव/अनुरुन्ध्यामहेब्रह्मन्पितुरानृण्यमास्थितः/वीर्यहीनमिवाशक्तंक्षत्रधर्मेणभार्गव/अवजानामिमेतेजःपश्यमेऽद्यपराक्रमम्/इत्युक्त्वाराघवःक्रुद्धोभार्गवस्यवरायुधम्/शरंचप्रतिसंगृह्यहस्ताल्लघुपराक्रमः/आरोप्यसधनूरामःशरंसज्यंचकारह/जामदग्न्यंततोरामंरामःक्रुद्धोऽब्रवीद्वचः/ब्राह्मणोऽसीतिपूज्योमेविश्वामित्रकृतेनच/तस्माच्छक्तोनतेराममोक्तुंप्राणहरंशरम्/इमांवात्वद्गतिंरामतपोबलसमार्जितान्/लोकानप्रतिमान्वापिहनिष्यामियदिच्छसि/नह्ययंवैष्णवोदिव्यःशरःपरपुरंजयः/मोघःपततिवीर्येणबलदर्पविनाशनः/वरायुधधरंरामद्रष्टुंसर्षिगणाःसुराः/पितामहंपुरस्कृत्यसमेतास्तत्रसंघशः/गन्धर्वाप्सरसश्चैवसिद्धचारणकिंनराः/यक्षराक्षसनागाश्चतद्द्रष्टुंमहदद्भुतम्/जडीकृतेतदालोकेरामेवरधनुर्धरे/निर्वीर्योजामदग्न्योऽसौरमोराममुदैक्षत/तेजोभिर्हतवीर्यत्वाज्जामदग्न्योजडीकृतः/रामंकमलपत्राक्षंमन्दंमन्दमुवाचह/काश्यपायमयादत्तायदापूर्वंवसुंधरा/विषयेमेनवस्तव्यमितिमांकाश्यपोऽब्रवीत्/सोऽहंगुरुवचःकुर्वन्पृथिव्यांनवसेनिशाम्/इतिप्रतिज्ञाकाकुत्स्थकृतावैकाश्यपस्यह/तदिमांत्वंगतिंवीरहन्तुंनार्हसिराघव/मनोजवंगमिष्यामिमहेन्द्रंपर्वतोत्तमम्/लोकास्त्वप्रतिमारामनिर्जितास्तपसामया/जहिताञ्शरमुख्येनमाभूत्कालस्यपर्ययः/अक्षय्यंमधुहन्तारंजानामित्वांसुरेश्वरम्/धनुषोऽस्यपरामर्शात्स्वस्तितेऽस्तुपरंतप/एतेसुरगणाःसर्वेनिरीक्षन्तेसमागताः/त्वामप्रतिमकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे/नचेयंममकाकुत्स्थव्रीडाभवितुमर्हति/त्वयात्रैलोक्यनाथेनयदहंविमुखीकृतः/शरमप्रतिमंराममोक्तुमर्हसिसुव्रत/शरमोक्षेगमिष्यामिमहेन्द्रंपर्वतोत्तमम्/तथाब्रुवतिरामेतुजामदग्न्येप्रतापवान्/रामोदाशरथिःश्रीमांश्चिक्षेपशरमुत्तमम्/ततोवितिमिराःसर्वादिशाचोपदिशस्तथा/सुराःसर्षिगणारामंप्रशशंसुरुदायुधम्/रामंदाशरथिंरामोजामदग्न्यःप्रशस्यच/ततःप्रदक्षिणीकृत्यजगामात्मगतिंप्रभुः/177/गतेरामेप्रशान्तात्मारामोदाशरथिर्धनुः/वरुणायाप्रमेयायददौहस्तेससायकम्/अभिवाद्यततोरामोवसिष्ठप्रमुखानृषीन्/पितरंविह्वलंदृष्ट्वाप्रोवाचरघुनन्दनः/जामदग्न्योगतोरामःप्रयातुचतुरङ्गिणी/अयोध्याभिमुखीसेनात्वयानाथेनपालिता/रामस्यवचनंश्रुत्वाराजादशरथःसुतम्/बाहुभ्यांसंपरिष्वज्यमूर्ध्निचाघ्रायराघवम्/गतोरामइतिश्रुत्वाहृष्टःप्रमुदितोनृपः/चोदयामासतांसेनांजगामाशुततःपुरीम्/पताकाध्वजिनींरम्यांतूर्योद्घुष्टनिनादिताम्/सिक्तराजपथांरम्यांप्रकीर्णकुसुमोत्कराम्/राजप्रवेशसुमुखैःपौरैर्मङ्गलवादिभिः/संपूर्णांप्राविशद्राजाजनौघैःसमलंकृताम्/कौसल्याचसुमित्राचकैकेयीचसुमध्यमा/वधूप्रतिग्रहेयुक्तायाश्चान्याराजयोषितः/ततःसीतांमहाभागामूर्मिलांचयशस्विनीम्/कुशध्वजसुतेचोभेजगृहुर्नृपपत्नयः/मङ्गलालापनैश्चैवशोभिताःक्षौमवाससः/देवतायतनान्याशुसर्वास्ताःप्रत्यपूजयन्/अभिवाद्याभिवाद्यांश्चसर्वाराजसुतास्तदा/रेमिरेमुदिताःसर्वाभर्तृभिःसहितारहः/कृतदाराःकृतास्त्राश्चसधनाःससुहृज्जनाः/शुश्रूषमाणाःपितरंवर्तयन्तिनरर्षभाः/तेषामतियशालोकेरामःसत्यपराक्रमः/स्वयम्भूरिवभूतानांबभूवगुणवत्तरः/रामस्तुसीतयासार्धंविजहारबहूनृतून्/मनस्वीतद्गतस्तस्यानित्यंहृदिसमर्पितः/प्रियातुसीतारामस्यदाराःपितृकृताइति/गुणाद्रूपगुणाच्चापिप्रीतिर्भूयोव्यवर्धत/तस्याश्चभर्ताद्विगुणंहृदयेपरिवर्तते/अन्तर्जातमपिव्यक्तमाख्यातिहृदयंहृदा/तस्यभूयोविशेषेणमैथिलीजनकात्मजा/देवताभिःसमारूपेसीताश्रीरिवरूपिणी/तयासराजर्षिसुतोऽभिरामया॑समेयिवानुत्तमराजकन्यया/अतीवरामःशुशुभेऽतिकामया॑विभुःश्रियाविष्णुरिवामरेश्वरः/2Ayodhyakand/कस्यचित्त्वथकालस्यराजादशरथःसुतम्/भरतंकेकयीपुत्रमब्रवीद्रघुनन्दनः/अयंकेकयराजस्यपुत्रोवसतिपुत्रक/त्वांनेतुमागतोवीरयुधाजिन्मातुलस्तव/श्रुत्वादशरथस्यैतद्भरतःकेकयीसुतः/गमनायाभिचक्रामशत्रुघ्नसहितस्तदा/आपृच्छ्यपितरंशूरोरामंचाक्लिष्टकारिणम्/मातॄंश्चापिनरश्रेष्ठःशत्रुघ्नसहितोययौ/युधाजित्प्राप्यभरतंसशत्रुघ्नंप्रहर्षितः/स्वपुरंप्राविशद्वीरःपितातस्यतुतोषह/सतत्रन्यवसद्भ्रात्रासहसत्कारसत्कृतः/मातुलेनाश्वपतिनापुत्रस्नेहेनलालितः/तत्रापिनिवसन्तौतौतर्प्यमाणौचकामतः/भ्रातरौस्मरतांवीरौवृद्धंदशरथंनृपम्/राजापितौमहातेजाःसस्मारप्रोषितौसुतौ/उभौभरतशत्रुघ्नौमहेन्द्रवरुणोपमौ/सर्वएवतुतस्येष्टाश्चत्वारःपुरुषर्षभाः/स्वशरीराद्विनिर्वृत्ताश्चत्वारइवबाहवः/तेषामपिमहातेजारामोरतिकरःपितुः/स्वयम्भूरिवभूतानांबभूवगुणवत्तरः/गतेचभरतेरामोलक्ष्मणश्चमहाबलः/पितरंदेवसंकाशंपूजयामासतुस्तदा/पितुराज्ञांपुरस्कृत्यपौरकार्याणिसर्वशः/चकाररामोधर्मात्माप्रियाणिचहितानिच/मातृभ्योमातृकार्याणिकृत्वापरमयन्त्रितः/गुरूणांगुरुकार्याणिकालेकालेऽन्ववैक्षत/एवंदशरथःप्रीतोब्राह्मणानैगमास्तथा/रामस्यशीलवृत्तेनसर्वेविषयवासिनः/सहिनित्यंप्रशान्तात्मामृदुपूर्वंचभाषते/उच्यमानोऽपिपरुषंनोत्तरंप्रतिपद्यते/कथंचिदुपकारेणकृतेनैकेनतुष्यति/नस्मरत्यपकाराणांशतमप्यात्मवत्तया/शीलवृद्धैर्ज्ञानवृद्धैर्वयोवृद्धैश्चसज्जनैः/कथयन्नास्तवैनित्यमस्त्रयोग्यान्तरेष्वपि/कल्याणाभिजनःसाधुरदीनःसत्यवागृजुः/वृद्धैरभिविनीतश्चद्विजैर्धर्मार्थदर्शिभिः/धर्मार्थकामतत्त्वज्ञःस्मृतिमान्प्रतिभावनान्/लौकिकेसमयाचरेकृतकल्पोविशारदः/शास्त्रज्ञश्चकृतज्ञश्चपुरुषान्तरकोविदः/यःप्रग्रहानुग्रहयोर्यथान्यायंविचक्षणः/आयकर्मण्युपायज्ञःसंदृष्टव्ययकर्मवित्/श्रैष्ठ्यंशास्त्रसमूहेषुप्राप्तोव्यामिश्रकेष्वपि/अर्थधर्मौचसंगृह्यसुखतन्त्रोनचालसः/वैहारिकाणांशिल्पानांविज्ञातार्थविभागवित्/आरोहेविनयेचैवयुक्तोवारणवाजिनाम्/धनुर्वेदविदांश्रेष्ठोलोकेऽतिरथसंमतः/अभियाताप्रहर्ताचसेनानयविशारदः/अप्रधृष्यश्चसंग्रामेक्रुद्धैरपिसुरासुरैः/अनसूयोजितक्रोधोनदृप्तोनचमत्सरी/नचावमन्ताभूतानांनचकालवशानुगः/एवंश्रैष्ठैर्गुणैर्युक्तःप्रजानांपार्थिवात्मजः/संमतस्त्रिषुलोकेषुवसुधायाःक्षमागुणैः/बुद्ध्याबृहस्पतेस्तुल्योवीर्येणापिशचीपतेः/तथासर्वप्रजाकान्तैःप्रीतिसंजननैःपितुः/गुणैर्विरुरुचेरामोदीप्तःसूर्यइवांशुभिः/तमेवंवृत्तसंपन्नमप्रधृष्यपराक्रमम्/लोकपालोपमंनाथमकामयतमेदिनी/एतैस्तुबहुभिर्युक्तंगुणैरनुपमैःसुतम्/दृष्ट्वादशरथोराजाचक्रेचिन्तांपरंतपः/एषाह्यस्यपराप्रीतिर्हृदिसंपरिवर्तते/कदानामसुतंद्रक्ष्याम्यभिषिक्तमहंप्रियम्/वृद्धिकामोहिलोकस्यसर्वभूतानुकम्पनः/मत्तःप्रियतरोलोकेपर्जन्यइववृष्टिमान्/यमशक्रसमोवीर्येबृहस्पतिसमोमतौ/महीधरसमोधृत्यांमत्तश्चगुणवत्तरः/महीमहमिमांकृत्स्नामधितिष्ठन्तमात्मजम्/अनेनवयसादृष्ट्वायथास्वर्गमवाप्नुयाम्/तंसमीक्ष्यमहाराजोयुक्तंसमुदितैर्गुणैः/निश्चित्यसचिवैःसार्धंयुवराजममन्यत/नानानगरवास्तव्यान्पृथग्जानपदानपि/समानिनायमेदिन्याःप्रधानान्पृथिवीपतिः/अथराजवितीर्णेषुविविधेष्वासनेषुच/राजानमेवाभिमुखानिषेदुर्नियतानृपाः/सलब्धमानैर्विनयान्वितैर्नृपैः॑पुरालयैर्जानपदैश्चमानवैः/उपोपविष्टैर्नृपतिर्वृतोबभौ॑सहस्रचक्षुर्भगवानिवामरैः/22/ततःपरिषदंसर्वामामन्त्र्यवसुधाधिपः/हितमुद्धर्षणंचेदमुवाचाप्रतिमंवचः/दुन्दुभिस्वनकल्पेनगम्भीरेणानुनादिना/स्वरेणमहताराजाजीग्मूतइवनादयन्/सोऽहमिक्ष्वाकुभिःपूर्वैर्नरेन्द्रैःपरिपालितम्/श्रेयसायोक्तुकामोऽस्मिसुखार्हमखिलंजगत्/मयाप्याचरितंपूर्वैःपन्थानमनुगच्छता/प्रजानित्यमतन्द्रेणयथाशक्त्यभिरक्षता/इदंशरीरंकृत्स्नस्यलोकस्यचरताहितम्/पाण्डुरस्यातपत्रस्यच्छायायांजरितंमया/प्राप्यवर्षसहस्राणिबहून्यायूंषिजीवितः/जीर्णस्यास्यशरीरस्यविश्रान्तिमभिरोचये/राजप्रभावजुष्टांहिदुर्वहामजितेन्द्रियैः/परिश्रान्तोऽस्मिलोकस्यगुर्वींधर्मधुरंवहन्/सोऽहंविश्रममिच्छामिपुत्रंकृत्वाप्रजाहिते/संनिकृष्टानिमान्सर्वाननुमान्यद्विजर्षभान्/अनुजातोहिमेसर्वैर्गुणैर्ज्येष्ठोममात्मजः/पुरंदरसमोवीर्येरामःपरपुरंजयः/तंचन्द्रमिवपुष्येणयुक्तंधर्मभृतांवरम्/यौवराज्येनयोक्तास्मिप्रीतःपुरुषपुंगवम्/अनुरूपःसवोनाथोलक्ष्मीवांल्लक्ष्मणाग्रजः/त्रैलोक्यमपिनाथेनयेनस्यान्नाथवत्तरम्/अनेनश्रेयसासद्यःसंयोज्याहमिमांमहीम्/गतक्लेशोभविष्यामिसुतेतस्मिन्निवेश्यवै/इतिब्रुवन्तंमुदिताःप्रत्यनन्दन्नृपानृपम्/वृष्टिमन्तंमहामेघंनर्दन्तमिवबर्हिणः/तस्यधर्मार्थविदुषोभावमाज्ञायसर्वशः/ऊचुश्चमनसाज्ञात्वावृद्धंदशरथंनृपम्/अनेकवर्षसाहस्रोवृद्धस्त्वमसिपार्थिव/सरामंयुवराजानमभिषिञ्चस्वपार्थिवम्/इतितद्वचनंश्रुत्वाराजातेषांमनःप्रियम्/अजानन्निवजिज्ञासुरिदंवचनमब्रवीत्/कथंनुमयिधर्मेणपृथिवीमनुशासति/भवन्तोद्रष्टुमिच्छन्तियुवराजंममात्मजम्/तेतमूचुर्महात्मानंपौरजानपदैःसह/बहवोनृपकल्याणागुणाःपुत्रस्यसन्तिते/दिव्यैर्गुणैःशक्रसमोरामःसत्यपराक्रमः/इक्ष्वाकुभ्योहिसर्वेभ्योऽप्यतिरक्तोविशाम्पते/रामःसत्पुरुषोलोकेसत्यधर्मपरायणः/धर्मज्ञःसत्यसंधश्चशीलवाननसूयकः/क्षान्तःसान्त्वयिताश्लक्ष्णःकृतज्ञोविजितेन्द्रियः/मृदुश्चस्थिरचित्तश्चसदाभव्योऽनसूयकः/प्रियवादीचभूतानांसत्यवादीचराघवः/बहुश्रुतानांवृद्धानांब्राह्मणानामुपासिता/तेनास्येहातुलाकीर्तिर्यशस्तेजश्चवर्धते/देवासुरमनुष्याणांसर्वास्त्रेषुविशारदः/यदाव्रजतिसंग्रामंग्रामार्थेनगरस्यवा/गत्वासौमित्रिसहितोनाविजित्यनिवर्तते/संग्रामात्पुनरागम्यकुञ्जरेणरथेनवा/पौरान्स्वजनवन्नित्यंकुशलंपरिपृच्छति/पुत्रेष्वग्निषुदारेषुप्रेष्यशिष्यगणेषुच/निखिलेनानुपूर्व्याचपितापुत्रानिवौरसान्/शुश्रूषन्तेचवःशिष्याःकच्चित्कर्मसुदंशिताः/इतिनःपुरुषव्याघ्रःसदारामोऽभिभाषते/व्यसनेषुमनुष्याणांभृशंभवतिदुःखितः/उत्सवेषुचसर्वेषुपितेवपरितुष्यति/सत्यवादीमहेष्वासोवृद्धसेवीजितेन्द्रियः/वत्सःश्रेयसिजातस्तेदिष्ट्यासौतवराघवः/दिष्ट्यापुत्रगुणैर्युक्तोमारीचइवकश्यपः/बलमारोग्यमायुश्चरामस्यविदितात्मनः/आशंसतेजनःसर्वोराष्ट्रेपुरवरेतथा/अभ्यन्तरश्चबाह्यश्चपौरजानपदोजनः/स्त्रियोवृद्धास्तरुण्यश्चसायंप्रातःसमाहिताः/सर्वान्देवान्नमस्यन्तिरामस्यार्थेयशस्विनः/तेषामायाचितंदेवत्वत्प्रसादात्समृध्यताम्/राममिन्दीवरश्यामंसर्वशत्रुनिबर्हणम्/पश्यामोयौवराज्यस्थंतवराजोत्तमात्मजम्/तंदेवदेवोपममात्मजंते॑सर्वस्यलोकस्यहितेनिविष्टम्/हितायनःक्षिप्रमुदारजुष्टं॑मुदाभिषेक्तुंवरदत्वमर्हसि/तेषामज्ञलिपद्मानिप्रगृहीतानिसर्वशः/प्रतिगृह्याब्रवीद्राजातेभ्यःप्रियहितंवचः/अहोऽस्मिपरमप्रीतःप्रभावश्चातुलोमम/यन्मेज्येष्ठंप्रियंपुत्रंयौवराज्यस्थमिच्छथ/इतिप्रत्यर्च्यतान्राजाब्राह्मणानिदमब्रवीत्/वसिष्ठंवामदेवंचतेषामेवोपशृण्वताम्/चैत्रःश्रीमानयंमासःपुण्यःपुष्पितकाननः/यौवराज्यायरामस्यसर्वमेवोपकल्प्यताम्/कृतमित्येवचाब्रूतामभिगम्यजगत्पतिम्/यथोक्तवचनंप्रीतौहर्षयुक्तौद्विजर्षभौ/ततःसुमन्त्रंद्युतिमान्राजावचनमब्रवीत्/रामःकृतात्माभवताशीघ्रमानीइयतामिति/सतथेतिप्रतिज्ञायसुमन्त्रोराजशासनात्/रामंतत्रानयांचक्रेरथेनरथिनांवरम्/अथतत्रसमासीनास्तदादशरथंनृपम्/प्राच्योदीच्याःप्रतीच्याश्चदाक्षिणात्याश्चभूमिपाः/म्लेच्छाश्चार्याश्चयेचान्येवनशैलान्तवासिनः/उपासांचक्रिरेसर्वेतंदेवाइववासवम्/तेषांमध्येसराजर्षिर्मरुतामिववासवः/प्रासादस्थोरथगतंददर्शायान्तमात्मजम्/गन्धर्वराजप्रतिमंलोकेविख्यातपौरुषम्/दीर्घबाहुंमहासत्त्वंमत्तमातङ्गगामिनम्/चन्द्रकान्ताननंराममतीवप्रियदर्शनम्/रूपौदार्यगुणैःपुंसांदृष्टिचित्तापहारिणम्/घर्माभितप्ताःपर्जन्यंह्लादयन्तमिवप्रजाः/नततर्पसमायान्तंपश्यमानोनराधिपः/अवतार्यसुमन्त्रस्तंराघवंस्यन्दनोत्तमात्/पितुःसमीपंगच्छन्तंप्राञ्जलिःपृष्ठतोऽन्वगात्/सतंकैलासशृङ्गाभंप्रासादंनरपुंगवः/आरुरोहनृपंद्रष्टुंसहसूतेनराघवः/सप्राञ्जलिरभिप्रेत्यप्रणतःपितुरन्तिके/नामस्वंश्रावयन्रामोववन्देचरणौपितुः/तंदृष्ट्वाप्रणतंपार्श्वेकृताञ्जलिपुटंनृपः/गृह्याञ्जलौसमाकृष्यसस्वजेप्रियमात्मजम्/तस्मैचाभ्युद्यतंश्रीमान्मणिकाञ्चनभूषितम्/दिदेशराजारुचिरंरामायपरमासनम्/तदासनवरंप्राप्यव्यदीपयतराघवः/स्वयेवप्रभयामेरुमुदयेविमलोरविः/तेनविभ्राजितातत्रसासभाभिव्यरोचत/विमलग्रहनक्षत्राशारदीद्यौरिवेन्दुना/तंपश्यमानोनृपतिस्तुतोषप्रियमात्मजम्/अलंकृतमिवात्मानमादर्शतलसंस्थितम्/सतंसस्मितमाभाष्यपुत्रंपुत्रवतांवरः/उवाचेदंवचोराजादेवेन्द्रमिवकश्यपः/ज्येष्ठायामसिमेपत्न्यांसदृश्यांसदृशःसुतः/उत्पन्नस्त्वंगुणश्रेष्ठोममरामात्मजःप्रियः/त्वयायतःप्रजाश्चेमाःस्वगुणैरनुरञ्जिताः/तस्मात्त्वंपुष्ययोगेनयौवराज्यमवाप्नुहि/कामतस्त्वंप्रकृत्यैवविनीतोगुणवानसि/गुणवत्यपितुस्नेहात्पुत्रवक्ष्यामितेहितम्/भूयोविनयमास्थायभवनित्यंजितेन्द्रियः/कामक्रोधसमुत्थानित्यजेथाव्यसनानिच/परोक्षयावर्तमानोवृत्त्याप्रत्यक्षयातथा/अमात्यप्रभृतीःसर्वाःप्रकृतीश्चानुरञ्जय/तुष्टानुरक्तप्रकृतिर्यःपालयतिमेदिनीम्/तस्यनन्दन्तिमित्राणिलब्ध्वामृतमिवामराः/तस्मात्पुत्रत्वमात्मानंनियम्यैवसमाचर/तच्छ्रुत्वासुहृदस्तस्यरामस्यप्रियकारिणः/त्वरिताःशीघ्रमभ्येत्यकौसल्यायैन्यवेदयन्/साहिरण्यंचगाश्चैवरत्नानिविविधानिच/व्यादिदेशप्रियाख्येभ्यःकौसल्याप्रमदोत्तमा/अथाभिवाद्यराजानंरथमारुह्यराघवः/ययौस्वंद्युतिमद्वेश्मजनौघैःप्रतिपूजितः/तेचापिपौरानृपतेर्वचस्तच्॑छ्रुत्वातदालाभमिवेष्टमाप्य/नरेन्द्रमामन्त्यगृहाणिगत्वा॑देवान्समानर्चुरतीवहृष्टाः/गतेष्वथनृपोभूयःपौरेषुसहमन्त्रिभिः/मन्त्रयित्वाततश्चक्रेनिश्चयज्ञःसनिश्चयम्/श्वएवपुष्योभविताश्वोऽभिषेच्येतमेसुतः/रामोराजीवताम्राक्षोयौवराज्यइतिप्रभुः/अथान्तर्गृहमाविश्यराजादशरथस्तदा/सूतमाज्ञापयामासरामंपुनरिहानय/प्रतिगृह्यसतद्वाक्यंसूतःपुनरुपाययौ/रामस्यभवनंशीघ्रंराममानयितुंपुनः/द्वाःस्थैरावेदितंतस्यरामायागमनंपुनः/श्रुत्वैवचापिरामस्तंप्राप्तंशङ्कान्वितोऽभवत्/प्रवेश्यचैनंत्वरितंरामोवचनमब्रवीत्/यदागमनकृत्यंतेभूयस्तद्ब्रूह्यशेषतः/तमुवाचततःसूतोराजात्वांद्रष्टुमिच्छति/श्रुत्वाप्रमाणमत्रत्वंगमनायेतरायवा/इतिसूतवचःश्रुत्वारामोऽथत्वरयान्वितः/प्रययौराजभवनंपुनर्द्रष्टुंनरेश्वरम्/तंश्रुत्वासमनुप्राप्तंरामंदशरथोनृपः/प्रवेशयामासगृहंविविक्षुःप्रियमुत्तमम्/प्रविशन्नेवचश्रीमान्राघवोभवनंपितुः/ददर्शपितरंदूरात्प्रणिपत्यकृताञ्जलिः/प्रणमन्तंसमुत्थाप्यतंपरिष्वज्यभूमिपः/प्रदिश्यचास्मैरुचिरमासनंपुनरब्रवीत्/रामवृद्धोऽस्मिदीर्घायुर्भुक्ताभोगामयेप्सिताः/अन्नवद्भिःक्रतुशतैस्तथेष्टंभूरिदक्षिणैः/जातमिष्टमपत्यंमेत्वमद्यानुपमंभुवि/दत्तमिष्टमधीतंचमयापुरुषसत्तम/अनुभूतानिचेष्टानिमयावीरसुखानिच/देवर्षिपितृविप्राणामनृणोऽस्मितथात्मनः/नकिंचिन्ममकर्तव्यंतवान्यत्राभिषेचनात्/अतोयत्त्वामहंब्रूयांतन्मेत्वंकर्तुमर्हसि/अद्यप्रकृतयःसर्वास्त्वामिच्छन्तिनराधिपम्/अतस्त्वांयुवराजानमभिषेक्ष्यामिपुत्रक/अपिचाद्याशुभान्रामस्वप्नान्पश्यामिदारुणान्/सनिर्घातामहोल्काश्चपतन्तीहमहास्वनाः/अवष्टब्धंचमेरामनक्षत्रंदारुणैर्ग्रहैः/आवेदयन्तिदैवज्ञाःसूर्याङ्गारकराहुभिः/प्रायेणहिनिमित्तानामीदृशानांसमुद्भवे/राजावामृत्युमाप्नोतिघोरांवापदमृच्छति/तद्यावदेवमेचेतोनविमुह्यतिराघव/तावदेवाभिषिञ्चस्वचलाहिप्राणिनांमतिः/अद्यचन्द्रोऽभ्युपगतःपुष्यात्पूर्वंपुनर्वसुम्/श्वःपुष्ययोगंनियतंवक्ष्यन्तेदैवचिन्तकाः/तत्रपुष्येऽभिषिञ्चस्वमनस्त्वरयतीवमाम्/श्वस्त्वाहमभिषेक्ष्यामियौवराज्येपरंतप/तस्मात्त्वयाद्यव्रतिनानिशेयंनियतात्मना/सहवध्वोपवस्तव्यादर्भप्रस्तरशायिना/सुहृदश्चाप्रमत्तास्त्वांरक्षन्त्वद्यसमन्ततः/भवन्तिबहुविघ्नानिकार्याण्येवंविधानिहि/विप्रोषितश्चभरतोयावदेवपुरादितः/तावदेवाभिषेकस्तेप्राप्तकालोमतोमम/कामंखलुसतांवृत्तेभ्रातातेभरतःस्थितः/ज्येष्ठानुवर्तीधर्मात्मासानुक्रोशोजितेन्द्रियः/किंतुचित्तंमनुष्याणामनित्यमितिमेमतिः/सतांचधर्मनित्यानांकृतशोभिचराघव/इत्युक्तःसोऽभ्यनुज्ञातःश्वोभाविन्यभिषेचने/व्रजेतिरामःपितरमभिवाद्याभ्ययाद्गृहम्/प्रविश्यचात्मनोवेश्मराज्ञोद्दिष्टेऽभिषेचने/तस्मिन्क्षणेविनिर्गत्यमातुरन्तःपुरंययौ/तत्रतांप्रवणामेवमातरंक्षौमवासिनीम्/वाग्यतांदेवतागारेददर्शयाचतींश्रियम्/प्रागेवचागतातत्रसुमित्रालक्ष्मणस्तथा/सीताचानायिताश्रुत्वाप्रियंरामाभिषेचनम्/तस्मिन्कालेहिकौसल्यातस्थावामीलितेक्षणा/सुमित्रयान्वास्यमानासीतयालक्ष्मणेनच/श्रुत्वापुष्येणपुत्रस्ययौवराज्याभिषेचनम्/प्राणायामेनपुरुषंध्यायमानाजनार्दनम्/तथासनियमामेवसोऽभिगम्याभिवाद्यच/उवाचवचनंरामोहर्षयंस्तामिदंतदा/अम्बपित्रानियुक्तोऽस्मिप्रजापालनकर्मणि/भविताश्वोऽभिषेकोमेयथामेशासनंपितुः/सीतयाप्युपवस्तव्यारजनीयंमयासह/एवमृत्विगुपाध्यायैःसहमामुक्तवान्पिता/यानियान्यत्रयोग्यानिश्वोभाविन्यभिषेचने/तानिमेमङ्गलान्यद्यवैदेह्याश्चैवकारय/एतच्छ्रुत्वातुकौसल्याचिरकालाभिकाङ्क्षितम्/हर्षबाष्पकलंवाक्यमिदंराममभाषत/वत्सरामचिरंजीवहतास्तेपरिपन्थिनः/ज्ञातीन्मेत्वंश्रियायुक्तःसुमित्रायाश्चनन्दय/कल्याणेबतनक्षत्रेमयिजातोऽसिपुत्रक/येनत्वयादशरथोगुणैराराधितःपिता/अमोघंबतमेक्षान्तंपुरुषेपुष्करेक्षणे/येयमिक्ष्वाकुराज्यश्रीःपुत्रत्वांसंश्रयिष्यति/इत्येवमुक्तोमात्रेदंरामोभारतमब्रवीत्/प्राञ्जलिंप्रह्वमासीनमभिवीक्ष्यस्मयन्निव/लक्ष्मणेमांमयासार्धंप्रशाधित्वंवसुंधराम्/द्वितीयंमेऽन्तरात्मानंत्वामियंश्रीरुपस्थिता/सौमित्रेभुङ्क्ष्वभोगांस्त्वमिष्टान्राज्यफलानिच/जीवितंचहिराज्यंचत्वदर्थमभिकामये/इत्युक्त्वालक्ष्मणंरामोमातरावभिवाद्यच/अभ्यनुज्ञाप्यसीतांचजगामस्वंनिवेशनम्/संदिश्यरामंनृपतिःश्वोभाविन्यभिषेचने/पुरोहितंसमाहूयवसिष्ठमिदमब्रवीत्/गच्छोपवासंकाकुत्स्थंकारयाद्यतपोधन/श्रीयशोराज्यलाभायवध्वासहयतव्रतम्/तथेतिचसराजानमुक्त्वावेदविदांवरः/स्वयंवसिष्ठोभगवान्ययौरामनिवेशनम्/सरामभवनंप्राप्यपाण्डुराभ्रघनप्रभम्/तिस्रःकक्ष्यारथेनैवविवेशमुनिसत्तमः/तमागतमृषिंरामस्त्वरन्निवससंभ्रमः/मानयिष्यन्समानार्हंनिश्चक्रामनिवेशनात्/अभ्येत्यत्वरमाणश्चरथाभ्याशंमनीषिणः/ततोऽवतारयामासपरिगृह्यरथात्स्वयम्/सचैनंप्रश्रितंदृष्ट्वासंभाष्याभिप्रसाद्यच/प्रियार्हंहर्षयन्राममित्युवाचपुरोहितः/प्रसन्नस्तेपितारामयौवराज्यमवाप्स्यसि/उपवासंभवानद्यकरोतुसहसीतया/प्रातस्त्वामभिषेक्ताहियौवराज्येनराधिपः/पितादशरथःप्रीत्याययातिंनहुषोयथा/इत्युक्त्वासतदाराममुपवासंयतव्रतम्/मन्त्रवत्कारयामासवैदेह्यासहितंमुनिः/ततोयथावद्रामेणसराज्ञोगुरुरर्चितः/अभ्यनुज्ञाप्यकाकुत्स्थंययौरामनिवेशनात्/सुहृद्भिस्तत्ररामोऽपिताननुज्ञाप्यसर्वशः/सभाजितोविवेशाथताननुज्ञाप्यसर्वशः/हृष्टनारीनरयुतंरामवेश्मतदाबभौ/यथामत्तद्विजगणंप्रफुल्लनलिनंसरः/सराजभवनप्रख्यात्तस्माद्रामनिवेशनात्/निर्गत्यददृशेमार्गंवसिष्ठोजनसंवृतम्/वृन्दवृन्दैरयोध्यायांराजमार्गाःसमन्ततः/बभूवुरभिसंबाधाःकुतूहलजनैर्वृताः/जनवृन्दोर्मिसंघर्षहर्षस्वनवतस्तदा/बभूवराजमार्गस्यसागरस्येवनिस्वनः/सिक्तसंमृष्टरथ्याहितदहर्वनमालिनी/आसीदयोध्यानगरीसमुच्छ्रितगृहध्वजा/तदाह्ययोध्यानिलयःसस्त्रीबालाबलोजनः/रामाभिषेकमाकाङ्क्षन्नाकाङ्क्षन्नुदयंरवेः/प्रजालंकारभूतंचजनस्यानन्दवर्धनम्/उत्सुकोऽभूज्जनोद्रष्टुंतमयोध्यामहोत्सवम्/एवंतंजनसंबाधंराजमार्गंपुरोहितः/व्यूहन्निवजनौघंतंशनैराजकुलंययौ/सिताभ्रशिखरप्रख्यंप्रासदमधिरुह्यसः/समियायनरेन्द्रेणशक्रेणेवबृहस्पतिः/तमागतमभिप्रेक्ष्यहित्वाराजासनंनृपः/पप्रच्छसचतस्मैतत्कृतमित्यभ्यवेदयत्/गुरुणात्वभ्यनुज्ञातोमनुजौघंविसृज्यतम्/विवेशान्तःपुरंराजासिंहोगिरिगुहामिव/तदग्र्यवेषप्रमदाजनाकुलं॑महेन्द्रवेश्मप्रतिमंनिवेशनम्/व्यदीपयंश्चारुविवेशपार्थिवः॑शशीवतारागणसंकुलंनभः/गतेपुरोहितेरामःस्नातोनियतमानसः/सहपत्न्याविशालाक्ष्यानारायणमुपागमत्/प्रगृह्यशिरसापात्रींहविषोविधिवत्तदा/महतेदैवतायाज्यंजुहावज्वलितेऽनले/शेषंचहविषस्तस्यप्राश्याशास्यात्मनःप्रियम्/ध्यायन्नारायणंदेवंस्वास्तीर्णेकुशसंस्तरे/वाग्यतःसहवैदेह्याभूत्वानियतमानसः/श्रीमत्यायतनेविष्णोःशिश्येनरवरात्मजः/एकयामावशिष्टायांरात्र्यांप्रतिविबुध्यसः/अलंकारविधिंकृत्स्नंकारयामासवेश्मनः/तत्रशृण्वन्सुखावाचःसूतमागधबन्दिनाम्/पूर्वांसंध्यामुपासीनोजजापयतमानसः/तुष्टावप्रणतश्चैवशिरसामधुसूदनम्/विमलक्षौमसंवीतोवाचयामासचद्विजान्/तेषांपुण्याहघोषोऽथगम्भीरमधुरस्तदा/अयोध्यांपूरयामासतूर्यघोषानुनादितः/कृतोपवासंतुतदावैदेह्यासहराघवम्/अयोध्यानिलयःश्रुत्वासर्वःप्रमुदितोजनः/ततःपौरजनःसर्वःश्रुत्वारामाभिषेचनम्/प्रभातांरजनींदृष्ट्वाचक्रेशोभांपरांपुनः/सिताभ्रशिखराभेषुदेवतायतनेषुच/चतुष्पथेषुरथ्यासुचैत्येष्वट्टालकेषुच/नानापण्यसमृद्धेषुवणिजामापणेषुच/कुटुम्बिनांसमृद्धेषुश्रीमत्सुभवनेषुच/सभासुचैवसर्वासुवृक्षेष्वालक्षितेषुच/ध्वजाःसमुच्छ्रिताश्चित्राःपताकाश्चाभवंस्तदा/नटनर्तकसंघानांगायकानांचगायताम्/मनःकर्णसुखावाचःशुश्रुवुश्चततस्ततः/रामाभिषेकयुक्ताश्चकथाश्चक्रुर्मिथोजनाः/रामाभिषेकेसंप्राप्तेचत्वरेषुगृहेषुच/बालाअपिक्रीडमानागृहद्वारेषुसंघशः/रामाभिषेकसंयुक्ताश्चक्रुरेवमिथःकथाः/कृतपुष्पोपहारश्चधूपगन्धाधिवासितः/राजमार्गःकृतःश्रीमान्पौरैरामाभिषेचने/प्रकाशीकरणार्थंचनिशागमनशङ्कया/दीपवृक्षांस्तथाचक्रुरनुरथ्यासुसर्वशः/अलंकारंपुरस्यैवंकृत्वातत्पुरवासिनः/आकाङ्क्षमाणारामस्ययौवराज्याभिषेचनम्/समेत्यसंघशःसर्वेचत्वरेषुसभासुच/कथयन्तोमिथस्तत्रप्रशशंसुर्जनाधिपम्/अहोमहात्माराजायमिक्ष्वाकुकुलनन्दनः/ज्ञात्वायोवृद्धमात्मानंरामंराज्येऽह्बिषेक्ष्यति/सर्वेह्यनुगृहीताःस्मयन्नोरामोमहीपतिः/चिरायभवितागोप्तादृष्टलोकपरावरः/अनुद्धतमनाविद्वान्धर्मात्माभ्रातृवत्सलः/यथाचभ्रातृषुस्निग्धस्तथास्मास्वपिराघवः/चिरंजीवतुधर्मात्माराजादशरथोऽनघः/यत्प्रसादेनाभिषिक्तंरामंद्रक्ष्यामहेवयम्/एवंविधंकथयतांपौराणांशुश्रुवुस्तदा/दिग्भ्योऽपिश्रुतवृत्तान्ताःप्राप्ताजानपदाजनाः/तेतुदिग्भ्यःपुरींप्राप्ताद्रष्टुंरामाभिषेचनम्/रामस्यपूरयामासुःपुरींजानपदाजनाः/जनौघैस्तैर्विसर्पद्भिःशुश्रुवेतत्रनिस्वनः/पर्वसूदीर्णवेगस्यसागरस्येवनिस्वनः/ततस्तदिन्द्रक्षयसंनिभंपुरं॑दिदृक्षुभिर्जानपदैरुपागतैः/समन्ततःसस्वनमाकुलंबभौ॑समुद्रयादोभिरिवार्णवोदकम्/ज्ञातिदासीयतोजाताकैकेय्यास्तुसहोषिता/प्रासादंचन्द्रसंकाशमारुरोहयदृच्छया/सिक्तराजपथांकृत्स्नांप्रकीर्णकमलोत्पलाम्/अयोध्यांमन्थरातस्मात्प्रासादादन्ववैक्षत/पताकाभिर्वरार्हाभिर्ध्वजैश्चसमलंकृताम्/सिक्तांचन्दनतोयैश्चशिरःस्नातजनैर्वृताम्/अविदूरेस्थितांदृष्ट्वाधात्रींपप्रच्छमन्थरा/उत्तमेनाभिसंयुक्ताहर्षेणार्थपरासती/राममाताधनंकिंनुजनेभ्यःसंप्रयच्छति/अतिमात्रंप्रहर्षोऽयंकिंजनस्यचशंसमे/कारयिष्यतिकिंवापिसंप्रहृष्टोमहीपतिः/विदीर्यमाणाहर्षेणधात्रीपरमयामुदा/आचचक्षेऽथकुब्जायैभूयसींराघवेश्रियम्/श्वःपुष्येणजितक्रोधंयौवराज्येनराघवम्/राजादशरथोराममभिषेचयितानघम्/धात्र्यास्तुवचनंश्रुत्वाकुब्जाक्षिप्रममर्षिता/कैलासशिखराकारात्प्रासादादवरोहत/सादह्यमानाकोपेनमन्थरापापदर्शिनी/शयानामेत्यकैकेयीमिदंवचनमब्रवीत्/उत्तिष्ठमूढेकिंशेषेभयंत्वामभिवर्तते/उपप्लुतमहौघेनकिमात्मानंनबुध्यसे/अनिष्टेसुभगाकारेसौभाग्येनविकत्थसे/चलंहितवसौभाग्यंनद्यःस्रोतइवोष्णगे/एवमुक्तातुकैकेयीरुष्टयापरुषंवचः/कुब्जयापापदर्शिन्याविषादमगमत्परम्/कैकेयीत्वब्रवीत्कुब्जांकच्चित्क्षेमंनमन्थरे/विषण्णवदनांहित्वांलक्षयेभृशदुःखिताम्/मन्थरातुवचःश्रुत्वाकैकेय्यामधुराक्षरम्/उवाचक्रोधसंयुक्तावाक्यंवाक्यविशारदा/साविषण्णतराभूत्वाकुब्जातस्याहितैषिणी/विषादयन्तीप्रोवाचभेदयन्तीचराघवम्/अक्षेमंसुमहद्देविप्रवृत्तंत्वद्विनाशनम्/रामंदशरथोराजायौवराज्येऽभिषेक्ष्यति/सास्म्यगाधेभयेमग्नादुःखशोकसमन्विता/दह्यमानानलेनेवत्वद्धितार्थमिहागता/तवदुःखेनकैकेयिममदुःखंमहद्भवेत्/त्वद्वृद्धौममवृद्धिश्चभवेदत्रनसंशयः/नराधिपकुलेजातामहिषीत्वंमहीपतेः/उग्रत्वंराजधर्माणांकथंदेविनबुध्यसे/धर्मवादीशठोभर्ताश्लक्ष्णवादीचदारुणः/शुद्धभावेनजानीषेतेनैवमतिसंधिता/उपस्थितंपयुञ्जानस्त्वयिसान्त्वमनर्थकम्/अर्थेनैवाद्यतेभर्ताकौसल्यांयोजयिष्यति/अपवाह्यसदुष्टात्माभरतंतवबन्धुषु/काल्यंस्थापयितारामंराज्येनिहतकण्टके/शत्रुःपतिप्रवादेनमात्रेवहितकाम्यया/आशीविषइवाङ्केनबालेपरिधृतस्त्वया/यथाहिकुर्यात्सर्पोवाशत्रुर्वाप्रत्युपेक्षितः/राज्ञादशरथेनाद्यसपुत्रात्वंतथाकृता/पापेनानृतसन्त्वेनबालेनित्यंसुखोचिते/रामंस्थापयताराज्येसानुबन्धाहताह्यसि/साप्राप्तकालंकैकेयिक्षिप्रंकुरुहितंतव/त्रायस्वपुत्रमात्मानंमांचविस्मयदर्शने/मन्थरायावचःश्रुत्वाशयनात्सशुभानना/एवमाभरणंतस्यैकुब्जायैप्रददौशुभम्/दत्त्वात्वाभरणंतस्यैकुब्जायैप्रमदोत्तमा/कैकेयीमन्थरांहृष्टापुनरेवाब्रवीदिदम्/इदंतुमन्थरेमह्यमाख्यासिपरमंप्रियम्/एतन्मेप्रियमाख्यातुःकिंवाभूयःकरोमिते/रामेवाभरतेवाहंविशेषंनोपलक्षये/तस्मात्तुष्टास्मियद्राजारामंराज्येऽभिषेक्ष्यति/नमेपरंकिंचिदितस्त्वयापुनः॑प्रियंप्रियार्हेसुवचंवचोवरम्/तथाह्यवोचस्त्वमतःप्रियोत्तरं॑वरंपरंतेप्रददामितंवृणु/मन्थरात्वभ्यसूय्यैनामुत्सृज्याभरणंचतत्/उवाचेदंततोवाक्यंकोपदुःखसमन्विता/हर्षंकिमिदमस्थानेकृतवत्यसिबालिशे/शोकसागरमध्यस्थमात्मानंनावबुध्यसे/सुभगाखलुकौसल्यायस्याःपुत्रोऽभिषेक्ष्यते/यौवराज्येनमहताश्वःपुष्येणद्विजोत्तमैः/प्राप्तांसुमहतींप्रीतिंप्रतीतांतांहतद्विषम्/उपस्थास्यसिकौसल्यांदासीवत्वंकृताञ्जलिः/हृष्टाःखलुभविष्यन्तिरामस्यपरमाःस्त्रियः/अप्रहृष्टाभविष्यन्तिस्नुषास्तेभरतक्षये/तांदृष्ट्वापरमप्रीतांब्रुवन्तींमन्थरांततः/रामस्यैवगुणान्देवीकैकेयीप्रशशंसह/धर्मज्ञोगुरुभिर्दान्तःकृतज्ञःसत्यवाक्शुचिः/रामोराज्ञःसुतोज्येष्ठोयौवराज्यमतोऽर्हति/भ्रातॄन्भृत्यांश्चदीर्घायुःपितृवत्पालयिष्यति/संतप्यसेकथंकुब्जेश्रुत्वारामाभिषेचनम्/भरतश्चापिरामस्यध्रुवंवर्षशतात्परम्/पितृपैतामहंराज्यमवाप्स्यतिनरर्षभः/सात्वमभ्युदयेप्राप्तेवर्तमानेचमन्थरे/भविष्यतिचकल्याणेकिमर्थंपरितप्यसे/कौसल्यातोऽतिरिक्तंचसतुशुश्रूषतेहिमाम्/कैकेय्यावचनंश्रुत्वामन्थराभृशदुःखिता/दीर्घमुष्णंविनिःश्वस्यकैकेयीमिदमब्रवीत्/अनर्थदर्शिनीमौर्ख्यान्नात्मानमवबुध्यसे/शोकव्यसनविस्तीर्णेमज्जन्तीदुःखसागरे/भविताराघवोराजाराघवस्यचयःसुतः/राजवंशात्तुभरतःकैकेयिपरिहास्यते/नहिराज्ञःसुताःसर्वेराज्येतिष्ठन्तिभामिनि/स्थाप्यमानेषुसर्वेषुसुमहाननयोभवेत्/तस्माज्ज्येष्ठेहिकैकेयिराज्यतन्त्राणिपार्थिवाः/स्थापयन्त्यनवद्याङ्गिगुणवत्स्वितरेष्वपि/असावत्यन्तनिर्भग्नस्तवपुत्रोभविष्यति/अनाथवत्सुखेभ्यश्चराजवंशाच्चवत्सले/साहंत्वदर्थेसंप्राप्तात्वंतुमांनावबुध्यसे/सपत्निवृद्धौयामेत्वंप्रदेयंदातुमिच्छसि/ध्रुवंतुभरतंरामःप्राप्यराज्यमकण्टकम्/देशान्तरंनाययित्वालोकान्तरमथापिवा/बालएवहिमातुल्यंभरतोनायितस्त्वया/संनिकर्षाच्चसौहार्दंजायतेस्थावरेष्वपि/गोप्ताहिरामंसौमित्रिर्लक्ष्मणंचापिराघवः/अश्विनोरिवसौभ्रात्रंतयोर्लोकेषुविश्रुतम्/तस्मान्नलक्ष्मणेरामःपापंकिंचित्करिष्यति/रामस्तुभरतेपापंकुर्यादितिनसंशयः/तस्माद्राजगृहादेववनंगच्छतुतेसुतः/एतद्धिरोचतेमह्यंभृशंचापिहितंतव/एवंतेज्ञातिपक्षस्यश्रेयश्चैवभविष्यति/यदिचेद्भरतोधर्मात्पित्र्यंराज्यमवाप्स्यति/सतेसुखोचितोबालोरामस्यसहजोरिपुः/समृधार्थस्यनष्टार्थोजीविष्यतिकथंवशे/अभिद्रुतमिवारण्येसिंहेनगजयूथपम्/प्रच्छाद्यमानंरामेणभरतंत्रातुमर्हसि/दर्पान्निराकृतापूर्वंत्वयासौभाग्यवत्तया/राममातासपत्नीतेकथंवैरंनयातयेत्/यदाहिरामःपृथिवीमवाप्स्यति॑ध्रुवंप्रनष्टोभरतोभविष्यति/अतोहिसंचिन्तयराज्यमात्मजे॑परस्यचाद्यैवविवासकारणम्/एवमुक्तातुकैकेयीक्रोधेनज्वलितानना/दीर्घमुष्णंविनिःश्वस्यमन्थरामिदमब्रवीत्291/अद्यराममितःक्षिप्रंवनंप्रस्थापयाम्यहम्/यौवराज्येनभरतंक्षिप्रमेवाभिषेचये/इदंत्विदानींसंपश्यकेनोपायेनमन्थरे/भरतःप्राप्नुयाद्राज्यंनतुरामःकथंचन/एवमुक्तातयादेव्यामन्थरापापदर्शिनी/रामार्थमुपहिंसन्तीकैकेयीमिदमब्रवीत्/हन्तेदानींप्रवक्ष्यामिकैकेयिश्रूयतांचमे/यथातेभरतोराज्यंपुत्रःप्राप्स्यतिकेवलम्/श्रुत्वैवंवचनंतस्यामन्थरायास्तुकैकयी/किंचिदुत्थायशयनात्स्वास्तीर्णादिदमब्रवीत्/कथयत्वंममोपायंकेनोपायेनमन्थरे/भरतःप्राप्नुयाद्राज्यंनतुरामःकथंचन/एवमुक्तातयादेव्यामन्थरापापदर्शिनी/रामार्थमुपहिंसन्तीकुब्जावचनमब्रवीत्/तवदेवासुरेयुद्धेसहराजर्षिभिःपतिः/अगच्छत्त्वामुपादायदेवराजस्यसाह्यकृत्/दिशमास्थायकैकेयिदक्षिणांदण्डकान्प्रति/वैजयन्तमितिख्यातंपुरंयत्रतिमिध्वजः/सशम्बरइतिख्यातःशतमायोमहासुरः/ददौशक्रस्यसंग्रामंदेवसंघैरनिर्जितः/तस्मिन्महतिसंग्रामेराजादशरथस्तदा/अपवाह्यत्वयादेविसंग्रामान्नष्टचेतनः/तत्रापिविक्षतःशस्त्रैःपतिस्तेरक्षितस्त्वया/तुष्टेनतेनदत्तौतेद्वौवरौशुभदर्शने/सत्वयोक्तःपतिर्देवियदेच्छेयंतदावरौ/गृह्णीयामितितत्तेनतथेत्युक्तंमहात्मना/अनभिज्ञाह्यहंदेवित्वयैवकथितंपुरा/तौवरौयाचभर्तारंभरतस्याभिषेचनम्/प्रव्राजनंचरामस्यत्वंवर्षाणिचतुर्दश/क्रोधागारंप्रविश्याद्यक्रुद्धेवाश्वपतेःसुते/शेष्वानन्तर्हितायांत्वंभूमौमलिनवासिनी/मास्मैनंप्रत्युदीक्षेथामाचैनमभिभाषथाः/दयितात्वंसदाभर्तुरत्रमेनास्तिसंशयः/त्वत्कृतेचमहाराजोविशेदपिहुताशनम्/नत्वांक्रोधयितुंशक्तोनक्रुद्धांप्रत्युदीक्षितुम्/तवप्रियार्थंराजाहिप्राणानपिपरित्यजेत्/नह्यतिक्रमितुंशक्तस्तववाक्यंमहीपतिः/मन्दस्वभावेबुध्यस्वसौभाग्यबलमात्मनः/मणिमुक्तासुवर्णानिरत्नानिविविधानिच/दद्याद्दशरथोराजामास्मतेषुमनःकृथाः/यौतौदेवासुरेयुद्धेवरौदशरथोऽददात्/तौस्मारयमहाभागेसोऽर्थोमात्वामतिक्रमेत्/यदातुतेवरंदद्यात्स्वयमुत्थाप्यराघवः/व्यवस्थाप्यमहाराजंत्वमिमंवृणुयावरम्/रामंप्रव्राजयारण्येनववर्षाणिपञ्चच/भरतःक्रियतांराजापृथिव्यांपार्थिवर्षभः/एवंप्रव्राजितश्चैवरामोऽरामोभविष्यति/भरतश्चहतामित्रस्तवराजाभविष्यति/येनकालेनरामश्चवनात्प्रत्यागमिष्यति/तेनकालेनपुत्रस्तेकृतमूलोभविष्यति/संगृहीतमनुष्यश्चसुहृद्भिःसार्धमात्मवान्/प्राप्तकालंतुतेमन्येराजानंवीतसाध्वसा/रामाभिषेकसंकल्पान्निगृह्यविनिवर्तय/अनर्थमर्थरूपेणग्राहितासाततस्तया/हृष्टाप्रतीताकैकेयीमन्थरामिदमब्रवीत्/कुब्जेत्वांनाभिजानामिश्रेष्ठांश्रेष्ठाभिधायिनीम्/पृथिव्यामसिकुब्जानामुत्तमाबुद्धिनिश्चये/त्वमेवतुममार्थेषुनित्ययुक्ताहितैषिणी/नाहंसमवबुध्येयंकुब्जेराज्ञश्चिकीर्षितम्/सन्तिदुःसंस्थिताःकुब्जावक्राःपरमपापिकाः/त्वंपद्ममिववातेनसंनताप्रियदर्शना/उरस्तेऽभिनिविष्टंवैयावत्स्कन्धात्समुन्नतम्/अधस्ताच्चोदरंशान्तंसुनाभमिवलज्जितम्/जघनंतवनिर्घुष्टंरशनादामशोभितम्/जङ्घेभृशमुपन्यस्तेपादौचाप्यायतावुभौ/त्वमायताभ्यांसक्थिभ्यांमन्थरेक्षौमवासिनि/अग्रतोममगच्छन्तीराजहंसीवराजसे/तवेदंस्थगुयद्दीर्घंरथघोणमिवायतम्/मतयःक्षत्रविद्याश्चमायाश्चात्रवसन्तिते/अत्रतेप्रतिमोक्ष्यामिमालांकुब्जेहिरण्मयीम्/अभिषिक्तेचभरतेराघवेचवनंगते/जात्येनचसुवर्णेनसुनिष्टप्तेनसुन्दरि/लब्धार्थाचप्रतीताचलेपयिष्यामितेस्थगु/मुखेचतिलकंचित्रंजातरूपमयंशुभम्/कारयिष्यामितेकुब्जेशुभान्याभरणानिच/परिधायशुभेवस्त्रेदेवदेवचरिष्यसि/चन्द्रमाह्वयमानेनमुखेनाप्रतिमानना/गमिष्यसिगतिंमुख्यांगर्वयन्तीद्विषज्जनम्/तवापिकुब्जाःकुब्जायाःसर्वाभरणभूषिताः/पादौपरिचरिष्यन्तियथैवत्वंसदामम/इतिप्रशस्यमानासाकैकेयीमिदमब्रवीत्/शयानांशयनेशुभ्रेवेद्यामग्निशिखामिव/गतोदकेसेतुबन्धोनकल्याणिविधीयते/उत्तिष्ठकुरुकल्याणंराजानमनुदर्शय/तथाप्रोत्साहितादेवीगत्वामन्थरयासह/क्रोधागारंविशालाक्षीसौभाग्यमदगर्विता/अनेकशतसाहस्रंमुक्ताहारंवराङ्गना/अवमुच्यवरार्हाणिशुभान्याभरणानिच/ततोहेमोपमातत्रकुब्जावाक्यंवशंगता/संविश्यभूमौकैकेयीमन्थरामिदमब्रवीत्/इहवामांमृतांकुब्जेनृपायावेदयिष्यसि/वनंतुराघवेप्राप्तेभरतःप्राप्स्यतिक्षितिम्/अथैतदुक्त्वावचनंसुदारुणं॑निधायसर्वाभरणानिभामिनी/असंवृतामास्तरणेनमेदिनीं॑तदाधिशिश्येपतितेवकिन्नरी/उदीर्णसंरम्भतमोवृतानना॑तथावमुक्तोत्तममाल्यभूषणा/नरेन्द्रपत्नीविमनाबभूवसा॑तमोवृताद्यौरिवमग्नतारका2966/आज्ञाप्यतुमहाराजोराघवस्याभिषेचनम्/प्रियार्हांप्रियमाख्यातुंविवेशान्तःपुरंवशी/तांतत्रपतितांभूमौशयानामतथोचिताम्/प्रतप्तइवदुःखेनसोऽपश्यज्जगतीपतिः/सवृद्धस्तरुणींभार्यांप्राणेभ्योऽपिगरीयसीम्/अपापःपापसंकल्पांददर्शधरणीतले/करेणुमिवदिग्धेनविद्धांमृगयुणावने/महागजइवारण्येस्नेहात्परिममर्शताम्/परिमृश्यचपाणिभ्यामभिसंत्रस्तचेतनः/कामीकमलपत्राक्षीमुवाचवनितामिदम्/नतेऽहमभिजानामिक्रोधमात्मनिसंश्रितम्/देविकेनाभियुक्तासिकेनवासिविमानिता/यदिदंममदुःखायशेषेकल्याणिपांसुषु/भूमौशेषेकिमर्थंत्वंमयिकल्याणचेतसि/भूतोपहतचित्तेवममचित्तप्रमाथिनी/सन्तिमेकुशलावैद्याअभितुष्टाश्चसर्वशः/सुखितांत्वांकरिष्यन्तिव्याधिमाचक्ष्वभामिनि/कस्यवातेप्रियंकार्यंकेनवाविप्रियंकृतम्/कःप्रियंलभतामद्यकोवासुमहदप्रियम्/अवध्योवध्यतांकोवावध्यःकोवाविमुच्यताम्/दरिद्रःकोभवत्वाढ्योद्रव्यवान्वाप्यकिंचनः/अहंचैवमदीयाश्चसर्वेतववशानुगाः/नतेकंचिदभिप्रायंव्याहन्तुमहमुत्सहे/आत्मनोजीवितेनापिब्रूहियन्मनसेच्छसि/यावदावर्ततेचक्रंतावतीमेवसुंधरा/तथोक्तासासमाश्वस्तावक्तुकामातदप्रियम्/परिपीडयितुंभूयोभर्तारमुपचक्रमे/नास्मिविप्रकृतादेवकेनचिन्नविमानिता/अभिप्रायस्तुमेकश्चित्तमिच्छामित्वयाकृतम्/प्रतिज्ञांप्रतिजानीष्वयदित्वंकर्तुमिच्छसि/अथतद्व्याहरिष्यामियदभिप्रार्थितंमया/एवमुक्तस्तयाराजाप्रिययास्त्रीवशंगतः/तामुवाचमहातेजाःकैकेयीमीषदुत्स्मितः/अवलिप्तेनजानासित्वत्तःप्रियतरोमम/मनुजोमनुजव्याघ्राद्रामादन्योनविद्यते/भद्रेहृदयमप्येतदनुमृश्श्योद्धरस्वमे/एतत्समीक्ष्यकैकेयिब्रूहियत्साधुमन्यसे/बलमात्मनिपश्यन्तीनमांशङ्कितुमर्हसि/करिष्यामितवप्रीतिंसुकृतेनापितेशपे/तेनवाक्येनसंहृष्टातमभिप्रायमात्मनः/व्याजहारमहाघोरमभ्यागतमिवान्तकम्/यथाक्रमेणशपसिवरंममददासिच/तच्छृण्वन्तुत्रयस्त्रिंशद्देवाःसेन्द्रपुरोगमाः/चन्द्रादित्यौनभश्चैवग्रहारात्र्यहनीदिशः/जगच्चपृथिवीचैवसगन्धर्वासराक्षसा/निशाचराणिभूतानिगृहेषुगृहदेवताः/यानिचान्यानिभूतानिजानीयुर्भाषितंतव/सत्यसंधोमहातेजाधर्मज्ञःसुसमाहितः/वरंममददात्येषतन्मेशृण्वन्तुदेवताः/इतिदेवीमहेष्वासंपरिगृह्याभिशस्यच/ततःपरमुवाचेदंवरदंकाममोहितम्/वरौयौमेत्वयादेवतदादत्तौमहीपते/तौतावदहमद्यैववक्ष्यामिशृणुमेवचः/अभिषेकसमारम्भोराघवस्योपकल्पितः/अनेनैवाभिषेकेणभरतोमेऽभिषिच्यताम्/नवपञ्चचवर्षाणिदण्डकारण्यमाश्रितः/चीराजिनजटाधारीरामोभवतुतापसः/भरतोभजतामद्ययौवराज्यमकण्टकम्/अद्यचैवहिपश्येयंप्रयान्तंराघवंवने/ततःश्रुत्वामहाराजकैकेय्यादारुणंवचः/व्यथितोविलवश्चैवव्याघ्रींदृष्ट्वायथामृगः/असंवृतायामासीनोजगत्यांदीर्घमुच्छ्वसन्/अहोधिगितिसामर्षोवाचमुक्त्वानराधिपः/मोहमापेदिवान्भूयःशोकोपहतचेतनः/चिरेणतुनृपःसंज्ञांप्रतिलभ्यसुदुःखितः/कैकेयीमब्रवीत्क्रुद्धःप्रदहन्निवचक्षुषा/नृशंसेदुष्टचारित्रेकुलस्यास्यविनाशिनि/किंकृतंतवरामेणपापेपापंमयापिवा/सदातेजननीतुल्यांवृत्तिंवहतिराघवः/तस्यैवत्वमनर्थायकिंनिमित्तमिहोद्यता/त्वंमयात्मविनाशायभवनंस्वंप्रवेशिता/अविज्ञानान्नृपसुताव्यालीतीक्ष्णविषायथा/जीवलोकोयदासर्वोरामस्येहगुणस्तवम्/अपराधंकमुद्दिश्यत्यक्ष्यामीष्टमहंसुतम्/कौसल्यांवासुमित्रांवात्यजेयमपिवाश्रियम्/जीवितंवात्मनोरामंनत्वेवपितृवत्सलम्/पराभवतिमेप्रीतिर्दृष्ट्वातनयमग्रजम्/अपश्यतस्तुमेरामंनष्टाभवतिचेतना/तिष्ठेल्लोकोविनासूर्यंसस्यंवासलिलंविना/नतुरामंविनादेहेतिष्ठेत्तुममजीवितम्/तदलंत्यज्यतामेषनिश्चयःपापनिश्चये/अपितेचरणौमूर्ध्नास्पृशाम्येषप्रसीदमे/सभूमिपालोविलपन्ननाथवत्॑स्त्रियागृहीतोदृहयेऽतिमात्रता/पपातदेव्याश्चरणौप्रसारिताव्॑उभावसंस्पृश्ययथातुरस्तथा212112/अतदर्हंमहाराजंशयानमतथोचितम्2131/ययातिमिवपुण्यान्तेदेवलोकात्परिच्युतम्/अनर्थरूपासिद्धार्थाअभीताभयदर्शिनी/पुनराकारयामासतमेववरमङ्गना/त्वंकत्थसेमहाराजसत्यवादीदृढव्रतः/ममचेमंवरंकस्माद्विधारयितुमिच्छसि/एवमुक्तस्तुकैकेय्याराजादशरथस्तदा/प्रत्युवाचततःक्रुद्धोमुहूर्तंविह्वलन्निव/मृतेमयिगतेरामेवनंमनुजपुंगवे/हन्तानार्येममामित्रेरामःप्रव्राजितोवनम्/यदिसत्यंब्रवीम्येतत्तदसत्यंभविष्यति/अकीर्तिरतुलालोकेध्रुवंपरिभवश्चमे/तथाविलपतस्तस्यपरिभ्रमितचेतसः/अस्तमभ्यगमत्सूर्योरजनीचाभ्यवर्तत/सत्रियामातथार्तस्यचन्द्रमण्डलमण्डिता/राज्ञोविलपमानस्यनव्यभासतशर्वरी/तथैवोष्णंविनिःश्वस्यवृद्धोदशरथोनृपः/विललापार्तवद्दुःखंगगनासक्तलोचनः/नप्रभातंत्वयेच्छामिमयायंरचितोऽञ्जलिः/अथवागम्यतांशीघ्रंनाहमिच्छामिनिर्घृणाम्/नृशंसांकैकेयींद्रष्टुंयत्कृतेव्यसनंमहत्/एवमुक्त्वाततोराजाकैकेयींसंयताञ्जलिः/प्रसादयामासपुनःकैकेयींचेदमब्रवीत्/साधुवृत्तस्यदीनस्यत्वद्गतस्यगतायुषः/प्रसादःक्रियतांदेविभद्रेराज्ञोविशेषतः/शून्येनखलुसुश्रोणिमयेदंसमुदाहृतम्/कुरुसाधुप्रसादंमेबालेसहृदयाह्यसि/विशुद्धभावस्यहिदुष्टभावा॑ताम्रेक्षणस्याश्रुकलस्यराज्ञः/श्रुत्वाविचित्रंकरुणंविलापं॑भर्तुर्नृशंसानचकारवाक्यम्/ततःसराजापुनरेवमूर्छितः॑प्रियामतुष्टांप्रतिकूलभाषिणीम्/समीक्ष्यपुत्रस्यविवासनंप्रति॑क्षितौविसंज्ञोनिपपातदुःखितः/पुत्रशोकार्दितंपापाविसंज्ञंपतितंभुवि2141/विवेष्टमानमुदीक्ष्यसैक्ष्वाकमिदमब्रवीत्/पापंकृत्वेवकिमिदंममसंश्रुत्यसंश्रवम्/शेषेक्षितितलेसन्नःस्थित्यांस्थातुंत्वमर्हसि/आहुःसत्यंहिपरमंधर्मंधर्मविदोजनाः/सत्यमाश्रित्यहिमयात्वंचधर्मंप्रचोदितः/संश्रुत्यशैब्यःश्येनायस्वांतनुंजगतीपतिः/प्रदायपक्षिणोराजञ्जगामगतिमुत्तमाम्/तथह्यलर्कस्तेजस्वीब्राह्मणेवेदपारगे/याचमानेस्वकेनेत्रेउद्धृत्याविमनाददौ/सरितांतुपतिःस्वल्पांमर्यादांसत्यमन्वितः/सत्यानुरोधात्समयेवेलांखांनातिवर्तते/समयंचममार्येमंयदित्वंनकरिष्यसि/अग्रतस्तेपरित्यक्तापरित्यक्ष्यामिजीवितम्/एवंप्रचोदितोराजाकैकेय्यानिर्विशङ्कया/नाशकत्पाशमुन्मोक्तुंबलिरिन्द्रकृतंयथा/उद्भ्रान्तहृदयश्चापिविवर्णवनदोऽभवत्/सधुर्योवैपरिस्पन्दन्युगचक्रान्तरंयथा/विह्वलाभ्यांचनेत्राभ्यामपश्यन्निवभूमिपः/कृच्छ्राद्धैर्येणसंस्तभ्यकैकेयीमिदमब्रवीत्/यस्तेमन्त्रकृतःपाणिरग्नौपापेमयाधृतः/तंत्यजामिस्वजंचैवतवपुत्रंसहत्वया/ततःपापसमाचाराकैकेयीपार्थिवंपुनः/उवाचपरुषंवाक्यंवाक्यज्ञारोषमूर्छिता/किमिदंभाषसेराजन्वाक्यंगररुजोपमम्/आनाययितुमक्लिष्टंपुत्रंराममिहार्हसि/स्थाप्यराज्येममसुतंकृत्वारामंवनेचरम्/निःसपत्नांचमांकृत्वाकृतकृत्योभविष्यसि/सनुन्नइवतीक्षेणप्रतोदेनहयोत्तमः/राजाप्रदोचितोऽभीक्ष्णंकैकेयीमिदमब्रवीत्/धर्मबन्धेनबद्धोऽस्मिनष्टाचममचेतना/ज्येष्ठंपुत्रंप्रियंरामंद्रष्टुमिच्छामिधार्मिकम्/इतिराज्ञोवचःश्रुत्वाकैकेयीतदनन्तरम्/स्वयमेवाब्रवीत्सूतंगच्छत्वंराममानय/ततःसराजातंसूतंसन्नहर्षःसुतंप्रति/शोकारक्तेक्षणःश्रीमानुद्वीक्ष्योवाचधार्मिकः/सुमन्त्रःकरुणंश्रुत्वादृष्ट्वादीनंचपार्थिवम्/प्रगृहीताञ्जलिःकिंचित्तस्माद्देशादपाक्रमन्/यदावक्तुंस्वयंदैन्यान्नशशाकमहीपतिः/तदासुमन्त्रंमन्त्रज्ञाकैकेयीप्रत्युवाचह/सुमन्त्ररामंद्रक्ष्यामिशीघ्रमानयसुन्दरम्/समन्यमानःकल्याणंहृदयेनननन्दच/सुमन्त्रश्चिन्तयामासत्वरितंचोदितस्तया/व्यक्तंरामोऽभिषेकार्थमिहायास्यतिधर्मवित्/इतिसूतोमतिंकृत्वाहर्षेणमहतापुनः/निर्जगाममहातेजाराघवस्यदिदृक्षया/ततःपुरस्तात्सहसाविनिर्गतो॑महीपतीन्द्वारगतान्विलोकयन्/ददर्शपौरान्विविधान्महाधनान्॑उपस्थितान्द्वारमुपेत्यविष्ठितान्/तेतुतांरजनीमुष्यब्राह्मणावेदपारगाः/उपतस्थुरुपस्थानंसहराजपुरोहिताः2151/अमात्याबलमुख्याश्चमुख्यायेनिगमस्यच/राघवस्याभिषेकार्थेप्रीयमाणास्तुसंगताः/उदितेविमलेसूर्येपुष्येचाभ्यागतेऽहनि/अभिषेकायरामस्यद्विजेन्द्रैरुपकल्पितम्/काञ्चनाजलकुम्भाश्चभद्रपीठंस्वलंकृतम्/रामश्चसम्यगास्तीर्णोभास्वराव्याघ्रचर्मणा/गङ्गायमुनयोःपुण्यात्संगमादाहृतंजलम्/याश्चान्याःसरितःपुण्याह्रदाःकूपाःसरांसिच/प्राग्वाहाश्चोर्ध्ववाहाश्चतिर्यग्वाहाःसमाहिताः/ताभ्यश्चैवाहृतंतोयंसमुद्रेभ्यश्चसर्वशः/क्षौद्रंदधिघृतंलाजाधर्भाःसुमनसःपयः/सलाजाःक्षीरिभिश्छन्नाघटाःकाञ्चनराजताः/पद्मोत्पलयुताभान्तिपूर्णाःपरमवारिणा/चन्द्रांशुविकचप्रख्यंपाण्डुरंरत्नभूषितम्/सज्जंतिष्ठतिरामस्यवालव्यजनमुत्तमम्/चन्द्रमण्डलसंकाशमातपत्रंचपाण्डुरम्/सज्जंद्युतिकरंश्रीमदभिषेकपुरस्कृतम्/पाण्डुरश्चवृषःसज्जःपाण्डुराश्वश्चसुस्थितः/प्रस्रुतश्चगजःश्रीमानौपवाह्यःप्रतीक्षते/अष्टौकन्याश्चमङ्गल्याःसर्वाभरणभूषिताः/वादित्राणिचसर्वाणिबन्दिनश्चतथापरे/इक्ष्वाकूणांयथाराज्येसंभ्रियेताभिषेचनम्/तथाजातीयामादायराजपुत्राभिषेचनम्/तेराजवचनात्तत्रसमवेतामहीपतिम्/अपश्यन्तोऽब्रुवन्कोनुराज्ञोनःप्रतिवेदयेत्/नपश्यामश्चराजानमुदितश्चदिवाकरः/यौवराज्याभिषेकश्चसज्जोरामस्यधीमतः/इतितेषुब्रुवाणेषुसार्वभौमान्महीपतीन्/अब्रवीत्तानिदंसर्वान्सुमन्त्रोराजसत्कृतः/अयंपृच्छामिवचनात्सुखमायुष्मतामहम्/राज्ञःसंप्रतिबुद्धस्ययच्चागमनकारणम्/इत्युक्त्वान्तःपुरद्वारमाजगामपुराणवित्/आशीर्भिर्गुणयुक्ताभिरभितुष्टावराघवम्/गताभगवतीरात्रिरहःशिवमुपस्थितम्/बुध्यस्वनृपशार्दूलकुरुकार्यमनन्तरम्/ब्राह्मणाबलमुख्याश्चनैगमाश्चागतानृप/दर्शनंप्रतिकाङ्क्षन्तेप्रतिबुध्यस्वराघव/स्तुवन्तंतंतदासूतंसुमन्त्रंमन्त्रकोविदम्/प्रतिबुध्यततोराजाइदंवचनमब्रवीत्/नचैवसंप्रसुतोऽहमानयेदाशुराघवम्/इतिराजादशरथःसूतंतत्रान्वशात्पुनः/सराजवचनंश्रुत्वाशिरसाप्रतिपूज्यतम्/निर्जगामनृपावासान्मन्यमानःप्रियंमहत्/प्रपन्नोराजमार्गंचपताकाध्वजशोभितम्/ससूतस्तत्रशुश्रावरामाधिकरणाःकथाः/ततोददर्शरुचिरंकैलाससदृशप्रभम्/रामवेश्मसुमन्त्रस्तुशक्रवेश्मसमप्रभम्/महाकपाटपिहितंवितर्दिशतशोभितम्/काञ्चनप्रतिमैकाग्रंमणिविद्रुमतोरणम्/शारदाभ्रघनप्रख्यंदीप्तंमेरुगुहोपमम्/दामभिर्वरमाल्यानांसुमहद्भिरलंकृतम्/सवाजियुक्तेनरथेनसारथिर्॑नराकुलंराजकुलंविलोकयन्/ततःसमासाद्यमहाधनंमहत्॑प्रहृष्टरोमासबभूवसारथिः/तदद्रिकूटाचलमेघसंनिभं॑महाविमानोत्तमवेश्मसंघवत्/अवार्यमाणःप्रविवेशसारथिः॑प्रभूतरत्नंमकरोयथार्णवम्/सतदन्तःपुरद्वारंसमतीत्यजनाकुलम्/प्रविविक्तांततःकक्ष्यामाससादपुराणवित्/प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्युवभिर्मृष्टकुण्डलैः/अप्रमादिभिरेकाग्रैःस्वनुरक्तैरधिष्ठिताम्/तत्रकाषायिणोवृद्धान्वेत्रपाणीन्स्वलंकृतान्/ददर्शविष्ठितान्द्वारिस्त्र्यध्यक्षान्सुसमाहितान्/तेसमीक्ष्यसमायान्तंरामप्रियचिकीर्षवः/सहभार्यायरामायक्षिप्रमेवाचचक्षिरे/प्रतिवेदितमाज्ञायसूतमभ्यन्तरंपितुः/तत्रैवानाययामासराघवःप्रियकाम्यया/तंवैश्रवणसंकाशमुपविष्टंस्वलंकृतम्/दादर्शसूतःपर्यङ्केसौवणोसोत्तरच्छदे/वराहरुधिराभेणशुचिनाचसुगन्धिना/अनुलिप्तंपरार्ध्येनचन्दनेनपरंतपम्/स्थितयापार्श्वतश्चापिवालव्यजनहस्तया/उपेतंसीतयाभूयश्चित्रयाशशिनंयथा/तंतपन्तमिवादित्यमुपपन्नंस्वतेजसा/ववन्देवरदंबन्दीनियमज्ञोविनीतवत्/प्राञ्जलिस्तुसुखंपृष्ट्वाविहारशयनासने/राजपुत्रमुवाचेदंसुमन्त्रोराजसत्कृतः/कौसल्यासुप्रभादेवपितात्वंद्रष्टुमिच्छति/महिष्यासहकैकेय्यागम्यतांतत्रमाचिरम्/एवमुक्तस्तुसंहृष्टोनरसिंहोमहाद्युतिः/ततःसंमानयामाससीतामिदमुवाचह/देविदेवश्चदेवीचसमागम्यमदन्तरे/मन्त्रेयेतेध्रुवंकिंचिदभिषेचनसंहितम्/लक्षयित्वाह्यभिप्रायंप्रियकामासुदक्षिणा/संचोदयतिराजानंमदर्थंमदिरेक्षणा/यादृशीपरिषत्तत्रतादृशोदूतआगतः/ध्रुवमद्यैवमांराजायौवराज्येऽभिषेक्ष्यति/हन्तशीघ्रमितोगत्वाद्रक्ष्यामिचमहीपतिः/सहत्वंपरिवारेणसुखमास्स्वरमस्यच/पतिसंमानितासीताभर्तारमसितेक्षणा/आद्वारमनुवव्राजमङ्गलान्यभिदध्युषी/ससर्वानर्थिनोदृष्ट्वासमेत्यप्रतिनन्द्यच/ततःपावकसंकाशमारुरोहरथोत्तमम्/मुष्णन्तमिवचक्षूंषिप्रभयाहेमवर्चसं/करेणुशिशुकल्पैश्चयुक्तंपरमवाजिभिः/हरियुक्तंसहस्राक्षोरथमिन्द्रइवाशुगम्/प्रययौतूर्णमास्थायराघवोज्वलितःश्रिया/सपर्जन्यइवाकाशेस्वनवानभिनादयन्/निकेतान्निर्ययौश्रीमान्महाभ्रादिवचन्द्रमाः/छत्रचामरपाणिस्तुलक्ष्मणोराघवानुजः/जुगोपभ्रातरंभ्रातारथमास्थायपृष्ठतः/ततोहलहलाशब्दस्तुमुलःसमजायत/तस्यनिष्क्रममाणस्यजनौघस्यसमन्ततः/सराघवस्तत्रकथाप्रलापं॑शुश्रावलोकस्यसमागतस्य/आत्माधिकाराविविधाश्चवाचः॑प्रहृष्टरूपस्यपुरेजनस्य/एषश्रियंगच्छतिराघवोऽद्य॑राजप्रसादाद्विपुलांगमिष्यन्/एतेवयंसर्वसमृद्धकामा॑येषामयंनोभविताप्रशास्ता/लाभोजनस्यास्ययदेषसर्वं॑प्रपत्स्यतेराष्ट्रमिदंचिराय/सघोषवद्भिश्चहयैःसनागैः॑पुरःसरैःस्वस्तिकसूतमागधैः/महीयमानःप्रवरैश्चवादकैर्॑अभिष्टुतोवैश्रवणोयथाययौ/करेणुमातङ्गरथाश्वसंकुलं॑महाजनौघैःपरिपूर्णचत्वरम्/प्रभूतरत्नंबहुपण्यसंचयं॑ददर्शरामोरुचिरंमहापथम्21647/सरामोरथमास्थायसंप्रहृष्टसुहृज्जनः2171/अपश्यन्नगरंश्रीमान्नानाजनसमाकुलम्/सगृहैरभ्रसंकाशैःपाण्डुरैरुपशोभितम्/राजमार्गंययौरामोमध्येनागरुधूपितम्/शोभमानमसंबाधंतंराजपथमुत्तमम्/संवृतंविविधैःपण्यैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि/आशीर्वादान्बहूञ्शृण्वन्सुहृद्भिःसमुदीरितान्/यथार्हंचापिसंपूज्यसर्वानेवनरान्ययौ/पितामहैराचरितंतथैवप्रपितामहैः/अद्योपादायतंमार्गमभिषिक्तोऽनुपालय/यथास्मलालिताःपित्रायथापूर्वैःपितामहैः/ततःसुखतरंसर्वेरामेवत्स्यामराजनि/अलमद्यहिभुक्तेनपरमार्थैरलंचनः/यथापश्यामनिर्यान्तंरामंराज्येप्रतिष्ठितम्/अतोहिनप्रियतरंनान्यत्किंचिद्भविष्यति/यथाभिषेकोरामस्यराज्येनामिततेजसः/एताश्चान्याश्चसुहृदामुदासीनःकथाःशुभाः/आत्मसंपूजनीःशृण्वन्ययौरामोमहापथम्/नहितस्मान्मनःकश्चिच्चक्षुषीवानरोत्तमात्/नरःशक्नोत्यपाक्रष्टुमतिक्रान्तेऽपिराघवे/सर्वेषांसहिधर्मात्मावर्णानांकुरुतेदयाम्/चतुर्णांहिवयःस्थानांतेनतेतमनुव्रताः/सराजकुलमासाद्यमहेन्द्रभवनोपमम्/राजपुत्रःपितुर्वेश्मप्रविवेशश्रियाज्वलन्/ससर्वाःसमतिक्रम्यकक्ष्यादशरथात्मजः/संनिवर्त्यजनंसर्वंशुद्धान्तःपुरमभ्यगात्/ततःप्रविष्टेपितुरन्तिकंतदा॑जनःससर्वोमुदितोनृपात्मजे/प्रतीक्षतेतस्यपुनःस्मनिर्गमं॑यथोदयंचन्द्रमसःसरित्पतिः21722/सददर्शासनेरामोनिषण्णंपितरंशुभे2181/कैकेयीसहितंदीनंमुखेनपरिशुष्यता/सपितुश्चरणौपूर्वमभिवाद्यविनीतवत्/ततोववन्देचरणौकैकेय्याःसुसमाहितः/रामेत्युक्त्वाचवचनंवाष्पपर्याकुलेक्षणः/शशाकनृपतिर्दीनोनेक्षितुंनाभिभाषितुम्/तदपूर्वंनरपतेर्दृष्ट्वारूपंभयावहम्/रामोऽपिभयमापन्नःपदास्पृष्ट्वेवपन्नगम्/इन्द्रियैरप्रहृष्टैस्तंशोकसंतापकर्शितम्/निःश्वसन्तंमहाराजंव्यथिताकुलचेतसं/ऊर्मिमालिनमक्षोभ्यंक्षुभ्यन्तमिवसागरम्/उपप्लुतमिवादित्यमुक्तानृतमृषिंयथा/अचिन्त्यकल्पंहिपितुस्तंशोकमुपधारयन्/बभूवसंरब्धतरःसमुद्रइवपर्वणि/चिन्तयामासचतदारामःपितृहितेरतः/किंस्विदद्यैवनृपतिर्नमांप्रत्यभिनन्दति/अन्यदामांपितादृष्ट्वाकुपितोऽपिप्रसीदति/तस्यमामद्यसंप्रेक्ष्यकिमायासःप्रवर्तते/सदीनइवशोकार्तोविषण्णवदनद्युतिः21810/कैकेयीमभिवाद्यैवरामोवचनमब्रवीत्/कच्चिन्मयानापराधमज्ञानाद्येनमेपिता/कुपितस्तन्ममाचक्ष्वत्वंचैवैनंप्रसादय/विवर्णवदनोदीनोनहिमामभिभाषते/शारीरोमानसोवापिकच्चिदेनंनबाधते/संतापोवाभितापोवादुर्लभंहिसदासुखम्/कच्चिन्नकिंचिद्भरतेकुमारेप्रियदर्शने/शत्रुघ्नेवामहासत्त्वेमातॄणांवाममाशुभम्/अतोषयन्महाराजमकुर्वन्वापितुर्वचः/मुहूर्तमपिनेच्छेयंजीवितुंकुपितेनृपे/यतोमूलंनरःपश्येत्प्रादुर्भावमिहात्मनः21816/कथंतस्मिन्नवर्तेतप्रत्यक्षेसतिदैवते/कच्चित्तेपरुषंकिंचिदभिमानात्पितामम/उक्तोभवत्याकोपेनयत्रास्यलुलितंमनः/एतदाचक्ष्वमेदेवितत्त्वेनपरिपृच्छतः/किंनिमित्तमपूर्वोऽयंविकारोमनुजाधिपे21818/अहंहिवचनाद्राज्ञःपतेयमपिपावके/भक्षयेयंविषंतीक्ष्णंमज्जेयमपिचार्णवे/नियुक्तोगुरुणापित्रानृपेणचहितेनच/तद्ब्रूहिवचनंदेविराज्ञोयदभिकाङ्क्षितम्/करिष्येप्रतिजानेचरामोद्विर्नाभिभाषते/तमार्जवसमायुक्तमनार्यासत्यवादिनम्/उवाचरामंकैकेयीवचनंभृशदारुणम्/पुरादेवासुरेयुद्धेपित्रातेममराघव/रक्षितेनवरौदत्तौसशल्येनमहारणे/तत्रमेयाचितोराजाभरतस्याभिषेचनम्/गमनंदण्डकारण्येतवचाद्यैवराघव/यदिसत्यप्रतिज्ञंत्वंपितरंकर्तुमिच्छसि/आत्मानंचनररेष्ठममवाक्यमिदंशृणु/सनिदेशेपितुस्तिष्ठयथातेनप्रतिश्रुतम्/त्वयारण्यंप्रवेष्टव्यंनववर्षाणिपञ्चच/सप्तसप्तचवर्षाणिदण्डकारण्यमाश्रितः/अभिषेकमिमंत्यक्त्वाजटाचीरधरोवस/भरतःकोसलपुरेप्रशास्तुवसुधामिमाम्/नानारत्नसमाकीर्णंसवाजिरथकुञ्जराम्21838/तदप्रियममित्रघ्नोवचनंमरणोपमम्/श्रुत्वानविव्यथेरामःकैकेयींचेदमब्रवीत्2191/एवमस्तुगमिष्यामिवनंवस्तुमहंत्वतः/जटाचीरधरोराज्ञःप्रतिज्ञामनुपालयन्/इदंतुज्ञातुमिच्छामिकिमर्थंमांमहीपतिः/नाभिनन्दतिदुर्धर्षोयथापुरमरिंदमः/मन्युर्नचत्वयाकार्योदेविब्रूहितवाग्रतः/यास्यामिभवसुप्रीतावनंचीरजटाधरः/हितेनगुरुणापित्राकृतज्ञेननृपेणच/नियुज्यमानोविश्रब्धंकिंनकुर्यादहंप्रियम्/अलीकंमानसंत्वेकंहृदयंदहतीवमे/स्वयंयन्नाहमांराजाभरतस्याभिषेचनम्/अहंहिसीतांराज्यंचप्राणानिष्टान्धनानिच/हृष्टोभ्रात्रेस्वयंदद्यांभरतायाप्रचोदितः/किंपुनर्मनुजेन्द्रेणस्वयंपित्राप्रचोदितः/तवचप्रियकामार्थंप्रतिज्ञामनुपालयन्/तदाश्वासयहीमंत्वंकिंन्विदंयन्महीपतिः/वसुधासक्तनयनोमन्दमश्रूणिमुञ्चति/गच्छन्तुचैवानयितुंदूताःशीघ्रजवैर्हयैः/भरतंमातुलकुलादद्यैवनृपशासनात्/दण्डकारण्यमेषोऽहमितोगच्छामिसत्वरः/अविचार्यपितुर्वाक्यंसमावस्तुंचतुर्दश/साहृष्टातस्यतद्वाक्यंश्रुत्वारामस्यकैकयी/प्रस्थानंश्रद्दधानाहित्वरयामासराघवम्/एवंभवतुयास्यन्तिदूताःशीघ्रजवैर्हयैः/भरतंमातुलकुलादुपावर्तयितुंनराः/तवत्वहंक्षमंमन्येनोत्सुकस्यविलम्बनम्/रामतस्मादितःशीघ्रंवनंत्वंगन्तुमर्हसि/व्रीडान्वितःस्वयंयच्चनृपस्त्वांनाभिभाषते/नैतत्किंचिन्नरश्रेष्ठमन्युरेषोऽपनीयताम्/यावत्त्वंनवनंयातःपुरादस्मादभित्वरन्/पितातावन्नतेरामस्नास्यतेभोक्ष्यतेऽपिवा/धिक्कष्टमितिनिःश्वस्यराजाशोकपरिप्लुतः/मूर्छितोन्यपतत्तस्मिन्पर्यङ्केहेमभूषिते/रामोऽप्युत्थाप्यराजानंकैकेय्याभिप्रचोदितः/कशयेवाहतोवाजीवनंगन्तुंकृतत्वरः/तदप्रियमनार्यायावचनंदारुणोदरम्/श्रुत्वागतव्यथोरामःकैकेयींवाक्यमब्रवीत्/नाहमर्थपरोदेविलोकमावस्तुमुत्सहे/विद्धिमामृषिभिस्तुल्यंकेवलंधर्ममास्थितम्/यदत्रभवतःकिंचिच्छक्यंकर्तुंप्रियंमया/प्राणानपिपरित्यज्यसर्वथाकृतमेवतत्/नह्यतोधर्मचरणंकिंचिदस्तिमहत्तरम्/यथापितरिशुश्रूषातस्यवावचनक्रिया/अनुक्तोऽप्यत्रभवताभवत्यावचनादहम्/वनेवत्स्यामिविजनेवर्षाणीहचतुर्दश/ननूनंमयिकैकेयिकिंचिदाशंससेगुणम्/यद्राजानमवोचस्त्वंममेश्वरतरासती/यावन्मातरमापृच्छेसीतांचानुनयाम्यहम्/ततोऽद्यैवगमिष्यामिदण्डकानांमहद्वनम्/भरतःपालयेद्राज्यंशुश्रूषेच्चपितुर्यथा/तहाभवत्याकर्तव्यंसहिधर्मःसनातनः/सरामस्यवचःश्रुत्वाभृशंदुःखहतःपिता/शोकादशक्नुवन्बाष्पंप्ररुरोदमहास्वनम्/वन्दित्वाचरणौरामोविसंज्ञस्यपितुस्तदा/कैकेय्याश्चाप्यनार्यायानिष्पपातमहाद्युतिः/सरामःपितरंकृत्वाकैकेयींचप्रदक्षिणम्/निष्क्रम्यान्तःपुरात्तस्मात्स्वंददर्शसुहृज्जनम्/तंबाष्पपरिपूर्णाक्षःपृष्ठतोऽनुजगामह/लक्ष्मणःपरमक्रुद्धःसुमित्रानन्दवर्धनः/आभिषेचनिकंभाण्डंकृत्वारामःप्रदक्षिणम्/शनैर्जगामसापेक्षोदृष्टिंतत्राविचालयन्/नचास्यमहतींलक्ष्मींराज्यनाशोऽपकर्षति/लोककान्तस्यकान्तत्वंशीतरश्मेरिवक्षपा/नवनंगन्तुकामस्यत्यजतश्चवसुंधराम्/सर्वलोकातिगस्येवलक्ष्यतेचित्तविक्रिया/धारयन्मनसादुःखमिन्द्रियाणिनिगृह्यच/प्रविवेशात्मवान्वेश्ममातुरप्रियशंसिवान्/प्रविश्यवेश्मातिभृशंमुदान्वितं॑समीक्ष्यतांचार्थविपत्तिमागताम्/नचैवरामोऽत्रजगामविक्रियां॑सुहृज्जनस्यात्मविपत्तिशङ्कया/रामस्तुभृशमायस्तोनिःश्वसन्निवकुञ्जरः/जगामसहितोभ्रात्रामातुरन्तःपुरंवशी2208/सोऽपश्यत्पुरुषंतत्रवृद्धंपरमपूजितम्/उपविष्टंगृहद्वारितिष्ठतश्चापरान्बहून्/प्रविश्यप्रथमांकक्ष्यांद्वितीयायांददर्शसः/ब्राह्मणान्वेदसंपन्नान्वृद्धान्राज्ञाभिसत्कृतान्/प्रणम्यरामस्तान्वृद्धांस्तृतीयायांददर्शसः/स्त्रियोवृद्धाश्चबालाश्चद्वाररक्षणतत्पराः/वर्धयित्वाप्रहृष्टास्ताःप्रविश्यचगृहंस्त्रियः/न्यवेदयन्तत्वरिताराममातुःप्रियंतदा/कौसल्यापितदादेवीरात्रिंस्थित्वासमाहिता/प्रभातेत्वकरोत्पूजांविष्णोःपुत्रहितैषिणी22014/साक्षौमवसनाहृष्टानित्यंव्रतपरायणा/अग्निंजुहोतिस्मतदामन्त्रवत्कृतमङ्गला/प्रविश्यचतदारामोमातुरन्तःपुरंशुभम्/ददर्शमातरंतत्रहावयन्तींहुताशनम्/साचिरस्यात्मजंदृष्ट्वामातृनन्दनमागतम्/अभिचक्रामसंहृष्टाकिशोरंवडवायथा/तमुवाचदुराधर्षंराघवंसुतमात्मनः/कौसल्यापुत्रवात्सल्यादिदंप्रियहितंवचः/वृद्धानांधर्मशीलानांराजर्षीणांमहात्मनाम्/प्राप्नुह्यायुश्चकीर्तिंचधर्मंचोपहितंकुले/सत्यप्रतिज्ञंपितरंराजानंपश्यराघव/अद्यैवहित्वांधर्मात्मायौवराज्येऽभिषेक्ष्यति/मातरंराघवःकिंचित्प्रसार्याञ्जलिमब्रवीत्/सस्वभावविनीतश्चगौरवाच्चतदानतः/देविनूनंनजानीषेमहद्भयमुपस्थितम्/इदंतवचदुःखायवैदेह्यालक्ष्मणस्यच/चतुर्दशहिवर्षाणिवत्स्यामिविजनेवने/मधुमूलफलैर्जीवन्हित्वामुनिवदामिषम्22029/भरतायमहाराजोयौवराज्यंप्रयच्छति/मांपुनर्दण्डकारण्यंविवासयतितापसं/तामदुःखोचितांदृष्ट्वापतितांकदलीमिव/रामस्तूत्थापयामासमातरंगतचेतसं/उपावृत्योत्थितांदीनांवडवामिववाहिताम्/पांशुगुण्ठितसर्वाग्नींविममर्शचपाणिना/साराघवमुपासीनमसुखार्तासुखोचिता/उवाचपुरुषव्याघ्रमुपशृण्वतिलक्ष्मणे/यदिपुत्रनजायेथाममशोकायराघव/नस्मदुःखमतोभूयःपश्येयमहमप्रजा/एकएवहिवन्ध्यायाःशोकोभवतिमानवः/अप्रजास्मीतिसंतापोनह्यन्यःपुत्रविद्यते/नदृष्टपूर्वंकल्याणंसुखंवापतिपौरुषे/अपिपुत्रेविपश्येयमितिरामास्थितंमया/साबहून्यमनोज्ञानिवाक्यानिहृदयच्छिदाम्/अहंश्रोष्येसपत्नीनामवराणांवरासती/अतोदुःखतरंकिंनुप्रमदानांभविष्यति/त्वयिसंनिहितेऽप्येवमहमासंनिराकृता/किंपुनःप्रोषितेतातध्रुवंमरणमेवमे/योहिमांसेवतेकश्चिदथवाप्यनुवर्तते/कैकेय्याःपुत्रमन्वीक्ष्यसजनोनाभिभाषते/दशसप्तचवर्षाणितवजातस्यराघव/अतीतानिप्रकाङ्क्षन्त्यामयादुःखपरिक्षयम्22045/उपवासैश्चयोगैश्चबहुभिश्चपरिश्रमैः/दुःखंसंवर्धितोमोघंत्वंहिदुर्गतयामया/स्थिरंतुहृदयंमन्येममेदंयन्नदीर्यते/प्रावृषीवमहानद्याःस्पृष्टंकूलंनवाम्भसा/ममैवनूनंमरणंनविद्यते॑नचावकाशोऽस्तियमक्षयेमम/यदन्तकोऽद्यैवनमांजिहीर्षति॑प्रसह्यसिंहोरुदतींमृगीमिव/स्थिरंहिनूनंहृदयंममायसं॑नभिद्यतेयद्भुविनावदीर्यते/अनेनदुःखेनचदेहमर्पितं॑ध्रुवंह्यकालेमरणंनविद्यते/इदंतुदुःखंयदनर्थकानिमे॑व्रतानिदानानिचसंयमाश्चहि/तपश्चतप्तंयदपत्यकारणात्॑सुनिष्फलंबीजमिवोप्तमूषरे/यदिह्यकालेमरणंस्वयेच्छया॑लभेतकश्चिद्गुरुदुःखकर्शितः/गताहमद्यैवपरेतसंसदं॑विनात्वयाधेनुरिवात्मजेनवै/भृशमसुखममर्षितातदा॑बहुविललापसमीक्ष्यराघवम्/व्यसनमुपनिशाम्यसामहत्॑सुतमिवबद्धमवेक्ष्यकिंनरी22055/तथातुविलपन्तींतांकौसल्यांराममातरम्2211/उवाचलक्ष्मणोदीनस्तत्कालसदृशंवचः/नरोचतेममाप्येतदार्येयद्राघवोवनम्/त्यक्त्वाराज्यश्रियंगच्छेत्स्त्रियावाक्यवशंगतः/विपरीतश्चवृद्धश्चविषयैश्चप्रधर्षितः/नृपःकिमिवनब्रूयाच्चोद्यमानःसमन्मथः/नास्यापराधंपश्यामिनापिदोषंतथाविधम्/येननिर्वास्यतेराष्ट्राद्वनवासायराघवः/नतंपश्याम्यहंलोकेपरोक्षमपियोनरः/अमित्रोऽपिनिरस्तोऽपियोऽस्यदोषमुदाहरेत्/देवकल्पमृजुंदान्तंरिपूणामपिवत्सलम्/अवेक्षमाणःकोधर्मंत्यजेत्पुत्रमकारणात्/तदिदंवचनंराज्ञःपुनर्बाल्यमुपेयुषः/पुत्रःकोहृदयेकुर्याद्राजवृत्तमनुस्मरन्/यावदेवनजानातिकश्चिदर्थमिमंनरः/तावदेवमयासाधमात्मस्थंकुरुशासनम्/मयापार्श्वेसधनुषातवगुप्तस्यराघव/कःसमर्थोऽधिकंकर्तुंकृतान्तस्येवतिष्ठतः/निर्मनुष्यामिमांसर्वामयोध्यांमनुजर्षभ/करिष्यामिशरैस्तीक्ष्णैर्यदिस्थास्यतिविप्रिये/भरतस्याथपक्ष्योवायोवास्यहितमिच्छति/सर्वानेतान्वधिष्यामिमृदुर्हिपरिभूयते/त्वयाचैवमयाचैवकृत्वावैरमनुत्तमम्/कस्यशक्तिःश्रियंदातुंभरतायारिशासन/अनुरक्तोऽस्मिभावेनभ्रातरंदेवितत्त्वतः/सत्येनधनुषाचैवदत्तेनेष्टेनतेशपे/दीप्तमग्निमरण्यंवायदिरामःप्रवेक्ष्यते/प्रविष्टंतत्रमांदेवित्वंपूर्वमवधारय/हरामिवीर्याद्दुःखंतेतमःसूर्यइवोदितः/देवीपश्यतुमेवीर्यंराघवश्चैवपश्यतु/एतत्तुवचनंश्रुत्वालक्ष्मणस्यमहात्मनः/उवाचरामंकौसल्यारुदन्तीशोकलालसा/भ्रातुस्तेवदतःपुत्रलक्ष्मणस्यश्रुतंत्वया/यदत्रानन्तरंतत्त्वंकुरुष्वयदिरोचते/नचाधर्म्यंवचःश्रुत्वासपत्न्याममभाषितम्/विहायशोकसंतप्तांगन्तुमर्हसिमामितः/धर्मज्ञयदिधर्मिष्ठोधर्मंचरितुमिच्छसि/शुश्रूषमामिहस्थस्त्वंचरधर्ममनुत्तमम्/शुश्रूषुर्जननींपुत्रस्वगृहेनियतोवसन्/परेणतपसायुक्तःकाश्यपस्त्रिदिवंगतः/यथैवराजापूज्यस्तेगौरवेणतथाह्यहम्/त्वांनाहमनुजानामिनगन्तव्यमितोवनम्/त्वद्वियोगान्नमेकार्यंजीवितेनसुखेनवा/त्वयासहममश्रेयस्तृणानामपिभक्षणम्/यदित्वंयास्यसिवनंत्यक्त्वामांशोकलालसाम्/अहंप्रायमिहासिष्येनहिशक्ष्यामिजीवितुम्/ततस्त्वंप्राप्स्यसेपुत्रनिरयंलोकविश्रुतम्/ब्रह्महत्यामिवाधर्मात्समुद्रःसरितांपतिः/विलपन्तींतथादीनांकौसल्यांजननींततः/उवाचरामोधर्मात्मावचनंधर्मसंहितम्/नास्तिशक्तिःपितुर्वाक्यंसमतिक्रमितुंमम/प्रसादयेत्वांशिरसागन्तुमिच्छाम्यहंवनम्/ऋषिणाचपितुर्वाक्यंकुर्वताव्रतचारिणा/गौर्हताजानताधर्मंकण्डुनापिविपश्चिता/अस्माकंचकुलेपूर्वंसगरस्याज्ञयापितुः/खनद्भिःसागरैर्भूतिमवाप्तःसुमहान्वधः/जामदग्न्येनरामेणरेणुकाजननीस्वयम्/कृत्तापरशुनारण्येपितुर्वचनकारिणा/नखल्वेतन्मयैकेनक्रियतेपितृशासनम्/पूर्वैरयमभिप्रेतोगतोमार्गोऽनुगम्यते/तदेतत्तुमयाकार्यंक्रियतेभुविनान्यथा/पितुर्हिवचनंकुर्वन्नकश्चिन्नामहीयते/तामेवमुक्त्वाजननींलक्ष्मणंपुनरब्रवीत्/तवलक्ष्मणजानामिमयिस्नेहमनुत्तमम्/अभिप्रायमविज्ञायसत्यस्यचशमस्यच/धर्मोहिपरमोलोकेधर्मेसत्यंप्रतिष्ठितम्/धर्मसंश्रितमेतच्चपितुर्वचनमुत्तमम्/संश्रुत्यचपितुर्वाक्यंमातुर्वाब्राह्मणस्यवा/नकर्तव्यंवृथावीरधर्ममाश्रित्यतिष्ठता/सोऽहंनशक्ष्यामिपितुर्नियोगमतिवर्तितुम्/पितुर्हिवचनाद्वीरकैकेय्याहंप्रचोदितः/तदेनांविसृजानार्यांक्षत्रधर्माश्रितांमतिम्/धर्ममाश्रयमातैक्ष्ण्यंमद्बुद्धिरनुगम्यताम्/तमेवमुक्त्वासौहार्दाद्भ्रातरंलक्ष्मणाग्रजः/उवाचभूयःकौसल्यांप्राञ्जलिःशिरसानतः/अनुमन्यस्वमांदेविगमिष्यन्तमितोवनम्/शापितासिममप्राणैःकुरुस्वस्त्ययनानिमे/तीर्णप्रतिज्ञश्चवनात्पुनरेष्याम्यहंपुरीम्/यशोह्यहंकेवलराज्यकारणान्॑नपृष्ठतःकर्तुमलंमहोदयम्/अदीर्घकालेनतुदेविजीविते॑वृणेऽवरामद्यमहीमधर्मतः/प्रसादयन्नरवृषभःसमातरं॑पराक्रमाज्जिगमिषुरेवदण्डकान्/अथानुजंभृशमनुशास्यदर्शनं॑चकारतांहृदिजननींप्रदक्षिणम्22164/अथतंव्यथयादीनंसविशेषममर्षितम्/श्वसन्तमिवनागेन्द्रंरोषविस्फारितेक्षणम्2221/आसाद्यरामःसौमित्रिंसुहृदंभ्रातरंप्रियम्/उवाचेदंसधैर्येणधारयन्सत्त्वमात्मवान्/सौमित्रेयोऽभिषेकार्थेममसंभारसंभ्रमः/अभिषेकनिवृत्त्यर्थेसोऽस्तुसंभारसंभ्रमः/यस्यामदभिषेकार्थंमानसंपरितप्यते/मातानःसायथानस्यात्सविशङ्कातथाकुरु/तस्याःशङ्कामयंदुःखंमुहूर्तमपिनोत्सहे/मनसिप्रतिसंजातंसौमित्रेऽहमुपेक्षितुम्/नबुद्धिपूर्वंनाबुद्धंस्मरामीहकदाचन/मातॄणांवापितुर्वाहंकृतमल्पंचविप्रियम्/सत्यःसत्याभिसंधश्चनित्यंसत्यपराक्रमः/परलोकभयाद्भीतोनिर्भयोऽस्तुपितामम/तस्यापिहिभवेदस्मिन्कर्मण्यप्रतिसंहृते/सत्यंनेतिमनस्तापस्तस्यतापस्तपेच्चमाम्/अभिषेकविधानंतुतस्मात्संहृत्यलक्ष्मण/अन्वगेवाहमिच्छामिवनंगन्तुमितःपुनः/ममप्रव्राजनादद्यकृतकृत्यानृपात्मजा/सुतंभरतमव्यग्रमभिषेचयिताततः/मयिचीराजिनधरेजटामण्डलधारिणि/गतेऽरण्यंचकैकेय्याभविष्यतिमनःसुखम्/बुद्धिःप्रणीतायेनेयंमनश्चसुसमाहितम्/तत्तुनार्हामिसंक्लेष्टुंप्रव्रजिष्यामिमाचिरम्/कृतान्तस्त्वेवसौमित्रेद्रष्टव्योमत्प्रवासने/राज्यस्यचवितीर्णस्यपुनरेवनिवर्तने/कैकेय्याःप्रतिपत्तिर्हिकथंस्यान्ममपीडने/यदिभावोनदैवोऽयंकृतान्तविहितोभवेत्/जानासिहियथासौम्यनमातृषुममान्तरम्/भूतपूर्वंविशेषोवातस्यामयिसुतेऽपिवा/सोऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैःप्रवासार्थैश्चदुर्वचैः/उग्रैर्वाक्यैरहंतस्यानान्यद्दैवात्समर्थये/कथंप्रकृतिसंपन्नाराजपुत्रीतथागुणा/ब्रूयात्साप्राकृतेवस्त्रीमत्पीडांभर्तृसंनिधौ/यदचिन्त्यंतुतद्दैवंभूतेष्वपिनहन्यते/व्यक्तंमयिचतस्यांचपतितोहिविपर्ययः/कश्चिद्दैवेनसौमित्रेयोद्धुमुत्सहतेपुमान्/यस्यनग्रहणंकिंचित्कर्मणोऽन्यत्रदृश्यते/सुखदुःखेभयक्रोधौलाभालाभौभवाभवौ/यस्यकिंचित्तथाभूतंननुदैवस्यकर्मतत्/व्याहतेऽप्यभिषेकेमेपरितापोनविद्यते/तस्मादपरितापःसंस्त्वमप्यनुविधायमाम्/प्रतिसंहारयक्षिप्रमाभिषेचनिकींक्रियाम्/नलक्ष्मणास्मिन्ममराज्यविघ्ने॑मातायवीयस्यतिशङ्कनीया/दैवाभिपन्नाहिवदन्त्यनिष्टं॑जानासिदैवंचतथाप्रभावम्22230/इतिब्रुवतिरामेतुलक्ष्मणोऽधःशिरामुहुः/श्रुत्वामध्यंजगामेवमनसादुःखहर्षयोः2231/तदातुबद्ध्वाभ्रुकुटींभ्रुवोर्मध्येनरर्षभ/निशश्वासमहासर्पोबिलस्थइवरोषितः/तस्यदुष्प्रतिवीक्ष्यंतद्भ्रुकुटीसहितंतदा/बभौक्रुद्धस्यसिंहस्यमुखस्यसदृशंमुखम्/अग्रहस्तंविधुन्वंस्तुहस्तीहस्तमिवात्मनः/तिर्यगूर्ध्वंशरीरेचपातयित्वाशिरोधराम्/अग्राक्ष्णावीक्षमाणस्तुतिर्यग्भ्रातरमब्रवीत्/अस्थानेसंभ्रमोयस्यजातोवैसुमहानयम्/धर्मदोषप्रसङ्गेनलोकस्यानतिशङ्कया/कथंह्येतदसंभ्रान्तस्त्वद्विधोवक्तुमर्हति/यथादैवमशौण्डीरंशौण्डीरःक्षत्रियर्षभः/किंनामकृपणंदैवमशक्तमभिशंससि/पापयोस्तुकथंनामतयोःशङ्कानविद्यते/सन्तिधर्मोपधाःश्लक्ष्णाधर्मात्मन्किंनबुध्यसे/लोकविद्विष्टमारब्धंत्वदन्यस्याभिषेचनम्/येनेयमागताद्वैधंतवबुद्धिर्महीपते/सहिधर्मोममद्वेष्यःप्रसङ्गाद्यस्यमुह्यसि/यद्यपिप्रतिपत्तिस्तेदैवीचापितयोर्मतम्/तथाप्युपेक्षणीयंतेनमेतदपिरोचते/विक्लवोवीर्यहीनोयःसदैवमनुवर्तते/वीराःसंभावितात्मानोनदैवंपर्युपासते/दैवंपुरुषकारेणयःसमर्थःप्रबाधितुम्/नदैवेनविपन्नार्थःपुरुषःसोऽवसीदति/द्रक्ष्यन्तित्वद्यदैवस्यपौरुषंपुरुषस्यच/दैवमानुषयोरद्यव्यक्ताव्यक्तिर्भविष्यति/अद्यमत्पौरुषहतंदैवंद्रक्ष्यन्तिवैजनाः/यद्दैवादाहतंतेऽद्यदृष्टंराज्याभिषेचनम्/अत्यङ्कुशमिवोद्दामंगजंमदबलोद्धतम्/प्रधावितमहंदैवंपौरुषेणनिवर्तये/लोकपालाःसमस्तास्तेनाद्यरामाभिषेचनम्/नचकृत्स्नास्त्रयोलोकाविहन्युःकिंपुनःपिता/यैर्विवासस्तवारण्येमिथोराजन्समर्थितः/अरण्येतेविवत्स्यन्तिचतुर्दशसमास्तथा/अहंतदाशांछेत्स्यामिपितुस्तस्याश्चयातव/अभिषेकविघातेनपुत्रराज्यायवर्तते/मद्बलेनविरुद्धायनस्याद्दैवबलंतथा/प्रभविष्यतिदुःखाययथोग्रंपौरुषंमम/ऊर्ध्वंवर्षसहस्रान्तेप्रजापाल्यमनन्तरम्/आर्यपुत्राःकरिष्यन्तिवनवासंगतेत्वयि/पूर्वराजर्षिवृत्त्याहिवनवासोविधीयते/प्रजानिक्षिप्यपुत्रेषुपुत्रवत्परिपालने/सचेद्राजन्यनेकाग्रेराज्यविभ्रमशङ्कया/नैवमिच्छसिधर्मात्मन्राज्यंरामत्वमात्मनि/प्रतिजानेचतेवीरमाभूवंवीरलोकभाक्/राज्यंचतवरक्षेयमहंवेलेवसागरम्/मङ्गलैरभिषिञ्चस्वतत्रत्वंव्यापृतोभव/अहमेकोमहीपालानलंवारयितुंबलात्/नशोभार्थाविमौबाहूनधनुर्भूषणायमे/नासिराबन्धनार्थायनशराःस्तम्भहेतवः/अमित्रदमनार्थंमेसर्वमेतच्चतुष्टयम्/नचाहंकामयेऽत्यर्थंयःस्याच्छत्रुर्मतोमम/असिनातीक्ष्णधारेणविद्युच्चलितवर्चसा/प्रगृहीतेनवैशत्रुंवज्रिणंवानकल्पये/खड्गनिष्पेषनिष्पिष्टैर्गहनादुश्चराचमे/हस्त्यश्वनरहस्तोरुशिरोभिर्भवितामही/खड्गधाराहतामेऽद्यदीप्यमानाइवाद्रयः/पतिष्यन्तिद्विपाभूमौमेघाइवसविद्युतः/बद्धगोधाङ्गुलित्राणेप्रगृहीतशरासने/कथंपुरुषमानीस्यात्पुरुषाणांमयिस्थिते/बहुभिश्चैकमत्यस्यन्नेकेनचबहूञ्जनान्/विनियोक्ष्याम्यहंबाणान्नृवाजिगजमर्मसु/अद्यमेऽस्त्रप्रभावस्यप्रभावःप्रभविष्यति/राज्ञश्चाप्रभुतांकर्तुंप्रभुत्वंचतवप्रभो/अद्यचन्दनसारस्यकेयूरामोक्षणस्यच/वसूनांचविमोक्षस्यसुहृदांपालनस्यच/अनुरूपाविमौबाहूरामकर्मकरिष्यतः/अभिषेचनविघ्नस्यकर्तॄणांतेनिवारणे/ब्रवीहिकोऽद्यैवमयावियुज्यतां॑तवासुहृत्प्राणयशःसुहृज्जनैः/यथातवेयंवसुधावशेभवेत्॑तथैवमांशाधितवास्मिकिंकरः/विमृज्यबाष्पंपरिसान्त्व्यचासकृत्॑सलक्ष्मणंराघववंशवर्धनः/उवाचपित्र्येवचनेव्यवस्थितं॑निबोधमामेषहिसौम्यसत्पथः22341/तंसमीक्ष्यत्ववहितंपितुर्निर्देशपालने2241/कौसल्याबाष्पसंरुद्धावचोधर्मिष्ठमब्रवीत्/अदृष्टदुःखोधर्मात्मासर्वभूतप्रियंवदः/मयिजातोदशरथात्कथमुञ्छेनवर्तयेत्/यस्यभृत्याश्चदासाश्चमृष्टान्यन्नानिभुञ्जते/कथंसभोक्ष्यतेनाथोवनेमूलफलान्ययम्/कएतच्छ्रद्दधेच्छ्रुत्वाकस्यवानभवेद्भयम्/गुणवान्दयितोराज्ञोराघवोयद्विवास्यते/त्वयाविहीनामिहमांशोकाग्निरतुलोमहान्/प्रधक्ष्यतियथाकक्षंचित्रभानुर्हिमात्यये/कथंहिधेनुःस्वंवत्संगच्छन्तंनानुगच्छति/अहंत्वानुगमिष्यामियत्रपुत्रगमिष्यसि/तथानिगदितंमात्रातद्वाक्यंपुरुषर्षभः/श्रुत्वारामोऽब्रवीद्वाक्यंमातरंभृशदुःखिताम्/कैकेय्यावञ्चितोराजामयिचारण्यमाश्रिते/भवत्याचपरित्यक्तोननूनंवर्तयिष्यति/भर्तुःकिलपरित्यागोनृशंसःकेवलंस्त्रियाः/सभवत्यानकर्तव्योमनसापिविगर्हितः/यावज्जीवतिकाकुत्स्थःपितामेजगतीपतिः/शुश्रूषाक्रियतांतावत्सहिधर्मःसनातनः/एवमुक्तातुरामेणकौसल्याशुभदर्शना/तथेत्युवाचसुप्रीताराममक्लिष्टकारिणम्/एवमुक्तस्तुवचनंरामोधर्मभृतांवरः/भूयस्तामब्रवीद्वाक्यंमातरंभृशदुःखिताम्/मयाचैवभवत्याचकर्तव्यंवचनंपितुः/राजाभर्तागुरुःश्रेष्ठःसर्वेषामीश्वरःप्रभुः/इमानितुमहारण्येविहृत्यनवपञ्चच/वर्षाणिपरमप्रीतःस्थास्यामिवचनेतव/एवमुक्ताप्रियंपुत्रंबाष्पपूर्णाननातदा/उवाचपरमार्तातुकौसल्यापुत्रवत्सला/आसांरामसपत्नीनांवस्तुंमध्येनमेक्षमम्/नयमामपिकाकुत्स्थवनंवन्यंमृगींयथा/यदितेगमनेबुद्धिःकृतापितुरपेक्षया/तांतथारुदतींरामोरुदन्वचनमब्रवीत्/जीवन्त्याहिस्त्रियाभर्तादैवतंप्रभुरेवच/भवत्याममचैवाद्यराजाप्रभवतिप्रभुः/भरतश्चापिधर्मात्मासर्वभूतप्रियंवदः/भवतीमनुवर्तेतसहिधर्मरतःसदा/यथामयितुनिष्क्रान्तेपुत्रशोकेनपार्थिवः/श्रमंनावाप्नुयात्किंचिदप्रमत्तातथाकुरु/व्रतोपवासनिरतायानारीपरमोत्तमा/भर्तारंनानुवर्तेतसाचपापगतिर्भवेत्/शुश्रूषमेवकुर्वीतभर्तुःप्रियहितेरता/एषधर्मःपुरादृष्टोलोकेवेदेश्रुतःस्मृतः/पूज्यास्तेमत्कृतेदेविब्राह्मणाश्चैवसुव्रताः/एवंकालंप्रतीक्षस्वममागमनकाङ्क्षिणी/प्राप्स्यसेपरमंकामंमयिप्रत्यागतेसति/यदिधर्मभृतांश्रेष्ठोधारयिष्यतिजीवितम्/एवमुक्तातुरामेणबाष्पपर्याकुलेक्षणा/कौसल्यापुत्रशोकार्तारामंवचनमब्रवीत्/गच्छपुत्रत्वमेकाग्रोभद्रंतेऽस्तुसदाविभो/तथाहिरामंवनवासनिश्चितं॑समीक्ष्यदेवीपरमेणचेतसा/उवाचरामंशुभलक्षणंवचो॑बभूवचस्वस्त्ययनाभिकाङ्क्षिणी22438/सापनीयतमायासमुपस्पृश्यजलंशुचि2251/चकारमातारामस्यमङ्गलानिमनस्विनी/स्वस्तिसाध्याश्चविश्वेचमरुतश्चमहर्षयः/स्वस्तिधाताविधाताचस्वस्तिपूषाभगोऽर्यमा/ऋतवश्चैवपक्षाश्चमासाःसंवत्सराःक्षपाः/दिनानिचमुहूर्ताश्चस्वस्तिकुर्वन्तुतेसदा/स्मृतिर्धृतिश्चधर्मश्चपान्तुत्वांपुत्रसर्वतः/स्कन्दश्चभगवान्देवःसोमश्चसबृहस्पतिः/सप्तर्षयोनारदश्चतेत्वांरक्षन्तुसर्वतः/नक्षत्राणिचसर्वाणिग्रहाश्चसहदेवताः/महावनानिचरतोमुनिवेषस्यधीमतः/प्लवगावृश्चिकादंशामशकाश्चैवकानने/सरीसृपाश्चकीटाश्चमाभूवन्गहनेतव/महाद्विपाश्चसिंहाश्चव्याघ्राऋक्षाश्चदंष्ट्रिणः/महिषाःशृङ्गिणोरौद्रानतेद्रुह्यन्तुपुत्रक/नृमांसभोजनारौद्रायेचान्येसत्त्वजातयः/माचत्वांहिंसिषुःपुत्रमयासंपूजितास्त्विह/आगमास्तेशिवाःसन्तुसिध्यन्तुचपराक्रमाः/सर्वसंपत्तयोरामस्वस्तिमान्गच्छपुत्रक/स्वस्तितेऽस्त्वान्तरिक्षेभ्यःपार्थिवेभ्यःपुनःपुनः/सर्वेभ्यश्चैवदेवेभ्योयेचतेपरिपन्थिनः/सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्माभूतभर्तातथर्षयः/येचशेषाःसुरास्तेत्वांरक्षन्तुवनवासिनम्/इतिमाल्यैःसुरगणान्गन्धैश्चापियशस्विनी/स्तुतिभिश्चानुरूपाभिरानर्चायतलोचना/यन्मङ्गलंसहस्राक्षेसर्वदेवनमस्कृते/वृत्रनाशेसमभवत्तत्तेभवतुमङ्गलम्/यन्मङ्गलंसुपर्णस्यविनताकल्पयत्पुरा/अमृतंप्रार्थयानस्यतत्तेभवतुमङ्गलम्/ओषधींचापिसिद्धार्थांविशल्यकरणींशुभाम्/चकाररक्षांकौसल्यामन्त्रैरभिजजापच/आनम्यमूर्ध्निचाघ्रायपरिष्वज्ययशस्विनी/अवदत्पुत्रसिद्धार्थोगच्छरामयथासुखम्/अरोगंसर्वसिद्धार्थमयोध्यांपुनरागतम्/पश्यामित्वांसुखंवत्ससुस्थितंराजवेश्मनि/मयार्चितादेवगणाःशिवादयो॑महर्षयोभूतमहासुरोरगाः/अभिप्रयातस्यवनंचिरायते॑हितानिकाङ्क्षन्तुदिशश्चराघव/इतीवचाश्रुप्रतिपूर्णलोचना॑समाप्यचस्वस्त्ययनंयथाविधि/प्रदक्षिणंचैवचकारराघवं॑पुनःपुनश्चापिनिपीड्यसस्वजे/तथातुदेव्यासकृतप्रदक्षिणो॑निपीड्यमातुश्चरणौपुनःपुनः/जगामसीतानिलयंमहायशाः॑सराघवःप्रज्वलितःस्वयाश्रिया22547/अभिवाद्यतुकौसल्यांरामःसंप्रस्थितोवनम्/कृतस्वस्त्ययनोमात्राधर्मिष्ठेवर्त्मनिस्थितः2261/विराजयन्राजसुतोराजमार्गंनरैर्वृतम्/हृदयान्याममन्थेवजनस्यगुणवत्तया/वैदेहीचापितत्सर्वंनशुश्रावतपस्विनी/तदेवहृदितस्याश्चयौवराज्याभिषेचनम्/देवकार्यंस्मसाकृत्वाकृतज्ञाहृष्टचेतना/अभिज्ञाराजधर्माणांराजपुत्रंप्रतीक्षते/प्रविवेशाथरामस्तुस्ववेश्मसुविभूषितम्/प्रहृष्टजनसंपूर्णंह्रियाकिंचिदवाङ्मुखः/अथसीतासमुत्पत्यवेपमानाचतंपतिम्/अपश्यच्छोकसंतप्तंचिन्ताव्याकुलिलेन्द्रियम्/विवर्णवदनंदृष्ट्वातंप्रस्विन्नममर्षणम्/आहदुःखाभिसंतप्ताकिमिदानीमिदंप्रभो/अद्यबार्हस्पतःश्रीमान्युक्तःपुष्योनराघव/प्रोच्यतेब्राह्मणैःप्राज्ञैःकेनत्वमसिदुर्मनाः/नतेशतशलाकेनजलफेननिभेनच/आवृतंवदनंवल्गुछत्रेणाभिविराजते/व्यजनाभ्यांचमुख्याभ्यांशतपत्रनिभेक्षणम्/चन्द्रहंसप्रकाशाभ्यांवीज्यतेनतवाननम्/वाग्मिनोबन्दिनश्चापिप्रहृष्टास्त्वंनरर्षभ/स्तुवन्तोनाद्यदृश्यन्तेमङ्गलैःसूतमागधाः/नतेक्षौद्रंचदधिचब्राह्मणावेदपारगाः/मूर्ध्निमूर्धावसिक्तस्यदधतिस्मविधानतः/नत्वांप्रकृतयःसर्वाश्रेणीमुख्याश्चभूषिताः/अनुव्रजितुमिच्छन्तिपौरजापपदास्तथा/चतुर्भिर्वेगसंपन्नैर्हयैःकाञ्चनभूषणैः/मुख्यःपुष्यरथोयुक्तःकिंनगच्छतितेऽग्रतः/नहस्तीचाग्रतःश्रीमांस्तवलक्षणपूजितः/प्रयाणेलक्ष्यतेवीरकृष्णमेघगिरिप्रभः/नचकाञ्चनचित्रंतेपश्यामिप्रियदर्शन/भद्रासनंपुरस्कृत्ययान्तंवीरपुरःसरम्/अभिषेकोयदासज्जःकिमिदानीमिदंतव/अपूर्वोमुखवर्णश्चनप्रहर्षश्चलक्ष्यते/इतीवविलपन्तींतांप्रोवाचरघुनन्दनः/सीतेतत्रभवांस्तातप्रव्राजयतिमांवनम्/कुलेमहतिसंभूतेधर्मज्ञेधर्मचारिणि/शृणुजानकियेनेदंक्रमेणाभ्यागतंमम/राज्ञासत्यप्रतिज्ञेनपित्रादशरथेनमे/कैकेय्यैप्रीतमनसापुरादत्तौमहावरौ/तयाद्यममसज्जेऽस्मिन्नभिषेकेनृपोद्यते/प्रचोदितःससमयोधर्मेणप्रतिनिर्जितः/चतुर्दशहिवर्षाणिवस्तव्यंदण्डकेमया/पित्रामेभरतश्चापियौवराज्येनियोजितः/सोऽहंत्वामागतोद्रष्टुंप्रस्थितोविजनंवनम्/भरतस्यसमीपेतेनाहंकथ्यःकदाचन/ऋद्धियुक्ताहिपुरुषानसहन्तेपरस्तवम्/तस्मान्नतेगुणाःकथ्याभरतस्याग्रतोमम/नापित्वंतेनभर्तव्याविशेषेणकदाचन/अनुकूलतयाशक्यंसमीपेतस्यवर्तितुम्/अहंचापिप्रतिज्ञांतांगुरोःसमनुपालयन्/वनमद्यैवयास्यामिस्थिराभवमनस्विनि/यातेचमयिकल्याणिवनंमुनिनिषेवितम्/व्रतोपवासरतयाभवितव्यंत्वयानघे/काल्यमुत्थायदेवानांकृत्वापूजांयथाविधि/वन्दितव्योदशरथःपिताममनरेश्वरः/माताचममकौसल्यावृद्धासंतापकर्शिता/धर्ममेवाग्रतःकृत्वात्वत्तःसंमानमर्हति/वन्दितव्याश्चतेनित्यंयाःशेषामममातरः/स्नेहप्रणयसंभोगैःसमाहिमममातरः/भ्रातृपुत्रसमौचापिद्रष्टव्यौचविशेषतः/त्वयालक्ष्मणशत्रुघ्नौप्राणैःप्रियतरौमम/विप्रियंनचकर्तव्यंभरतस्यकदाचन/सहिराजाप्रभुश्चैवदेशस्यचकुलस्यच/आराधिताहिशीलेनप्रयत्नैश्चोपसेविताः/राजानःसंप्रसीदन्तिप्रकुप्यन्तिविपर्यये/औरसानपिपुत्रान्हित्यजन्त्यहितकारिणः/समर्थान्संप्रगृह्णन्तिजनानपिनराधिपाः/अहंगमिष्यामिमहावनंप्रिये॑त्वयाहिवस्तव्यमिहैवभामिनि/यथाव्यलीकंकुरुषेनकस्यचित्॑तथात्वयाकार्यमिदंवचोमम22638/एवमुक्तातुवैदेहीप्रियार्हाप्रियवादिनी/प्रणयादेवसंक्रुद्धाभर्तारमिदमब्रवीत्2271/आर्यपुत्रपितामाताभ्रातापुत्रस्तथास्नुषा/स्वानिपुण्यानिभुञ्जानाःस्वंस्वंभाग्यमुपासते/भर्तुर्भाग्यंतुभार्यैकाप्राप्नोतिपुरुषर्षभ/अतश्चैवाहमादिष्टावनेवस्तव्यमित्यपि/नपितानात्मजोनात्मानमातानसखीजनः/इहप्रेत्यचनारीणांपतिरेकोगतिःसदा/यदित्वंप्रस्थितोदुर्गंवनमद्यैवराघव/अग्रतस्तेगमिष्यामिमृद्नन्तीकुशकण्टकान्/ईर्ष्यारोषौबहिष्कृत्यभुक्तशेषमिवोदकम्/नयमांवीरविश्रब्धःपापंमयिनविद्यते/प्रासादाग्रैर्विमानैर्वावैहायसगतेनवा/सर्वावस्थागताभर्तुःपादच्छायाविशिष्यते/अनुशिष्टास्मिमात्राचपित्राचविविधाश्रयम्/नास्मिसंप्रतिवक्तव्यावर्तितव्यंयथामया/सुखंवनेनिवत्स्यामियथैवभवनेपितुः/अचिन्तयन्तीत्रींल्लोकांश्चिन्तयन्तीपतिव्रतम्/शुश्रूषमाणातेनित्यंनियताब्रह्मचारिणी/सहरंस्येत्वयावीरवनेषुमधुगन्धिषु/त्वंहिकर्तुंवनेशक्तोरामसंपरिपालनम्/अन्यस्यपैजनस्येहकिंपुनर्मममानद/फलमूलाशनानित्यंभविष्यामिनसंशयः/नतेदुःखंकरिष्यामिनिवसन्तीसहत्वया/इच्छामिसरितःशैलान्पल्वलानिवनानिच/द्रष्टुंसर्वत्रनिर्भीतात्वयानाथेनधीमता/हंसकारण्डवाकीर्णाःपद्मिनीःसाधुपुष्पिताः/इच्छेयंसुखिनीद्रष्टुंत्वयावीरेणसंगता/सहत्वयाविशालाक्षरंस्येपरमनन्दिनी/एवंवर्षसहस्राणांशतंवाहंत्वयासह/स्वर्गेऽपिचविनावासोभवितायदिराघव/त्वयाममनरव्याघ्रनाहंतमपिरोचये/अहंगमिष्यामिवनंसुदुर्गमं॑मृगायुतंवानरवारणैर्युतम्/वनेनिवत्स्यामियथापितुर्गृहे॑तवैवपादावुपगृह्यसंमता/अनन्यभावामनुरक्तचेतसं॑त्वयावियुक्तांमरणायनिश्चिताम्/नयस्वमांसाधुकुरुष्वयाचनां॑नतेमयातोगुरुताभविष्यति/तथाब्रुवाणामपिधर्मवत्सलो॑नचस्मसीतांनृवरोनिनीषति/उवाचचैनांबहुसंनिवर्तने॑वनेनिवासस्यचदुःखितांप्रति22724/सएवंब्रुवतींसीतांधर्मज्ञोधर्मवत्सलः2281/निवर्तनार्थेधर्मात्मावाक्यमेतदुवाचह/सीतेमहाकुलीनासिधर्मेचनिरतासदा/इहाचरस्वधर्मंत्वंमायथामनसःसुखम्/सीतेयथात्वांवक्ष्यामितथाकार्यंत्वयाबले/वनेदोषाहिबहवोवदतस्तान्निबोधमे/सीतेविमुच्यतामेषावनवासकृतामतिः/बहुदोषंहिकान्तारंवनमित्यभिधीयते/हितबुद्ध्याखलुवचोमयैतदभिधीयते/सदासुखंनजानामिदुःखमेवसदावनम्/गिरिनिर्झरसंभूतागिरिकन्दरवासिनाम्/सिंहानांनिनदादुःखाःश्रोतुंदुःखमतोवनम्/सुप्यतेपर्णशय्यासुस्वयंभग्नासुभूतले/रात्रिषुश्रमखिन्नेनतस्माद्दुःखतरंवनम्/उपवासश्चकर्तव्यायथाप्राणेनमैथिलि/जटाभारश्चकर्तव्योवल्कलाम्बरधारिणा/अतीववातस्तिमिरंबुभुक्षाचात्रनित्यशः/भयानिचमहान्त्यत्रततोदुःखतरंवनम्/सरीसृपाश्चबहवोबहुरूपाश्चभामिनि/चरन्तिपृथिवींदर्पादतोदुखतरंवनम्/नदीनिलयनाःसर्पानदीकुटिलगामिनः/तिष्ठन्त्यावृत्यपन्थानमतोदुःखतरंवनम्/पतंगावृश्चिकाःकीटादंशाश्चमशकैःसह/बाधन्तेनित्यमबलेसर्वंदुःखमतोवनम्/द्रुमाःकण्टकिनश्चैवकुशकाशाश्चभामिनि/वनेव्याकुलशाखाग्रास्तेनदुःखतरंवनम्/तदलंतेवनंगत्वाक्षमंनहिवनंतव/विमृशन्निहपश्यामिबहुदोषतरंवनम्/वनंतुनेतुंनकृतामतिस्तदा॑बभूवरामेणयदामहात्मना/नतस्यसीतावचनंचकारतत्॑ततोऽब्रवीद्राममिदंसुदुःखिता22826/एतत्तुवचनंश्रुत्वासीतारामस्यदुःखिता/प्रसक्ताश्रुमुखीमन्दमिदंवचनमब्रवीत्2291/येत्वयाकीर्तितादोषावनेवस्तव्यतांप्रति/गुणानित्येवतान्विद्धितवस्नेहपुरस्कृतान्/त्वयाचसहगन्तव्यंमयागुरुजनाज्ञया/त्वद्वियोगेनमेरामत्यक्तव्यमिहजीवितम्/नचमांत्वत्समीपस्थमपिशक्नोतिराघव/सुराणामीश्वरःशक्रःप्रधर्षयितुमोजसा/पतिहीनातुयानारीनसाशक्ष्यतिजीवितुम्/काममेवंविधंरामत्वयाममविदर्शितम्/अथचापिमहाप्राज्ञब्राह्मणानांमयाश्रुतम्/पुरापितृगृहेसत्यंवस्तव्यंकिलमेवने/लक्षणिभ्योद्विजातिभ्यःश्रुत्वाहंवचनंगृहे/वनवासकृतोत्साहानित्यमेवमहाबल/आदेशोवनवासस्यप्राप्तव्यःसमयाकिल/सात्वयासहतत्राहंयास्यामिप्रियनान्यथा/कृतादेशाभविष्यामिगमिष्यामिसहत्वया/कालश्चायंसमुत्पन्नःसत्यवाग्भवतुद्विजः/वनवासेहिजानामिदुःखानिबहुधाकिल/प्राप्यन्तेनियतंवीरपुरुषैरकृतात्मभिः/कन्ययाचपितुर्गेहेवनवासःश्रुतोमया/भिक्षिण्याःसाधुवृत्तायामममातुरिहाग्रतः/प्रसादितश्चवैपूर्वंत्वंवैबहुविधंप्रभो/गमनंवनवासस्यकाङ्क्षितंहिसहत्वया/कृतक्षणाहंभद्रंतेगमनंप्रतिराघव/वनवासस्यशूरस्यचर्याहिममरोचते/शुद्धात्मन्प्रेमभावाद्धिभविष्यामिविकल्मषा/भर्तारमनुगच्छन्तीभर्ताहिममदैवतम्/प्रेत्यभावेऽपिकल्याणःसंगमोमेसहत्वया/श्रुतिर्हिश्रूयतेपुण्याब्राह्मणानांयशस्विनाम्/इहलोकेचपितृभिर्यास्त्रीयस्यमहामते/अद्भिर्दत्तास्वधर्मेणप्रेत्यभावेऽपितस्यसा/एवमस्मात्स्वकांनारींसुवृत्तांहिपतिव्रताम्/नाभिरोचयसेनेतुंत्वंमांकेनेहहेतुना/भक्तांपतिव्रतांदीनांमांसमांसुखदुःखयोः/नेतुमर्हसिकाकुत्स्थसमानसुखदुःखिनीम्/यदिमांदुःखितामेवंवनंनेतुंनचेच्छसि/विषमग्निंजलंवाहमास्थास्येमृत्युकारणात्/एवंबहुविधंतंसायाचतेगमनंप्रति/नानुमेनेमहाबाहुस्तांनेतुंविजनंवनम्/एवमुक्तातुसाचिन्तांमैथिलीसमुपागता/स्नापयन्तीवगामुष्णैरश्रुभिर्नयनच्युतैः/चिन्तयन्तींतथातांतुनिवर्तयितुमात्मवान्/क्रोधाविष्टांतुवैदेहींकाकुत्स्थोबह्वसान्त्वयत्/सान्त्व्यमानातुरामेणमैथिलीजनकात्मजा/वनवासनिमित्तायभर्तारमिदमब्रवीत्2301/सातमुत्तमसंविग्नासीताविपुलवक्षसं/प्रणयाच्चाभिमानाच्चपरिचिक्षेपराघवम्/किंत्वामन्यतवैदेहःपितामेमिथिलाधिपः/रामजामातरंप्राप्यस्त्रियंपुरुषविग्रहम्/अनृतंबललोकोऽयमज्ञानाद्यद्धिवक्ष्यति/तेजोनास्तिपरंरामेतपतीवदिवाकरे/किंहिकृत्वाविषण्णस्त्वंकुतोवाभयमस्तिते/यत्परित्यक्तुकामस्त्वंमामनन्यपरायणाम्/द्युमत्सेनसुतंवीरसत्यवन्तमनुव्रताम्/सावित्रीमिवमांविद्धित्वमात्मवशवर्तिनीम्/नत्वहंमनसाप्यन्यंद्रष्टास्मित्वदृतेऽनघ/त्वयाराघवगच्छेयंयथान्याकुलपांसनी/स्वयंतुभार्यांकौमारींचिरमध्युषितांसतीम्/शैलूषइवमांरामपरेभ्योदातुमिच्छसि/समामनादायवनंनत्वंप्रस्थातुमर्हसि/तपोवायदिवारण्यंस्वर्गोवास्यात्सहत्वया/नचमेभवितातत्रकश्चित्पथिपरिश्रमः/पृष्ठतस्तवगच्छन्त्याविहारशयनेष्वपि/कुशकाशशरेषीकायेचकण्टकिनोद्रुमाः/तूलाजिनसमस्पर्शामार्गेममसहत्वया/महावातसमुद्धूतंयन्मामवकरिष्यति/रजोरमणतन्मन्येपरार्ध्यमिवचन्दनम्/शाद्वलेषुयदासिष्येवनान्तेवनगोरचा/कुथास्तरणतल्पेषुकिंस्यात्सुखतरंततः/पत्रंमूलंफलंयत्त्वमल्पंवायदिवाबहु/दास्यसिस्वयमाहृत्यतन्मेऽमृतरसोपमम्/नमातुर्नपितुस्तत्रस्मरिष्यामिनवेश्मनः/आर्तवान्युपभुञ्जानापुष्पाणिचफलानिच/नचतत्रगतःकिंचिद्द्रष्टुमर्हसिविप्रियम्/मत्कृतेनचतेशोकोनभविष्यामिदुर्भरा/यस्त्वयासहसस्वर्गोनिरयोयस्त्वयाविना/इतिजानन्परांप्रीतिंगच्छराममयासह/अथमामेवमव्यग्रांवनंनैवनयिष्यसि/विषमद्यैवपास्यामिमाविशंद्विषतांवशम्/पश्चादपिहिदुःखेनममनैवास्तिजीवितम्/उज्झितायास्त्वयानाथतदैवमरणंवरम्/इदंहिसहितुंशोकंमुहूर्तमपिनोत्सहे/किंपुनर्दशवर्षाणित्रीणिचैकंचदुःखिता/इतिसाशोकसंतप्ताविलप्यकरुणंबहु/चुक्रोशपतिमायस्ताभृशमालिङ्ग्यसस्वरम्/साविद्धाबहुभिर्वाक्यैर्दिग्धैरिवगजाङ्गना/चिरसंनियतंबाष्पंमुमोचाग्निमिवारणिः/तस्याःस्फटिकसंकाशंवारिसंतापसंभवम्/नेत्राभ्यांपरिसुस्रावपङ्कजाभ्यामिवोदकम्/तांपरिष्वज्यबाहुभ्यांविसंज्ञामिवदुःखिताम्/उवाचवचनंरामःपरिविश्वासयंस्तदा/नदेवितवदुःखेनस्वर्गमप्यभिरोचये/नहिमेऽस्तिभयंकिंचित्स्वयम्भोरिवसर्वतः/तवसर्वमभिप्रायमविज्ञायशुभानने/वासंनरोचयेऽरण्येशक्तिमानपिरक्षणे/यत्सृष्टासिमयासार्धंवनवासायमैथिलि/नविहातुंमयाशक्याकीर्तिरात्मवतायथा/धर्मस्तुगजनासोरुसद्भिराचरितःपुरा/तंचाहमनुवर्तेऽद्ययथासूर्यंसुवर्चला/एषधर्मस्तुसुश्रोणिपितुर्मातुश्चवश्यता/अतश्चाज्ञांव्यतिक्रम्यनाहंजीवितुमुत्सहे/समांपितायथाशास्तिसत्यधर्मपथेस्थितः/तथावर्तितुमिच्छामिसहिधर्मःसनातनः/अनुगच्छस्वमांभीरुसहधर्मचरीभव/ब्राह्मणेभ्यश्चरत्नानिभिक्षुकेभ्यश्चभोजनम्/देहिचाशंसमानेभ्यःसंत्वरस्वचमाचिरम्/अनुकूलंतुसाभर्तुर्ज्ञात्वागमनमात्मनः/क्षिप्रंप्रमुदितादेवीदातुमेवोपचक्रमे/ततःप्रहृष्टापरिपूर्णमानसा॑यशस्विनीभर्तुरवेक्ष्यभाषितम्/धनानिरत्नानिचदातुमङ्गना॑प्रचक्रमेधर्मभृतांमनस्विनी23047/ततोऽब्रवीन्महातेजारामोलक्ष्मणमग्रतः/स्थितंप्राग्गामिनंवीरंयाचमानंकृताञ्जलिम्2319/मयाद्यसहसौमित्रेत्वयिगच्छतितद्वनम्/कोभरिष्यतिकौसल्यांसुमित्रांवायशस्विनीम्/अभिवर्षतिकामैर्यःपर्जन्यःपृथिवीमिव/सकामपाशपर्यस्तोमहातेजामहीपतिः/साहिराज्यमिदंप्राप्यनृपस्याश्वपतेःसुता/दुःखितानांसपत्नीनांनकरिष्यतिशोभनम्/एवमुक्तस्तुरामेणलक्ष्मणःश्लक्ष्णयागिरा/प्रत्युवाचतदारामंवाक्यज्ञोवाक्यकोविदम्/तवैवतेजसावीरभरतःपूजयिष्यति/कौसल्यांचसुमित्रांचप्रयतोनात्रसंशयः/कौसल्याबिभृयादार्यासहस्रमपिमद्विधान्/यस्याःसहस्रंग्रामाणांसंप्राप्तमुपजीवनम्/धनुरादायसशरंखनित्रपिटकाधरः/अग्रतस्तेगमिष्यामिपन्थानमनुदर्शयन्/आहरिष्यामितेनित्यंमूलानिचफलानिच/वन्यानियानिचान्यानिस्वाहाराणितपस्विनाम्/भवांस्तुसहवैदेह्यागिरिसानुषुरंस्यते/अहंसर्वंकरिष्यामिजाग्रतःस्वपतश्चते/रामस्त्वनेनवाक्येनसुप्रीतःप्रत्युवाचतम्/व्रजापृच्छस्वसौमित्रेसर्वमेवसुहृज्जनम्/येचराज्ञोददौदिव्येमहात्मावरुणःस्वयम्/जनकस्यमहायज्ञेधनुषीरौद्रदर्शने/अभेद्यकवचेदिव्येतूणीचाक्षयसायकौ/आदित्यविमलौचोभौखड्गौहेमपरिष्कृतौ/सत्कृत्यनिहितंसर्वमेतदाचार्यसद्मनि/सत्वमायुधमादायक्षिप्रमाव्रजलक्ष्मण/ससुहृज्जनमामन्त्र्यवनवासायनिश्चितः/इक्ष्वाकुगुरुमामन्त्र्यजग्राहायुधमुत्तमम्/तद्दिव्यंराजशार्दूलःसत्कृतंमाल्यभूषितम्/रामायदर्शयामाससौमित्रिःसर्वमायुधम्/तमुवाचात्मवान्रामःप्रीत्यालक्ष्मणमागतम्/कालेत्वमागतःसौम्यकाङ्क्षितेममलक्ष्मण/अहंप्रदातुमिच्छामियदिदंमामकंधनम्/ब्राह्मणेभ्यस्तपस्विभ्यस्त्वयासहपरंतप/वसन्तीहदृढंभक्त्यागुरुषुद्विजसत्तमाः/तेषामपिचमेभूयःसर्वेषांचोपजीविनाम्/वसिष्ठपुत्रंतुसुयज्ञमार्यं॑त्वमानयाशुप्रवरंद्विजानाम्/अभिप्रयास्यामिवनंसमस्तान्॑अभ्यर्च्यशिष्टानपरान्द्विजातीन्23137/ततःशासनमाज्ञायभ्रातुःशुभतरंप्रियम्/गत्वासप्रविवेशाशुसुयज्ञस्यनिवेशनम्2321/तंविप्रमग्न्यगारस्थंवन्दित्वालक्ष्मणोऽब्रवीत्/सखेऽभ्यागच्छपश्यत्वंवेश्मदुष्करकारिणः/ततःसंध्यामुपास्याशुगत्वासौमित्रिणासह/जुष्टंतत्प्राविशल्लक्ष्म्यारम्यंरामनिवेशनम्/तमागतंवेदविदंप्राञ्जलिःसीतयासह/सुयज्ञमभिचक्रामराघवोऽग्निमिवार्चितम्/जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैःकुण्डलैःशुभैः/सहेमसूत्रैर्मणिभिःकेयूरैर्वलयैरपि/अन्यैश्चरत्नैर्बहुभिःकाकुत्स्थःप्रत्यपूजयत्/सुयज्ञंसतदोवाचरामःसीताप्रचोदितः/हारंचहेमसूत्रंचभार्यायैसौम्यहारय/रशनांचाधुनासीतादातुमिच्छतितेसखे/पर्यङ्कमग्र्यास्तरणंनानारत्नविभूषितम्/तमपीच्छतिवैदेहीप्रतिष्ठापयितुंत्वयि/नागःशत्रुंजयोनाममातुलोयंददौमम/तंतेगजसहस्रेणददामिद्विजपुंगव/इत्युक्तःसहिरामेणसुयज्ञःप्रतिगृह्यतत्/रामलक्ष्मणसीतानांप्रयुयोजाशिषःशिवाः/अथभ्रातरमव्यग्रंप्रियंरामःप्रियंवदः/सौमित्रिंतमुवाचेदंब्रह्मेवत्रिदशेश्वरम्/अगस्त्यंकौशिकंचैवतावुभौब्राह्मणोत्तमौ/अर्चयाहूयसौमित्रेरत्नैःसस्यमिवाम्बुभिः/कौसल्यांचयआशीर्भिर्भक्तःपर्युपतिष्ठति/आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्चवेदवित्/तस्ययानंचदासीश्चसौमित्रेसंप्रदापय/कौशेयानिचवस्त्राणियावत्तुष्यतिसद्विजः/सूतश्चित्ररथश्चार्यःसचिवःसुचिरोषितः/तोषयैनंमहार्हैश्चरत्नैर्वस्त्रैर्धनैस्तथा/शालिवाहसहस्रंचद्वेशतेभद्रकांस्तथा/व्यञ्जनार्थंचसौमित्रेगोसहस्रमुपाकुरु/ततःसपुरुषव्याघ्रस्तद्धनंलक्ष्मणःस्वयम्/यथोक्तंब्राह्मणेन्द्राणामददाद्धनदोयथा/अथाब्रवीद्बाष्पकलांस्तिष्ठतश्चोपजीविनः/संप्रदायबहुद्रव्यमेकैकस्योपजीविनः/लक्ष्मणस्यचयद्वेश्मगृहंचयदिदंमम/अशून्यंकार्यमेकैकंयावदागमनंमम/इत्युक्त्वादुःखितंसर्वंजनंतमुपजीविनम्/उवाचेदंधनध्यक्षंधनमानीयतामिति/ततोऽस्यधनमाजह्रुःसर्वमेवोपजीविनः/ततःसपुरुषव्याघ्रस्तद्धनंसहलक्ष्मणः/द्विजेभ्योबालवृद्धेभ्यःकृपणेभ्योऽभ्यदापयत्/तत्रासीत्पिङ्गलोगार्ग्यस्त्रिजटोनामवैद्विजः/आपञ्चमायाःकक्ष्यायानैनंकश्चिदवारयत्/सराजपुत्रमासाद्यत्रिजटोवाक्यमब्रवीत्/निर्धनोबहुपुत्रोऽस्मिराजपुत्रमहायशः/उञ्छवृत्तिर्वनेनित्यंप्रत्यवेक्षस्वमामिति/तमुवाचततोरामःपरिहाससमन्वितम्/गवांसहस्रमप्येकंनतुविश्राणितंमया/परिक्षिपसिदण्डेनयावत्तावदवाप्स्यसि/सशाटींत्वरितःकट्यांसंभ्रान्तःपरिवेष्ट्यताम्/आविध्यदण्डंचिक्षेपसर्वप्राणेनवेगितः/उवाचचततोरामस्तंगार्ग्यमभिसान्त्वयन्/मन्युर्नखलुकर्तव्यःपरिहासोह्ययंमम/ततःसभार्यस्त्रिजटोमहामुनिर्॑गवामनीकंप्रतिगृह्यमोदितः/यशोबलप्रीतिसुखोपबृंहिणीस्॑तदाशिषःप्रत्यवदन्महात्मनः23243/दत्त्वातुसहवैदेह्याब्राह्मणेभ्योधनंबहु/जग्मतुःपितरंद्रष्टुंसीतयासहराघवौ2331/ततोगृहीतेदुष्प्रेक्ष्येअशोभेतांतदायुधे/मालादामभिरासक्तेसीतयासमलंकृते/ततःप्रासादहर्म्याणिविमानशिखराणिच/अधिरुह्यजनःश्रीमानुदासीनोव्यलोकयत्/नहिरथ्याःस्मशक्यन्तेगन्तुंबहुजनाकुलाः/आरुह्यतस्मात्प्रासादान्दीनाःपश्यन्तिराघवम्/पदातिंवर्जितच्छत्रंरामंदृष्ट्वातदाजनाः/ऊचुर्बहुविधावाचःशोकोपहतचेतसः/यंयान्तमनुयातिस्मचतुरङ्गबलंमहत्/तमेकंसीतयासार्धमनुयातिस्मलक्ष्मणः/ऐश्वर्यस्यरसज्ञःसन्कामिनांचैवकामदः/नेच्छत्येवानृतंकर्तुंपितरंधर्मगौरवात्/यानशक्यापुराद्रष्टुंभूतैराकाशगैरपि/तामद्यसीतांपश्यन्तिराजमार्गगताजनाः/अङ्गरागोचितांसीतांरक्तचन्दनसेविनीम्/वर्षमुष्णंचशीतंचनेष्यत्याशुविवर्णताम्/अद्यनूनंदशरथःसत्त्वमाविश्यभाषते/नहिराजाप्रियंपुत्रंविवासयितुमर्हति/निर्गुणस्यापिपुत्रस्याकाथंस्याद्विप्रवासनम्/किंपुनर्यस्यलोकोऽयंजितोवृत्तेनकेवलम्/आनृशंस्यमनुक्रोशःश्रुतंशीलंदमःशमः/राघवंशोभयन्त्येतेषड्गुणाःपुरुषोत्तमम्/तस्मात्तस्योपघातेनप्रजाःपरमपीडिताः/औदकानीवसत्त्वानिग्रीष्मेसलिलसंक्षयात्/पीडयापीडितंसर्वंजगदस्यजगत्पतेः/मूलस्येवोपघातेनवृक्षःपुष्पफलोपगः/तेलक्ष्मणइवक्षिप्रंसपत्न्यःसहबान्धवाः/गच्छन्तमनुगच्छामोयेनगच्छतिराघवः/उद्यानानिपरित्यज्यक्षेत्राणिचगृहाणिच/एकदुःखसुखाराममनुगच्छामधार्मिकम्/समुद्धृतनिधानानिपरिध्वस्ताजिराणिच/उपात्तधनधान्यानिहृतसाराणिसर्वशः/रजसाभ्यवकीर्णानिपरित्यक्तानिदैवतैः/अस्मत्त्यक्तानिवेश्मानिकैकेयीप्रतिपद्यताम्/वनंनगरमेवास्तुयेनगच्छतिराघवः/अस्माभिश्चपरित्यक्तंपुरंसंपद्यतांवनम्/बिलानिदंष्ट्रिणःसर्वेसानूनिमृगपक्षिणः/अस्मत्त्यक्तंप्रपद्यन्तांसेव्यमानंत्यजन्तुच/इत्येवंविविधावाचोनानाजनसमीरिताः/शुश्रावरामःश्रुत्वाचनविचक्रेऽस्यमानसं/प्रतीक्षमाणोऽभिजनंतदार्तम्॑अनार्तरूपःप्रहसन्निवाथ/जगामरामःपितरंदिदृक्षुः॑पितुर्निदेशंविधिवच्चिकीर्षुः/तत्पूर्वमैक्ष्वाकसुतोमहात्मा॑रामोगमिष्यन्वनमार्तरूपम्/व्यतिष्ठतप्रेक्ष्यतदासुमन्त्रं॑पितुर्महात्माप्रतिहारणार्थम्/पितुर्निदेशेनतुधर्मवत्सलो॑वनप्रवेशेकृतबुद्धिनिश्चयः/सराघवःप्रेक्ष्यसुमन्त्रमब्रवीन्॑निवेदयस्वागमनंनृपायमे23331/सरामप्रेषितःक्षिप्रंसंतापकलुषेन्द्रियः/प्रविश्यनृपतिंसूतोनिःश्वसन्तंददर्शह2342/आलोक्यतुमहाप्राज्ञःपरमाकुलचेतसं/राममेवानुशोचन्तंसूतःप्राञ्जलिरासदत्/अयंसपुरुषव्याघ्रद्वारितिष्ठतितेसुतः/ब्राह्मणेभ्योधनंदत्त्वासर्वंचैवोपजीविनाम्/सत्वापश्यतुभद्रंतेरामःसत्यपराक्रमः/सर्वान्सुहृदआपृच्छ्यत्वामिदानींदिदृक्षते/गमिष्यतिमहारण्यंतंपश्यजगतीपते/वृतंराजगुणैःसर्वैरादित्यमिवरश्मिभिः/ससत्यवादीधर्मात्मागाम्भीर्यात्सागरोपमः/आकाशइवनिष्पङ्कोनरेन्द्रःप्रत्युवाचतम्/सुमन्त्रानयमेदारान्येकेचिदिहमामकाः/दारैःपरिवृतःसर्वैर्द्रष्टुमिच्छामिराघवम्/सोऽन्तःपुरमतीत्यैवस्त्रियस्तावाक्यमब्रवीत्/आर्योह्वयतिवोराजागम्यतांतत्रमाचिरम्/एवमुक्ताःस्त्रियःसर्वाःसुमन्त्रेणनृपाज्ञया/प्रचक्रमुस्तद्भवनंभर्तुराज्ञायशासनम्/अर्धसप्तशतास्तास्तुप्रमदास्ताम्रलोचनाः/कौसल्यांपरिवार्याथशनैर्जग्मुर्धृतव्रताः/आगतेषुचदारेषुसमवेक्ष्यमहीपतिः/उवाचराजातंसूतंसुमन्त्रानयमेसुतम्/ससूतोराममादायलक्ष्मणंमैथिलींतदा/जगामाभिमुखस्तूर्णंसकाशंजगतीपतेः/सराजापुत्रमायान्तंदृष्ट्वादूरात्कृताञ्जलिम्/उत्पपातासनात्तूर्णमार्तःस्त्रीजनसंवृतः/सोऽभिदुद्राववेगेनरामंदृष्ट्वाविशांपतिः/तमसंप्राप्यदुःखार्तःपपातभुविमूर्छितः/तंरामोऽभ्यपातत्क्षिप्रंलक्ष्मणश्चमहारथः/विसंज्ञमिवदुःखेनसशोकंनृपतिंतदा/स्त्रीसहस्रनिनादश्चसंजज्ञेराजवेश्मनि/हाहारामेतिसहसाभूषणध्वनिमूर्छितः/तंपरिष्वज्यबाहुभ्यांतावुभौरामलक्ष्मणौ/पर्यङ्केसीतयासार्धंरुदन्तःसमवेशयन्/अथरामोमुहूर्तेनलब्धसंज्ञंमहीपतिम्/उवाचप्राञ्जलिर्भूत्वाशोकार्णवपरिप्लुतम्/आपृच्छेत्वांमहाराजसर्वेषामीश्वरोऽसिनः/प्रस्थितंदण्डकारण्यंपश्यत्वंकुशलेनमाम्/लक्ष्मणंचानुजानीहिसीताचान्वेतिमांवनम्/कारणैर्बहुभिस्तथ्यैर्वार्यमाणौनचेच्छतः/अनुजानीहिसर्वान्नःशोकमुत्सृज्यमानद/लक्ष्मणंमांचसीतांचप्रजापतिरिवप्रजाः/प्रतीक्षमाणमव्यग्रमनुज्ञांजगतीपतेः/उवाचरर्जासंप्रेक्ष्यवनवासायराघवम्/अहंराघवकैकेय्यावरदानेनमोहितः/अयोध्यायास्त्वमेवाद्यभवराजानिगृह्यमाम्/एवमुक्तोनृपतिनारामोधर्मभृतांवरः/प्रत्युवाचाञ्जलिंकृत्वापितरंवाक्यकोविदः/भवान्वर्षसहस्रायपृथिव्यानृपतेपतिः/अहंत्वरण्येवत्स्यामिनमेकार्यंत्वयानृतम्/श्रेयसेवृद्धयेतातपुनरागमनायच/गच्छस्वारिष्टमव्यग्रःपन्थानमकुतोभयम्/अद्यत्विदानींरजनींपुत्रमागच्छसर्वथा/मातरंमांचसंपश्यन्वसेमामद्यशर्वरीम्/तर्पितःसर्वकामैस्त्वंश्वःकालेसाधयिष्यसि/अथरामस्तथाश्रुत्वापितुरार्तस्यभाषितम्/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रादीनोवचनमब्रवीत्/प्राप्स्यामियानद्यगुणान्कोमेश्वस्तान्प्रदास्यति/अपक्रमणमेवातःसर्वकामैरहंवृणे/इयंसराष्ट्रासजनाधनधान्यसमाकुला/मयाविसृष्टावसुधाभरतायप्रदीयताम्/अपगच्छतुतेदुःखंमाभूर्बाष्पपरिप्लुतः/नहिक्षुभ्यतिदुर्धर्षःसमुद्रःसरितांपतिः/नैवाहंराज्यमिच्छामिनसुखंनचमैथिलीम्/त्वामहंसत्यमिच्छामिनानृतंपुरुषर्षभ/पुरंचराष्ट्रंचमहीचकेवला॑मयानिसृष्टाभरतायदीयताम्/अहंनिदेशंभवतोऽनुपालयन्॑वनंगमिष्यामिचिरायसेवितुम्/मयानिसृष्टांभरतोमहीमिमां॑सशैलखण्डांसपुरांसकाननाम्/शिवांसुसीमामनुशास्तुकेवलं॑त्वयायदुक्तंनृपतेयथास्तुतत्/नमेतथापार्थिवधीयतेमनो॑महत्सुकामेषुनचात्मनःप्रिये/यथानिदेशेतवशिष्टसंमते॑व्यपैतुदुःखंतवमत्कृतेऽनघ/तदद्यनैवानघराज्यमव्ययं॑नसर्वकामान्नसुखंनमैथिलीम्/नजीवितंत्वामनृतेनयोजयन्॑वृणीयसत्यंव्रतमस्तुतेतथा/फलानिमूलानिचभक्षयन्वने॑गिरींश्चपश्यन्सरितःसरांसिच/वनंप्रविश्यैवविचित्रपादपं॑सुखीभविष्यामितवास्तुनिर्वृतिः23459/ततःसुमन्त्रमैक्ष्वाकःपीडितोऽत्रप्रतिज्ञया/सबाष्पमतिनिःश्वस्यजगादेदंपुनःपुनः2361/सूतरत्नसुसंपूर्णाचतुर्विधबलाचमूः/रागवस्यानुयात्रार्थंक्षिप्रंप्रतिविधीयताम्/रूपाजीवाचशालिन्योवणिजश्चमहाधनाः/शोभयन्तुकुमारस्यवाहिनींसुप्रसारिताः/येचैनमुपजीवन्तिरमतेयैश्चवीर्यतः/तेषांबहुविधंदत्त्वातानप्यत्रनियोजय/निघ्नन्मृगान्कुञ्जरांश्चपिबंश्चारण्यकंमधु/नदीश्चविविधाःपश्यन्नराज्यंसंस्मरिष्यति/धान्यकोशश्चयःकश्चिद्धनकोशश्चमामकः/तौराममनुगच्छेतांवसन्तंनिर्जनेवने/यजन्पुण्येषुदेशेषुविसृजंश्चाप्तदक्षिणाः/ऋषिभिश्चसमागम्यप्रवत्स्यतिसुखंवने/भरतश्चमहाबाहुरयोध्यांपालयिष्यति/सर्वकामैःपुनःश्रीमान्रामःसंसाध्यतामिति/एवंब्रुवतिकाकुत्स्थेकैकेय्याभयमागतम्/मुखंचाप्यगमाच्छेषंस्वरश्चापिन्यरुध्यत/साविषण्णाचसंत्रस्ताकैकेयीवाक्यमब्रवीत्/राज्यंगतजनंसाधोपीतमण्डांसुरामिव/निरास्वाद्यतमंशून्यंभरतोनाभिपत्स्यते/कैकेय्यांमुक्तलज्जायांवदन्त्यामतिदारुणम्/राजादशरथोवाक्यमुवाचायतलोचनाम्/वहन्तंकिंतुदसिमांनियुज्यधुरिमाहिते/कैकेयीद्विगुणंक्रुद्धाराजानमिदमब्रवीत्/तवैववंशेसगरोज्येष्ठंपुत्रमुपारुधत्/असमञ्जइतिख्यातंतथायंगन्तुमर्हति/एवमुक्तोधिगित्येवराजादशरथोऽब्रवीत्/व्रीडितश्चजनःसर्वःसाचतन्नावबुध्यत/तत्रवृद्धोमहामात्रःसिद्धार्थोनामनामतः/शुचिर्बहुमतोराज्ञःकैकेयीमिदमब्रवीत्/असमञ्जोगृहीत्वातुक्रीडितःपथिदारकान्/सरय्वाःप्रक्षिपन्नप्सुरमतेतेनदुर्मतिः/तंदृष्ट्वानागरःसर्वेक्रुद्धाराजानमब्रुवन्/असमञ्जंवृषीण्वैकमस्मान्वाराष्ट्रवर्धन/तानुवाचततोराजाकिंनिमित्तमिदंभयम्/ताश्चापिराज्ञासंपृष्टावाक्यंप्रकृतयोऽब्रुवन्/क्रीडितस्त्वेषनःपुत्रान्बालानुद्भ्रान्तचेतनः/सरय्वांप्रक्षिपन्मौर्ख्यादतुलांप्रीतिमश्नुते/सतासांवचनंश्रुत्वाप्रकृतीनांनराधिप/तंतत्याजाहितंपुत्रंतासांप्रियचिकीर्षया/इत्येवमत्यजद्राजासगरोवैसुधार्मिकः/रामःकिमकरोत्पापंयेनैवमुपरुध्यते/श्रुत्वातुसिद्धार्थवचोराजाश्रान्ततरस्वनः/शोकोपहतयावाचाकैकेयीमिदमब्रवीत्/अनुव्रजिष्याम्यहमद्यरामं॑राज्यंपरित्यज्यसुखंधनंच/सहैवराज्ञाभरतेनचत्वं॑यथासुखंभुङ्क्ष्वचिरायराज्यम्23633/महामात्रवचःश्रुत्वारामोदशरथंतदा2371/अन्वभाषतवाक्यंतुविनयज्ञोविनीतवत्/त्यक्तभोगस्यमेराजन्वनेवन्येनजीवतः/किंकार्यमनुयात्रेणत्यक्तसङ्गस्यसर्वतः/योहिदत्त्वाद्विपश्रेष्ठंकक्ष्यायांकुरुतेमनः/रज्जुस्नेहेनकिंतस्यत्यजतःकुञ्जरोत्तमम्/तथाममसतांश्रेष्ठकिंध्वजिन्याजगत्पते/सर्वाण्येवानुजानामिचीराण्येवानयन्तुमे/खनित्रपिटकेचोभेममानयतगच्छतः/चतुर्दशवनेवासंवर्षाणिवसतोमम/अथचीराणिकैकेयीस्वयमाहृत्यराघवम्/उवाचपरिधत्स्वेतिजनौघेनिरपत्रपा/सचीरेपुरुषव्याघ्रःकैकेय्याःप्रतिगृह्यते/सूक्ष्मवस्त्रमवक्षिप्यमुनिवस्त्राण्यवस्तह/लक्ष्मणश्चापितत्रैवविहायवसनेशुभे/तापसाच्छादनेचैवजग्राहपितुरग्रतः/अथात्मपरिधानार्थंसीताकौशेयवासिनी/समीक्ष्यचीरंसंत्रस्तापृषतीवागुरामिव/साव्यपत्रपमाणेवप्रतिगृह्यचदुर्मनाः/गन्धर्वराजप्रतिमंभर्तारमिदमब्रवीत्/कथंनुचीरंबध्नन्तिमुनयोवनवासिनः/कृत्वाकण्ठेचसाचीरमेकमादायपाणिना/तस्थौह्यकुषलातत्रव्रीडिताजनकात्मज/तस्यास्तत्क्षिप्रमागम्यरामोधर्मभृतांवरः/चीरंबबन्धसीतायाःकौशेयस्योपरिस्वयम्/तस्यांचीरंवसानायांनाथवत्यामनाथवत्/प्रचुक्रोशजनःसर्वोधिक्त्वांदशरथंत्विति/सनिःश्वस्योष्णमैक्ष्वाकस्तांभार्यामिदमब्रवीत्/कैकेयिकुशचीरेणनसीतागन्तुमर्हति/ननुपर्याप्तमेतत्तेपापेरामविवासनम्/किमेभिःकृपणैर्भूयःपातकैरपितेकृतैः/एवंब्रुवन्तंपितरंरामःसंप्रस्थितोवनम्/अवाक्शिरसमासीनमिदंवचनमब्रवीत्/इयंधार्मिककौसल्यामममातायशस्विनी/वृद्धाचाक्षुद्रशीलाचनचत्वांदेवगर्हिते/मयाविहीनांवरदप्रपन्नांशोकसागरम्/अदृष्टपूर्वव्यसनांभूयःसंमन्तुमर्हसि/इमांमहेन्द्रोपमजातगर्भिणीं॑तथाविधातुंजनमींममार्हसि/यथावनस्थेमयिशोककर्शिता॑नजीवितंन्यस्ययमक्षयंव्रजेत्23817/रामस्यतुवचःश्रुत्वामुनिवेषधरंचतम्/समीक्ष्यसहभार्याभीराजाविगतचेतनः2391/नैनंदुःखेनसंतप्तःप्रत्यवैक्षतराघवम्/नचैनमभिसंप्रेक्ष्यप्रत्यभाषतदुर्मनाः/समुहूर्तमिवासंज्ञोदुःखितश्चमहीपतिः/विललापमहाबाहूराममेवानुचिन्तयन्/मन्येखलुमयापूर्वंविवत्साबहवःकृताः/प्राणिनोहिंसितावापितस्मादिदमुपस्थितम्/नत्वेवानागतेकालेदेहाच्च्यवतिजीवितम्/कैकेय्याक्लिश्यमानस्यमृत्युर्ममनविद्यते/योऽहंपावकसंकाशंपश्यामिपुरतःस्थितम्/विहायवसनेसूक्ष्मेतापसाच्छादमात्मजम्/एकस्याःखलुकैकेय्याःकृतेऽयंक्लिश्यतेजनः/स्वार्थेप्रयतमानायाःसंश्रित्यनिकृतिंत्विमाम्/एवमुक्त्वातुवचनंबाष्पेणपिहितेक्ष्णह/रामेतिसकृदेवोक्त्वाव्याहर्तुंनशशाकह/संज्ञांतुप्रतिलभ्यैवमुहूर्तात्समहीपतिः/नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यांसुमन्त्रमिदमब्रवीत्/औपवाह्यंरथंयुक्त्वात्वमायाहिहयोत्तमैः/प्रापयैनंमहाभागमितोजनपदात्परम्/एवंमन्येगुणवतांगुणानांफलमुच्यते/पित्रामात्राचयत्साधुर्वीरोनिर्वास्यतेवनम्/राज्ञोवचनमाज्ञायसुमन्त्रःशीघ्रविक्रमः/योजयित्वाययौतत्ररथमश्वैरलंकृतम्/तंरथंराजपुत्रायसूतःकनकभूषितम्/आचचक्षेऽञ्जलिंकृत्वायुक्तंपरमवाजिभिः/राजासत्वरमाहूयव्यापृतंवित्तसंचये/उवाचदेशकालज्ञोनिश्चितंसर्वतःशुचि/वासांसिचमहार्हाणिभूषणानिवराणिच/वर्षाण्येतानिसंख्यायवैदेह्याःक्षिप्रमानय/नरेन्द्रेणैवमुक्तस्तुगत्वाकोशगृहंततः/प्रायच्छत्सर्वमाहृत्यसीतायैक्षिप्रमेवतत्/सासुजातासुजातानिवैदेहीप्रस्थितावनम्/भूषयामासगात्राणितैर्विचित्रैर्विभूषणैः/व्यराजयतवैदेहीवेश्मतत्सुविभूषिता/उद्यतोऽंशुमतःकालेखंप्रभेवविवस्वतः/तांभुजाभ्यांपरिष्वज्यश्वश्रूर्वचनमब्रवीत्/अनाचरन्तींकृपणंमूध्न्युपाघ्रायमैथिलीम्/असत्यःसर्वलोकेऽस्मिन्सततंसत्कृताःप्रियैः/भर्तारंनानुमन्यन्तेविनिपातगतंस्त्रियः/सत्वयानावमन्तव्यःपुत्रःप्रव्राजितोमम/तवदैवतमस्त्वेषनिर्धनःसधनोऽपिवा/विज्ञायवचनंसीतातस्याधर्मार्थसंहितम्/कृताञ्जलिरुवाचेदंश्वश्रूमभिमुखेस्थिता/करिष्येसर्वमेवाहमार्यायदनुशास्तिमाम्/अभिज्ञास्मियथाभर्तुर्वर्तितव्यंश्रुतंचमे/नमामसज्जनेनार्यासमानयितुमर्हति/धर्माद्विचलितुंनाहमलंचन्द्रादिवप्रभा/नातन्त्रीवाद्यतेवीणानाचक्रोवर्ततेरथः/नापतिःसुखमेधतेयास्यादपिशतात्मजा/मितंददातिहिपितामितंमातामितंसुतः/अमितस्यहिदातारंभर्तारंकानपूजयेत्/साहमेवंगताश्रेष्ठाश्रुतधर्मपरावरा/आर्येकिमवमन्येयंस्त्रीणांभर्ताहिदैवतम्/सीतायावचनंश्रुत्वाकौसल्याहृदयंगमम्/शुद्धसत्त्वामुमोचाश्रुसहसादुःखहर्षजम्/तांप्राञ्जलिरभिक्रम्यमातृमध्येऽतिसत्कृताम्/रामःपरमधर्मज्ञोमातरंवाक्यमब्रवीत्/अम्बमादुःखिताभूस्त्वंपश्यत्वंपितरंमम/क्षयोहिवनवासस्यक्षिप्रमेवभविष्यति/सुप्तायास्तेगमिष्यन्तिनववर्षाणिपञ्चच/सासमग्रमिहप्राप्तंमांद्रक्ष्यसिसुहृद्वृतम्/एतावदभिनीतार्थमुक्त्वासजननींवचः/त्रयःशतशतार्धाहिददर्शावेक्ष्यमातरः/ताश्चापिसतथैवार्तामातॄर्दशरथात्मजः/धर्मयुक्तमिदंवाक्यंनिजगादकृताञ्जलिः/संवासात्परुषंकिंचिदज्ञानाद्वापियत्कृतम्/तन्मेसमनुजानीतसर्वाश्चामन्त्रयामिवः/जज्ञेऽथतासांसंनादःक्रौञ्चीनामिवनिःस्वनः/मानवेन्द्रस्यभार्याणामेवंवदतिराघवे/मुरजपणवमेघघोषवद्॑दशरथवेश्मबभूवयत्पुरा/विलपितपरिदेवनाकुलं॑व्यसनगतंतदभूत्सुदुःखितम्23941/अथरामश्चसीताचलक्ष्मणश्चकृताञ्जलिः/उपसंगृह्यराजानंचक्रुर्दीनाःप्रदक्षिणम्2401/तंचापिसमनुज्ञाप्यधर्मज्ञःसीतयासह/राघवःशोकसंमूढोजननीमभ्यवादयत्/अन्वक्षंलक्ष्मणोभ्रातुःकौसल्यामभ्यवादयत्/अथमातुःसुमित्रायाजग्राहचरणौपुनः/तंवन्दमानंरुदतीमातासौमित्रिमब्रवीत्/हितकामामहाबाहुंमूर्ध्न्युपाघ्रायलक्ष्मणम्/सृष्टस्त्वंवनवासायस्वनुरक्तःसुहृज्जने/रामेप्रमादंमाकार्षीःपुत्रभ्रातरिगच्छति/व्यसनीवासमृद्धोवागतिरेषतवानघ/एषलोकेसतांधर्मोयज्ज्येष्ठवशगोभवेत्/इदंहिवृत्तमुचितंकुलस्यास्यसनातनम्/दानंदीक्षाचयज्ञेषुतनुत्यागोमृधेषुच/रामंदशरथंविद्धिमांविद्धिजनकात्मजाम्/अयोध्यामटवींविद्धिगच्छतातयथासुखम्/ततःसुमन्त्रःकाकुत्स्थंप्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्/विनीतोविनयज्ञश्चमातलिर्वासवंयथा/रथमारोहभद्रंतेराजपुत्रमहायशः/क्षिप्रंत्वांप्रापयिष्यामियत्रमांरामवक्ष्यसि/चतुर्दशहिवर्षाणिवस्तव्यानिवनेत्वया/तान्युपक्रमितव्यानियानिदेव्यासिचोदितः/तंरथंसूर्यसंकाशंसीताहृष्टेनचेतसा/आरुरोहवरारोहाकृत्वालंकारमात्मनः/तथैवायुधजातानिभ्रातृभ्यांकवचानिच/रथोपस्थेप्रतिन्यस्यसचर्मकठिनंचतत्/सीतातृतीयानारूढान्दृष्ट्वाधृष्टमचोदयत्/सुमन्त्रःसंमतानश्वान्वायुवेगसमाञ्जवे/प्रयातेतुमहारण्यंचिररात्रायराघवे/बभूवनगरेमूर्च्छाबलमूर्च्छाजनस्यच/तत्समाकुलसंभ्रान्तंमत्तसंकुपितद्विपम्/हयशिञ्जितनिर्घोषंपुरमासीन्महास्वनम्/ततःसबालवृद्धासापुरीपरमपीडिता/राममेवाभिदुद्रावघर्मार्तःसलिलंयथा/पार्श्वतःपृष्ठतश्चापिलम्बमानास्तदुन्मुखाः/बाष्पपूर्णमुखाःसर्वेतमूचुर्भृशदुःखिताः/संयच्छवाजिनांरश्मीन्सूतयाहिशनैःशनैः/मुखंद्रक्ष्यामिरामस्यदुर्दर्शंनोभविष्यति/आयसंहृदयंनूनंराममातुरसंशयम्/यद्देवगर्भप्रतिमेवनंयातिनभिद्यते/कृतकृत्याहिवैदेहीछायेवानुगतापतिम्/नजहातिरताधर्मेमेरुमर्कप्रभायथा/अहोलक्ष्मणसिद्धार्थःसततांप्रियवादिनम्/भ्रातरंदेवसंकाशंयस्त्वंपरिचरिष्यसि/महत्येषाहितेसिद्धिरेषचाभ्युदयोमहान्/एषस्वर्गस्यमार्गश्चयदेनमनुगच्छसि/एवंवदन्तस्तेसोढुंनशेकुर्बाष्पमागतम्/अथराजावृतःस्त्रीभिर्दीनाभिर्दीनचेतनः/निर्जगामप्रियंपुत्रंद्रक्ष्यामीतिब्रुवन्गृहात्/शुश्रुवेचाग्रतःस्त्रीणांरुदन्तीनांमहास्वनः/यथानादःकरेणूनांबद्धेमहतिकुञ्जरे/पिताचराजाकाकुत्स्थःश्रीमान्सन्नस्तदाबभौ/परिपूर्णःशशीकालेग्रहेणोपप्लुतोयथा/ततोहलहलाशब्दोजज्ञेरामस्यपृष्ठतः/नराणांप्रेक्ष्यराजानंसीदन्तंभृशदुःखितम्/हारामेतिजनाःकेचिद्राममातेतिचापरे/अन्तःपुरंसमृद्धंचक्रोशन्तंपर्यदेवयन्/अन्वीक्षमाणोरामस्तुविषण्णंभ्रान्तचेतसं/राजानंमातरंचैवददर्शानुगतौपथि/धर्मपाशेनसंक्षिप्तःप्रकाशंनाभ्युदैक्षत/पदातिनौचयानार्हावदुःखार्हौसुखोचितौ/दृष्ट्वासंचोदयामासशीघ्रंयाहीतिसारथिम्/नहितत्पुरुषव्याघ्रोदुःखदंदर्शनंपितुः/मातुश्चसहितुंशक्तस्तोत्रार्दितइवद्विपः/तथारुदन्तींकौसल्यांरथंतमनुधावतीम्/क्रोशन्तींरामरामेतिहासीतेलक्ष्मणेतिच/असकृत्प्रैक्षततदानृत्यन्तीमिवमातरम्/तिष्ठेतिराजाचुक्रोषयाहियाहीतिराघवः/सुमन्त्रस्यबभूवात्माचक्रयोरिवचान्तरा/नाश्रौषमितिराजानमुपालब्धोऽपिवक्ष्यसि/चिरंदुःखस्यपापिष्ठमितिरामस्तमब्रवीत्/रामस्यसवचःकुर्वन्ननुज्ञाप्यचतंजनम्/व्रजतोऽपिहयाञ्शीघ्रंचोदयामाससारथिः/न्यवर्ततजनोराज्ञोरामंकृत्वाप्रदक्षिणम्/मनसाप्यश्रुवेगैश्चनन्यवर्ततमानुषम्/यमिच्छेत्पुनरायान्तंनैनंदूरमनुव्रजेत्/इत्यमात्यामहाराजमूचुर्दशरथंवचः/तेषांवचःसर्वगुणोपपन्नं॑प्रस्विन्नगात्रःप्रविषण्णरूपः/निशम्यराजाकृपणःसभार्यो॑व्यवस्थितस्तंसुतमीक्षमाणः24051/तस्मिंस्तुपुरुषव्याघ्रेनिष्क्रामतिकृताञ्जलौ/आर्तशब्दोहिसंजज्ञेस्त्रीणामन्तःपुरेमहान्2411/अनाथस्यजनस्यास्यदुर्बलस्यतपस्विनः/योगतिंशरणंचासीत्सनाथःक्वनुगच्छति/नक्रुध्यत्यभिशस्तोऽपिक्रोधनीयानिवर्जयन्/क्रुद्धान्प्रसादयन्सर्वान्समदुःखःक्वगच्छति/कौसल्यायांमहातेजायथामातरिवर्तते/तथायोवर्ततेऽस्मासुमहात्माक्वनुगच्छति/कैकेय्याक्लिश्यमानेनराज्ञासंचोदितोवनम्/परित्राताजनस्यास्यजगतःक्वनुगच्छति/अहोनिश्चेतनोराजाजीवलोकस्यसंप्रियम्/धर्म्यंसत्यव्रतंरामंवनवासोप्रवत्स्यति/इतिसर्वामहिष्यस्ताविवत्साइवधेनवः/रुरुदुश्चैवदुःखार्ताःसस्वरंचविचुक्रुशुः/सतमन्तःपुरेघोरमार्तशब्दंमहीपतिः/पुत्रशोकाभिसंतप्तःश्रुत्वाचासीत्सुदुःखितः/नाग्निहोत्राण्यहूयन्तसूर्यश्चान्तरधीयत/व्यसृजन्कवलान्नागागावोवत्सान्नपाययन्/त्रिशङ्कुर्लोहिताङ्गश्चबृहस्पतिबुधावपि/दारुणाःसोममभ्येत्यग्रहाःसर्वेव्यवस्थिताः/नक्षत्राणिगतार्चींषिग्रहाश्चगततेजसः/विशाखाश्चसधूमाश्चनभसिप्रचकाशिरे/अकस्मान्नागरःसर्वोजनोदैन्यमुपागमत्/आहारेवाविहारेवानकश्चिदकरोन्मनः/बाष्पपर्याकुलमुखोराजमार्गगतोजनः/नहृष्टोलक्ष्यतेकश्चित्सर्वःशोकपरायणः/नवातिपवनःशीतोनशशीसौम्यदर्शनः/नसूर्यस्तपतेलोकंसर्वंपर्याकुलंजगत्/अनर्थिनःसुताःस्त्रीणांभर्तारोभ्रातरस्तथा/सर्वेसर्वंपरित्यज्यराममेवान्वचिन्तयन्/येतुरामस्यसुहृदःसर्वेतेमूढचेतसः/शोकभारेणचाक्रान्ताःशयनंनजुहुस्तदा/ततस्त्वयोध्यारहितामहात्मना॑पुरंदरेणेवमहीसपर्वता/चचालघोरंभयभारपीडिता॑सनागयोधाश्वगणाननादच24121/यावत्तुनिर्यतस्तस्यरजोरूपमदृश्यत/नैवेक्ष्वाकुवरस्तावत्संजहारात्मचक्षुषी2421/यावद्राजाप्रियंपुत्रंपश्यत्यत्यन्तधार्मिकम्/तावद्व्यवर्धतेवास्यधरण्यांपुत्रदर्शने/नपश्यतिरजोऽप्यस्ययदारामस्यभूमिपः/तदार्तश्चविषण्णश्चपपातधरणीतले/तस्यदक्षिणमन्वगात्कौसल्याबाहुमङ्गना/वामंचास्यान्वगात्पार्श्वंकैकेयीभरतप्रिया/तांनयेनचसंपन्नोधर्मेणनिवयेनच/उवाचराजाकैकेयींसमीक्ष्यव्यथितेन्द्रियः/कैकेयिमाममाङ्गानिस्प्राक्षीस्त्वंदुष्टचारिणी/नहित्वांद्रष्टुमिच्छामिनभार्यानचबान्धवी/येचत्वामुपजीवन्तिनाहंतेषांनतेमम/केवलार्थपरांहित्वांत्यक्तधर्मांत्यजाम्यहम्/अगृह्णांयच्चतेपाणिमग्निंपर्यणयंचयत्/अनुजानामितत्सर्वमस्मिंल्लोकेपरत्रच/भरतश्चेत्प्रतीतःस्याद्राज्यंप्राप्येदमव्ययम्/यन्मेसदद्यात्पित्रर्थंमामातद्दत्तमागमत्/अथरेणुसमुध्वस्तंतमुत्थाप्यनराधिपम्/न्यवर्तततदादेवीकौसल्याशोककर्शिता/हत्वेवब्राह्मणंकामात्स्पृष्ट्वाग्निमिवपाणिना/अन्वतप्यतधर्मात्मापुत्रंसंचिन्त्यतापसं/निवृत्यैवनिवृत्यैवसीदतोरथवर्त्मसु/राज्ञोनातिबभौरूपंग्रस्तस्यांशुमतोयथा/विललापचदुःखार्तःप्रियंपुत्रमनुस्मरन्/नगरान्तमनुप्राप्तंबुद्ध्वापुत्रमथाब्रवीत्/वाहनानांचमुख्यानांवहतांतंममात्मजम्/पदानिपथिदृश्यन्तेसमहात्मानदृश्यते/सनूनंक्वचिदेवाद्यवृक्षमूलमुपाश्रितः/काष्ठंवायदिवाश्मानमुपधायशयिष्यते/उत्थास्यतिचमेदिन्याःकृपणःपांशुगुण्ठितः/विनिःश्वसन्प्रस्रवणात्करेणूनामिवर्षभः/द्रक्ष्यन्तिनूनंपुरुषादीर्घबाहुंवनेचराः/राममुत्थायगच्छन्तंलोकनाथमनाथवत्/सकामाभवकैकेयिविधवाराज्यमावस/नहितंपुरुषव्याघ्रंविनाजीवितुमुत्सहे/इत्येवंविलपन्राजाजनौघेनाभिसंवृतः/अपस्नातइवारिष्टंप्रविवेशपुरोत्तमम्/शून्यचत्वरवेश्मान्तांसंवृतापणदेवताम्/क्लान्तदुर्बलदुःखार्तांनात्याकीर्णमहापथाम्/तामवेक्ष्यपुरींसर्वांराममेवानुचिन्तयन्/विलपन्प्राविशद्राजागृहंसूर्यइवाम्बुदम्/महाह्रदमिवाक्षोभ्यंसुपर्णेनहृतोरगम्/रामेणरहितंवेश्मवैदेह्यालक्ष्मणेनच/कौसल्यायागृहंशीघ्रंराममातुर्नयन्तुमाम्/इतिब्रुवन्तंराजानमनयन्द्वारदर्शितः/ततस्तत्रप्रविष्टस्यकौसल्यायानिवेशनम्/अधिरुह्यापिशयनंबभूवलुलितंमनः/तच्चदृष्ट्वामहाराजोभुजमुद्यम्यवीर्यवान्/उच्चैःस्वरेणचुक्रोशहाराघवजहासिमाम्/सुखिताबततंकालंजीविष्यन्तिनरोत्तमाः/परिष्वजन्तोयेरामंद्रक्ष्यन्तिपुनरागतम्/नत्वांपश्यामिकौसल्येसाधुमांपाणिनास्पृश/रामंमेऽनुगतादृष्टिरद्यापिननिवर्तते/तंराममेवानुविचिन्तयन्तं॑समीक्ष्यदेवीशयनेनरेन्द्रम्/उपोपविश्याधिकमार्तरूपा॑विनिःश्वसन्तीविललापकृच्छ्रं24235/ततःसमीक्ष्यशयनेसन्नंशोकेनपार्थिवम्/कौसल्यापुत्रशोकार्तातमुवाचमहीपतिम्2431/राघवोनरशार्दूलविषमुप्त्वाद्विजिह्ववत्/विचरिष्यतिकैकेयीनिर्मुक्तेवहिपन्नगी/विवास्यरामंसुभगालब्धकामासमाहिता/त्रासयिष्यतिमांभूयोदुष्टाहिरिववेश्मनि/अथस्मनगरेरामश्चरन्भैक्षंगृहेवसेत्/कामकारोवरंदातुमपिदासंममात्मजम्/पातयित्वातुकैकेय्यारामंस्थानाद्यथेष्टतः/प्रदिष्टोरक्षसांभागःपर्वणीवाहिताग्निना/गजराजगतिर्वीरोमहाबाहुर्धनुर्धरः/वनमाविशतेनूनंसभार्यःसहलक्ष्मणः/वनेत्वदृष्टदुःखानांकैकेय्यानुमतेत्वया/त्यक्तानांवनवासायकान्ववस्थाभविष्यति/तेरत्नहीनास्तरुणाःफलकालेविवासिताः/कथंवत्स्यन्तिकृपणाःफलमूलैःकृताशनाः/अपीदानींसकालःस्यान्ममशोकक्षयःशिवः/सभार्यंयत्सहभ्रात्रापश्येयमिहराघवम्/श्रुत्वैवोपस्थितौवीरौकदायोध्याभविष्यति/यशस्विनीहृष्टजनासूच्छ्रितध्वजमालिनी/कदाप्रेक्ष्यनरव्याघ्रावरण्यात्पुनरागतौ/नन्दिष्यतिपुरीहृष्टासमुद्रइवपर्वणि/कदायोध्यांमहाबाहुःपुरींवीरःप्रवेक्ष्यति/पुरस्कृत्यरथेसीतांवृषभोगोवधूमिव/कदाप्राणिसहस्राणिराजमार्गेममात्मजौ/लाजैरवकरिष्यन्तिप्रविशन्तावरिंदमौ/कदासुमनसःकन्याद्विजातीनांफलानिच/प्रदिशन्त्यःपुरींहृष्टाःकरिष्यन्तिप्रदक्षिणम्/कदापरिणतोबुद्ध्यावयसाचामरप्रभः/अभ्युपैष्यतिधर्मज्ञस्त्रिवर्षइवमांललन्/निःसंशयंमयामन्येपुरावीरकदर्यया/पातुकामेषुवत्सेषुमातॄणांशातिताःस्तनाः/साहंगौरिवसिंहेनविवत्सावत्सलाकृता/कैकेय्यापुरुषव्याघ्रबालवत्सेवगौर्बलात्/नहितावद्गुणैर्जुष्टंसर्वशास्त्रविशारदम्/एकपुत्राविनापुत्रमहंजीवितुमुत्सहे/नहिमेजीवितेकिंचित्सामर्थमिहकल्प्यते/अपश्यन्त्याःप्रियंपुत्रंमहाबाहुंमहाबलम्/अयंहिमांदीपयतेसमुत्थितस्॑तनूजशोकप्रभवोहुताशनः/महीमिमांरश्मिभिरुत्तमप्रभो॑यथानिदाघेभगवान्दिवाकरः24321/विलपन्तींतथातांतुकौसल्यांप्रमदोत्तमाम्/इदंधर्मेस्थिताधर्म्यंसुमित्रावाक्यमब्रवीत्2441/तवार्येसद्गुणैर्युक्तःपुत्रःसपुरुषोत्तमः/किंतेविलपितेनैवंकृपणंरुदितेनवा/यस्तवार्येगतःपुत्रस्त्यक्त्वाराज्यंमहाबलः/साधुकुर्वन्महात्मानंपितरंसत्यवादिनाम्/शिष्टैराचरितेसम्यक्शश्वत्प्रेत्यफलोदये/रामोधर्मेस्थितःश्रेष्ठोनसशोच्यःकदाचन/वर्ततेचोत्तमांवृत्तिंलक्ष्मणोऽस्मिन्सदानघः/दयावान्सर्वभूतेषुलाभस्तस्यमहात्मनः/अरण्यवासेयद्दुःखंजानतीवैसुखोचिता/अनुगच्छतिवैदेहीधर्मात्मानंतवात्मजम्/कीर्तिभूतांपताकांयोलोकेभ्रामयतिप्रभुः/दमसत्यव्रतपरःकिंनप्राप्तस्तवात्मजः/व्यक्तंरामस्यविज्ञायशौचंमाहात्म्यमुत्तमम्/नगात्रमंशुभिःसूर्यःसंतापयितुमर्हति/शिवःसर्वेषुकालेषुकाननेभ्योविनिःसृतः/राघवंयुक्तशीतोष्णःसेविष्यतिसुखोऽनिलः/शयानमनघंरात्रौपितेवाभिपरिष्वजन्/रश्मिभिःसंस्पृशञ्शीतैश्चन्द्रमाह्लादयिष्यति/ददौचास्त्राणिदिव्यानियस्मैब्रह्मामहौजसे/दानवेन्द्रंहतंदृष्ट्वातिमिध्वजसुतंरणे/पृथिव्यासहवैदेह्याश्रियाचपुरुषर्षभः/क्षिप्रंतिसृभिरेताभिःसहरामोऽभिषेक्ष्यते/दुःखजंविसृजन्त्यस्रंनिष्क्रामन्तमुदीक्ष्ययम्/समुत्स्रक्ष्यसिनेत्राभ्यांक्षिप्रमानन्दजंपयः/अभिवादयमानंतंदृष्ट्वाससुहृदंसुतम्/मुदाश्रुमोक्ष्यसेक्षिप्रंमेघलेकेववार्षिकी/पुत्रस्तेवरदःक्षिप्रमयोध्यांपुनरागतः/कराभ्यांमृदुपीनाभ्यांचरणौपीडयिष्यति/निशम्यतल्लक्ष्मणमातृवाक्यं॑रामस्यमातुर्नरदेवपत्न्याः/सद्यःशरीरेविननाशशोकः॑शरद्गतोमेघइवाल्पतोयः24431/अनुरक्तामहात्मानंरामंसत्यपरक्रमम्/अनुजग्मुःप्रयान्तंतंवनवासायमानवाः2451/निवर्तितेऽपिचबलात्सुहृद्वर्गेचराजिनि/नैवतेसंन्यवर्तन्तरामस्यानुगतारथम्/अयोध्यानिलयानांहिपुरुषाणांमहायशाः/बभूवगुणसंपन्नःपूर्णचन्द्रइवप्रियः/सयाच्यमानःकाकुत्स्थःस्वाभिःप्रकृतिभिस्तदा/कुर्वाणःपितरंसत्यंवनमेवान्वपद्यत/अवेक्षमाणःसस्नेहंचक्षुषाप्रपिबन्निव/उवाचरामःस्नेहेनताःप्रजाःस्वाःप्रजाइव/याप्रीतिर्बहुमानश्चमय्ययोध्यानिवासिनाम्/मत्प्रियार्थंविशेषेणभरतेसानिवेश्यताम्/सहिकल्याणचारित्रःकैकेय्यानन्दवर्धनः/करिष्यतियथावद्वःप्रियाणिचहितानिच/ज्ञानवृद्धोवयोबालोमृदुर्वीर्यगुणान्वितः/अनुरूपःसवोभर्ताभविष्यतिभयापहः/सहिराजगुणैर्युक्तोयुवराजःसमीक्षितः/अपिचापिमयाशिष्टैःकार्यंवोभर्तृशासनम्/नचतप्येद्यथाचासौवनवासंगतेमयि/महाराजस्तथाकार्योममप्रियचिकीर्षया/यथायथादाशरथिर्धर्ममेवास्थितोऽभवत्/तथातथाप्रकृतयोरामंपतिमकामयन्/बाष्पेणपिहितंदीनंरामःसौमित्रिणासह/चकर्षेवगुणैर्बद्ध्वाजनंपुनरिवासनम्/तेद्विजास्त्रिविधंवृद्धाज्ञानेनवयसौजसा/वयःप्रकम्पशिरसोदूरादूचुरिदंवचः/वहन्तोजवनारामंभोभोजात्यास्तुरंगमाः/निवर्तध्वंनगन्तव्यंहिताभवतभर्तरि/उपवाह्यस्तुवोभर्तानापवाह्यःपुराद्वनम्/एवमार्तप्रलापांस्तान्वृद्धान्प्रलपतोद्विजान्/अवेक्ष्यसहसारामोरथादवततारह/पद्भ्यामेवजगामाथससीतःसहलक्ष्मणः/संनिकृष्टपदन्यासोरामोवनपरायणः/द्विजातींस्तुपदातींस्तान्रामश्चारित्रवत्सलः/नशशाकघृणाचक्षुःपरिमोक्तुंरथेनसः/गच्छन्तमेवतंदृष्ट्वारामंसंभ्रान्तमानसाः/ऊचुःपरमसंतप्तारामंवाक्यमिदंद्विजाः/ब्राह्मण्यंकृत्स्नमेतत्त्वांब्रह्मण्यमनुगच्छति/द्विजस्कन्धाधिरूढास्त्वामग्नयोऽप्यनुयान्त्यमी/वाजपेयसमुत्थानिछत्राण्येतानिपश्यनः/पृष्ठतोऽनुप्रयातानिहंसानिवजलात्यये/अनवाप्तातपत्रस्यरश्मिसंतापितस्यते/एभिश्छायांकरिष्यामःस्वैश्छत्रैर्वाजपेयिकैः/याहिनःसततंबुद्धिर्वेदमन्त्रानुसारिणी/त्वत्कृतेसाकृतावत्सवनवासानुसारिणी/हृदयेष्ववतिष्ठन्तेवेदायेनःपरंधनम्/वत्स्यन्त्यपिगृहेष्वेवदाराश्चारित्ररक्षिताः/नपुनर्निश्चयःकार्यस्त्वद्गतौसुकृतामतिः/त्वयिधर्मव्यपेक्षेतुकिंस्याद्धर्ममवेक्षितुम्/याचितोनोनिवर्तस्वहंसशुक्लशिरोरुहैः/शिरोभिर्निभृताचारमहीपतनपांशुलैः/बहूनांविततायज्ञाद्विजानांयइहागताः/तेषांसमाप्तिरायत्तातववत्सनिवर्तने/भक्तिमन्तिहिभूतानिजंगमाजंगमानिच/याचमानेषुतेषुत्वंभक्तिंभक्तेषुदर्शय/अनुगंतुमशक्तास्त्वांमूलैरुद्धृतवेगिभिः/उन्नतावायुवेगेनविक्रोशन्तीवपादपाः/निश्चेष्टाहारसंचारावृक्षैकस्थानविष्ठिताः/पक्षिणोऽपिप्रयाचन्तेसर्वभूतानुकम्पिनम्/एवंविक्रोशतांतेषांद्विजातीनांनिवर्तने/ददृशेतमसातत्रवारयन्तीवराघवम्24532/ततस्तुतमसातीरंरम्यमाश्रित्यराघवः/सीतामुद्वीक्ष्यसौमित्रिमिदंवचनमब्रवीत्2461/इयमद्यनिशापूर्वासौमित्रेप्रस्थितावनम्/वनवासस्यभद्रंतेसनोत्कण्ठितुमर्हसि/पश्यशून्यान्यरण्यानिरुदन्तीवसमन्ततः/यथानिलयमायद्भिर्निलीनानिमृगद्विजैः/अद्यायोध्यातुनगरीराजधानीपितुर्मम/सस्त्रीपुंसागतानस्माञ्शोचिष्यतिनसंशयः/भरतःखलुधर्मात्मापितरंमातरंचमे/धर्मार्थकामसहितैर्वाक्यैराश्वासयिष्यति/भरतस्यानृशंसत्वंसंचिन्त्याहंपुनःपुनः/नानुशोचामिपितरंमातरंचापिलक्ष्मण/त्वयाकार्यंनरव्याघ्रमामनुव्रजताकृतम्/अन्वेष्टव्याहिवैदेह्यारक्षणार्थेसहायता/अद्भिरेवतुसौमित्रेवत्स्याम्यद्यनिशामिमाम्/एतद्धिरोचतेमह्यंवन्येऽपिविविधेसति/एवमुक्त्वातुसौमित्रंसुमन्त्रमपिराघवः/अप्रमत्तस्त्वमश्वेषुभवसौम्येत्युवाचह24611/सोऽश्वान्सुमन्त्रःसंयम्यसूर्येऽस्तंसमुपागते/प्रभूतयवसान्कृत्वाबभूवप्रत्यनन्तरः/उपास्यतुशिवांसंध्यांदृष्ट्वारात्रिमुपस्थिताम्/रामस्यशयनंचक्रेसूतःसौमित्रिणासह/तांशय्यांतमसातीरेवीक्ष्यवृक्षदलैःकृताम्/रामःसौमित्रिणांसार्धंसभार्यःसंविवेशह/सभार्यंसंप्रसुप्तंतंभ्रातरंवीक्ष्यलक्ष्मणः/कथयामाससूतायरामस्यविविधान्गुणान्/जाग्रतोह्येवतांरात्रिंसौमित्रेरुदितोरविः/सूतस्यतमसातीरेरामस्यब्रुवतोगुणान्/गोकुलाकुलतीरायास्तमसायाविदूरतः/अवसत्तत्रतांरात्रिंरामःप्रकृतिभिःसह/उत्थायतुमहातेजाःप्रकृतीस्तानिशाम्यच/अब्रवीद्भ्रातरंरामोलक्ष्मणंपुण्यलक्षणम्/अस्मद्व्यपेक्षान्सौमित्रेनिरपेक्षान्गृहेष्वपि/वृक्षमूलेषुसंसुप्तान्पश्यलक्ष्मणसाम्प्रतम्/यथैतेनियमंपौराःकुर्वन्त्यस्मन्निवर्तने/अपिप्राणानसिष्यन्तिनतुत्यक्ष्यन्तिनिश्चयम्/यावदेवतुसंसुप्तास्तावदेववयंलघु/रथमारुह्यगच्छामःपन्थानमकुतोभयम्/अतोभूयोऽपिनेदानीमिक्ष्वाकुपुरवासिनः/स्वपेयुरनुरक्तामांवृक्षमूलानिसंश्रिताः24622/पौराह्यात्मकृताद्दुःखाद्विप्रमोच्यानृपात्मजैः/नतुखल्वात्मनायोज्यादुःखेनपुरवासिनः/अब्रवील्लक्ष्मणोरामंसाक्षाद्धर्ममिवस्थितम्/रोचतेमेमहाप्राज्ञक्षिप्रमारुह्यतामिति/सूतस्ततःसंत्वरितःस्यन्दनंतैर्हयोत्तमैः/योजयित्वाथरामायप्राञ्जलिःप्रत्यवेदयत्/मोहनार्थंतुपौराणांसूतंरामोऽब्रवीद्वचः/उदङ्मुखःप्रयाहित्वंरथमास्थायसारथे/मुहूर्तंत्वरितंगत्वानिर्गतयरथंपुनः/यथानविद्युःपौरामांतथाकुरुसमाहितः/रामस्यवचनंश्रुत्वातथाचक्रेससारथिः/प्रत्यागम्यचरामस्यस्यन्दनंप्रत्यवेदयत्/तंस्यन्दनमधिष्ठायराघवःसपरिच्छदः/शीघ्रगामाकुलावर्तांतमसामतरन्नदीम्/ससंतीर्यमहाबाहुःश्रीमाञ्शिवमकण्टकम्/प्रापद्यतमहामार्गमभयंभयदर्शिनाम्/प्रभातायांतुशर्वर्यांपौरास्तेराघवोविना/शोकोपहतनिश्चेष्टाबभूवुर्हतचेतसः2471/शोकजाश्रुपरिद्यूनावीक्षमाणास्ततस्ततः/आलोकमपिरामस्यनपश्यन्तिस्मदुःखिताः/ततोमार्गानुसारेणगत्वाकिंचित्क्षणंपुनः/मार्गनाशाद्विषादेनमहतासमभिप्लुतः/रथस्यमार्गनाशेनन्यवर्तन्तमनस्विनः/किमिदंकिंकरिष्यामोदैवेनोपहताइति24714/ततोयथागतेनैवमार्गेणक्लान्तचेतसः/अयोध्यामगमन्सर्वेपुरींव्यथितसज्जनाम्/अनुगम्यनिवृत्तानांरामंनगरवासिनाम्/उद्गतानीवसत्त्वानिबभूवुरमनस्विनाम्2482/स्वंस्वंनिलयमागम्यपुत्रदारैःसमावृताः/अश्रूणिमुमुचुःसर्वेबाष्पेणपिहिताननाः/नचाहृष्यन्नचामोदन्वणिजोनप्रसारयन्/नचाशोभन्तपण्यानिनापचन्गृहमेधिनः/नष्टंदृष्ट्वानाभ्यनन्दन्विपुलंवाधनागमम्/पुत्रंप्रथमजंलब्ध्वाजननीनाभ्यनन्दत/गृहेगृहेरुदन्त्यश्चभर्तारंगृहमागतम्/व्यगर्हयन्तोदुःखार्तावाग्भिस्तोत्रैरिवद्विपान्/किंनुतेषांगृहैःकार्यंकिंदारैःकिंधनेनवा/पुत्रैर्वाकिंसुखैर्वापियेनपश्यन्तिराघवम्/एकःसत्पुरुषोलोकेलक्ष्मणःसहसीतया/योऽनुगच्छतिकाकुत्स्थंरामंपरिचरन्वने2488/आपगाःकृतपुण्यास्ताःपद्मिन्यश्चसरांसिच/येषुस्नास्यतिकाकुत्स्थोविगाह्यसलिलंशुचि/शोभयिष्यन्तिकाकुत्स्थमटव्योरम्यकाननाः/आपगाश्चमहानूपाःसानुमन्तश्चपर्वताः/काननंवापिशैलंवायंरामोऽभिगमिष्यति/प्रियातिथिमिवप्राप्तंनैनंशक्ष्यन्त्यनर्चितुम्/विचित्रकुसुमापीडाबहुमञ्जरिधारिणः/अकालेचापिमुख्यानिपुष्पाणिचफलानिच/दर्शयिष्यन्त्यनुक्रोशाद्गिरयोराममागतम्/विदर्शयन्तोविविधान्भूयश्चित्रांश्चनिर्झरान्/पादपाःपर्वताग्रेषुरमयिष्यन्तिराघवम्/यत्ररामोभयंनात्रनास्तितत्रपराभवः/सहिशूरोमहाबाहुःपुत्रोदशरथस्यच/पुराभवतिनोदूरादनुगच्छामराघवम्/पादच्छायासुखाभर्तुस्तादृशस्यमहात्मनः/सहिनाथोजनस्यास्यसगतिःसपरायणम्/वयंपरिचरिष्यामःसीतांयूयंतुराघवम्/इतिपौरस्त्रियोभर्तॄन्दुःखार्तास्तत्तदब्रुवन्/युष्माकंराघवोऽरण्येयोगक्षेमंविधास्यति/सीतानारीजनस्यास्ययोगक्षेमंकरिष्यति/कोन्वनेनाप्रतीतेनसोत्कण्ठितजनेनच/संप्रीयेतामनोज्ञेनवासेनहृतचेतसा24820/कैकेय्यायदिचेद्राज्यंस्यादधर्म्यमनाथवत्/नहिनोजीवितेनार्थःकुतःपुत्रैःकुतोधनैः/ययापुत्रश्चभर्ताचत्यक्तावैश्वर्यकारणात्/कंसापरिहरेदन्यंकैकेयीकुलपांसनी/कैकेय्यानवयंराज्येभृतकानिवसेमहि/जीवन्त्याजातुजीवन्त्यःपुत्रैरपिशपामहे/यापुत्रंपार्थिवेन्द्रस्यप्रवासयतिनिर्घृणा/कस्तांप्राप्यसुखंजीवेदधर्म्यांदुष्टचारिणीम्/नहिप्रव्रजितेरामेजीविष्यतिमहीपतिः/मृतेदशरथेव्यक्तंविलोपस्तदनन्तरम्/तेविषंपिबतालोड्यक्षीणपुण्याःसुदुर्गताः/राघवंवानुगच्छध्वमश्रुतिंवापिगच्छत/मिथ्याप्रव्राजितोरामःसभार्यःसहलक्ष्मणः/भरतेसंनिषृष्टाःस्मःसौनिकेपशवोयथा/तास्तथाविलपन्त्यस्तुनगरेनागरस्त्रियः/चुक्रुशुर्भृशसंतप्तामृत्योरिवभयागमे/तथास्त्रियोरामनिमित्तमातुरा॑यथासुतेभ्रातरिवाविवासिते/विलप्यदीनारुरुदुर्विचेतसः॑सुतैर्हितासामधिकोहिसोऽभवत्24836/रामोऽपिरात्रिशेषेणतेनैवमहदन्तरम्/जगामपुरुषव्याघ्रःपितुराज्ञामनुस्मरन्2491/तथैवगच्छतस्तस्यव्यपायाद्रजनीशिवा/उपास्यसशिवांसंध्यांविषयान्तंव्यगाहत/ग्रामान्विकृष्टसीमांस्तान्पुष्पितानिवनानिच/पश्यन्नतिययौशीघ्रंशरैरिवहयोत्तमैः/शृण्वन्वाचोमनुष्याणांग्रामसंवासवासिनाम्/राजानंधिग्दशरथंकामस्यवशमागतम्/हानृशंसाद्यकैकेयीपापापापानुबन्धिनी/तीक्ष्णासंभिन्नमर्यादातीक्ष्णेकर्मणिवर्तते/यापुत्रमीदृशंराज्ञःप्रवासयतिधार्मिकम्/वनवासेमहाप्राज्ञंसानुक्रोशमतन्द्रितम्/एतावाचोमनुष्याणांग्रामसंवासवासिनाम्/शृण्वन्नतिययौवीरःकोसलान्कोसलेश्वरः/ततोवेदश्रुतिंनामशिववारिवहांनदीम्/उत्तीर्याभिमुखःप्रायादगस्त्याध्युषितांदिशम्/गत्वातुसुचिरंकालंततःशीतजलांनदीम्/गोमतींगोयुतानूपामतरत्सागरंगमाम्/गोमतींचाप्यतिक्रम्यराघवःशीघ्रगैर्हयैः/मयूरहंसाभिरुतांततारस्यन्दिकांनदीम्/समहींमनुनाराज्ञादत्तामिक्ष्वाकवेपुरा/स्फीतांराष्ट्रावृतांरामोवैदेहीमन्वदर्शयत्/सूतइत्येवचाभाष्यसारथिंतमभीक्ष्णशः/हंसमत्तस्वरःश्रीमानुवाचपुरुषर्षभः/कदाहंपुनरागम्यसरय्वाःपुष्पितेवने/मृगयांपर्याटष्यामिमात्रापित्राचसंगतः/नात्यर्थमभिकाङ्क्षामिमृगयांसरयूवने/रतिर्ह्येषातुलालोकेराजर्षिगणसंमता/सतमध्वानमैक्ष्वाकःसूतंमधुरयागिरा/तंतमर्थमभिप्रेत्यययौवाक्यमुदीरयन्/विशालान्कोसलान्रम्यान्यात्वालक्ष्मणपूर्वजः/आससादमहाबाहुःशृङ्गवेरपुरंप्रति2501/तत्रत्रिपथगांदिव्यांशिवतोयामशैवलाम्/ददर्शराघवोगङ्गांपुण्यामृषिनिसेविताम्/हंससारससंघुष्टांचक्रवाकोपकूजिताम्/शिंशुमरैश्चनक्रैश्चभुजंगैश्चनिषेविताम्/तामूर्मिकलिलावर्तामन्ववेक्ष्यमहारथः/सुमन्त्रमब्रवीत्सूतमिहैवाद्यवसामहे/अविदूरादयंनद्याबहुपुष्पप्रवालवान्/सुमहानिङ्गुदीवृक्षोवसामोऽत्रैवसारथे/लक्षणश्चसुमन्त्रश्चबाढमित्येवराघवम्/उक्त्वातमिङ्गुदीवृक्षंतदोपययतुर्हयैः/रामोऽभियायतंरम्यंवृक्षमिक्ष्वाकुनन्दनः/रथादवातरत्तस्मात्सभार्यःसहलक्ष्मणः/सुमन्त्रोऽप्यवतीर्यैवमोचयित्वाहयोत्तमान्/वृक्षमूलगतंराममुपतस्थेकृताञ्जलिः/तत्रराजागुहोनामरामस्यात्मसमःसखा/निषादजात्योबलवान्स्थपतिश्चेतिविश्रुतः/सश्रुत्वापुरुषव्याघ्रंरामंविषयमागतम्/वृद्धैःपरिवृतोऽमात्यैर्ज्ञातिभिश्चाप्युपागतः/ततोनिषादाधिपतिंदृष्ट्वादूरादवस्थितम्/सहसौमित्रिणारामःसमागच्छद्गुहेनसः/तमार्तःसंपरिष्वज्यगुहोराघवमब्रवीत्/यथायोध्यातथेदंतेरामकिंकरवाणिते/ततोगुणवदन्नाद्यमुपादायपृथग्विधम्/अर्घ्यंचोपानयत्क्षिप्रंवाक्यंचेदमुवाचह/स्वागतंतेमहाबाहोतवेयमखिलामही/वयंप्रेष्याभवान्भर्तासाधुराज्यंप्रशाधिनः/भक्ष्यंभोज्यंचपेयंचलेह्यंचेदमुपस्थितम्/शयनानिचमुख्यानिवाजिनांखादनंचते/गुहमेवब्रुवाणंतंराघवःप्रत्युवाचह/अर्चिताश्चैवहृष्टाश्चभवतासर्वथावयम्/पद्भ्यामभिगमाच्चैवस्नेहसंदर्शनेनच/भुजाभ्यांसाधुवृत्ताभ्यांपीडयन्वाक्यमब्रवीत्/दिष्ट्यात्वांगुहपश्यामिअरोगंसहबान्धवैः/अपितेकूशलंराष्ट्रेमित्रेषुचधनेषुच/यत्त्विदंभवताकिंचित्प्रीत्यासमुपकल्पितम्/सर्वंतदनुजानामिनहिवर्तेप्रतिग्रहे/कुशचीराजिनधरंफलमूलाशनंचमाम्/विद्धिप्रणिहितंधर्मेतापसंवनगोचरम्/अश्वानांखादनेनाहमर्थीनान्येनकेनचित्/एतावतात्रभवताभविष्यामिसुपूजितः/एतेहिदयिताराज्ञःपितुर्दशरथस्यमे/एतैःसुविहितैरश्वैर्भविष्याम्यहमर्चितः/अश्वानांप्रतिपानंचखादनंचैवसोऽन्वशात्/गुहस्तत्रैवपुरुषांस्त्वरितंदीयतामिति/ततश्चीरोत्तरासङ्गःसंध्यामन्वास्यपश्चिमाम्/जलमेवाददेभोज्यंलक्ष्मणेनाहृतंस्वयम्/तस्यभूमौशयानस्यपादौप्रक्षाल्यलक्ष्मणः/सभार्यस्यततोऽभ्येत्यतस्थौवृक्षमुपाश्रितः/गुहोऽपिसहसूतेनसौमित्रिमनुभाषयन्/अन्वजाग्रत्ततोराममप्रमत्तोधनुर्धरः/तथाशयानस्यततोऽस्यधीमतो॑यशस्विनोदाशरथेर्महात्मनः/अदृष्टदुःखस्यसुखोचितस्यसा॑तदाव्यतीयायचिरेणशर्वरी25051/तंजाग्रतमदम्भेनभ्रातुरर्थायलक्ष्मणम्/गुहःसंतापसंतप्तोराघवंवाक्यमब्रवीत्2511/इयंतातसुखाशय्यात्वदर्थमुपकल्पिता/प्रत्याश्वसिहिसाध्वस्यांराजपुत्रयथासुखम्/उचितोऽयंजनःसर्वःक्लेशानांत्वंसुखोचितः/गुप्त्यर्थंजागरिष्यामःकाकुत्स्थस्यवयंनिशाम्/नहिरामात्प्रियतरोममास्तिभुविकश्चन/ब्रवीम्येतदहंसत्यंसत्येनैवचतेशपे/अस्यप्रसादादाशंसेलोकेऽस्मिन्सुमहद्यशः/धर्मावाप्तिंचविपुलामर्थावाप्तिंचकेवलाम्/सोऽहंप्रियसखंरामंशयानंसहसीतया/रक्षिष्यामिधनुष्पाणिःसर्वतोज्ञातिभिःसह/नहिमेऽविदितंकिंचिद्वनेऽस्मिंश्चरतःसदा/चतुरङ्गंह्यपिबलंसुमहत्प्रसहेमहि/लक्ष्मणस्तंतदोवाचरक्ष्यमाणास्त्वयानघ/नात्रभीतावयंसर्वेधर्ममेवानुपश्यता/कथंदाशरथौभूमौशयानेसहसीतया/शक्यानिद्रामयालब्धुंजीवितंवासुखानिवा/योनदेवासुरैःसर्वैःशक्यःप्रसहितुंयुधि/तंपश्यसुखसंविष्टंतृणेषुसहसीतया/योमन्त्रतपसालब्धोविविधैश्चपरिश्रमैः/एकोदशरथस्यैषपुत्रःसदृशलक्षणः/अस्मिन्प्रव्रजितोराजानचिरंवर्तयिष्यति/विधवामेदिनीनूनंक्षिप्रमेवभविष्यति/विनद्यसुमहानादंश्रमेणोपरताःस्त्रियः/निर्घोषोपरतंतातमन्येराजनिवेशनम्/कौसल्याचैवराजाचतथैवजननीमम/नाशंसेयदिजीवन्तिसर्वेतेशर्वरीमिमाम्/जीवेदपिहिमेमाताशत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया/तद्दुःखंयत्तुकौसल्यावीरसूर्विनशिष्यति/अनुरक्तजनाकीर्णासुखालोकप्रियावहा/राजव्यसनसंसृष्टासापुरीविनशिष्यति/अतिक्रान्तमतिक्रान्तमनवाप्यमनोरथम्/राज्येराममनिक्षिप्यपितामेविनशिष्यति/सिद्धार्थाःपितरंवृत्तंतस्मिन्कालेह्युपस्थिते/प्रेतकार्येषुसर्वेषुसंस्करिष्यन्तिभूमिपम्/रम्यचत्वरसंस्थानांसुविभक्तमहापथाम्/हर्म्यप्रासादसंपन्नांगणिकावरशोभिताम्/रथाश्वगजसंबाधांतूर्यनादविनादिताम्/सर्वकल्याणसंपूर्णांहृष्टपुष्टजनाकुलाम्/आरामोद्यानसंपन्नांसमाजोत्सवशालिनीम्/सुखिताविचरिष्यन्तिराजधानींपितुर्मम/अपिसत्यप्रतिज्ञेनसार्धंकुशलिनावयम्/निवृत्तेवनवासेऽस्मिन्नयोध्यांप्रविशेमहि/परिदेवयमानस्यदुःखार्तस्यमहात्मनः/तिष्ठतोराजपुत्रस्यशर्वरीसात्यवर्तत/तथाहिसत्यंब्रुवतिप्रजाहिते॑नरेन्द्रपुत्रेगुरुसौहृदाद्गुहः/मुमोचबाष्पंव्यसनाभिपीडितो॑ज्वरातुरोनागइवव्यथातुरः25127/प्रभातायांतुशर्वर्यांपृथुवृक्षामहायशाः/उवाचरामःसौमित्रिंलक्ष्मणंशुभलक्षणम्2521/भास्करोदयकालोऽयंगताभगवतीनिशा/असौसुकृष्णोविहगःकोकिलस्तातकूजति/बर्हिणानांचनिर्घोषःश्रूयतेनदतांवने/तरामजाह्नवींसौम्यशीघ्रगांसागरंगमाम्/विज्ञायरामस्यवचःसौमित्रिर्मित्रनन्दनः/गुहमामन्त्र्यसूतंचसोऽतिष्ठद्भ्रातुरग्रतः/ततःकलापान्संनह्यखड्गौबद्ध्वाचधन्विनौ/जग्मतुर्येनतौगङ्गांसीतयासहराघवौ/राममेवतुधर्मज्ञमुपगम्यविनीतवत्/किमहंकरवाणीतिसूतःप्राञ्जलिरब्रवीत्/निवर्तस्वेत्युवाचैनमेतावद्धिकृतंमम/यानंविहायपद्भ्यांतुगमिष्यामोमहावनम्/आत्मानंत्वभ्यनुज्ञातमवेक्ष्यार्तःससारथिः/सुमन्त्रःपुरुषव्याघ्रमैक्ष्वाकमिदमब्रवीत्/नातिक्रान्तमिदंलोकेपुरुषेणेहकेनचित्/तवसभ्रातृभार्यस्यवासःप्राकृतवद्वने/नमन्येब्रह्मचर्येऽस्तिस्वधीतेवाफलोदयः/मार्दवार्जवयोर्वापित्वांचेद्व्यसनमागतम्/सहराघववैदेह्याभ्रात्राचैववनेवसन्/त्वंगतिंप्राप्स्यसेवीरत्रींल्लोकांस्तुजयन्निव/वयंखलुहतारामयेतयाप्युपवञ्चिताः/कैकेय्यावशमेष्यामःपापायादुःखभागिनः/इतिब्रुवन्नात्मसमंसुमन्त्रःसारथिस्तदा/दृष्ट्वादुरगतंरामंदुःखार्तोरुरुदेचिरम्/ततस्तुविगतेबाष्पेसूतंस्पृष्टोदकंशुचिम्/रामस्तुमधुरंवाक्यंपुनःपुनरुवाचतम्/इक्ष्वाकूणांत्वयातुल्यंसुहृदंनोपलक्षये/यथादशरथोराजामांनशोचेत्तथाकुरु/शोकोपहतचेताश्चवृद्धश्चजगतीपतिः/कामभारावसन्नश्चतस्मादेतद्ब्रवीमिते/यद्यदाज्ञापयेत्किंचित्समहात्मामहीपतिः/कैकेय्याःप्रियकामार्थंकार्यंतदविकाङ्क्षया/एतदर्थंहिराज्यानिप्रशासतिनरेश्वराः/यदेषांसर्वकृत्येषुमनोनप्रतिहन्यते/तद्यथासमहाराजोनालीकमधिगच्छति/नचताम्यतिदुःखेनसुमन्त्रकुरुतत्तथा/अदृष्टदुःखंराजानंवृद्धमार्यंजितेन्द्रियम्/ब्रूयास्त्वमभिवाद्यैवममहेतोरिदंवचः/नैवाहमनुशोचामिलक्ष्मणोनचमैथिली/अयोध्यायाश्च्युताश्चेतिवनेवत्स्यामहेतिवा/चतुर्दशसुवर्षेषुनिवृत्तेषुपुनःपुनः/लक्ष्मणंमांचसीतांचद्रक्ष्यसिक्षिप्रमागतान्/एवमुक्त्वातुराजानंमातरंचसुमन्त्रमे/अन्याश्चदेवीःसहिताःकैकेयींचपुनःपुनः/आरोग्यंब्रूहिकौसल्यामथपादाभिवन्दनम्/सीतायाममचार्यस्यवचनाल्लक्ष्मणस्यच/ब्रूयाश्चहिमहाराजंभरतंक्षिप्रमानय/आगतश्चापिभरतःस्थाप्योनृपमतेपदे/भरतंचपरिष्वज्ययौवराज्येऽभिषिच्यच/अस्मत्संतापजंदुःखंनत्वामभिभविष्यति/भरतश्चापिवक्तव्योयथाराजनिवर्तसे/तथामातृषुवर्तेथाःसर्वास्वेवाविशेषतः/यथाचतवकैकेयीसुमित्राचाविशेषतः/तथैवदेवीकौसल्यामममाताविशेषतः/निवर्त्यमानोरामेणसुमन्त्रःशोककर्शितः/तत्सर्वंवचनंश्रुत्वास्नेहात्काकुत्स्थमब्रवीत्/यदहंनोपचारेणब्रूयांस्नेहादविक्लवः/भक्तिमानितितत्तावद्वाक्यंत्वंक्षन्तुमर्हसि/कथंहित्वद्विहीनोऽहंप्रतियास्यामितांपुरीम्/तवतातवियोगेनपुत्रशोकाकुलामिव/सराममपितावन्मेरथंदृष्ट्वातदाजनः/विनारामंरथंदृष्ट्वाविदीर्येतापिसापुरी/दैन्यंहिनगरीगच्छेद्दृष्ट्वाशून्यमिमंरथम्/सूतावशेषंस्वंसैन्यंहतवीरमिवाहवे/दूरेऽपिनिवसन्तंत्वांमानसेनाग्रतःस्थितम्/चिन्तयन्त्योऽद्यनूनंत्वांनिराहाराःकृताःप्रजाः/आर्तनादोहियःपौरैर्मुक्तस्तद्विप्रवासने/रथस्थंमांनिशाम्यैवकुर्युःशतगुणंततः/अहंकिंचापिवक्ष्यामिदेवींतवसुतोमया/नीतोऽसौमातुलकुलंसंतापंमाकृथाइति/असत्यमपिनैवाहंब्रूयांवचनमीदृशम्/कथमप्रियमेवाहंब्रूयांसत्यमिदंवचः/ममतावन्नियोगस्थास्त्वद्बन्धुजनवाहिनः/कथंरथंत्वयाहीनंप्रवक्ष्यन्तिहयोत्तमाः/यदिमेयाचमानस्यत्यागमेवकरिष्यसि/सरथोऽग्निंप्रवेक्ष्यामित्यक्तमात्रइहत्वया/भविष्यन्तिवनेयानितपोविघ्नकराणिते/रथेनप्रतिबाधिष्येतानिसत्त्वानिराघव/तत्कृतेनमयाप्राप्तंरथचर्याकृतंसुखम्/आशंसेत्वत्कृतेनाहंवनवासकृतंसुखम्/प्रसीदेच्छामितेऽरण्येभवितुंप्रत्यनन्तरः/प्रीत्याभिहितमिच्छामिभवमेपत्यनन्तरः/तवशुश्रूषणंमूर्ध्नाकरिष्यामिवनेवसन्/अयोध्यांदेवलोकंवासर्वथाप्रजहाम्यहम्/नहिशक्याप्रवेष्टुंसामयायोध्यात्वयाविना/राजधानीमहेन्द्रस्ययथादुष्कृतकर्मणा/इमेचापिहयावीरयदितेवनवासिनः/परिचर्यांकरिष्यन्तिप्राप्स्यन्तिपरमांगतिम्/वनवासेक्षयंप्राप्तेममैषहिमनोरथः/यदनेनरथेनैवत्वांवहेयंपुरींपुनः/चतुर्दशहिवर्षाणिसहितस्यत्वयावने/क्षणभूतानियास्यन्तिशतशस्तुततोऽन्यथा/भृत्यवत्सलतिष्ठन्तंभर्तृपुत्रगतेपथि/भक्तंभृत्यंस्थितंस्थित्यांत्वंनमांहातुमर्हसि/एवंबहुविधंदीनंयाचमानंपुनःपुनः/रामोभृत्यानुकम्पीतुसुमन्त्रमिदमब्रवीत्/जानामिपरमांभक्तिंमयितेभर्तृवत्सल/शृणुचापियदर्थंत्वांप्रेषयामिपुरीमितः/नगरींत्वांगतंदृष्ट्वाजननीमेयवीयसी/कैकेयीप्रत्ययंगच्छेदितिरामोवनंगतः/परितुष्टाहिसादेविवनवासंगतेमयि/राजानंनातिशङ्केतमिथ्यावादीतिधार्मिकम्/एषमेप्रथमःकल्पोयदम्बामेयवीयसी/भरतारक्षितंस्फीतंपुत्रराज्यमवाप्नुयात्/ममप्रियार्थंराज्ञश्चसरथस्त्वंपुरींव्रज/संदिष्टश्चासियानर्थांस्तांस्तान्ब्रूयास्तथातथा/इत्युक्त्वावचनंसूतंसान्त्वयित्वापुनःपुनः/गुहंवचनमक्लीबंरामोहेतुमदब्रवीत्/जटाःकृत्वागमिष्यामिन्यग्रोधक्षीरमानय/तत्क्षीरंराजपुत्रायगुहःक्षिप्रमुपाहरत्/लक्ष्मणस्यात्मनश्चैवरामस्तेनाकरोज्जटाः/तौतदाचीरवसनौजटामण्डलधारिणौ/अशोभेतामृषिसमौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/ततोवैखानसंमार्गमास्थितःसहलक्ष्मणः/व्रतमादिष्टवान्रामःसहायंगुहमब्रवीत्/अप्रमत्तोबलेकोशेदुर्गेजनपदेतथा/भवेथागुहराज्यंहिदुरारक्षतमंमतम्/ततस्तंसमनुज्ञायगुहमिक्ष्वाकुनन्दनः/जगामतूर्णमव्यग्रःसभार्यःसहलक्ष्मणः/सतुदृष्ट्वानदीतीरेनावमिक्ष्वाकुनन्दनः/तितीर्षुःशीघ्रगांगङ्गामिदंलक्ष्मणमब्रवीत्/आरोहत्वंनरव्याघ्रस्थितांनावमिमांशनैः/सीतांचारोपयान्वक्षंपरिगृह्यमनस्विनीम्/सभ्रातुःशासनंश्रुत्वासर्वमप्रतिकूलयन्/आरोप्यमैथिलींपूर्वमारुरोहात्मवांस्ततः/अथारुरोहतेजस्वीस्वयंलक्ष्मणपूर्वजः/ततोनिषादाधिपतिर्गुहोज्ञातीनचोदयत्/अनुज्ञायसुमन्त्रंचसबलंचैवतंगुहम्/आस्थायनावंरामस्तुचोदयामासनाविकान्/ततस्तैश्चोदितासानौःकर्णधारसमाहिता/शुभस्फ्यवेगाभिहताशीघ्रंसलिलमत्यगात्/मध्यंतुसमनुप्राप्यभागीरथ्यास्त्वनिन्दिता/वैदेहीप्राञ्जलिर्भूत्वातांनदीमिदमब्रवीत्/पुत्रोदशरथस्यायंमहाराजस्यधीमतः/निदेशंपालयत्वेनंगङ्गेत्वदभिरक्षितः/चतुर्दशहिवर्षाणिसमग्राण्युष्यकानने/भ्रात्रासहमयाचैवपुनःप्रत्यागमिष्यति/ततस्त्वांदेविसुभगेक्षेमेणपुनरागता/यक्ष्येप्रमुदितागङ्गेसर्वकामसमृद्धये/त्वंहित्रिपथगादेविब्रह्मलोकंसमीक्षसे/भार्याचोदधिराजस्यलोकेऽस्मिन्संप्रदृश्यसे/सात्वांदेविनमस्यामिप्रशंसामिचशोभने/प्राप्तराज्येनरव्याघ्रशिवेनपुनरागते/गवांशतसहस्राणिवस्त्राण्यन्नंचपेशलम्/ब्राह्मणेभ्यःप्रदास्यामितवप्रियचिकीर्षया/तथासंभाषमाणासासीतागङ्गामनिन्दिता/दक्षिणादक्षिणंतीरंक्षिप्रमेवाभ्युपागमत्/तीरंतुसमनुप्राप्यनावंहित्वानरर्षभः/प्रातिष्ठतसहभ्रात्रावैदेह्याचपरंतपः/अथाब्रवीन्महाबाहुःसुमित्रानन्दवर्धनम्/अग्रतोगच्छसौमित्रेसीतात्वामनुगच्छतु/पृष्ठतोऽहंगमिष्यामित्वांचसीतांचपालयन्/अद्यदुःखंतुवैदेहीवनवासस्यवेत्स्यति/गतंतुगङ्गापरपारमाशु॑रामंसुमन्त्रःप्रततंनिरीक्ष्य/अध्वप्रकर्षाद्विनिवृत्तदृष्टिर्॑मुमोचबाष्पंव्यथितस्तपस्वी/तौतत्रहत्वाचतुरोमहामृगान्॑वराहमृश्यंपृषतंमहारुरुम्/आदायमेध्यंत्वरितंबुभुक्षितौ॑वासायकालेययतुर्वनस्पतिम्252102/सतंवृक्षंसमासाद्यसंध्यामन्वास्यपश्चिमाम्/रामोरमयतांश्रेष्ठइतिहोवाचलक्ष्मणम्2531/अद्येयंप्रथमारात्रिर्याताजनपदाद्बहिः/यासुमन्त्रेणरहितातांनोत्कण्ठितुमर्हसि/जागर्तव्यमतन्द्रिभ्यामद्यप्रभृतिरात्रिषु/योगक्षेमोहिसीतायावर्ततेलक्ष्मणावयोः/रात्रिंकथंचिदेवेमांसौमित्रेवर्तयामहे/उपावर्तामहेभूमावास्तीर्यस्वयमार्जितैः/सतुसंविश्यमेदिन्यांमहार्हशयनोचितः/इमाःसौमित्रयेरामोव्याजहारकथाःशुभाः/ध्रुवमद्यमहाराजोदुःखंस्वपितिलक्ष्मण/कृतकामातुकैकेयीतुष्टाभवितुमर्हति/साहिदेवीमहाराजंकैकेयीराज्यकारणात्/अपिनच्यावयेत्प्राणान्दृष्ट्वाभरतमागतम्/अनाथश्चैववृद्धश्चमयाचैवविनाकृतः/किंकरिष्यतिकामात्माकैकेय्यावशमागतः/इदंव्यसनमालोक्यराज्ञश्चमतिविभ्रमम्/कामएवार्धधर्माभ्यांगरीयानितिमेमतिः/कोह्यविद्वानपिपुमान्प्रमदायाःकृतेत्यजेत्/छन्दानुवर्तिनंपुत्रंतातोमामिवलक्ष्मण/सुखीबतसभार्यश्चभरतःकेकयीसुतः/मुदितान्कोसलानेकोयोभोक्ष्यत्यधिराजवत्/सहिसर्वस्यराज्यस्यमुखमेकंभविष्यति/तातेचवयसातीतेमयिचारण्यमाश्रिते/अर्थधर्मौपरित्यज्ययःकाममनुवर्तते/एवमापद्यतेक्षिप्रंराजादशरथोयथा/मन्येदशरथान्तायममप्रव्राजनायच/कैकेयीसौम्यसंप्राप्ताराज्यायभरतस्यच/अपीदानींनकैकेयीसौभाग्यमदमोहिता/कौसल्यांचसुमित्रांचसंप्रबाधेतमत्कृते/मास्ममत्कारणाद्देवीसुमित्रादुःखमावसेत्/अयोध्यामितएवत्वंकालेप्रविशलक्ष्मण/अहमेकोगमिष्यामिसीतयासहदण्डकान्/अनाथायाहिनाथस्त्वंकौसल्यायाभविष्यसि/क्षुद्रकर्माहिकैकेयीद्वेषादन्याय्यमाचरेत्/परिदद्याहिधर्मज्ञेभरतेमममातरम्/नूनंजात्यन्तरेकस्मिंःस्त्रियःपुत्रैर्वियोजिताः/जनन्याममसौमित्रेतदप्येतदुपस्थितम्/मयाहिचिरपुष्टेनदुःखसंवर्धितेनच/विप्रायुज्यतकौसल्याफलकालेधिगस्तुमाम्/मास्मसीमन्तिनीकाचिज्जनयेत्पुत्रमीदृशम्/सौमित्रेयोऽहमम्बायादद्मिशोकमनन्तकम्/मन्येप्रीतिविशिष्टासामत्तोलक्ष्मणसारिका/यस्यास्तच्छ्रूयतेवाक्यंशुकपादमरेर्दश/शोचन्त्याश्चाल्पभाग्यायानकिंचिदुपकुर्वता/पुर्त्रेणकिमपुत्रायामयाकार्यमरिंदम/अल्पभाग्याहिमेमाताकौसल्यारहितामया/शेतेपरमदुःखार्तापतिताशोकसागरे/एकोह्यहमयोध्यांचपृथिवींचापिलक्ष्मण/तरेयमिषुभिःक्रुद्धोननुवीर्यमकारणम्/अधर्मभयभीतश्चपरलोकस्यचानघ/तेनलक्ष्मणनाद्याहमात्मानमभिषेचये/एतदन्यच्चकरुणंविलप्यविजनेबहु/अश्रुपूर्णमुखोरामोनिशितूष्णीमुपाविशत्/विलप्योपरतंरामंगतार्चिषमिवानलम्/समुद्रमिवनिर्वेगमाश्वासयतलक्ष्मणः/ध्रुवमद्यपुरीरामअयोध्यायुधिनांवर/निष्प्रभात्वयिनिष्क्रान्तेगतचन्द्रेवशर्वरी/नैतदौपयिकंरामयदिदंपरितप्यसे/विषादयसिसीतांचमांचैवपुरुषर्षभ/नचसीतात्वयाहीनानचाहमपिराघव/मुहूर्तमपिजीवावोजलान्मत्स्याविवोद्धृतौ/नहितातंनशत्रुघ्नंनसुमित्रांपरंतप/द्रष्टुमिच्छेयमद्याहंस्वर्गंवापित्वयाविना/सलक्ष्मणस्योत्तमपुष्कलंवचो॑निशम्यचैवंवनवासमादरात्/समाःसमस्ताविदधेपरंतपः॑प्रपद्यधर्मंसुचिरायराघवः25334/तेतुतस्मिन्महावृक्षउषित्वारजनींशिवाम्/विमलेऽभ्युदितेसूर्येतस्माद्देशात्प्रतस्थिरे2541/यत्रभागीरथीगङ्गायमुनामभिवर्तते/जग्मुस्तंदेशमुद्दिश्यविगाह्यसुमहद्वनम्/तेभूमिमागान्विविधान्देशांश्चापिमनोरमान्/अदृष्टपूर्वान्पश्यन्तस्तत्रतत्रयशस्विनः/यथाक्षेमेणगच्छन्सपश्यंश्चविविधान्द्रुमान्/निवृत्तमात्रेदिवसेरामःसौमित्रिमब्रवीत्/प्रयागमभितःपश्यसौमित्रेधूममुन्नतम्/अग्नेर्भगवतःकेतुंमन्येसंनिहितोमुनिः/नूनंप्राप्ताःस्मसंभेदंगङ्गायमुनयोर्वयम्/तथाहिश्रूयतेशम्ब्दोवारिणावारिघट्टितः/दारूणिपरिभिन्नानिवनजैरुपजीविभिः/भरद्वाजाश्रमेचैतेदृश्यन्तेविविधाद्रुमाः/धन्विनौतौसुखंगत्वालम्बमानेदिवाकरे/गङ्गायमुनयोःसंधौप्रापतुर्निलयंमुनेः/रामस्त्वाश्रममासाद्यत्रासयन्मृगपक्षिणः/गत्वामुहूर्तमध्वानंभरद्वाजमुपागमत्/ततस्त्वाश्रममासाद्यमुनेर्दर्शनकाङ्क्षिणौ/सीतयानुगतौवीरौदूरादेवावतस्थतुः/हुताग्निहोत्रंदृष्ट्वैवमहाभागंकृताञ्जलिः/रामःसौमित्रिणासार्धंसीतयाचाभ्यवादयत्/न्यवेदयतचात्मानंतस्मैलक्ष्मणपूर्वजः/पुत्रौदशरथस्यावांभगवन्रामलक्ष्मणौ/भार्याममेयंवैदेहीकल्याणीजनकात्मजा/मांचानुयाताविजनंतपोवनमनिन्दिता/पित्राप्रव्राज्यमानंमांसौमित्रिरनुजःप्रियः/अयमन्वगमद्भ्रातावनमेवदृढव्रतः/पित्रानियुक्ताभगवन्प्रवेष्यामस्तपोवनम्/धर्ममेवाचरिष्यामस्तत्रमूलफलाशनाः/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराजपुत्रस्यधीमतः/उपानयतधर्मात्मागामर्घ्यमुदकंततः/मृगपक्षिभिरासीनोमुनिभिश्चसमन्ततः/राममागतमभ्यर्च्यस्वागतेनाहतंमुनिः/प्रतिगृह्यचतामर्चामुपविष्टंसराघवम्/भरद्वाजोऽब्रवीद्वाक्यंधर्मयुक्तमिदंतदा/चिरस्यखलुकाकुत्स्थपश्यामित्वामिहागतम्/श्रुतंतवमयाचेदंविवासनमकारणम्/अवकाशोविविक्तोऽयंमहानद्योःसमागमे/पुण्यश्चरमणीयश्चवसत्विहभगान्सुखम्/एवमुक्तस्तुवचनंभरद्वाजेनराघवः/प्रत्युवाचशुभंवाक्यंरामःसर्वहितेरतः/भगवन्नितआसन्नःपौरजानपदोजनः/आगमिष्यतिवैदेहींमांचापिप्रेक्षकोजनः/अनेनकारणेनाहमिहवासंनरोचये/एकान्तेपश्यभगवन्नाश्रमस्थानमुत्तमम्/रमतेयत्रवैदेहीसुखार्हाजनकात्मजा/एतच्छ्रुत्वाशुभंवाक्यंभरद्वाजोमहामुनिः/राघवस्यततोवाक्यमर्थग्राहकमब्रवीत्/दशक्रोशइतस्तातगिरिर्यस्मिन्निवत्स्यसि/महर्षिसेवितःपुण्यःसर्वतःसुखदर्शनः/गोलाङ्गूलानुचरितोवानरर्क्षनिषेवितः/चित्रकूटइतिख्यातोगन्धमादनसंनिभः/यावताचित्रकूटस्यनरःशृङ्गाण्यवेक्षते/कल्याणानिसमाधत्तेनपापेकुरुतेमनः/ऋषयस्तत्रबहवोविहृत्यशरदांशतम्/तपसादिवमारूढाःकपालशिरसासह/प्रविविक्तमहंमन्येतंवासंभवतःसुखम्/इहवावनवासायवसराममयासह/सरामंसर्वकामैस्तंभरद्वाजःप्रियातिथिम्/सभार्यंसहचभ्रात्राप्रतिजग्राहधर्मवित्/तस्यप्रयागेरामस्यतंमहर्षिमुपेयुषः/प्रपन्नारजनीपुण्याचित्राःकथयतःकथाः/प्रभातायांरजन्यांतुभरद्वाजमुपागमत्/उवाचनरशार्दूलोमुनिंज्वलिततेजसं/शर्वरींभवनन्नद्यसत्यशीलतवाश्रमे/उषिताःस्मेहवसतिमनुजानातुनोभवान्/रात्र्यांतुतस्यांव्युष्टायांभरद्वाजोऽब्रवीदिदम्/मधुमूलफलोपेतंचित्रकूटंव्रजेतिह/तत्रकुञ्जरयूथानिमृगयूथानिचाभितः/विचरन्तिवनान्तेषुतानिद्रक्ष्यसिराघव/प्रहृष्टकोयष्टिककोकिलस्वनैर्॑विनादितंतंवसुधाधरंशिवम्/मृगैश्चमत्तैर्बहुभिश्चकुञ्जरैः॑सुरम्यमासाद्य/समावसाश्रमम्25443/उषित्वारजनींतत्रराजपुत्रावरिंदमौ/महर्षिमभिवाद्याथजग्मतुस्तंगिरिंप्रति2551/प्रस्थितांश्चैवतान्प्रेक्ष्यपितापुत्रानिवान्वगात्/ततःप्रचक्रमेवक्तुंवचनंसमहामुनिः/अथासाद्यतुकालिन्दींशीघ्रस्रोतसमापगाम्/तत्रयूयंप्लवंकृत्वातरतांशुमतींनदीम्/ततोन्यग्रोधमासाद्यमहान्तंहरितच्छदम्/विवृद्धंबहुभिर्वृक्षैःश्यामंसिद्धोपसेवितम्/क्रोशमात्रंततोगत्वानीलंद्रक्ष्यथकाननम्/पलाशबदरीमिश्रंरामवंशैश्चयामुनैः/सपन्थाश्चित्रकूटस्यगतःसुबहुशोमया/रम्योमार्दवयुक्तश्चवनदावैर्विवर्जितः/इतिपन्थानमावेद्यमहर्षिःसन्यवर्तत/उपावृत्तेमुनौतस्मिन्रामोलक्ष्मणमब्रवीत्/कृतपुण्याःस्मसौमित्रेमुनिर्यन्नोऽनुकम्पते/इतितौपुरुषव्याघ्रौमन्त्रयित्वामनस्विनौ/सीतामेवाग्रतःकृत्वाकालिन्दींजग्मतुर्नदीम्/तौकाष्ठसंघाटमथोचक्रतुःसुमहाप्लवम्/चकारलक्ष्मणश्छित्त्वासीतायाःसुखमानसं/तत्रश्रियमिवाचिन्त्यांरामोदाशरथिःप्रियाम्/ईषत्संलज्जमानांतामध्यारोपयतप्लवम्/ततःप्लवेनांशुमतींशीघ्रगामूर्मिमालिनीम्/तीरजैर्बहुभिर्वृक्षैःसंतेरुर्यमुनांनदीम्/तेतीर्णाःप्लवमुत्सृज्यप्रस्थाययमुनावनात्/श्यामंन्यग्रोधमासेदुःशीतलंहरितच्छदम्/कौसल्यांचैवपश्येयंसुमित्रांचयशस्विनीम्/इतिसीताञ्जलिंकृत्वापर्यगछद्वनस्पतिम्/क्रोशमात्रंततोगत्वाभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/बहून्मेध्यान्मृगान्हत्वाचेरतुर्यमुनावने/विहृत्यतेबर्हिणपूगनादिते॑शुभेवनेवारणवानरायुते/समंनदीवप्रमुपेत्यसंमतं॑निवासमाजग्मुरदीनदर्शनः25533/अथरात्र्यांव्यतीतायामवसुप्तमनन्तरम्/प्रबोधयामासशनैर्लक्ष्मणंरघुनन्दनः2561/सौमित्रेशृणुवन्यानांवल्गुव्याहरतांस्वनम्/संप्रतिष्ठामहेकालःप्रस्थानस्यपरंतप/ससुप्तःसमयेभ्रात्रालक्ष्मणःप्रतिबोधितः/जहौनिद्रांचतन्द्रींचप्रसक्तंचपथिश्रमम्/ततउत्थायतेसर्वेस्पृष्ट्वानद्याःशिवंजलम्/पन्थानमृषिणोद्दिष्टंचित्रकूटस्यतंययुः/ततःसंप्रस्थितःकालेरामःसौमित्रिणासह/सीतांकमलपत्राक्षीमिदंवचनमब्रवीत्/आदीप्तानिववैदेहिसर्वतःपुष्पितान्नगान्/स्वैःपुष्पैःकिंशुकान्पश्यमालिनःशिशिरात्यये/पश्यभल्लातकान्फुल्लान्नरैरनुपसेवितान्/फलपत्रैरवनतान्नूनंशक्ष्यामिजीवितुम्/पश्यद्रोणप्रमाणानिलम्बमानानिलक्ष्मण/मधूनिमधुकारीभिःसंभृतानिनगेनगे/एषक्रोशतिनत्यूहस्तंशिखीप्रतिकूजति/रमणीयेवनोद्देशेपुष्पसंस्तरसंकटे/मातंगयूथानुसृतंपक्षिसंघानुनादितम्/चित्रकूटमिमंपश्यप्रवृद्धशिखरंगिरिम्/ततस्तौपादचारेणगच्छन्तौसहसीतया/रम्यमासेदतुःशैलंचित्रकूटंमनोरमम्/तंतुपर्वतमासाद्यनानापक्षिगणायुतम्/अयंवासोभवेत्तावदत्रसौम्यरमेमहि/लक्ष्मणानयदारूणिदृढानिचवराणिच/कुरुष्वावसथंसौम्यवासेमेऽभिरतंमनः/तस्यतद्वचनंश्रुत्वासौमित्रिर्विविधान्द्रुमान्/आजहारततश्चक्रेपर्णशालामरिंदम/शुश्रूषमाणमेकाग्रमिदंवचनमब्रवीत्/ऐणेयंमांसमाहृत्यशालांयक्ष्यामहेवयम्/सलक्ष्मणःकृष्णमृगंहत्वामेध्यंपतापवान्/अथचिक्षेपसौमित्रिःसमिद्धेजातवेदसि/तंतुपक्वंसमाज्ञायनिष्टप्तंछिन्नशोणितम्/लक्ष्मणःपुरुषव्याघ्रमथराघवमब्रवीत्/अयंकृष्णःसमाप्ताङ्गःशृतःकृष्णमृगोयथा/देवतादेवसंकाशयजस्वकुशलोह्यसि/रामःस्नात्वातुनियतोगुणवाञ्जप्यकोविदः/पापसंशमनंरामश्चकारबलिमुत्तमम्/तांवृक्षपर्णच्छदनांमनोज्ञां॑यथाप्रदेशंसुकृतांनिवाताम्/वासायसर्वेविविशुःसमेताः॑सभांयथादेवगणाःसुधर्माम्/अनेकनानामृगपक्षिसंकुले॑विचित्रपुष्पस्तबलैर्द्रुमैर्युते/वनोत्तमेव्यालमृगानुनादिते॑तथाविजह्रुःसुसुखंजितेन्द्रियाः/सुरम्यमासाद्यतुचित्रकूटं॑नदींचतांमाल्यवतींसुतीर्थाम्/ननन्दहृष्टोमृगपक्षिजुष्टां॑जहौचदुःखंपुरविप्रवासात्/कथयित्वासुदुःखार्तःसुमन्त्रेणचिरंसह25635/रामेदक्षिणकूलस्थेजगामस्वगृहंगुहः2571/अनुज्ञातःसुमन्त्रोऽथयोजयित्वाहयोत्तमान्/अयोध्यामेवनगरींप्रययौगाढदुर्मनाः/सवनानिसुगन्धीनिसरितश्चसरांसिच/पश्यन्नतिययौशीघ्रंग्रामाणिनगराणिच/ततःसायाह्नसमयेतृतीयेऽहनिसारथिः/अयोध्यांसमनुप्राप्यनिरानन्दांददर्शह/सशून्यामिवनिःशब्दांदृष्ट्वापरमदुर्मनाः/सुमन्त्रश्चिन्तयामासशोकवेगसमाहतः/कच्चिन्नसगजासाश्वासजनासजनाधिपा/रामसंतापदुःखेनदग्धाशोकाग्निनापुरी/इतिचिन्तापरःसूतस्त्वरितःप्रविवेशह/सुमन्त्रमभियान्तंतंशतशोऽथसहस्रशः/क्वरामइतिपृच्छन्तःसूतमभ्यद्रवन्नराः/तेषांशशंसगङ्गायामहमापृच्छ्यराघवम्/अनुज्ञातोनिवृत्तोऽस्मिधार्मिकेणमहात्मना/तेतीर्णाइतिविज्ञायबाष्पपूर्णमुखाजनाः/अहोधिगितिनिःश्वस्यहारामेतिचचुक्रुशुः/शुश्रावचवचस्तेषांवृन्दंवृन्दंचतिष्ठताम्/हताःस्मखलुयेनेहपश्यामइतिराघवम्/दानयज्ञविवाहेषुसमाजेषुमहत्सुच/नद्रक्ष्यामःपुनर्जातुधार्मिकंराममन्तरा/किंसमर्थंजनस्यास्यकिंप्रियंकिंसुखावहम्/इतिरामेणनगरंपितृवत्परिपालितम्/वातायनगतानांचस्त्रीणामन्वन्तरापणम्/रामशोकाभितप्तानांशुश्रावपरिदेवनम्/सराजमार्गमध्येनसुमन्त्रःपिहिताननः/यत्रराजादशरथस्तदेवोपययौगृहम्/सोऽवतीर्यरथाच्छीघ्रंराजवेश्मप्रविश्यच/कक्ष्याःसप्ताभिचक्राममहाजनसमाकुलाः/ततोदशरथस्त्रीणांप्रासादेभ्यस्ततस्ततः/रामशोकाभितप्तानांमन्दंशुश्रावजल्पितम्/सहरामेणनिर्यातोविनाराममिहागतः/सूतःकिंनामकौसल्यांशोचन्तींप्रतिवक्ष्यति/यथाचमन्येदुर्जीवमेवंनसुकरंध्रुवम्/आच्छिद्यपुत्रेनिर्यातेकौसल्यायत्रजीवति/सत्यरूपंतुतद्वाक्यंराज्ञःस्त्रीणांनिशामयन्/प्रदीप्तमिवशोकेनविवेशसहसागृहम्/सप्रविश्याष्टमींकक्ष्यांराजानंदीनमातुलम्/पुत्रशोकपरिद्यूनमपश्यत्पाण्डरेगृहे/अभिगम्यतमासीनंनरेन्द्रमभिवाद्यच/सुमन्त्रोरामवचनंयथोक्तंप्रत्यवेदयत्/सतूष्णीमेवतच्छ्रुत्वाराजाविभ्रान्तचेतनः/मूर्छितोन्यपतद्भूमौरामशोकाभिपीडितः/ततोऽन्तःपुरमाविद्धंमूर्छितेपृथिवीपतौ/उद्धृत्यबाहूचुक्रोशनृपतौपतितेक्षितौ/सुमित्रयातुसहिताकौसल्यापतितंपतिम्/उत्थापयामासतदावचनंचेदमब्रवीत्/इमंतस्यमहाभागदूतंदुष्करकारिणः/वनवासादनुप्राप्तंकस्मान्नप्रतिभाषसे/अद्येममनयंकृत्वाव्यपत्रपसिराघव/उत्तिष्ठसुकृतंतेऽस्तुशोकेनस्यात्सहायता/देवयस्याभयाद्रामंनानुपृच्छसिसारथिम्/नेहतिष्ठतिकैकेयीविश्रब्धंप्रतिभाष्यताम्/सातथोक्त्वामहाराजंकौसल्याशोकलालसा/धरण्यांनिपपाताशुबाष्पविप्लुतभाषिणी/एवंविलपतींदृष्ट्वाकौसल्यांपतितांभुवि/पतिंचावेक्ष्यताःसर्वाःसस्वरंरुरुदुःस्त्रियः/ततस्तमन्तःपुरनादमुत्थितं॑समीक्ष्यवृद्धास्तरुणाश्चमानवाः/स्त्रियश्चसर्वारुरुदुःसमन्ततः॑पुरंतदासीत्पुनरेवसंकुलम्25734/प्रत्याश्वस्तोयदाराजामोहात्प्रत्यागतःपुनः/अथाजुहावतंसूतंरामवृत्तान्तकारणात्2581/वृद्धंपरमसंतप्तंनवग्रहमिवद्विपम्/विनिःश्वसन्तंध्यायन्तमस्वस्थमिवकुञ्जरम्/राजातुरजसासूतंध्वस्ताङ्गंसमुपस्थितम्/अश्रुपूर्णमुखंदीनमुवाचपरमार्तवत्/क्वनुवत्स्यतिधर्मात्मावृक्षमूलमुपाश्रितः/सोऽत्यन्तसुखितःसूतकिमशिष्यतिराघवः/भूमिपालात्मजोभूमौशेतेकथमनाथवत्/यंयान्तमनुयान्तिस्मपदातिरथकुञ्जराः/सवत्स्यतिकथंरामोविजनंवनमाश्रितः/व्यालैर्मृगैराचरितंकृष्णसर्पनिषेवितम्/कथंकुमारौवैदेह्यासार्धंवनमुपस्थितौ/सुकुमार्यातपस्विन्यासुमन्त्रसहसीतया/राजपुत्रौकथंपादैरवरुह्यरथाद्गतौ/सिद्धार्थःखलुसूतत्वंयेनदृष्टौममात्मजौ/वनान्तंप्रविशन्तौतावश्विनाविवमन्दरम्/किमुवाचवचोरामःकिमुवाचचलक्ष्मणः/सुमन्त्रवनमासाद्यकिमुवाचचमैथिली/आसितंशयितंभुक्तंसूतरामस्यकीर्तय/इतिसूतोनरेन्द्रेणचोदितःसज्जमानया/उवाचवाचाराजानंसबाष्पपरिरब्धया/अब्रवीन्मांमहाराजधर्ममेवानुपालयन्/अञ्जलिंराघवःकृत्वाशिरसाभिप्रणम्यच/सूतमद्वचनात्तस्यतातस्यविदितात्मनः/शिरसावन्दनीयस्यवन्द्यौपादौमहात्मनः/सर्वमन्तःपुरंवाच्यंसूतमद्वचनात्त्वया/आरोग्यमविशेषेणयथार्हंचाभिवादनम्/माताचममकौसल्याकुशलंचाभिवादनम्/देविदेवस्यपादौचदेववत्परिपालय/भरतःकुशलंवाच्योवाच्योमद्वचनेनच/सर्वास्वेवयथान्यायंवृत्तिंवर्तस्वमातृषु/वक्तव्यश्चमहाबाहुरिक्ष्वाकुकुलनन्दनः/पितरंयौवराज्यस्थोराज्यस्थमनुपालय/इत्येवंमांमहाराजब्रुवन्नेवमहायशाः/रामोराजीवताम्राक्षोभृशमश्रूण्यवर्तयत्/लक्ष्मणस्तुसुसंक्रुद्धोनिःश्वसन्वाक्यमब्रवीत्/केनायमपराधेनराजपुत्रोविवासितः/यदिप्रव्राजितोरामोलोभकारणकारितम्/वरदाननिमित्तंवासर्वथादुष्कृतंकृतम्/रामस्यतुपरित्यागेनहेतुमुपलक्षये/असमीक्ष्यसमारब्धंविरुद्धंबुद्धिलाघवात्/जनयिष्यतिसंक्रोशंराघवस्यविवासनम्/अहंतावन्महाराजेपितृत्वंनोपलक्षये/भ्राताभर्ताचबन्धुश्चपिताचममराघवः/सर्वलोकप्रियंत्यक्त्वासर्वलोकहितेरतम्/सर्वलोकोऽनुरज्येतकथंत्वानेनकर्मणा/जानकीतुमहाराजनिःश्वसन्तीतपस्विनी/भूतोपहतचित्तेवविष्ठितावृष्मृतास्थिता/अदृष्टपूर्वव्यसनाराजपुत्रीयशस्विनी/तेनदुःखेनरुदतीनैवमांकिंचिदब्रवीत्/उद्वीक्षमाणाभर्तारंमुखेनपरिशुष्यता/मुमोचसहसाबाष्पंमांप्रयान्तमुदीक्ष्यसा/तथैवरामोऽश्रुमुखःकृताञ्जलिः॑स्थितोऽभवल्लक्ष्मणबाहुपालितः/तथैवसीतारुदतीतपस्विनी॑निरीक्षतेराजरथंतथैवमाम्25837/ममत्वश्वानिवृत्तस्यनप्रावर्तन्तवर्त्मनि/उष्णमश्रुविमुञ्चन्तोरामेसंप्रस्थितेवनम्2591/उभाभ्यांराजपुत्राभ्यामथकृत्वाहमज्ञलिम्/प्रस्थितोरथमास्थायतद्दुःखमपिधारयन्/गुहेवसार्धंतत्रैवस्थितोऽस्मिदिवसान्बहून्/आशयायदिमांरामःपुनःशब्दापयेदिति/विषयेतेमहाराजरामव्यसनकर्शिताः/अपिवृक्षाःपरिम्लानःसपुष्पाङ्कुरकोरकाः/नचसर्पन्तिसत्त्वानिव्यालानप्रसरन्तिच/रामशोकाभिभूतंतन्निष्कूजमभवद्वनम्/लीनपुष्करपत्राश्चनरेन्द्रकलुषोदकाः/संतप्तपद्माःपद्मिन्योलीनमीनविहंगमाः/जलजानिचपुष्पाणिमाल्यानिस्थलजानिच/नाद्यभान्त्यल्पगन्धीनिफलानिचयथापुरम्/प्रविशन्तमयोध्यांमांनकश्चिदभिनन्दति/नराराममपश्यन्तोनिःश्वसन्तिमुहुर्मुहुः/हर्म्यैर्विमानैःप्रासादैरवेक्ष्यरथमागतम्/हाहाकारकृतानार्योरामादर्शनकर्शिताः/आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः/अन्योन्यमभिवीक्षन्तेव्यक्तमार्ततराःस्त्रियः/नामित्राणांनमित्राणामुदासीनजनस्यच/अहमार्ततयाकंचिद्विशेषंनोपलक्षये/अप्रहृष्टमनुष्याचदीननागतुरंगमा/आर्तस्वरपरिम्लानाविनिःश्वसितनिःस्वना/निरानन्दामहाराजरामप्रव्राजनातुला/कौसल्यापुत्रहीनेवअयोध्याप्रतिभातिमा/सूतस्यवचनंश्रुत्वावाचापरमदीनया/बाष्पोपहतयाराजातंसूतमिदमब्रवीत्/कैकेय्याविनियुक्तेनपापाभिजनभावया/मयानमन्त्रकुशलैर्वृद्धैःसहसमर्थितम्/नसुहृद्भिर्नचामात्यैर्मन्त्रयित्वाननैगमैः/मयायमर्थःसंमोहात्स्त्रीहेतोःसहसाकृतः/भवितव्यतयानूनमिदंवाव्यसनंमहत्/कुलस्यास्यविनाशायप्राप्तंसूतयदृच्छया/सूतयद्यस्तितेकिंचिन्मयापिसुकृतंकृतम्/त्वंप्रापयाशुमांरामंप्राणाःसंत्वरयन्तिमाम्/यद्यद्यापिममैवाज्ञानिवर्तयतुराघवम्/नशक्ष्यामिविनाराममुहूर्तमपिजीवितुम्/अथवापिमहाबाहुर्गतोदूरंभविष्यति/मामेवरथमारोप्यशीघ्रंरामायदर्शय/वृत्तदंष्ट्रोमहेष्वासःक्वासौलक्ष्मणपूर्वजः/यदिजीवामिसाध्वेनंपश्येयंसहसीतया/लोहिताक्षंमहाबाहुमामुक्तमणिकुण्डलम्/रामंयदिनपश्यामिगमिष्यामियमक्षयम्/अतोनुकिंदुःखतरंयोऽहमिक्ष्वाकुनन्दनम्/इमामवस्थामापन्नोनेहपश्यामिराघवम्/हारामरामानुजहाहावैदेहितपस्विनी/नमांजानीतदुःखेनम्रियमाणमनाथवत्/दुस्तरोजीवतादेविमयायंशोकसागरः/अशोभनंयोऽहमिहाद्यराघवं॑दिदृक्षमाणोनलभेसलक्ष्मणम्/इतीवराजाविलपन्महायशाः॑पपाततूर्णंशयनेसमूर्छितः/इतिविलपतिपार्थिवेप्रनष्टे॑करुणतरंद्विगुणंचरामहेतोः/वचनमनुनिशम्यतस्यदेवी॑भयमगमत्पुनरेवराममाता25934/ततोभूतोपसृष्टेववेपमानापुनःपुनः/धरण्यांगतसत्त्वेवकौसल्यासूतमब्रवीत्2601/नयमांयत्रकाकुत्स्थःसीतायत्रचलक्ष्मणः/तान्विनाक्षणमप्यत्रजीवितुंनोत्सहेह्यहम्/निवर्तयरथंशीघ्रंदण्डकान्नयमामपि/अथतान्नानुगच्छामिगमिष्यामियमक्षयम्/बाष्पवेगौपहतयासवाचासज्जमानया/इदमाश्वासयन्देवींसूतःप्राञ्जलिरब्रवीत्/त्यजशोकंचमोहंचसंभ्रमंदुःखजंतथा/व्यवधूयचसंतापंवनेवत्स्यतिराघवः/लक्ष्मणश्चापिरामस्यपादौपरिचरन्वने/आराधयतिधर्मज्ञःपरलोकंजितेन्द्रियः/विजनेऽपिवनेसीतावासंप्राप्यगृहेष्विव/विस्रम्भंलभतेऽभीतारामेसंन्यस्तमानसा/नास्यादैन्यंकृतंकिंचित्सुसूक्ष्ममपिलक्षये/उचितेवप्रवासानांवैदेहीप्रतिभातिमा/नगरोपवनंगत्वायथास्मरमतेपुरा/तथैवरमतेसीतानिर्जनेषुवनेष्वपि/बालेवरमतेसीताबालचन्द्रनिभानना/रामारामेह्यदीनात्माविजनेऽपिवनेसती/तद्गतंहृदयंह्यस्यास्तदधीनंचजीवितम्/अयोध्यापिभवेत्तस्यारामहीनातथावनम्/पथिपृच्छतिवैदेहीग्रामांश्चनगराणिच/गतिंदृष्ट्वानदीनांचपादपान्विविधानपि/अध्वनावातवेगेनसंभ्रमेणातपेनच/नहिगच्छतिवैदेह्याश्चन्द्रांशुसदृशीप्रभा/सदृशंशतपत्रस्यपूर्णचन्द्रोपमप्रभम्/वदनंतद्वदान्यायावैदेह्यानविकम्पते/अलक्तरसरक्ताभावलक्तरसवर्जितौ/अद्यापिचरणौतस्याःपद्मकोशसमप्रभौ/नूपुरोद्घुष्टहेलेवखेलंगच्छतिभामिनी/इदानीमपिवैदेहीतद्रागान्यस्तभूषणा/गजंवावीक्ष्यसिंहंवाव्याघ्रंवावनमाश्रिता/नाहारयतिसंत्रासंबाहूरामस्यसंश्रिता/नशोच्यास्तेनचात्मातेशोच्योनापिजनाधिपः/इदंहिचरितंलोकेप्रतिष्ठास्यतिशाश्वतम्/विधूयशोकंपरिहृष्टमानसा॑महर्षियातेपथिसुव्यवस्थिताः/वनेरतावन्यफलाशनाःपितुः॑शुभांप्रतिज्ञांपरिपालयन्तिते/तथापिसूतेनसुयुक्तवादिना॑निवार्यमाणासुतशोककर्शिता/नचैवदेवीविररामकूजितात्॑प्रियेतिपुत्रेतिचराघवेतिच26023/वनंगतेधर्मपरेरामेरमयतांवरे/कौसल्यारुदतीस्वार्ताभर्तारमिदमब्रवीत्2611/यद्यपित्रिषुलोकेषुप्रथितंतेमयद्यशः/सानुक्रोशोवदान्यश्चप्रियवादीचराघवः/कथंनरवरश्रेष्ठपुत्रौतौसहसीतया/दुःखितौसुखसंवृद्धौवनेदुःखंसहिष्यतः/सानूनंतरुणीश्यामासुकुमारीसुखोचिता/कथमुष्णंचशीतंचमैथिलीप्रसहिष्यते/भुक्त्वाशनंविशालाक्षीसूपदंशान्वितंशुभम्/वन्यंनैवारमाहारंकथंसीतोपभोक्ष्यते/गीतवादित्रनिर्घोषंश्रुत्वाशुभमनिन्दिता/कथंक्रव्यादसिंहानांशब्दंश्रोष्यत्यशोभनम्/महेन्द्रध्वजसंकाशःक्वनुशेतेमहाभुजः/भुजंपरिघसंकाशमुपधायमहाबलः/पद्मवर्णंसुकेशान्तंपद्मनिःश्वासमुत्तमम्/कदाद्रक्ष्यामिरामस्यवदनंपुष्करेक्षणम्/वज्रसारमयंनूनंहृदयंमेनसंशयः/अपश्यन्त्यानतंयद्वैफलतीदंसहस्रधा/यदिपञ्चदशेवर्षेराघवःपुनरेष्यति/जह्याद्राज्यंचकोशंचभरतेनोपभोक्ष्यते/एवंकनीयसाभ्रात्राभुक्तंराज्यंविशांपते/भ्राताज्येष्ठावरिष्ठाश्चकिमर्थंनावमंस्यते/नपरेणाहृतंभक्ष्यंव्याघ्रःखादितुमिच्छति/एवमेवनरव्याघ्रःपरलीढंनमंस्यते/हविराज्यंपुरोडाशाःकुशायूपाश्चखादिराः/नैतानियातयामानिकुर्वन्तिपुनरध्वरे/तथाह्यात्तमिदंराज्यंहृतसारांसुरामिव/नाभिमन्तुमलंरामोनष्टसोममिवाध्वरम्/नैवंविधमसत्कारंराघवोमर्षयिष्यति/बलवानिवशार्दूलोबालधेरभिमर्शनम्/सतादृशःसिंहबलोवृषभाक्षोनरर्षभः/स्वयमेवहतःपित्राजलजेनात्मजोयथा/द्विजातिचरितोधर्मःशास्त्रदृष्टःसनातनः/यदितेधर्मनिरतेत्वयापुत्रेविवासिते/गतिरेवाक्पतिर्नार्याद्वितीयागतिरात्मजः/तृतीयाज्ञातयोराजंश्चतुर्थीनेहविद्यते/तत्रत्वंचैवमेनास्तिरामश्चवनमाश्रितः/नवनंगन्तुमिच्छामिसर्वथाहिहतात्वया/हतंत्वयाराज्यमिदंसराष्ट्रं॑हतस्तथात्मासहमन्त्रिभिश्च/हतासपुत्रास्मिहताश्चपौराः॑सुतश्चभार्याचतवप्रहृष्टौ/इमांगिरंदारुणशब्दसंश्रितां॑निशम्यराजापिमुमोहदुःखितः/ततःसशोकंप्रविवेशपार्थिवः॑स्वदुष्कृतंचापिपुनस्तदास्मरत्26127/एवंतुक्रुद्धयाराजाराममात्रासशोकया/श्रावितःपरुषंवाक्यंचिन्तयामासदुःखितः2621/तस्यचिन्तयमानस्यप्रत्यभात्कर्मदुष्कृतम्/यदनेनकृतंपूर्वमज्ञानाच्छब्दवेधिना/अमनास्तेनशोकेनरामशोकेनचप्रभुः/दह्यमानस्तुशोकाभ्यांकौसल्यामाहभूपतिः/प्रसादयेत्वांकौसल्येरचितोऽयंमयाञ्जलिः/वत्सलाचानृशंसाचत्वंहिनित्यंपरेष्वपि/भर्तातुखलुनारीणांगुणवान्निर्गुणोऽपिवा/धर्मंविमृशमानानांप्रत्यक्षंदेविदैवतम्/सात्वंधर्मपरानित्यंदृष्टलोकपरावर/नार्हसेविप्रियंवक्तुंदुःखितापिसुदुःखितम्/तद्वाक्यंकरुणंराज्ञःश्रुत्वादीनस्यभाषितम्/कौसल्याव्यसृजद्बाष्पंप्रणालीवनवोदकम्/समूद्र्ह्णिबद्ध्वारुदतीराज्ञःपद्ममिवाञ्जलिम्/संभ्रमादब्रवीत्त्रस्तात्वरमाणाक्षरंवचः/प्रसीदशिरसायाचेभूमौनिततितास्मिते/याचितास्मिहतादेवहन्तव्याहंनहित्वया/नैषाहिसास्त्रीभवतिश्लाघनीयेनधीमता/उभयोर्लोकयोर्वीरपत्यायासंप्रसाद्यते/जानामिधर्मंधर्मज्ञत्वांजानेसत्यवादिनम्/पुत्रशोकार्तयातत्तुमयाकिमपिभाषितम्/शोकोनाशयतेधैर्यंशोकोनाशयतेश्रुतम्/शोकोनाशयतेसर्वंनास्तिशोकसमोरिपुः/शयमापतितःसोढुंप्रहरोरिपुहस्ततः/सोढुमापतितःशोकःसुसूक्ष्मोऽपिनशक्यते/वनवासायरामस्यपञ्चरात्रोऽद्यगण्यते/यःशोकहतहर्षायाःपञ्चवर्षोपमोमम/तंहिचिन्तयमानायाःशोकोऽयंहृदिवर्धते/अदीनामिववेगेनसमुद्रसलिलंमहत्/एवंहिकथयन्त्यास्तुकौसल्यायाःशुभंवचः/मन्दरश्मिरभूत्सुर्योरजनीचाभ्यवर्तत/अथप्रह्लादितोवाक्यैर्देव्याकौसल्ययानृपः/शोकेनचसमाक्रान्तोनिद्रायावशमेयिवान्26220/प्रतिबुद्धोमुहुर्तेनशोकोपहतचेतनः/अथराजादशरथःसचिन्तामभ्यपद्यत2631/रामलक्ष्मणयोश्चैवविवासाद्वासवोपमम्/आविवेशोपसर्गस्तंतमःसूर्यमिवासुरम्/सराजारजनींषष्ठींरामेप्रव्रजितेवनम्/अर्धरात्रेदशरथःसंस्मरन्दुष्कृतंकृतम्/कौसल्यांपुत्रशोकार्तामिदंवचनमब्रवीत्/यदाचरतिकल्याणिशुभंवायदिवाशुभम्/तदेवलभतेभद्रेकर्ताकर्मजमात्मनः/गुरुलाघवमर्थानामारम्भेकर्मणांफलम्/दोषंवायोनजानातिसबालइतिहोच्यते/कश्चिदाम्रवणंछित्त्वापलाशांश्चनिषिञ्चति/पुष्पंदृष्ट्वाफलेगृध्नुःसशोचतिफलागमे/सोऽहमाम्रवणंछित्त्वापलाशांश्चन्यषेचयम्/रामंफलागमेत्यक्त्वापश्चाच्छोचामिदुर्मतिः/लब्धशब्देनकौसल्येकुमारेणधनुष्मता/कुमारःशब्दवेधीतिमयापापमिदंकृतम्/तदिदंमेऽनुसंप्राप्तंदेविदुःखंस्वयंकृतम्/संमोहादिहबालेनयथास्याद्भक्षितंविषम्/एवंममाप्यविज्ञातंशब्दवेध्यमयंफलम्/देव्यनूढात्वमभवोयुवराजोभवाम्यहम्/ततःप्रावृडनुप्राप्तामदकामविवर्धिनी/उपास्यहिरसान्भौमांस्तप्त्वाचजगदंशुभिः/परेताचरितांभीमांरविराविशतेदिशम्/उष्णमन्तर्दधेसद्यःस्निग्धाददृशिरेघनाः/ततोजहृषिरेसर्वेभेकसारङ्गबर्हिणः/पतितेनाम्भसाछन्नःपतमानेनचासकृत्/आबभौमत्तसारङ्गस्तोयराशिरिवाचलः/तस्मिन्नतिसुखेकालेधनुष्मानिषुमान्रथी/व्यायामकृतसंकल्पःसरयूमन्वगांनदीम्/निपानेमहिषंरात्रौगजंवाभ्यागतंनदीम्/अन्यंवाश्वापदंकंचिज्जिघांसुरजितेन्द्रियः/अथान्धकारेत्वश्रौषंजलेकुम्भस्यपर्यतः/अचक्षुर्विषयेघोषंवारणस्येवनर्दतः/ततोऽहंशरमुद्धृत्यदीप्तमाशीविषोपमम्/अमुञ्चंनिशितंबाणमहमाशीविषोपमम्/तत्रवागुषसिव्यक्ताप्रादुरासीद्वनौकसः/हाहेतिपततस्तोयेवागभूत्तत्रमानुषी/कथमस्मद्विधेशस्त्रंनिपतेत्तुतपस्विनि/प्रविविक्तांनदींरात्रावुदाहारोऽहमागतः/इषुणाभिहतःकेनकस्यवाकिंकृतंमया/ऋषेर्हिन्यस्तदण्डस्यवनेवन्येनजीवतः/कथंनुशस्त्रेणवधोमद्विधस्यविधीयते/जटाभारधरस्यैववल्कलाजिनवाससः/कोवधेनममार्थीस्यात्किंवास्यापकृतंमया/एवंनिष्फलमारब्धंकेवलानर्थसंहितम्/नकश्चित्साधुमन्येतयथैवगुरुतल्पगम्/नेमंतथानुशोचामिजीवितक्षयमात्मनः/मातरंपितरंचोभावनुशोचामिमद्विधे/तदेतान्मिथुनंवृद्धंचिरकालभृतंमया/मयिपञ्चत्वमापन्नेकांवृत्तिंवर्तयिष्यति/वृद्धौचमातापितरावहंचैकेषुणाहतः/केनस्मनिहताःसर्वेसुबालेनाकृतात्मना/तंगिरंकरुणांश्रुत्वाममधर्मानुकाङ्क्षिणः/कराभ्यांसशरंचापंव्यथितस्यापतद्भुवि/तंदेशमहमागम्यदीनसत्त्वःसुदुर्मनाः/अपश्यमिषुणातीरेसरय्वास्तापसंहतम्/समामुद्वीक्ष्यनेत्राभ्यांत्रस्तमस्वस्थचेतसं/इत्युवाचवचःक्रूरंदिधक्षन्निवतेजसा/किंतवापकृतंराजन्वनेनिवसतामया/जिहीर्षिउरम्भोगुर्वर्थंयदहंताडितस्त्वया/एकेनखलुबाणेनमर्मण्यभिहतेमयि/द्वावन्धौनिहतौवृद्धौमाताजनयिताचमे/तौनूनंदुर्बलावन्धौमत्प्रतीक्षौपिपासितौ/चिरमाशाकृतांतृष्णांकष्टांसंधारयिष्यतः/ननूनंतपसोवास्तिफलयोगःश्रुतस्यवा/पितायन्मांनजानातिशयानंपतितंभुवि/जानन्नपिचकिंकुर्यादशक्तिरपरिक्रमः/भिद्यमानमिवाशक्तस्त्रातुमन्योनगोनगम्/पितुस्त्वमेवमेगत्वाशीघ्रमाचक्ष्वराघव/नत्वामनुदहेत्क्रुद्धोवनंवह्निरिवैधितः/इयमेकपदीराजन्यतोमेपितुराश्रमः/तंप्रसादयगत्वात्वंनत्वांसकुपितःशपेत्/विशल्यंकुरुमांराजन्मर्ममेनिशितःशरः/रुणद्धिमृदुसोत्सेधंतीरमम्बुरयोयथा/नद्विजातिरहंराजन्माभूत्तेमनसोव्यथा/शूद्रायामस्मिवैश्येनजातोजनपदाधिप/इतीववदतःकृच्छ्राद्बाणाभिहतमर्मणः/तस्यत्वानम्यमानस्यतंबाणमहमुद्धरम्/जलार्द्रगात्रंतुविलप्यकृच्छान्॑मर्मव्रणंसंततमुच्छसन्तम्/ततःसरय्वांतमहंशयानं॑समीक्ष्यभद्रेसुभृशंविषण्णः26353/तदज्ञानान्महत्पापंकृत्वासंकुलितेन्द्रियः/एकस्त्वचिन्तयंबुद्ध्याकथंनुसुकृतंभवेत्2642/ततस्तंघटमादयपूर्णंपरमवारिणा/आश्रमंतमहंप्राप्ययथाख्यातपथंगतः/तत्राहंदुर्बलावन्धौवृद्धावपरिणायकौ/अपश्यंतस्यपितरौलूनपक्षाविवद्विजौ/तन्निमित्ताभिरासीनौकथाभिरपरिक्रमौ/तामाशांमत्कृतेहीनावुदासीनावनाथवत्/पदशब्दंतुमेश्रुत्वामुनिर्वाक्यमभाषत/किंचिरायसिमेपुत्रपानीयंक्षिप्रमानय/यन्निमित्तमिदंतातसलिलेक्रीडितंत्वया/उत्कण्ठितातेमातेयंप्रविशक्षिप्रमाश्रमम्/यद्व्यलीकंकृतंपुत्रमात्रातेयदिवामया/नतन्मनसिकर्तव्यंत्वयाताततपस्विना/त्वंगतिस्त्वगतीनांचचक्षुस्त्वंहीनचक्षुषाम्/समासक्तास्त्वयिप्राणाःकिंचिन्नौनाभिभाषसे/मुनिमव्यक्तयावाचातमहंसज्जमानया/हीनव्यञ्जनयाप्रेक्ष्यभीतोभीतइवाब्रुवम्/मनसःकर्मचेष्टाभिरभिसंस्तभ्यवाग्बलम्/आचचक्षेत्वहंतस्मैपुत्रव्यसनजंभयम्/क्षत्रियोऽहंदशरथोनाहंपुत्रोमहात्मनः/सज्जनावमतंदुःखमिदंप्राप्तंस्वकर्मजम्/भगवंश्चापहस्तोऽहंसरयूतीरमागतः/जिघांसुःश्वापदंकिंचिन्निपानेवागतंगजम्/तत्रश्रुतोमयाशब्दोजलेकुम्भस्यपूर्यतः/द्विपोऽयमितिमत्वाहिबाणेनाभिहतोमया/गत्वानद्यास्ततस्तीरमपश्यमिषुणाहृदि/विनिर्भिन्नंगतप्राणंशयानंभुवितापसं/भगवञ्शब्दमालक्ष्यमयागजजिघांसुना/विसृष्टोऽम्भसिनाराचस्तेनतेनिहतःसुतः/सचोद्धृतेनबाणेनतत्रैवस्वर्गमास्थितः/भगवन्तावुभौशोचन्नन्धावितिविलप्यच/अज्ञानाद्भवतःपुत्रःसहसाभिहतोमया/शेषमेवंगतेयत्स्यात्तत्प्रसीदतुमेमुनिः/सतच्छ्रुत्वावचःक्रूरंनिःश्वसञ्शोककर्शितः/मामुवाचमहातेजाःकृताञ्जलिमुपस्थितम्/यद्येतदशुभंकर्मनस्ममेकथयेःस्वयम्/फलेन्मूर्धास्मतेराजन्सद्यःशतसहस्रधा/क्षत्रियेणवधोराजन्वानप्रस्थेविशेषतः/ज्ञानपूर्वंकृतःस्थानाच्च्यावयेदपिवज्रिणम्/अज्ञानाद्धिकृतंयस्मादिदंतेनैवजीवसि/अपिह्यद्यकुलंनस्याद्राघवाणांकुतोभवान्/नयनौनृपतंदेशमितिमांचाभ्यभाषत/अद्यतंद्रष्टुमिच्छावःपुत्रंपश्चिमदर्शनम्/रुधिरेणावसिताङ्गंप्रकीर्णाजिनवाससं/शयानंभुविनिःसंज्ञंधर्मराजवशंगतम्/अथाहमेकस्तंदेशंनीत्वातौभृशदुःखितौ/अस्पर्शयमहंपुत्रंतंमुनिंसहभार्यया/तौपुत्रमात्मनःस्पृष्ट्वातमासाद्यतपस्विनौ/निपेततुःशरीरेऽस्यपिताचास्येदमब्रवीत्/नन्वहंतेप्रियःपुत्रमातरंपश्यधार्मिक/किंनुनालिङ्गसेपुत्रसुकुमारवचोवद/कस्यवापररात्रेऽहंश्रोष्यामिहृदयंगमम्/अधीयानस्यमधुरंशास्त्रंवान्यद्विशेषतः/कोमांसंध्यामुपास्यैवस्नात्वाहुतहुताशनः/श्लाघयिष्यत्युपासीनःपुत्रशोकभयार्दितम्/कन्दमूलफलंहृत्वाकोमांप्रियमिवातिथिम्/भोजयिष्यत्यकर्मण्यमप्रग्रहमनायकम्/इमामन्धांचवृद्धांचमातरंतेतपस्विनीम्/कथंपुत्रभरिष्यामिकृपणांपुत्रगर्धिनीम्/तिष्ठमामागमःपुत्रयमस्यसदनंप्रति/श्वोमयासहगन्तासिजनन्याचसमेधितः/उभावपिचशोकार्तावनाथौकृपणौवने/क्षिप्रमेवगमिष्यावस्त्वयाहीनौयमक्षयम्/ततोवैवस्वतंदृष्ट्वातंप्रवक्ष्यामिभारतीम्/क्षमतांधर्मराजोमेबिभृयात्पितरावयम्/अपापोऽसियथापुत्रनिहतःपापकर्मणा/तेनसत्येनगच्छाशुयेलोकाःशस्त्रयोधिनाम्/यान्तिशूरागतिंयांचसंग्रामेष्वनिवर्तिनः/हतास्त्वभिमुखाःपुत्रगतिंतांपरमांव्रज/यांगतिंसगरःशैब्योदिलीपोजनमेजयः/नहुषोधुन्धुमारश्चप्राप्तास्तांगच्छपुत्रक/यागतिःसर्वसाधूनांस्वाध्यायात्पतसश्चया/भूमिदस्याहिताग्नेश्चएकपत्नीव्रतस्यच/गोसहस्रप्रदातॄणांयायागुरुभृतामपि/देहन्यासकृतांयाचतांगतिंगच्छपुत्रक/नहित्वस्मिन्कुलेजातोगच्छत्यकुशलांगतिम्/एवंसकृपणंतत्रपर्यदेवयतासकृत्/ततोऽस्मैकर्तुमुदकंप्रवृत्तःसहभार्यया/सतुदिव्येनरूपेणमुनिपुत्रःस्वकर्मभिः/आश्वास्यचमुहूर्तंतुपितरौवाक्यमब्रवीत्/स्थानमस्मिमहत्प्राप्तोभवतोःपरिचारणात्/भवन्तावपिचक्षिप्रंमममूलमुपैष्यतः/एवमुक्त्वातुदिव्येनविमानेनवपुष्मता/आरुरोहदिवंक्षिप्रंमुनिपुत्रोजितेन्द्रियः/सकृत्वातूदकंतूर्णंतापसःसहभार्यया/मामुवाचमहातेजाःकृताञ्जलिमुपस्थितम्/अद्यैवजहिमांराजन्मरणेनास्तिमेव्यथा/यच्छरेणैकपुत्रंमांत्वमकार्षीरपुत्रकम्/त्वयातुयदविज्ञानान्निहतोमेसुतःशुचिः/तेनत्वामभिशप्स्यामिसुदुःखमतिदारुणम्/पुत्रव्यसनजंदुःखंयदेतन्ममसाम्प्रतम्/एवंत्वंपुत्रशोकेनराजन्कालंकरिष्यसि/तस्मान्मामागतंभद्रेतस्योदारस्यतद्वचः/यदहंपुत्रशोकेनसंत्यक्ष्याम्यद्यजीवितम्/यदिमांसंस्पृशेद्रामःसकृदद्यालभेतवा/नतन्मेसदृशंदेवियन्मयाराघवेकृतम्/चक्षुषात्वांनपश्यामिस्मृतिर्ममविलुप्यते/दूतावैवस्वतस्यैतेकौसल्येत्वरयन्तिमाम्/अतस्तुकिंदुःखतरंयदहंजीवितक्षये/नहिपश्यामिधर्मज्ञंरामंसत्यपराक्यमम्/नतेमनुष्यादेवास्तेयेचारुशुभकुण्डलम्/मुखंद्रक्ष्यन्तिरामस्यवर्षेपञ्चदशेपुनः/पद्मपत्रेक्षणंसुभ्रुसुदंष्ट्रंचारुनासिकम्/धन्याद्रक्ष्यन्तिरामस्यताराधिपनिभंमुखम्/सदृशंशारदस्येन्दोःफुल्लस्यकमलस्यच/सुगन्धिममनाथस्यधन्याद्रक्ष्यन्तितन्मुखम्/निवृत्तवनवासंतमयोध्यांपुनरागतम्/द्रक्ष्यन्तिसुखिनोरामंशुक्रंमार्गगतंयथा/अयमात्मभवःशोकोमामनाथमचेतनम्/संसादयतिवेगेनयथाकूलंनदीरयः/हाराघवमहाबाहोहाममायासनाशन/राजादशरथःशोचञ्जीवितान्तमुपागमत्/तथातुदीनंकथयन्नराधिपः॑प्रियस्यपुत्रस्यविवासनातुरः/गतेऽर्धरात्रेभृशदुःखपीडितस्॑तदाजहौप्राणमुदारदर्शनः26478/अथरात्र्यांव्यतीतायांप्रातरेवापरेऽहनि/बन्दिनःपर्युपातिष्ठंस्तत्पार्थिवनिवेशनम्2651/ततःशुचिसमाचाराःपर्युपस्थानकोविदः/स्त्रीवर्षवरभूयिष्ठाउपतस्थुर्यथापुरम्/हरिचन्दनसंपृक्तमुदकंकाञ्चनैर्घटैः/आनिन्युःस्नानशिक्षाज्ञायथाकालंयथाविधि/मङ्गलालम्भनीयानिप्राशनीयानुपस्करान्/उपनिन्युस्तथाप्यन्याःकुमारीबहुलाःस्त्रियः/अथयाःकोसलेन्द्रस्यशयनंप्रत्यनन्तराः/ताःस्त्रियस्तुसमागम्यभर्तारंप्रत्यबोधयन्/तावेपथुपरीताश्चराज्ञःप्राणेषुशङ्किताः/प्रतिस्रोतस्तृणाग्राणांसदृशंसंचकम्पिरे/अथसंवेपमनानांस्त्रीणांदृष्ट्वाचपार्थिवम्/यत्तदाशङ्कितंपापंतस्यजज्ञेविनिश्चयः/ततःप्रचुक्रुशुर्दीनाःसस्वरंतावराङ्गनाः/करेणवइवारण्येस्थानप्रच्युतयूथपाः/तासामाक्रन्दशब्देनसहसोद्गतचेतने/कौसल्याचसुमित्राचत्यक्तनिद्रेबभूवतुः/कौसल्याचसुमित्राचदृष्ट्वास्पृष्ट्वाचपार्थिवम्/हानाथेतिपरिक्रुश्यपेततुर्धरणीतले/साकोसलेन्द्रदुहितावेष्टमानामहीतले/नबभ्राजरजोध्वस्तातारेवगगनच्युता/तत्समुत्त्रस्तसंभ्रान्तंपर्युत्सुकजनाकुलम्/सर्वतस्तुमुलाक्रन्दंपरितापार्तबान्धवम्/सद्योनिपतितानन्दंदीनविक्लवदर्शनम्/बभूवनरदेवस्यसद्मदिष्टान्तमीयुषः/अतीतमाज्ञायतुपार्थिवर्षभं॑यशस्विनंसंपरिवार्यपत्नयः/भृशंरुदन्त्यःकरुणंसुदुःखिताः॑प्रगृह्यबाहूव्यलपन्ननाथवत्26529/तमग्निमिवसंशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम्/हतप्रभमिवादित्यंस्वर्गथंप्रेक्ष्यभूमिपम्2661/कौसल्याबाष्पपूर्णाक्षीविविधंशोककर्शिता/उपगृह्यशिरोराज्ञःकैकेयींप्रत्यभाषत/सकामाभवकैकेयिभुङ्क्ष्वराज्यमकण्टकम्/त्यक्त्वाराजानमेकाग्रानृशंसेदुष्टचारिणि/विहायमांगतोरामोभर्ताचस्वर्गतोमम/विपथेसार्थहीनेवनाहंजीवितुमुत्सहे/भर्तारंतंपरित्यज्यकास्त्रीदैवतमात्मनः/इच्छेज्जीवितुमन्यत्रकैकेय्यास्त्यक्तधर्मणः/नलुब्धोबुध्यतेदोषान्किंपाकमिवभक्षयन्/कुब्जानिमित्तंकैकेय्याराघवाणान्कुलंहतम्/अनियोगेनियुक्तेनराज्ञारामंविवासितम्/सभार्यंजनकःश्रुत्वापतितप्स्यत्यहंयथा/रामःकमलपत्राक्षोजीवनाशमितोगतः/विदेहराजस्यसुतातहासीतातपस्विनी/दुःखस्यानुचितादुःखंवनेपर्युद्विजिष्यति/नदतांभीमघोषाणांनिशासुमृगपक्षिणाम्/निशम्यनूनंसंस्त्रस्ताराघवंसंश्रयिष्यति/वृद्धश्चैवाल्पपुत्रश्चवैदेहीमनिचिन्तयन्/सोऽपिशोकसमाविष्टोननुत्यक्ष्यतिजीवितम्/तांततःसंपरिष्वज्यविलपन्तींतपस्विनीम्/व्यपनिन्युःसुदुःखार्तांकौसल्यांव्यावहारिकाः/तैलद्रोण्यामथामात्याःसंवेश्यजगतीपतिम्/राज्ञःसर्वाण्यथादिष्टाश्चक्रुःकर्माण्यनन्तरम्/नतुसंकलनंराज्ञोविनापुत्रेणमन्त्रिणः/सर्वज्ञाःकर्तुमीषुस्तेततोरक्षन्तिभूमिपम्/तैलद्रोण्यांतुसचिवैःशायितंतंनराधिपम्/हामृतोऽयमितिज्ञात्वास्त्रियस्ताःपर्यदेवयन्/बाहूनुद्यम्यकृपणानेत्रप्रस्रवणैर्मुखैः/रुदन्त्यःशोकसंतप्ताःकृपणंपर्यदेवयन्/निशानक्षत्रहीनेवस्त्रीवभर्तृविवर्जिता/पुरीनाराजतायोध्याहीनाराज्ञामहात्मना/बाष्पपर्याकुलजनाहाहाभूतकुलाङ्गना/शून्यचत्वरवेश्मान्तानबभ्राजयथापुरम्/गतप्रभाद्यौरिवभास्करंविना॑व्यपेतनक्षत्रगणेवशर्वरी/पुरीबभासेरहितामहात्मना॑नचास्रकण्ठाकुलमार्गचत्वरा/नराश्चनार्यश्चसमेत्यसंघशो॑विगर्हमाणाभरतस्यमातरम्/तदानगर्यांनरदेवसंक्षये॑बभूवुरार्तानचशर्मलेभिरे26629/व्यतीतायांतुशर्वर्यामादित्यस्योदयेततः/समेत्यराजकर्तारःसभामीयुर्द्विजातयः2672/मार्कण्डेयोऽथमौद्गल्योवामदेवश्चकाश्यपः/कात्ययनोगौतमश्चजाबालिश्चमहायशाः/एतेद्विजाःसहामात्यैःपृथग्वाचमुदीरयन्/वसिष्ठमेवाभिमुखाःश्रेष्ठोराजपुरोहितम्/अतीताशर्वरीदुःखंयानोवर्षशतोपमा/अस्मिन्पञ्चत्वमापन्नेपुत्रशोकेनपार्थिवे/स्वर्गतश्चमहाराजोरामश्चारण्यमाश्रितः/लक्ष्मणश्चापितेजस्वीरामेणैवगतःसह/उभौभरतशत्रुघ्नौक्केकयेषुपरंतपौ/पुरेराजगृहेरम्येमातामहनिवेशने/इक्ष्वाकूणामिहाद्यैवकश्चिद्राजाविधीयताम्/अराजकंहिनोराष्ट्रंनविनाशमवाप्नुयात्/नाराजलेजनपदेविद्युन्मालीमहास्वनः/अभिवर्षतिपर्जन्योमहींदिव्येनवारिणा/नाराजकेजनपदेबीजमुष्टिःप्रकीर्यते/नाराककेपितुःपुत्रोभार्यावावर्ततेवशे/अराजकेधनंनास्तिनास्तिभार्याप्यराजके/इदमत्याहितंचान्यत्कुतःसत्यमराजके/नाराजकेजनपदेकारयन्तिसभांनराः/उद्यानानिचरम्याणिहृष्टाःपुण्यगृहाणिच/नाराजकेजनपदेयज्ञशीलाद्विजातयः/सत्राण्यन्वासतेदान्ताब्राह्मणाःसंशितव्रताः/नाराजकेजनपदेप्रभूतनटनर्तकाः/उत्सवाश्चसमाजाश्चवर्धन्तेराष्ट्रवर्धनाः/नारजकेजनपदेसिद्धार्थाव्यवहारिणः/कथाभिरनुरज्यन्तेकथाशीलाःकथाप्रियैः/नाराजकेजनपदेवाहनैःशीघ्रगामिभिः/नरानिर्यान्त्यरण्यानिनारीभिःसहकामिनः/नाराकजेजनपदेधनवन्तःसुरक्षिताः/शेरतेविवृतद्वाराःकृषिगोरक्षजीविनः/नाराजकेजनपदेवणिजोदूरगामिनः/गच्छन्तिक्षेममध्वानंबहुपुण्यसमाचिताः/नाराजकेजनपदेचरत्येकचरोवशी/भावयन्नात्मनात्मानंयत्रसायंगृहोमुनिः/नाराजकेजनपदेयोगक्षेमंप्रवर्तते/नचाप्यराजकेसेनाशत्रून्विषहतेयुधि/यथाह्यनुदकानद्योयथावाप्यतृणंवनम्/अगोपालायथागावस्तथाराष्ट्रमराजकम्/नाराजकेजनपदेस्वकंभवतिकस्यचित्/मत्स्याइवनरानित्यंभक्षयन्तिपरस्परम्/येहिसंभिन्नमर्यादानास्तिकाश्छिन्नसंशयाः/तेऽपिभावायकल्पन्तेराजदण्डनिपीडिताः/अहोतमइवेदंस्यान्नप्रज्ञायेतकिंचन/राजाचेन्नभवेंल्लोकेविभजन्साध्वसाधुनी/जीवत्यपिमहाराजेतवैववचनंवयम्/नातिक्रमामहेसर्वेवेलांप्राप्येवसागरः/सनःसमीक्ष्यद्विजवर्यवृत्तं॑नृपंविनाराज्यमरण्यभूतम्/कुमारमिक्ष्वाकुसुतंवदान्यं॑त्वमेवराजानमिहाभिषिञ्चय26738/तेषांतद्वचनंश्रुत्वावसिष्ठःप्रत्युवाचह/मित्रामात्यगणान्सर्वान्ब्राह्मणांस्तानिदंवचः2681/यदसौमातुलकुलेपुरेराजगृहेसुखी/भरतोवसतिभ्रात्राशत्रुघ्नेनसमन्वितः/तच्छीघ्रंजवनादूतागच्छन्तुत्वरितैर्हयैः/आनेतुंभ्रातरौवीरौकिंसमीक्षामहेवयम्/गच्छन्त्वितिततःसर्वेवसिष्ठंवाक्यमब्रुवन्/तेषांतद्वचनंश्रुत्वावसिष्ठोवाक्यमब्रवीत्/एहिसिद्धार्थविजयजयन्ताशोकनन्दन/श्रूयतामितिकर्तव्यंसर्वानेवब्रवीमिवः/पुरंराजगृहंगत्वाशीघ्रंशीघ्रजवैर्हयैः/त्यक्तशोकैरिदंवाच्यःशासनाद्भरतोमम/पुरोहितस्त्वांकुशलंप्राहसर्वेचमन्त्रिणः/त्वरमाणश्चनिर्याहिकृत्यमात्ययिकंत्वया/माचास्मैप्रोषितंरामंमाचास्मैपितरंमृतम्/भवन्तःशंसिषुर्गत्वाराघवाणामिमंक्षयम्/कौशेयानिचवस्त्राणिभूषणानिवराणिच/क्षिप्रमादायराज्ञश्चभरतस्यचगच्छत/वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञातादूताःसंत्वरिताययुः/तेहस्तिनपुरेगङ्गांतीर्त्वाप्रत्यङ्मुखाययुः/पाञ्चालदेशमासाद्यमध्येनकुरुजाङ्गलम्/तेप्रसन्नोदकांदिव्यांनानाविहगसेविताम्/उपातिजग्मुर्वेगेनशरदण्डांजनाकुलाम्/निकूलवृक्षमासाद्यदिव्यंसत्योपयाचनम्/अभिगम्याभिवाद्यंतंकुलिङ्गांप्राविशन्पुरीम्/अभिकालंततःप्राप्यतेजोऽभिभवनाच्च्युताः/ययुर्मध्येनबाह्लीकान्सुदामानंचपर्वतम्/विष्णोःपदंप्रेक्षमाणाविपाशांचापिशाल्मलीम्/तेश्रान्तवाहनादूताविकृष्टेनसतापथा/गिरिव्रजंपुरवरंशीघ्रमासेदुरञ्जसा/भर्तुःप्रियार्थंकुलरक्षणार्थं॑भर्तुश्चवंशस्यपरिग्रहार्थम्/अहेडमानास्त्वरयास्मदूता॑रात्र्यांतुतेतत्पुरमेवयाताः26822/यामेवरात्रिंतेदूताःप्रविशन्तिस्मतांपुरीम्/भरतेनापितांरात्रिंस्वप्नोदृष्टोऽयमप्रियः2691/व्युष्टामेवतुतांरात्रिंदृष्ट्वातंस्वप्नमप्रियम्/पुत्रोराजाधिराजस्यसुभृशंपर्यतप्यत/तप्यमानंसमाज्ञायवयस्याःप्रियवादिनः/आयासंहिविनेष्यन्तःसभायांचक्रिरेकथाः/वादयन्तितथाशान्तिंलासयन्त्यपिचापरे/नाटकान्यपरेप्राहुर्हास्यानिविविधानिच/सतैर्महात्माभरतःसखिभिःप्रियवादिभिः/गोष्ठीहास्यानिकुर्वद्भिर्नप्राहृष्यतराघवः/तमब्रवीत्प्रियसखोभरतंसखिभिर्वृतम्/सुहृद्भिःपर्युपासीनःकिंसखेनानुमोदसे/एवंब्रुवाणंसुहृदंभरतःप्रत्युवाचह/शृणुत्वंयन्निमित्तंमेदैन्यमेतदुपागतम्/स्वप्नेपितरमद्राक्षंमलिनंमुक्तमूर्धजम्/पतन्तमद्रिशिखरात्कलुषेगोमयेह्रदे/प्लवमानश्चमेदृष्टःसतस्मिन्गोमयह्रदे/पिबन्नञ्जलिनातैलंहसन्निवमुहुर्मुहुः/ततस्तिलोदनंभुक्त्वापुनःपुनरधःशिराः/तैलेनाभ्यक्तसर्वाङ्गस्तैलमेवावगाहत/स्वप्नेऽपिसागरंशुष्कंचन्द्रंचपतितंभुवि/सहसाचापिसंशन्तंज्वलितंजातवेदसं/अवदीर्णांचपृथिवींशुष्कांश्चविविधान्द्रुमान्/अहंपश्यामिविध्वस्तान्सधूमांश्चैवपार्वतान्/पीठेकार्ष्णायसेचैनंनिषण्णंकृष्णवाससं/प्रहसन्तिस्मराजानंप्रमदाःकृष्णपिङ्गलाः/त्वरमाणश्चधर्मात्मारक्तमाल्यानुलेपनः/रथेनखरयुक्तेनप्रयातोदक्षिणामुखः/एवमेतन्मयादृष्टमिमांरात्रिंभयावहाम्/अहंरामोऽथवाराजालक्ष्मणोवामरिष्यति/नरोयानेनयःस्वप्नेखरयुक्तेनयातिहि/अचिरात्तस्यधूमाग्रंचितायांसंप्रदृश्यते/एतन्निमित्तंदीनोऽहंतन्नवःप्रतिपूजये/शुष्यतीवचमेकण्ठोनस्वस्थमिवमेमनः/जुगुप्सन्निवचात्मानंनचपश्यामिकारणम्/इमांहिदुःस्वप्नगतिंनिशाम्यताम्॑अनेकरूपामवितर्कितांपुरा/भयंमहत्तद्धृदयान्नयातिमे॑विचिन्त्यराजानमचिन्त्यदर्शनम्26921/भरतेब्रुवतिस्वप्नंदूतास्तेक्लान्तवाहनाः/प्रविश्यासह्यपरिखंरम्यंराजगृहंपुरम्2701/समागम्यतुराज्ञाचराजपुत्रेणचार्चिताः/राज्ञःपादौगृहीत्वातुतमूचुर्भरतंवचः/पुरोहितस्त्वाकुशलंप्राहसर्वेचमन्त्रिणः/त्वरमाणश्चनिर्याहिकृत्यमात्ययिकंत्वया/अत्रविंशतिकोट्यस्तुनृपतेर्मातुलस्यते/दशकोट्यस्तुसंपूर्णास्तथैवचनृपात्मज/प्रतिगृह्यचतत्सर्वंस्वनुरक्तःसुहृज्जने/दूतानुवाचभरतःकामैःसंप्रतिपूज्यतान्/कच्चित्सुकुशलीराजापितादशरथोमम/कच्चिच्चारागतारामेलक्ष्मणेवामहात्मनि/आर्याचधर्मनिरताधर्मज्ञाधर्मदर्शिनी/अरोगाचापिकौसल्यामातारामस्यधीमतः/कच्चित्सुमित्राधर्मज्ञाजननीलक्ष्मणस्यया/शत्रुघ्नस्यचवीरस्यसारोगाचापिमध्यमा/आत्मकामासदाचण्डीक्रोधनाप्राज्ञमानिनी/अरोगाचापिकैकेयीमातामेकिमुवाचह/एवमुक्तास्तुतेदूताभरतेनमहात्मना/ऊचुःसंप्रश्रितंवाक्यमिदंतंभरतंतदा/कुशलास्तेनरव्याघ्रयेषांकुशलमिच्छसि/भरतश्चापितान्दूतानेवमुक्तोऽभ्यभाषत/आपृच्छेऽहंमहाराजंदूताःसंत्वरयन्तिमाम्/एवमुक्त्वातुतान्दूतान्भरतःपार्थिवात्मजः/दूतैःसंचोदितोवाक्यंमातामहमुवाचह/राजन्पितुर्गमिष्यामिसकाशंदूतचोदितः/पुनरप्यहमेष्यामियदामेत्वंस्मरिष्यसि/भरतेनैवमुक्तस्तुनृपोमातामहस्तदा/तमुवाचशुभंवाक्यंशिरस्याघ्रायराघवम्/गच्छतातानुजानेत्वांकैकेयीसुप्रजास्त्वया/मातरंकुशलंब्रूयाःपितरंचपरंतप/पुरोहितंचकुशलंयेचान्येद्विजसत्तमाः/तौचतातमहेष्वासौभ्रातरुरामलक्ष्मणौ/तस्मैहस्त्युत्तमांश्चित्रान्कम्बलानजिनानिच/अभिसत्कृत्यकैकेयोभरतायधनंददौ/रुक्मनिष्कसहस्रेद्वेषोडशाश्वशतानिच/सत्कृत्यकैकेयीपुत्रंकेकयोधनमादिशत्/तथामात्यानभिप्रेतान्विश्वास्यांश्चगुणान्वितान्/ददावश्वपतिःशीघ्रंभरतायानुयायिनः/ऐरावतानैन्द्रशिरान्नागान्वैप्रियदर्शनान्/खराञ्शीघ्रान्सुसंयुक्तान्मातुलोऽस्मैधनंददौ/अन्तःपुरेऽतिसंवृद्धान्व्याघ्रवीर्यबलान्वितान्/दंष्ट्रायुधान्महाकायाञ्शुनश्चोपायनंददौ/समातामहमापृच्छ्यमातुलंचयुधाजितम्/रथमारुह्यभरतःशत्रुघ्नसहितोययौ/रथान्मण्डलचक्रांश्चयोजयित्वापरःशतम्/उष्ट्रगोऽश्वखरैर्भृत्याभरतंयान्तमन्वयुः/बलेनगुप्तोभरतोमहात्मा॑सहार्यकस्यात्मसमैरमात्यैः/आदायशत्रुघ्नमपेतशत्रुर्॑गृहाद्ययौसिद्धइवेन्द्रलोकात्27030/सप्राङ्मुखोराजगृहादभिनिर्यायवीर्यवान्/ह्रादिनींदूरपारांचप्रत्यक्स्रोतस्तरङ्गिणीम्2711/शतद्रूमतरच्छ्रीमान्नदीमिक्ष्वाकुनन्दनः/एलधानेनदींतीर्त्वाप्राप्यचापरपर्पटान्/शिलामाकुर्वतींतीर्त्वाआग्नेयंशल्यकर्तनम्/सत्यसंधःशुचिःश्रीमान्प्रेक्षमाणःशिलावहाम्/अत्ययात्समहाशैलान्वनंचैत्ररथंप्रति/वेगिनींचकुलिङ्गाख्यांह्रादिनींपर्वतावृताम्/यमुनांप्राप्यसंतीर्णोबलमाश्वासयत्तदा/शीतीकृत्यतुगात्राणिक्लान्तानाश्वास्यवाजिनः/तत्रस्नात्वाचपीत्वाचप्रायादादायचोदकम्/राजपुत्रोमहारण्यमनभीक्ष्णोपसेवितम्/भद्रोभद्रेणयानेनमारुतःखमिवात्ययात्/तोरणंदक्षिणार्धेनजम्बूप्रस्थमुपागमत्/वरूथंचययौरम्यंग्रामंदशरथात्मजः/तत्ररम्येवनेवासंकृत्वासौप्राङ्मुखोययौ/उद्यानमुज्जिहानायाःप्रियकायत्रपादपाः/सालांस्तुप्रियकान्प्राप्यशीघ्रानास्थायवाजिनः/अनुज्ञाप्याथभरतोवाहिनींत्वरितोययौ/वासंकृत्वासर्वतीर्थेतीर्त्वाचोत्तानकांनदीम्/अन्यानदीश्चविविधाःपार्वतीयैस्तुरंगमैः/हस्तिपृष्ठकमासाद्यकुटिकामत्यवर्तत/ततारचनरव्याघ्रोलौहित्येसकपीवतीम्/एकसालेस्थाणुमतींविनतेगोमतींनदीम्/कलिङ्गनगरेचापिप्राप्यसालवनंतदा/भरतःक्षिप्रमागच्छत्सुपरिश्रान्तवाहनः/वनंचसमतीत्याशुशर्वर्यामरुणोदये/अयोध्यांमनुनाराज्ञानिर्मितांसददर्शह/तांपुरींपुरुषव्याघ्रःसप्तरात्रोषिटःपथि/अयोध्यामग्रतोदृष्ट्वारथेसारथिमब्रवीत्/एषानातिप्रतीतामेपुण्योद्यानायशस्विनी/अयोध्यादृश्यतेदूरात्सारथेपाण्डुमृत्तिका/यज्वभिर्गुणसंपन्नैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः/भूयिष्ठमृष्हैराकीर्णाराजर्षिवरपालिता/अयोध्यायांपुराशब्दःश्रूयतेतुमुलोमहान्/समन्तान्नरनारीणांतमद्यनशृणोम्यहम्/उद्यानानिहिसायाह्नेक्रीडित्वोपरतैर्नरैः/समन्ताद्विप्रधावद्भिःप्रकाशन्तेममान्यदा/तान्यद्यानुरुदन्तीवपरित्यक्तानिकामिभिः/अरण्यभूतेवपुरीसारथेप्रतिभातिमे/नह्यत्रयानैर्दृश्यन्तेनगजैर्नचवाजिभिः/निर्यान्तोवाभियान्तोवानरमुख्यायथापुरम्/अनिष्टानिचपापानिपश्यामिविविधानिच/निमित्तान्यमनोज्ञानितेनसीदतितेमनः/द्वारेणवैजयन्तेनप्राविशच्छ्रान्तवाहनः/द्वाःस्थैरुत्थायविजयंपृष्टस्तैःसहितोययौ/सत्वनेकाग्रहृदयोद्वाःस्थंप्रत्यर्च्यतंजनम्/सूतमश्वपतेःक्लान्तमब्रवीत्तत्रराघवः/श्रुतानोयादृशाःपूर्वंनृपतीनांविनाशने/आकारास्तानहंसर्वानिहपश्यामिसारथे/मलिनंचाश्रुपूर्णाक्षंदीनंध्यानपरंकृशम्/सस्त्रीपुंसंचपश्यामिजनमुत्कण्ठितंपुरे/इत्येवमुक्त्वाभरतःसूतंतंदीनमानसः/तान्यनिष्टान्ययोध्यायांप्रेक्ष्यराजगृहंययौ/तांशून्यशृङ्गाटकवेश्मरथ्यां॑रजोऽरुणद्वारकपाटयन्त्राम्/दृष्ट्वापुरीमिन्द्रपुरीप्रकाशां॑दुःखेनसंपूर्णतरोबभूव/बहूनिपश्यन्मनसोऽप्रियाणि॑यान्यन्न्यदानास्यपुरेबभूवुः/अवाक्शिरादीनमनानहृष्टः॑पितुर्महात्माप्रविवेशवेश्म27146/अपश्यंस्तुततस्तत्रपितरंपितुरालये/जगामभरतोद्रष्टुंमातरंमातुरालये2721/अनुप्राप्तंतुतंदृष्ट्वाकैकेयीप्रोषितंसुतम्/उत्पपाततदाहृष्टात्यक्त्वासौवर्णमानसं/सप्रविश्यैवधर्मात्मास्वगृहंश्रीविवर्जितम्/भरतःप्रेक्ष्यजग्राहजनन्याश्चरणौशुभौ/तंमूर्ध्निसमुपाघ्रायपरिष्वज्ययशस्विनम्/अङ्केभरतमारोप्यप्रष्टुंसमुपचक्रमे/अद्यतेकतिचिद्रात्र्यश्च्युतस्यार्यकवेश्मनः/अपिनाध्वश्रमःशीघ्रंरथेनापततस्तव/आर्यकस्तेसुकुशलोयुधाजिन्मातुलस्तव/प्रवासाच्चसुखंपुत्रसर्वंमेवक्तुमर्हसि/एवंपृष्ठस्तुकैकेय्याप्रियंपार्थिवनन्दनः/आचष्टभरतःसर्वंमात्रेराजीवलोचनः/अद्यमेसप्तमीरात्रिश्च्युतस्यार्यकवेश्मनः/अम्बायाःकुशलीतातोयुधाजिन्मातुलश्चमे/यन्मेधनंचरत्नंचददौराजापरंतपः/परिश्रान्तंपथ्यभवत्ततोऽहंपूर्वमागतः/राजवाक्यहरैर्दूतैस्त्वर्यमाणोऽहमागतः/यदहंप्रष्टुमिच्छामितदम्बावक्तुमर्हसि/शून्योऽयंशयनीयस्तेपर्यङ्कोहेमभूषितः/नचायमिक्ष्वाकुजनःप्रहृष्टःप्रतिभातिमे/राजाभवतिभूयिष्ठ्गमिहाम्बायानिवेशने/तमहंनाद्यपश्यामिद्रष्टुमिच्छन्निहागतः/पितुर्ग्रहीष्येचरणौतंममाख्याहिपृच्छतः/आहोस्विदम्बज्येष्ठायाःकौसल्यायानिवेशने/तंप्रत्युवाचकैकेयीप्रियवद्घोरमप्रियम्/अजानन्तंप्रजानन्तीराज्यलोभेनमोहिता/यागतिःसर्वभूतानांतांगतिंतेपितागतः/तच्छ्रुत्वाभरतोवाक्यंधर्माभिजनवाञ्शुचिः/पपातसहसाभूमौपितृशोकबलार्दितः/ततःशोकेनसंवीतःपितुर्मरणदुःखितः/विललापमहातेजाभ्रान्ताकुलितचेतनः/एतत्सुरुचिरंभातिपितुर्मेशयनंपुरा/तदिदंनविभात्यद्यविहीनंतेनधीमता/तमार्तंदेवसंकाशंसमीक्ष्यपतितंभुवि/उत्थापयित्वाशोकार्तंवचनंचेदमब्रवीत्/उत्तिष्ठोत्तिष्ठकिंशेषेराजपुत्रमहायशः/त्वद्विधानहिशोचन्तिसन्तःसदसिसंमताः/सरुदत्याचिरंकालंभूमौविपरिवृत्यच/जननींप्रत्युवाचेदंशोकैर्बहुभिरावृतः/अभिषेक्ष्यतिरामंतुराजायज्ञंनुयक्ष्यति/इत्यहंकृतसंकल्पोहृष्टोयात्रामयासिषम्/तदिदंह्यन्यथाभूतंव्यवदीर्णंमनोमम/पितरंयोनपश्यामिनित्यंप्रियहितेरतम्/अम्बकेनात्यगाद्राजाव्याधिनामय्यनागते/धन्यारामादयःसर्वेयैःपितासंस्कृतःस्वयम्/ननूनंमांमहाराजःप्राप्तंजानातिकीर्तिमान्/उपजिघ्रेद्धिमांमूर्ध्नितातःसंनम्यसत्वरम्/क्वसपाणिःसुखस्पर्शस्तातस्याक्लिष्टकर्मणः/येनमांरजसाध्वस्तमभीक्ष्णंपरिमार्जति/योमेभ्रातापिताबन्धुर्यस्यदासोऽस्मिधीमतः/तस्यमांशीघ्रमाख्याहिरामस्याक्लिष्टकर्मणः/पिताहिभवतिज्येष्ठोधर्ममार्यस्यजानतः/तस्यपादौग्रहीष्यामिसहीदानींगतिर्मम/आर्येकिमब्रवीद्राजापितामेसत्यविक्रमः/पश्चिमंसाधुसंदेशमिच्छामिश्रोतुमात्मनः/इतिपृष्टायथातत्त्वंकैकेयीवाक्यमब्रवीत्/रामेतिराजाविलपन्हासीतेलक्ष्मणेतिच/समहात्मापरंलोकंगतोगतिमतांवरः/इमांतुपश्चिमांवाचंव्याजहारपितातव/कालधर्मपरिक्षिप्तःपाशैरिवमहागजः/सिद्धार्थास्तुनराराममागतंसीतयासह/लक्ष्मणंचमहाबाहुंद्रक्ष्यन्तिपुनरागतम्/तच्छ्रुत्वाविषसादैवद्वितीयाप्रियशंसनात्/विषण्णवदनोभूत्वाभूयःपप्रच्छमातरम्/क्वचेदानींसधर्मात्माकौसल्यानन्दवर्धनः/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रासीतयाचसमंगतः/तथापृष्टायथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे/मातास्ययुगपद्वाक्यंविप्रियंप्रियशङ्कया/सहिराजसुतःपुत्रचीरवासामहावनम्/दण्डकान्सहवैदेह्यालक्ष्मणानुचरोगतः/तच्छ्रुत्वाभरतस्त्रस्तोभ्रातुश्चारित्रशङ्कया/स्वस्यवंशस्यमाहात्म्यात्प्रष्टुंसमुपचक्रमे/कच्चिन्नब्राह्मणवधंहृतंरामेणकस्यचित्/कच्चिन्नाढ्योदरिद्रोवातेनापापोविहिंसितः/कच्चिन्नपरदारान्वाराजपुत्रोऽभिमन्यते/कस्मात्सदण्डकारण्येभ्रूणहेवविवासितः/अथास्यचपलामातातत्स्वकर्मयथातथम्/तेनैवस्त्रीस्वभावेनव्याहर्तुमुपचक्रमे/नब्राह्मणधनंकिंचिद्धृतंरामेणकस्यचित्/कश्चिन्नाढ्योदरिद्रोवातेनापापोविहिंसितः/नरामःपरदारांश्चचक्षुर्भ्यामपिपश्यति/मयातुपुत्रश्रुत्वैवरामस्यैवाभिषेचनम्/याचितस्तेपिताराज्यंरामस्यचविवासनम्/सस्ववृत्तिंसमास्थायपितातेतत्तथाकरोत्/रामश्चसहसौमित्रिःप्रेषितःसहसीतया/तमपश्यन्प्रियंपुत्रंमहीपालोमहायशाः/पुत्रशोकपरिद्यूनःपञ्चत्वमुपपेदिवान्/त्वयात्विदानींधर्मज्ञराजत्वमवलम्ब्यताम्/त्वत्कृतेहिमयासर्वमिदमेवंविधंकृतम्/तत्पुत्रशीघ्रंविधिनाविधिज्ञैर्॑वसिष्ठमुख्यैःसहितोद्विजेन्द्रैः/संकाल्यराजानमदीनसत्त्वम्॑आत्मानमुर्व्यामभिषेचयस्व27254/श्रुत्वातुपितरंवृत्तंभ्रातरुचविवासितौ/भरतोदुःखसंतप्तइदंवचनमब्रवीत्2731/किंनुण्कार्यंहतस्येहममराज्येनशोचतः/विहीनस्याथपित्राचभ्रात्रापितृसमेनच/दुःखेमेदुःखमकरोर्व्रणेक्षारमिवादधाः/राजानंप्रेतभावस्थंकृत्वारामंचतापसं/कुलस्यत्वमभावायकालरात्रिरिवागता/अङ्गारमुपगूह्यस्मपितामेनावबुद्धवान्/कौसल्याचसुमित्राचपुत्रशोकाभिपीडिते/दुष्करंयदिजीवेतांप्राप्यत्वांजननींमम/ननुत्वार्योऽपिधर्मात्मात्वयिवृत्तिमनुत्तमाम्/वर्ततेगुरुवृत्तिज्ञोयथामातरिवर्तते/तथाज्येष्ठाहिमेमाताकौसल्यादीर्घदर्शिनी/त्वयिधर्मंसमास्थायभगिन्यामिववर्तते/तस्याःपुत्रंकृतात्मानंचीरवल्कलवाससं/प्रस्थाप्यवनवासायकथंपापेनशोचसि/अपापदर्शिनंशूरंकृतात्मानंयशस्विनम्/प्रव्राज्यचीरवसनंकिंनुपश्यसिकारणम्/लुब्धायाविदितोमन्येनतेऽहंराघवंप्रति/तथाह्यनर्थोराज्यार्थंत्वयानीतोमहानयम्/अहंहिपुरुषव्याघ्रावपश्यन्रामलक्ष्मणौ/केनशक्तिप्रभावेनराज्यंरक्षितुमुत्सहे/तंहिनित्यंमहाराजोबलवन्तंमहाबलः/अपाश्रितोऽभूद्धर्मात्मामेरुर्मेरुवनंयथा/सोऽहंकथमिमंभारंमहाधुर्यसमुद्यतम्/दम्योधुरमिवासाद्यसहेयंकेनचौजसा/अथवामेभवेच्छक्तिर्योगैर्बुद्धिबलेनवा/सकामांनकरिष्यामित्वामहंपुत्रगर्धिनीम्/निवर्तयिष्यामिवनाद्भ्रातरंस्वजनप्रियम्/इत्येवमुक्त्वाभरतोमहात्मा॑प्रियेतरैर्वाक्यगणैस्तुदंस्ताम्/शोकातुरश्चापिननादभूयः॑सिंहोयथापर्वतगह्वरस्थः27328/तांतथागर्हयित्वातुमातरंभरतस्तदा/रोषेणमहताविष्टःपुनरेवाब्रवीद्वचः2741/राज्याद्भ्रंशस्वकैकेयिनृशंसेदुष्टचारिणि/परित्यक्ताचधर्मेणमामृतंरुदतीभव/किंनुतेऽदूषयद्राजारामोवाभृशधार्मिकः/ययोर्मृत्युर्विवासश्चत्वत्कृतेतुल्यमागतौ/भ्रूणहत्यामसिप्राप्ताकुलस्यास्यविनाशनात्/कैकेयिनरकंगच्छमाचभर्तुःसलोकताम्/यत्त्वयाहीदृशंपापंकृतंघोरेणकर्मणा/सर्वलोकप्रियंहित्वाममाप्यापादितंभयम्/त्वत्कृतेमेपितावृत्तोरामश्चारण्यमाश्रितः/अयशोजीवलोकेचत्वयाहंप्रतिपादितः/मातृरूपेममामित्रेनृशंसेराज्यकामुके/नतेऽहमभिभाष्योऽस्मिदुर्वृत्तेपतिघातिनि/कौसल्याचसुमित्राचयाश्चान्यामममातरः/दुःखेनमहताविष्टास्त्वांप्राप्यकुलदूषिणीम्/नत्वमश्वपतेःकन्याधर्मराजस्यधीमतः/राक्षसीतत्रजातासिकुलप्रध्वंसिनीपितुः/यत्त्वयाधार्मिकोरामोनित्यंसत्यपरायणः/वनंप्रस्थापितोदुःखात्पिताचत्रिदिवंगतः/यत्प्रधानासितत्पापंमयिपित्राविनाकृते/भ्रातृभ्यांचपरित्यक्तेसर्वलोकस्यचाप्रिये/कौसल्यांधर्मसंयुक्तांवियुक्तांपापनिश्चये/कृत्वाकंप्राप्स्यसेत्वद्यलोकंनिरयगामिनी/किंनावबुध्यसेक्रूरेनियतंबन्धुसंश्रयम्/ज्येष्ठंपितृसमंरामंकौसल्यायात्मसंभवम्/अङ्गप्रत्यङ्गजःपुत्रोहृदयाच्चापिजायते/तस्मात्प्रियतरोमातुःप्रियत्वान्नतुबान्धवः/अन्यदाकिलधर्मज्ञासुरभिःसुरसंमता/वहमानौददर्शोर्व्यांपुत्रौविगतचेतसौ/तावर्धदिवसेश्रान्तौदृष्ट्वापुत्रौमहीतले/रुरोदपुत्रशोकेनबाष्पपर्याकुलेक्षणा/अधस्ताद्व्रजतस्तस्याःसुरराज्ञोमहात्मनः/बिन्दवःपतितागात्रेसूक्ष्माःसुरभिगन्धिनः/तांदृष्ट्वाशोकसंतप्तांवज्रपाणिर्यशस्विनीम्/इन्द्रःप्राञ्जलिरुद्विग्नःसुरराजोऽब्रवीद्वचः/भयंकच्चिन्नचास्मासुकुतश्चिद्विद्यतेमहत्/कुतोनिमित्तःशोकस्तेब्रूहिसर्वहितैषिणि/एवमुक्तातुसुरभिःसुरराजेनधीमता/पत्युवाचततोधीरावाक्यंवाक्यविशारदा/शान्तंपातंनवःकिंचित्कुतश्चिदमराधिप/अहंतुमग्नौशोचामिस्वपुत्रौविषमेस्थितौ/एतौदृष्ट्वाकृषौदीनौसूर्यरश्मिप्रतापिनौ/वध्यमानौबलीवर्दौकर्षकेणसुराधिप/ममकायात्प्रसूतौहिदुःखितौभारपीडितौ/यौदृष्ट्वापरितप्येऽहंनास्तिपुत्रसमःप्रियः/यस्याःपुत्रसहस्राणिसापिशोचतिकामधुक्/किंपुनर्याविनारामंकौसल्यावर्तयिष्यति/एकपुत्राचसाध्वीचविवत्सेयंत्वयाकृता/तस्मात्त्वंसततंदुःखंप्रेत्यचेहचलप्स्यसे/अहंह्यपचितिंभ्रातुःपितुश्चसकलामिमाम्/वर्धनंयशसश्चापिकरिष्यामिनसंशयः/आनाययित्वातनयंकौसल्यायामहाद्युतिम्/स्वयमेवप्रवेक्ष्यामिवनंमुनिनिषेवितम्/इतिनागइवारण्येतोमराङ्कुशचोदितः/पपातभुविसंक्रुद्धोनिःश्वसन्निवपन्नगः/संरक्तनेत्रःशिथिलाम्बरस्तदा॑विधूतसर्वाभरणःपरंतपः/बभूवभूमौपतितोनृपात्मजः॑शचीपतेःकेतुरिवोत्सवक्षये27436/तथैवक्रोशतस्तस्यभरतस्यमहात्मनः/कौसल्याशब्दमाज्ञायसुमित्रामिदमब्रवीत्2755/आगतःक्रूरकार्यायाःकैकेय्याभरतःसुतः/तमहंद्रष्टुमिच्छामिभरतंदीर्घदर्शिनम्/एवमुक्त्वासुमित्रांसाविवर्णामलिनाम्बरा/प्रतस्थेभरतोयत्रवेपमानाविचेतना/सतुरामानुजश्चापिशत्रुघ्नसहितस्तदा/प्रतस्थेभरतोयत्रकौसल्यायानिवेशनम्/ततःशत्रुघ्नभरतौकौसल्यांप्रेक्ष्यदुःखितौ/पर्यष्वजेतांदुःखार्तांपतितांनष्टचेतनाम्/भरतंप्रत्युवाचेदंकौसल्याभृशदुःखिता/इदंतेराज्यकामस्यराज्यंप्राप्तमकण्टकम्/संप्राप्तंबतकैकेय्याशीघ्रंक्रूरेणकर्मणा/प्रस्थाप्यचीरवसनंपुत्रंमेवनवासिनम्/कैकेयीकंगुणंतत्रपश्यतिक्रूरदर्शिनी/क्षिप्रंमामपिकैकेयीप्रस्थापयितुमर्हति/हिरण्यनाभोयत्रास्तेसुतोमेसुमहायशाः/अथवास्वयमेवाहंसुमित्रानुचरासुखम्/अग्निहोत्रंपुरस्कृत्यप्रस्थास्येयत्रराघवः/कामंवास्वयमेवाद्यतत्रमांनेतुमर्हसि/यत्रासौपुरुषव्याघ्रस्तप्यतेमेतपःसुतः/इदंहितवविस्तीर्णंधनधान्यसमाचितम्/हस्त्यश्वरथसंपूर्णंराज्यंनिर्यातितंतया/एवंविलपमानांतांभरतःप्राञ्जलिस्तदा/कौसल्यांप्रत्युवाचेदंशोकैर्बहुभिरावृताम्/आर्येकस्मादजानन्तंगर्हसेमामकिल्बिषम्/विपुलांचममप्रीतिंस्थिरांजानासिराघवे/कृताशास्त्रानुगाबुद्धिर्माभूत्तस्यकदाचन/सत्यसंधःसतांश्रेष्ठोयस्यार्योऽनुमतेगतः/प्रैष्यंपापीयसांयातुसूर्यंचप्रतिमेहतु/हन्तुपादेनगांसुप्तांयस्यार्योऽनुमतेगतः/कारयित्वामहत्कर्मभर्ताभृत्यमनर्थकम्/अधर्मोयोऽस्यसोऽस्यास्तुयस्यार्योऽनुमतेगतः/परिपालयमानस्यराज्ञोभूतानिपुत्रवत्/ततस्तुद्रुह्यतांपापंयस्यार्योऽनुमतेगतः/बलिषड्भागमुद्धृत्यनृपस्यारक्षतःप्रजाः/अधर्मोयोऽस्यसोऽस्यास्तुयस्यार्योऽनुमतेगतः/संश्रुत्यचतपस्विभ्यःसत्रेवैयज्ञदक्षिणाम्/तांविप्रलपतांपापंयस्यार्योऽनुमतेगतः/हस्त्यश्वरथसंबाधेयुद्धेशस्त्रसमाकुले/मास्मकार्षीत्सतांधर्मंयस्यार्योऽनुमतेगतः/उपदिष्टंसुसूक्ष्मार्थंशास्त्रंयत्नेनधीमता/सनाशयतुदुष्टात्मायस्यार्योऽनुमतेगतः/पायसंकृसरंछागंवृथासोऽश्नातुनिर्घृणः/गुरूंश्चाप्यवजानातुयस्यार्योऽनुमतेगतः/पुत्रैर्दारैश्चभृत्यैश्चस्वगृहेपरिवारितः/सएकोमृष्टमश्नातुयस्यार्योऽनुमतेगतः/राजस्त्रीबालवृद्धानांवधेयत्पापमुच्यते/भृत्यत्यागेचयत्पापंतत्पापंप्रतिपद्यताम्/उभेसंध्येशयानस्ययत्पापंपरिकल्प्यते/तच्चपापंभवेत्तस्ययस्यार्योऽनुमतेगतः/यदग्निदायकेपापंयत्पापंगुरुतल्पगे/मित्रद्रोहेचयत्पापंतत्पापंप्रतिपद्यताम्/देवतानांपितॄणांचमातापित्रोस्तथैवच/मास्मकार्षीत्सशुश्रूषांयस्यार्योऽनुमतेगतः/सतांलोकात्सतांकीर्त्याःसज्जुष्टात्कर्मणस्तथा/भ्रश्यतुक्षिप्रमद्यैवयस्यार्योऽनुमतेगतः/विहीनांपतिपुत्राभ्यांकौसल्यांपार्थिवात्मजः/एवमाश्वसयन्नेवदुःखार्तोनिपपातह/तथातुशपथैःकष्टैःशपमानमचेतनम्/भरतंशोकसंतप्तंकौसल्यावाक्यमब्रवीत्/ममदुःखमिदंपुत्रभूयःसमुपजायते/शपथैःशपमानोहिप्राणानुपरुणत्सिमे/दिष्ट्यानचलितोधर्मादात्मातेसहलक्ष्मणः/वत्ससत्यप्रतिज्ञोमेसतांलोकानवाप्स्यसि/एवंविलपमानस्यदुःखार्तस्यमहात्मनः/मोहाच्चशोकसंरोधाद्बभूवलुलितंमनः/लालप्यमानस्यविचेतनस्य॑प्रनष्टबुद्धेःपतितस्यभूमौ/मुहुर्मुहुर्निःश्वसतश्चदीर्घं॑सातस्यशोकेनजगामरात्रिः27565/तमेवंशोकसंतप्तंभरतंकेकयीसुतम्/उवाचवदतांश्रेष्ठोवसिष्ठःश्रेष्ठवागृषिः2761/अलंशोकेनभद्रंतेराजपुत्रमहायशः/प्राप्तकालंनरपतेःकुरुसंयानमुत्तरम्/वसिष्ठस्यवचःश्रुत्वाभरतोधारणांगतः/प्रेतकार्याणिसर्वाणिकारयामासधर्मवित्/उद्धृतंतैलसंक्लेदात्सतुभूमौनिवेशितम्/आपीतवर्णवदनंप्रसुप्तमिवभूमिपम्/निवेश्यशयनेचाग्र्येनानारत्नपरिष्कृते/ततोदशरथंपुत्रोविललापसुदुःखितः/किंतेव्यवसितंराजन्प्रोषितेमय्यनागते/विवास्यरामंधर्मज्ञंलक्ष्मणंचमहाबलम्/क्वयास्यसिमहाराजहित्वेमंदुःखितंजनम्/हीनंपुरुषसिंहेनरामेणाक्लिष्टकर्मणा/योगक्षेमंतुतेराजन्कोऽस्मिन्कल्पयितापुरे/त्वयिप्रयातेस्वस्तातरामेचवनमाश्रिते/विधवापृथिवीराजंस्त्वयाहीनानराजते/हीनचन्द्रेवरजनीनगरीप्रतिभातिमाम्/एवंविलपमानंतंभरतंदीनमानसं/अब्रवीद्वचनंभूयोवसिष्ठस्तुमहानृषिः/प्रेतकार्याणियान्यस्यकर्तव्यानिविशाम्पतेः/तान्यव्यग्रंमहाबाहोक्रियतामविचारितम्/तथेतिभरतोवाक्यंवसिष्ठस्याभिपूज्यतत्/ऋत्विक्पुरोहिताचार्यांस्त्वरयामाससर्वशः/येत्वग्रतोनरेन्द्रस्यअग्न्यगाराद्बहिष्कृताः/ऋत्विग्भिर्याजकैश्चैवतेह्रियन्तेयथाविधि/शिबिलायामथारोप्यराजानंगतचेतनम्/बाष्पकण्ठाविमनसस्तमूहुःपरिचारकाः/हिरण्यंचसुवर्णंचवासांसिविविधानिच/प्रकिरन्तोजनामार्गंनृपतेरग्रतोययुः/चन्दनागुरुनिर्यासान्सरलंपद्मकंतथा/देवदारूणिचाहृत्यचितांचक्रुस्तथापरे/गन्धानुच्चावचांश्चान्यांस्तत्रदत्त्वाथभूमिपम्/ततःसंवेशयामासुश्चितामध्येतमृत्विजः/तथाहुताशनंहुत्वाजेपुस्तस्यतदर्त्विजः/जगुश्चतेयथाशास्त्रंतत्रसामानिसामगाः/शिबिकाभिश्चयानैश्चयथार्हंतस्ययोषितः/नगरान्निर्ययुस्तत्रवृद्धैःपरिवृतास्तदा/प्रसव्यंचापितंचक्रुरृत्विजोऽग्निचितंनृपम्/स्त्रियश्चशोकसंतप्ताःकौसल्याप्रमुखास्तदा/क्रौञ्चीनामिवनारीणांनिनादस्तत्रशुश्रुवे/आर्तानांकरुणंकालेक्रोशन्तीनांसहस्रशः/ततोरुदन्त्योविवशाविलप्यचपुनःपुनः/यानेभ्यःसरयूतीरमवतेरुर्वराङ्गनाः/कृतोदकंतेभरतेनसार्धं॑नृपाङ्गनामन्त्रिपुरोहिताश्च/पुरंप्रविश्याश्रुपरीतनेत्रा॑भूमौदशाहंव्यनयन्तदुःखम्27623/ततोदशाहेऽतिगतेकृतशौचोनृपात्मजः/द्वादशेऽहनिसंप्राप्तेश्राद्धकर्माण्यकारयत्2771/ब्राह्मणेभ्योददौरत्नंधनमन्नंचपुष्कलम्/बास्तिकंबहुशुक्लंचगाश्चापिशतशस्तथा/दासीदासंचयानंचवेश्मानिसुमहान्तिच/ब्राह्मणेभ्योददौपुत्रोराज्ञस्तस्यौर्ध्वदैहिकम्/ततःप्रभातसमयेदिवसेऽथत्रयोदशे/विललापमहाबाहुर्भरतःशोकमूर्छितः/शब्दापिहितकण्ठश्चशोधनार्थमुपागतः/चितामूलेपितुर्वाक्यमिदमाहसुदुःखितः/तातयस्मिन्निषृष्टोऽहंत्वयाभ्रातरिराघवे/तस्मिन्वनंप्रव्रजितेशून्येत्यक्तोऽस्म्यहंत्वया/यथागतिरनाथायाःपुत्रःप्रव्राजितोवनम्/तामम्बांतातकौसल्यांत्यक्त्वात्वंक्वगतोनृप/दृष्ट्वाभस्मारुणंतच्चदग्धास्थिस्थानमण्डलम्/पितुःशरीरनिर्वाणंनिष्टनन्विषसादह/सतुदृष्ट्वारुदन्दीनःपपातधरणीतले/उत्थाप्यमानःशक्रस्ययन्त्रध्वजइवच्युतः/अभिपेतुस्ततःसर्वेतस्यामात्याःशुचिव्रतम्/अन्तकालेनिपतितंययातिमृषयोयथा/शत्रुघ्नश्चापिभरतंदृष्ट्वाशोकपरिप्लुतम्/विसंज्ञोन्यपतद्भूमौभूमिपालमनुस्मरन्/उन्मत्तइवनिश्चेताविललापसुदुःखितः/स्मृत्वापितुर्गुणाङ्गानितानितानितदातदा/मन्थराप्रभवस्तीव्रःकैकेयीग्राहसंकुलः/वरदानमयोऽक्षोभ्योऽमज्जयच्छोकसागरः/सुकुमारंचबालंचसततंलालितंत्वया/क्वतातभरतंहित्वाविलपन्तंगतोभवान्/ननुभोज्येषुपानेषुवस्त्रेष्वाभरणेषुच/प्रवारयसिनःसर्वांस्तन्नःकोऽद्यकरिष्यति/अवदारणकालेतुपृथिवीनावदीर्यते/विहीनायात्वयाराज्ञाधर्मज्ञेनमहात्मना/पितरिस्वर्गमापन्नेरामेचारण्यमाश्रिते/किंमेजीवितसामर्थ्यंप्रवेक्ष्यामिहुताशनम्/हीनोभ्रात्राचपित्राचशून्यामिक्ष्वाकुपालिताम्/अयोध्यांनप्रवेक्ष्यामिप्रवेक्ष्यामितपोवनम्/तयोर्विलपितंश्रुत्वाव्यसनंचान्ववेक्ष्यतत्/भृशमार्ततराभूयःसर्वएवानुगामिनः/ततोविषण्णौश्रान्तौचशत्रुघ्नभरतावुभौ/धरण्यांसंव्यचेष्टेतांभग्नशृङ्गाविवर्षभौ/ततःप्रकृतिमान्वैद्यःपितुरेषांपुरोहितः/वसिष्ठोभरतंवाक्यमुत्थाप्यतमुवाचह/त्रीणिद्वन्द्वानिभूतेषुप्रवृत्तान्यविशेषतः/तेषुचापरिहार्येषुनैवंभवितुमर्हति/सुमन्त्रश्चापिशत्रुघ्नमुत्थाप्याभिप्रसाद्यच/श्रावयामासतत्त्वज्ञःसर्वभूतभवाभवौ/उत्थितौतौनरव्याघ्रौप्रकाशेतेयशस्विनौ/वर्षातपपरिक्लिन्नौपृथगिन्द्रध्वजाविव/अश्रूणिपरिमृद्नन्तौरक्ताक्षौदीनभाषिणौ/अमात्यास्त्वरयन्तिस्मतनयौचापराःक्रियाः27726/अत्रयात्रांसमीहन्तंशत्रुघ्नोलक्ष्मणानुजः/भरतंशोकसंतप्तमिदंवचनमब्रवीत्2781/गतिर्यःसर्वभूतानांदुःखेकिंपुनरात्मनः/सरामःसत्त्वसंपन्नःस्त्रियाप्रव्राजितोवनम्/बलवान्वीर्यसंपन्नोलक्ष्मणोनामयोऽप्यसौ/किंनमोचयतेरामंकृत्वापिपितृनिग्रहम्/पूर्वमेवतुनिग्राह्यःसमवेक्ष्यनयानयौ/उत्पथंयःसमारूढोनार्याराजावशंगतः/इतिसंभाषमाणेतुशत्रुघ्नेलक्ष्मणानुजे/प्राग्द्वारेऽभूत्तदाकुब्जासर्वाभरणभूषिता/लिप्ताचन्दनसारेणराजवस्त्राणिबिभ्रती/मेखलादामभिश्चित्रैरज्जुबद्धेववानरी/तांसमीक्ष्यतदाद्वाःस्थोभृशंपापस्यकारिणीम्/गृहीत्वाकरुणंकुब्जांशत्रुघ्नायन्यवेदयत्/यस्याःकृतेवनेरामोन्यस्तदेहश्चवःपिता/सेयंपापानृशंसाचतस्याःकुरुयथामति/शत्रुघ्नश्चतदाज्ञायवचनंभृशदुःखितः/अन्तःपुरचरान्सर्वानित्युवाचधृतव्रतः/तीव्रमुत्पादितंदुःखंभ्रातॄणांमेतथापितुः/ययासेयंनृशंसस्यकर्मणःफलमश्नुताम्/एवमुक्ताचतेनाशुसखीजनसमावृता/गृहीताबलवत्कुब्जासातद्गृहमनादयत्/ततःसुभृशसंतप्तस्तस्याःसर्वःसखीजनः/क्रुद्धमाज्ञायशत्रुघ्नंव्यपलायतसर्वशः/अमन्त्रयतकृत्स्नश्चतस्याःसर्वसखीजनः/यथायंसमुपक्रान्तोनिःशेषंनःकरिष्यति/सानुक्रोशांवदान्यांचधर्मज्ञांचयशस्विनीम्/कौसल्यांशरणंयामःसाहिनोऽस्तुध्रुवागतिः/सचरोषेणताम्राक्षःशत्रुघ्नःशत्रुतापनः/विचकर्षतदाकुब्जांक्रोशन्तींपृथिवीतले/तस्याह्याकृष्यमाणायामन्थरायास्ततस्ततः/चित्रंबहुविधंभाण्डंपृथिव्यांतद्व्यशीर्यत/तेनभाण्डेनसंकीर्णंश्रीमद्राजनिवेशनम्/अशोभततदाभूयःशारदंगगनंयथा/सबलीबलवत्क्रोधाद्गृहीत्वापुरुषर्षभः/कैकेयीमभिनिर्भर्त्स्यबभाषेपरुषंवचः/तैर्वाक्यैःपरुषैर्दुःखैःकैकेयीभृशदुःखिता/शत्रुघ्नभयसंत्रस्तापुत्रंशरणमागता/तांप्रेक्ष्यभरतःक्रुद्धंशत्रुघ्नमिदमब्रवीत्/अवध्याःसर्वभूतानांप्रमदाःक्षम्यतामिति/हन्यामहमिमांपापांकैकेयींदुष्टचारिणीम्/यदिमांधार्मिकोरामोनासूयेन्मातृघातकम्/इमामपिहतांकुब्जांयदिजानातिराघवः/त्वांचमांचैवधर्मात्मानाभिभाषिष्यतेध्रुवम्/भरतस्यवचःश्रुत्वाशत्रुघ्नोलक्ष्मणानुजः/न्यवर्ततततोरोषात्तांमुमोचचमन्थराम्/सापादमूलेकैकेय्यामन्थरानिपपातह/निःश्वसन्तीसुदुःखार्ताकृपणंविललापच/शत्रुघ्नविक्षेपविमूढसंज्ञां॑समीक्ष्यकुब्जांभरतस्यमाता/शनैःसमाश्वासयदार्तरूपां॑क्रौञ्चींविलग्नामिववीक्षमाणाम्/ततःप्रभातसमयेदिवसेऽथचतुर्दशे/समेत्यराजकर्तारोभरतंवाक्यमब्रुवन्2791/गतोदशरथःस्वर्गंयोनोगुरुतरोगुरुः/रामंप्रव्राज्यवैज्येष्ठंलक्ष्मणंचमहाबलम्/त्वमद्यभवनोराजाराजपुत्रमहायशः/संगत्यानापराध्नोतिराज्यमेतदनायकम्/आभिषेचनिकंसर्वमिदमादायराघव/प्रतीक्षतेत्वांस्वजनःश्रेणयश्चनृपात्मज/राज्यंगृहाणभरतपितृपैतामहंमहत्/अभिषेचयचात्मानंपाहिचास्मान्नरर्षभ/आभिषेचनिकंभाण्डंकृत्वासर्वंप्रदक्षिणम्/भरतस्तंजनंसर्वंप्रत्युवाचधृतव्रतः/ज्येष्ठस्यराजतानित्यमुचिताहिकुलस्यनः/नैवंभवन्तोमांवक्तुमर्हन्तिकुशलाजनाः/रामःपूर्वोहिनोभ्राताभविष्यतिमहीपतिः/अहंत्वरण्येवत्स्यामिवर्षाणिनवपञ्चच/युज्यतांमहतीसेनाचतुरङ्गमहाबला/आनयिष्याम्यहंज्येष्ठंभ्रातरंराघवंवनात्/आभिषेचनिकंचैवसर्वमेतदुपस्कृतम्/पुरस्कृत्यगमिष्यामिरामहेतोर्वनंप्रति/तत्रैवतंनरव्याघ्रमभिषिच्यपुरस्कृतम्/आनेष्यामितुवैरामंहव्यवाहमिवाध्वरात्/नसकामाकरिष्यामिस्वमिमांमातृगन्धिनीम्/वनेवत्स्याम्यहंदुर्गेरामोराजाभविष्यति/क्रियतांशिल्पिभिःपन्थाःसमानिविषमाणिच/रक्षिणश्चानुसंयान्तुपथिदुर्गविचारकाः/एवंसंभाषमाणंतंरामहेतोर्नृपात्मजम्/प्रत्युवाचजनःसर्वःश्रीमद्वाक्यमनुत्तमम्/एवंतेभाषमाणस्यपद्माश्रीरुपतिष्ठताम्/यस्त्वंज्येष्ठेनृपसुतेपृथिवींदातुमिच्छसि/अनुत्तमंतद्वचनंनृपात्मज॑प्रभाषितंसंश्रवणेनिशम्यच/प्रहर्षजास्तंप्रतिबाष्पबिन्दवो॑निपेतुरार्यानननेत्रसंभवाः/ऊचुस्तेवचनमिदंनिशम्यहृष्टाः॑सामात्याःसपरिषदोवियातशोकाः/पन्थानंनरवरभक्तिमाञ्जनश्च॑व्यादिष्टस्तववचनाच्च/शिल्पिवर्गः2,79,,17/अथभूमिप्रदेशज्ञाःसूत्रकर्मविशारदाः/स्वकर्माभिरताःशूराःखनकायन्त्रकास्तथा2801/कर्मान्तिकाःस्थपतयःपुरुषायन्त्रकोविदाः/तथावर्धकयश्चैवमार्गिणोवृक्षतक्षकाः/कूपकाराःसुधाकारावंशकर्मकृतस्तथा/समर्थायेचद्रष्टारःपुरतस्तेप्रतस्थिरे/सतुहर्षात्तमुद्देशंजनौघोविपुलःप्रयान्/अशोभतमहावेगःसागरस्येवपर्वणि/तेस्ववारंसमास्थायवर्त्मकर्माणिकोविदाः/करणैर्विविधोपेतैःपुरस्तात्संप्रतस्थिरे/लतावल्लीश्चगुल्मांश्चस्थाणूनश्मनएवच/जनास्तेचक्रिरेमार्गंछिन्दन्तोविविधान्द्रुमान्/अवृक्षेषुचदेशेषुकेचिद्वृक्षानरोपयन्/केचित्कुठारैष्टङ्कैश्चदात्रैश्छिन्दन्क्वचित्क्वचित्/अपरेवीरणस्तम्बान्बलिनोबलवत्तराः/विधमन्तिस्मदुर्गाणिस्थलानिचततस्ततः/अपरेऽपूरयन्कूपान्पांसुभिःश्वभ्रमायतम्/निम्नभागांस्तथाकेचित्समांश्चक्रुःसमन्ततः/बबन्धुर्बन्धनीयांश्चक्षोद्यान्संचुक्षुदुस्तदा/बिभिदुर्भेदनीयांश्चतांस्तान्देशान्नरास्तदा/अचिरेणैवकालेनपरिवाहान्बहूदकान्/चक्रुर्बहुविधाकारान्सागरप्रतिमान्बहून्/उदपानान्बहुविधान्वेदिकापरिमण्डितान्/ससुधाकुट्टिमतलःप्रपुष्पितमहीरुहः/मत्तोद्घुष्टद्विजगणःपताकाभिरलंकृतः/चन्दनोदकसंसिक्तोनानाकुसुमभूषितः/बह्वशोभतसेनायाःपन्थाःस्वर्गपथोपमः/आज्ञाप्याथयथाज्ञप्तियुक्तास्तेऽधिकृतानराः/रमणीयेषुदेशेषुबहुस्वादुफलेषुच/योनिवेशस्त्वभिप्रेतोभरतस्यमहात्मनः/भूयस्तंशोभयामासुर्भूषाभिर्भूषणोपमम्/नक्षत्रेषुप्रशस्तेषुमुहूर्तेषुचतद्विदः/निवेशंस्थापयामासुर्भरतस्यमहात्मनः/बहुपांसुचयाश्चापिपरिखापरिवारिताः/तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाःप्रतोलीवरशोभिताः/प्रासादमालासंयुक्ताःसौधप्राकारसंवृताः/पताकाशोभिताःसर्वेसुनिर्मितमहापथाः/विसर्पत्भिरिवाकाशेविटङ्काग्रविमानकैः/समुच्छ्रितैर्निवेशास्तेबभुःशक्रपुरोपमाः/जाह्नवींतुसमासाद्यविविधद्रुमकाननाम्/शीतलामलपानीयांमहामीनसमाकुलाम्/सचन्द्रतारागणमण्डितंयथा॑नभःक्षपायाममलंविराजते/नरेन्द्रमार्गःसतथाव्यराजत॑क्रमेणरम्यःशुभशिल्पिनिर्मितः28022/ततोनान्दीमुखींरात्रिंभरतंसूतमागधाः/तुष्टुवुर्वाग्विशेषज्ञाःस्तवैर्मङ्गलसंहितैः2811/सुवर्णकोणाभिहतःप्राणदद्यामदुन्दुभिः/दध्मुःशङ्खांश्चशतशोवाद्यांश्चोच्चावचस्वरान्/सतूर्यघोषःसुमहान्दिवमापूरयन्निव/भरतंशोकसंतप्तंभूयःशोकैररन्ध्रयत्/ततोप्रबुद्धोभरतस्तंघोषंसंनिवर्त्यच/नाहंराजेतिचाप्युक्त्वाशत्रुघ्नमिदमब्रवीत्/पश्यशत्रुघ्नकैकेय्यालोकस्यापकृतंमहत्/विसृज्यमयिदुःखानिराजादशरथोगतः/तस्यैषाधर्मराजस्यधर्ममूलामहात्मनः/परिभ्रमतिराजश्रीर्नौरिवाकर्णिकाजले/इत्येवंभरतंप्रेक्ष्यविलपन्तंविचेतनम्/कृपणंरुरुदुःसर्वाःसस्वरंयोषितस्तदा/तथातस्मिन्विलपतिवसिष्ठोराजधर्मवित्/सभामिक्ष्वाकुनाथस्यप्रविवेशमहायशाः/शातकुम्भमयींरम्यांमणिरत्नसमाकुलाम्/सुधर्मामिवधर्मात्मासगणःप्रत्यपद्यत/सकाञ्चनमयंपीठंपरार्ध्यास्तरणावृतम्/अध्यास्तसर्ववेदज्ञोदूताननुशशासच/ब्राह्मणान्क्षत्रियान्योधानमात्यान्गणबल्लभान्/क्षिप्रमानयताव्यग्राःकृत्यमात्ययिकंहिनः/ततोहलहलाशब्दोमहान्समुदपद्यत/रथैरश्वैर्गजैश्चापिजनानामुपगच्छताम्/ततोभरतमायान्तंशतक्रतुमिवामराः/प्रत्यनन्दन्प्रकृतयोयथादशरथंतथा/ह्रदइवतिमिनागसंवृतः॑स्तिमितजलोमणिशङ्खशर्करः/दशरथसुतशोभितासभा॑सदशरथेवबभौयथापुरा28116/तामार्यगणसंपूर्णांभरतःप्रग्रहांसभाम्/ददर्शबुद्धिसंपन्नःपूर्णचन्द्रांनिशामिव2821/आसनानियथान्यायमार्याणांविशतांतदा/अदृश्यतघनापायेपूर्णचन्द्रेवशर्वरी/राज्ञस्तुप्रकृतीःसर्वाःसमग्राःप्रेक्ष्यधर्मवित्/इदंपुरोहितोवाक्यंभरतंमृदुचाब्रवीत्/तातराजादशरथःस्वर्गतोधर्ममाचरन्/धनधान्यवतींस्फीतांप्रदायपृथिवींतव/रामस्तथासत्यधृतिःसतांधर्ममनुस्मरन्/नाजहात्पितुरादेशंशशीज्योत्स्नामिवोदितः/पित्राभ्रात्राचतेदत्तंराज्यंनिहतकण्टकम्/तद्भुङ्क्ष्वमुदितामात्यःक्षिप्रमेवाभिषेचय/उदीच्याश्चप्रतीच्याश्चदाक्षिणात्याश्चकेवलाः/कोट्यापरान्ताःसामुद्रारत्नान्यभिहरन्तुते/तच्छ्रुत्वाभरतोवाक्यंशोकेनाभिपरिप्लुतः/जगाममनसारामंधर्मज्ञोधर्मकाङ्क्षया/सबाष्पकलयावाचाकलहंसस्वरोयुवा/विललापसभामध्येजगर्हेचपुरोहितम्/चरितब्रह्मचर्यस्यविद्यास्नातस्यधीमतः/धर्मेप्रयतमानस्यकोराज्यंमद्विधोहरेत्/कथंदशरथाज्जातोभवेद्राज्यापहारकः/राज्यंचाहंचरामस्यधर्मंवक्तुमिहार्हसि/ज्येष्ठःश्रेष्ठश्चधर्मात्मादिलीपनहुषोपमः/लब्धुमर्हतिकाकुत्स्थोराज्यंदशरथोयथा/अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यंकुर्यांपापमहंयदि/इक्ष्वाकूणामहंलोकेभवेयंकुलपांसनः/यद्धिमात्राकृतंपापंनाहंतदभिरोचये/इहस्थोवनदुर्गस्थंनमस्यामिकृताञ्जलिः/राममेवानुगच्छामिसराजाद्विपदांवरः/त्रयाणामपिलोकानांराघवोराज्यमर्हति/तद्वाक्यंधर्मसंयुक्तंश्रुत्वासर्वेसभासदः/हर्षान्मुमुचुरश्रूणिरामेनिहितचेतसः/यदित्वार्यंनशक्ष्यामिविनिवर्तयितुंवनात्/वनेतत्रैववत्स्यामियथार्योलक्ष्मणस्तथा/सर्वोपायंतुवर्तिष्येविनिवर्तयितुंबलात्/समक्षमार्यमिश्राणांसाधूनांगुणवर्तिनाम्/एवमुक्त्वातुधर्मात्माभरतोभ्रातृवत्सलः/समीपस्थमुवाचेदंसुमन्त्रंमन्त्रकोविदम्/तूर्णमुत्थायगच्छत्वंसुमन्त्रममशासनात्/यात्रामाज्ञापयक्षिप्रंबलंचैवसमानय/एवमुक्तःसुमन्त्रस्तुभरतेनमहात्मना/प्रहृष्टःसोऽदिशत्सर्वंयथासंदिष्टमिष्टवत्/ताःप्रहृष्टाःप्रकृतयोबलाध्यक्षाबलस्यच/श्रुत्वायात्रांसमाज्ञप्तांराघवस्यनिवर्तने/ततोयोधाङ्गनाःसर्वाभर्तॄन्सर्वान्गृहेगृहे/यात्रागमनमाज्ञायत्वरयन्तिस्महर्षिताः/तेहयैर्गोरथैःशीघ्रैःस्यन्दनैश्चमनोजवैः/सहयोधैर्बलाध्यक्षाबलंसर्वमचोदयन्/सज्जंतुतद्बलंदृष्ट्वाभरतोगुरुसंनिधौ/रथंमेत्वरयस्वेतिसुमन्त्रंपार्श्वतोऽब्रवीत्/भरतस्यतुतस्याज्ञांप्रतिगृह्यप्रहर्षितः/रथंगृहीत्वाप्रययौयुक्तंपरमवाजिभिः/सराघवःसत्यधृतिःप्रतापवान्॑ब्रुवन्सुयुक्तंदृढसत्यविक्रमः/गुरुंमहारण्यगतंयशस्विनं॑प्रसादयिष्यन्भरतोऽब्रवीत्तदा/तूणसमुत्थायसुमन्त्रगच्छ॑बलस्ययोगायबलप्रधानान्/आनेतुमिच्छामिहितंवनस्थं॑प्रसाद्यरामंजगतोहिताय/ससूतपुत्रोभरतेनसम्यग्॑आज्ञापितःसंपरिपूर्णकामः/शशाससर्वान्प्रकृतिप्रधानान्॑बलस्यमुख्यांश्चसुहृज्जनंच/ततःसमुत्थायकुलेकुलेते॑राजन्यवैश्यावृषलाश्चविप्राः/अयूयुजन्नुष्ट्ररथान्खरांश्च॑नागान्हयांश्चैवकुलप्रसूतान्28232/ततःसमुत्थितःकाल्यमास्थायस्यन्दनोत्तमम्/प्रययौभरतःशीघ्रंरामदर्शनकाङ्क्षया2831/अग्रतःप्रययुस्तस्यसर्वेमन्त्रिपुरोधसः/अधिरुह्यहयैर्युक्तान्रथान्सूर्यरथोपमान्/नवनागसहस्राणिकल्पितानियथाविधि/अन्वयुर्भरतंयान्तमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम्/षष्ठीरथसहस्राणिधन्विनोविविधायुधाः/अन्वयुर्भरतंयान्तंराजपुत्रंयशस्विनम्/शतंसहस्राण्यश्वानांसमारूढानिराघवम्/अन्वयुर्भरतंयान्तंराजपुत्रंयशस्विनम्/कैकेयीचसुमित्राचकौसल्याचयशस्विनी/रामानयनसंहृष्टाययुर्यानेनभास्वता/प्रयाताश्चार्यसंघातारामंद्रष्टुंसलक्ष्मणम्/तस्यैवचकथाश्चित्राःकुर्वाणाहृष्टमानसाः/मेघश्यामंमहाबाहुंस्थिरसत्त्वंदृढव्रतम्/कदाद्रक्ष्यामहेरामंजगतःशोकनाशनम्/दृष्टएवहिनःशोकमपनेष्यतिराघवः/तमःसर्वस्यलोकस्यसमुद्यन्निवभास्करः/इत्येवंकथयन्तस्तेसंप्रहृष्टाःकथाःशुभाः/परिष्वजानाश्चान्योन्यंययुर्नागरिकास्तदा/येचतत्रापरेसर्वेसंमतायेचनैगमाः/रामंप्रतिययुर्हृष्टाःसर्वाःप्रकृतयस्तदा/मणिकाराश्चयेकेचित्कुम्भकाराश्चशोभनाः/सूत्रकर्मकृतश्चैवयेचशस्त्रोपजीविनः/मायूरकाःक्राकचिकारोचकावेधकास्तथा/दन्तकाराःसुधाकारास्तथागन्धोपजीविनः/सुवर्णकाराःप्रख्यातास्तथाकम्बलधावकाः/स्नापकाच्छादकावैद्याधूपकाःशौण्डिकास्तथा/रजकास्तुन्नवायाश्चग्रामघोषमहत्तराः/शैलूषाश्चसहस्त्रीभिर्यान्तिकैवर्तकास्तथा/समाहितावेदविदोब्राह्मणावृत्तसंमताः/गोरथैर्भरतंयान्तमनुजग्मुःसहस्रशः/सुवेषाःशुद्धवसनास्ताम्रमृष्टानुलेपनाः/सर्वेतेविविधैर्यानैःशनैर्भरतमन्वयुः/प्रहृष्टमुदितासेनासान्वयात्कैकयीसुतम्/व्यवतिष्ठतसासेनाभरतस्यानुयायिनी/निरीक्ष्यानुगतांसेनांतांचगङ्गांशिवोदकाम्/भरतःसचिवान्सर्वानब्रवीद्वाक्यकोविदः/निवेशयतमेसैन्यमभिप्रायेणसर्वशः/विश्रान्तःप्रतरिष्यामःश्वइदानींमहानदीम्/दातुंचतावदिच्छामिस्वर्गतस्यमहीपतेः/और्ध्वदेहनिमित्तार्थमवतीर्योदकंनदीम्/तस्यैवंब्रुवतोऽमात्यास्तथेत्युक्त्वासमाहिताः/न्यवेशयंस्तांश्छन्देनस्वेनस्वेनपृथक्पृथक्/निवेश्यगङ्गामनुतांमहानदीं॑चमूंविधानैःपरिबर्हशोभिनीम्/उवासरामस्यतदामहात्मनो॑विचिन्तयानोभरतोनिवर्तनम्28326/ततोनिविष्टांध्वजिनींगङ्गामन्वाश्रितांनदीम्/निषादराजोदृष्ट्वैवज्ञातीन्संत्वरितोऽब्रवीत्2841/महतीयमतःसेनासागराभाप्रदृश्यते/नास्यान्तमवगच्छामिमनसापिविचिन्तयन्/सएषहिमहाकायःकोविदारध्वजोरथे/बन्धयिष्यतिवादाशानथवास्मान्वधिष्यति/अथदाशरथिंरामंपित्राराज्याद्विवासितम्/भरतःकैकेयीपुत्रोहन्तुंसमधिगच्छति/भर्ताचैवसखाचैवरामोदाशरथिर्मम/तस्यार्थकामाःसंनद्धागङ्गानूपेऽत्रतिष्ठत/तिष्ठन्तुसर्वदाशाश्चगङ्गामन्वाश्रितानदीम्/बलयुक्तानदीरक्षामांसमूलफलाशनाः/नावांशतानांपञ्चानांकैवर्तानांशतंशतम्/संनद्धानांतथायूनांतिष्ठन्त्वत्यभ्यचोदयत्/यदातुष्टस्तुभरतोरामस्येहभविष्यति/सेयंस्वस्तिमयीसेनागङ्गामद्यतरिष्यति/इत्युक्त्वोपायनंगृह्यमत्स्यमांसमधूनिच/अभिचक्रामभरतंनिषादाधिपतिर्गुहः/तमायान्तंतुसंप्रेक्ष्यसूतपुत्रःप्रतापवान्/भरतायाचचक्षेऽथविनयज्ञोविनीतवत्/एषज्ञातिसहस्रेणस्थपतिःपरिवारितः/कुशलोदण्डकारण्येवृद्धोभ्रातुश्चतेसखा/तस्मात्पश्यतुकाकुत्स्थत्वांनिषादाधिपोगुहः/असंशयंविजानीतेयत्रतौरामलक्ष्मणौ/एतत्तुवचनंश्रुत्वासुमन्त्राद्भरतःशुभम्/उवाचवचनंशीघ्रंगुहःपश्यतुमामिति/लब्ध्वाभ्यनुज्ञांसंहृष्टोज्ञातिभिःपरिवारितः/आगम्यभरतंप्रह्वोगुहोवचनमब्रवीइत्/निष्कुटश्चैवदेशोऽयंवञ्चिताश्चापितेवयम्/निवेदयामस्तेसर्वेस्वकेदाशकुलेवस/अस्तिमूलंफलंचैवनिषादैःसमुपाहृतम्/आर्द्रंचमांसंशुष्कंचवन्यंचोच्चावचंमहत्/आशंसेस्वाशितासेनावत्स्यतीमांविभावरीम्/अर्चितोविविधैःकामैःश्वःससैन्योगमिष्यसि28418/एवमुक्तस्तुभरतोनिषादाधिपतिंगुहम्/प्रत्युवाचमहाप्राज्ञोवाक्यंहेत्वर्थसंहितम्2851/ऊर्जितःखलुतेकामःकृतोममगुरोःसखे/योमेत्वमीदृशींसेनामेकोऽभ्यर्चितुमिच्छसि/इत्युक्त्वातुमहातेजागुहंवचनमुत्तमम्/अब्रवीद्भरतःश्रीमान्निषादाधिपतिंपुनः/कतरेणगमिष्यामिभरद्वाजाश्रमंगुह/गहनोऽयंभृशंदेशोगङ्गानूपोदुरत्ययः/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराजपुत्रस्यधीमतः/अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंगुहोगहनगोचरः/दाशास्त्वनुगमिष्यन्तिधन्विनःसुसमाहिताः/अहंचानुगमिष्यामिराजपुत्रमहायशः/कच्चिन्नदुष्टोव्रजसिरामस्याक्लिष्टकर्मणः/इयंतेमहतीसेनाशङ्कांजनयतीवमे/तमेवमभिभाषन्तमाकाशइवनिर्मलः/भरतःश्लक्ष्णयावाचागुहंवचनमब्रवीत्/माभूत्सकालोयत्कष्टंनमांशङ्कितुमर्हसि/राघवःसहिमेभ्राताज्येष्ठःपितृसमोमम/तंनिवर्तयितुंयामिकाकुत्स्थंवनवासिनम्/बुद्धिरन्यानतेकार्यागुहसत्यंब्रवीमिते/सतुसंहृष्टवदनःश्रुत्वाभरतभाषितम्/पुनरेवाब्रवीद्वाक्यंभरतंप्रतिहर्षितः/धन्यस्त्वंनत्वयातुल्यंपश्यामिजगतीतले/अयत्नादागतंराज्यंयस्त्वंत्यक्तुमिहेच्छसि/शाश्वतीखलुतेकीर्तिर्लोकाननुचरिष्यति/यस्त्वंकृच्छ्रगतंरामंप्रत्यानयितुमिच्छसि/एवंसंभाषमाणस्यगुहस्यभरतंतदा/बभौनष्टप्रभःसूर्योरजनीचाभ्यवर्तत/संनिवेश्यसतांसेनांगुहेनपरितोषितः/शत्रुघ्नेनसहश्रीमाञ्शयनंपुनरागमत्/रामचिन्तामयःशोकोभरतस्यमहात्मनः/उपस्थितोह्यनर्हस्यधर्मप्रेक्षस्यतादृशः/अन्तर्दाहेनदहनःसंतापयतिराघवम्/वनदाहाभिसंतप्तंगूढोऽग्निरिवपादपम्/प्रस्रुतःसर्वगात्रेभ्यःस्वेदःशोकाग्निसंभवः/यथासूर्यांशुसंतप्तोहिमवान्प्रस्रुतोहिमम्/ध्याननिर्दरशैलेनविनिःश्वसितधातुना/दैन्यपादपसंघेनशोकायासाधिशृङ्गिणा/प्रमोहानन्तसत्त्वेनसंतापौषधिवेणुना/आक्रान्तोदुःखशैलेनमहताकैकयीसुतः/गुहेनसार्धंभरतःसमागतो॑महानुभावःसजनःसमाहितः/सुदुर्मनास्तंभरतंतदापुनर्॑गुहःसमाश्वासयदग्रजंप्रति28522/आचचक्षेऽथसद्भावंलक्ष्मणस्यमहात्मनः/भरतायाप्रमेयायगुहोगहनगोचरः2861/तंजाग्रतंगुणैर्युक्तंवरचापेषुधारिणम्/भ्रातृगुप्त्यर्थमत्यन्तमहंलक्ष्मणमब्रवम्/इयंतातसुखाशय्यात्वदर्थमुपकल्पिता/प्रत्याश्वसिहिशेष्वास्यांसुखंराघवनन्दन/उचितोऽयंजनःसर्वेदुःखानांत्वंसुखोचितः/धर्मात्मंस्तस्यगुप्त्यर्थंजागरिष्यामहेवयम्/नहिरामात्प्रियतरोममास्तिभुविकश्चन/मोत्सुकोभूर्ब्रवीम्येतदप्यसत्यंतवाग्रतः/अस्यप्रसादादाशंसेलोकेऽस्मिन्सुमहद्यशः/धर्मावाप्तिंचविपुलामर्थावाप्तिंचकेवलाम्/सोऽहंप्रियसखंरामंशयानंसहसीतया/रक्षिष्यामिधनुष्पाणिःसर्वैःस्वैर्ज्ञातिभिःसह/नहिमेऽविदितंकिंचिद्वनेऽस्मिंश्चरतःसदा/चतुरङ्गंह्यपिबलंप्रसहेमवयंयुधि/एवमस्माभिरुक्तेनलक्ष्मणेनमहात्मना/अनुनीतावयंसर्वेधर्ममेवानुपश्यता/कथंदाशरथौभूमौशयानेसहसीतया/शक्यानिद्रामयालब्धुंजीवितंवासुखानिवा/योनदेवासुरैःसर्वैःशक्यःप्रसहितुंयुधि/तंपश्यगुहसंविष्टंतृणेषुसहसीतया/महतातपसालब्धोविविधैश्चपरिश्रमैः/एकोदशरथस्यैषपुत्रःसदृशलक्षणः/अस्मिन्प्रव्राजितेराजानचिरंवर्तयिष्यति/विधवामेदिनीनूनंक्षिप्रमेवभविष्यति/विनद्यसुमहानादंश्रमेणोपरताःस्त्रियः/निर्घोषोपरतंनूनमद्यराजनिवेशनम्/कौसल्याचैवराजाचतथैवजननीमम/नाशंसेयदितेसर्वेजीवेयुःशर्वरीमिमाम्/जीवेदपिहिमेमाताशत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया/दुःखितायातुकौसल्यावीरसूर्विनशिष्यति/अतिक्रान्तमतिक्रान्तमनवाप्यमनोरथम्/राज्येराममनिक्षिप्यपितामेविनशिष्यति/सिद्धार्थाःपितरंवृत्तंतस्मिन्कालेह्युपस्थिते/प्रेतकार्येषुसर्वेषुसंस्करिष्यन्तिभूमिपम्/रम्यचत्वरसंस्थानांसुविभक्तमहापथाम्/हर्म्यप्रासादसंपन्नांसर्वरत्नविभूषिताम्/गजाश्वरथसंबाधांतूर्यनादविनादिताम्/सर्वकल्याणसंपूर्णांहृष्टपुष्टजनाकुलाम्/आरामोद्यानसंपूर्णांसमाजोत्सवशालिनीम्/सुखिताविचरिष्यन्तिराजधानींपितुर्मम/अपिसत्यप्रतिज्ञेनसार्धंकुशलिनावयम्/निवृत्तेसमयेह्यस्मिन्सुखिताःप्रविशेमहि/परिदेवयमानस्यतस्यैवंसुमहात्मनः/तिष्ठतोराजपुत्रस्यशर्वरीसात्यवर्तत/प्रभातेविमलेसूर्येकारयित्वाजटाउभौ/अस्मिन्भागीरथीतीरेसुखंसंतारितौमया/जटाधरौतौद्रुमचीरवाससौ॑महाबलौकुञ्जरयूथपोपमौ/वरेषुचापासिधरौपरंतपौ॑व्यवेक्षमाणौसहसीतयागतौ28625/गुहस्यवचनंश्रुत्वाभरतोभृशमप्रियम्/ध्यानंजगामतत्रैवयत्रतच्छ्रुतमप्रियम्2871/सुकुमारोमहासत्त्वःसिंहस्कन्धोमहाभुजः/पुण्डरीकविशालाक्षस्तरुणःप्रियदर्शनः/प्रत्याश्वस्यमुहूर्तंतुकालंपरमदुर्मनाः/पपातसहसातोत्रैर्हृदिविद्धइवद्विपः/तदवस्थंतुभरतंशत्रुघ्नोऽनन्तरस्थितः/परिष्वज्यरुरोदोच्चैर्विसंज्ञःशोककर्शितः/ततःसर्वाःसमापेतुर्मातरोभरतस्यताः/उपवासकृशादीनाभर्तृव्यसनकर्शिताः/ताश्चतंपतितंभूमौरुदन्त्यःपर्यवारयन्/कौसल्यात्वनुसृत्यैनंदुर्मनाःपरिषस्वजे/वत्सलास्वंयथावत्समुपगूह्यतपस्विनी/परिपप्रच्छभरतंरुदन्तीशोकलालसा/पुत्रव्याधिर्नतेकच्चिच्छरीरंपरिबाधते/अद्यराजकुलस्यास्यत्वदधीनंहिजीवितम्/त्वांदृष्ट्वापुत्रजीवामिरामेसभ्रातृकेगते/वृत्तेदशरथेराज्ञिनाथएकस्त्वमद्यनः/कच्चिन्नलक्ष्मणेपुत्रश्रुतंतेकिंचिदप्रियम्/पुत्रवाह्येकपुत्रायाःसहभार्येवनंगते/समुहूर्तंसमाश्वस्यरुदन्नेवमहायशाः/कौसल्यांपरिसान्त्व्येदंगुहंवचनमब्रवीत्/भ्रातामेक्वावसद्रात्रिंक्वसीताक्वचलक्ष्मणः/अस्वपच्छयनेकस्मिन्किंभुक्त्वागुहशंसमे/सोऽब्रवीद्भरतंपृष्टोनिषादाधिपतिर्गुहः/यद्विधंप्रतिपेदेचरामेप्रियहितेऽतिथौ/अन्नमुच्चावचंभक्ष्याःफलानिविविधानिच/रामायाभ्यवहारार्थंबहुचोपहृतंमया/तत्सर्वंप्रत्यनुज्ञासीद्रामःसत्यपराक्रमः/नहितत्प्रत्यगृह्णात्सक्षत्रधर्ममनुस्मरन्/नह्यस्माभिःप्रतिग्राह्यंसखेदेयंतुसर्वदा/इतितेनवयंराजन्ननुनीतामहात्मना/लक्ष्मणेनसमानीतंपीत्वावारिमहायशाः/औपवास्यंतदाकार्षीद्राघवःसहसीतया/ततस्तुजलशेषेणलक्ष्मणोऽप्यकरोत्तदा/वाग्यतास्तेत्रयःसंध्यामुपासतसमाहिताः/सौमित्रिस्तुततःपश्चादकरोत्स्वास्तरंशुभम्/स्वयमानीयबर्हींषिक्षिप्रंराघवकारणात्/तस्मिन्समाविशद्रामःस्वास्तरेसहसीतया/प्रक्षाल्यचतयोःपादावपचक्रामलक्ष्मणः/एतत्तदिङ्गुदीमूलमिदमेवचतत्तृणम्/यस्मिन्रामश्चसीताचरात्रिंतांशयितावुभौ/नियम्यपृष्ठेतुतलाङ्गुलित्रवाञ्॑शरैःसुपूर्णाविषुधीपरंतपः/महद्धनुःसज्यमुपोह्यलक्ष्मणो॑निशामतिष्ठत्परितोऽस्यकेवलम्/ततस्त्वहंचोत्तमबाणचापधृक्॑स्थितोऽभवंतत्रसयत्रलक्ष्मणः/अतन्द्रिभिर्ज्ञातिभिरात्तकार्मुकैर्॑महेन्द्रकल्पंपरिपालयंस्तदा28724/तच्छ्रुत्वानिपुणंसर्वंभरतःसहमन्त्रिभिः/इङ्गुदीमूलमागम्यरामशय्यामवेक्ष्यताम्2881/अब्रवीज्जननीःसर्वाइहतेनमहात्मना/शर्वरीशयिताभूमाविदमस्यविमर्दितम्/महाभागकुलीनेनमहाभागेनधीमता/जातोदशरथेनोर्व्यांनरामःस्वप्तुमर्हति/अजिनोत्तरसंस्तीर्णेवरास्तरणसंचये/शयित्वापुरुषव्याघ्रःकथंशेतेमहीतले/प्रासादाग्रविमानेषुवलभीषुचसर्वदा/हैमराजतभौमेषुवरास्तरणशालिषु/पुष्पसंचयचित्रेषुचन्दनागरुगन्धिषु/पाण्डुराभ्रप्रकाशेषुशुकसंघरुतेषुच/गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिःस्वनैः/मृदङ्गवरशब्दैश्चसततंप्रतिबोधितः/बन्दिभिर्वन्दितःकालेबहुभिःसूतमागधैः/गाथाभिरनुरूपाभिःस्तुतिभिश्चपरंतपः/अश्रद्धेयमिदंलोकेनसत्यंप्रतिभातिमा/मुह्यतेखलुमेभावःस्वप्नोऽयमितिमेमतिः/ननूनंदैवतंकिंचित्कालेनबलवत्तरम्/यत्रदाशरथीरामोभूमावेवंशयीतसः/विदेहराजस्यसुतासीताचप्रियदर्शना/दयिताशयिताभूमौस्नुषादशरथस्यच/इयंशय्याममभ्रातुरिदंहिपरिवर्तितम्/स्थण्डिलेकठिनेसर्वंगात्रैर्विमृदितंतृणम्/मन्येसाभरणासुप्तासीतास्मिञ्शयनेतदा/तत्रतत्रहिदृश्यन्तेसक्ताःकनकबिन्दवः/उत्तरीयमिहासक्तंसुव्यक्तंसीतयातदा/तथाह्येतेप्रकाशन्तेसक्ताःकौशेयतन्तवः/मन्येभर्तुःसुखाशय्यायेनबालातपस्विनी/सुकुमारीसतीदुःखंनविजानातिमैथिली/सार्वभौमकुलेजातःसर्वलोकसुखावहः/सर्वलोकप्रियस्त्यक्त्वाराज्यंप्रियमनुत्तमम्/कथमिन्दीवरश्यामोरक्ताक्षःप्रियदर्शनः/सुखभागीचदुःखार्हःशयितोभुविराघवः/सिद्धार्थाखलुवैदेहीपतिंयानुगतावनम्/वयंसंशयिताःसर्वेहीनास्तेनमहात्मना/अकर्णधारापृथिवीशून्येवप्रतिभातिमा/गतेदशरथेस्वर्गेरामेचारण्यमाश्रिते/नचप्रार्थयतेकश्चिन्मनसापिवसुंधराम्/वनेऽपिवसतस्तस्यबाहुवीर्याभिरक्षिताम्/शून्यसंवरणारक्षामयन्त्रितहयद्विपाम्/अपावृतपुरद्वारांराजधानीमरक्षिताम्/अप्रहृष्टबलांन्यूनांविषमस्थामनावृताम्/शत्रवोनाभिमन्यन्तेभक्ष्यान्विषकृतानिव/अद्यप्रभृतिभूमौतुशयिष्येऽहंतृणेषुवा/फलमूलाशनोनित्यंजटाचीराणिधारयन्/तस्यार्थमुत्तरंकालंनिवत्स्यामिसुखंवने/तंप्रतिश्रवमामुच्यनास्यमिथ्याभविष्यति/वसन्तंभ्रातुरर्थायशत्रुघ्नोमानुवत्स्यति/लक्ष्मणेनसहत्वार्योअयोध्यांपालयिष्यति/अभिषेक्ष्यन्तिकाकुत्स्थमयोध्यायांद्विजातयः/अपिमेदेवताःकुर्युरिमंसत्यंमनोरथम्/प्रसाद्यमानःशिरसामयास्वयं॑बहुप्रकारंयदिनप्रपत्स्यते/ततोऽनुवत्स्यामिचिरायराघवं॑वनेवसन्नार्हतिमामुपेक्षितुम्28830/व्युष्यरात्रिंतुतत्रैवगङ्गाकूलेसराघवः/भरतःकाल्यमुत्थायशत्रुघ्नमिदमब्रवीत्2891/शत्रुघोत्तिष्ठकिंशेषेनिषादाधिपतिंगुहम्/शीघ्रमानयभद्रंतेतारयिष्यतिवाहिनीम्/जागर्मिनाहंस्वपिमितथैवार्यंविचिन्तयन्/इत्येवमब्रवीद्भ्रात्राशत्रुघ्नोऽपिप्रचोदितः/इतिसंवदतोरेवमन्योन्यंनरसिंहयोः/आगम्यप्राञ्जलिःकालेगुहोभरतमब्रवीत्/कच्चित्सुखंनदीतीरेऽवात्सीःकाकुत्स्थशर्वरीम्/कच्चिच्चसहसैन्यस्यतवसर्वमनामयम्/गुहस्यतत्तुवचनंश्रुत्वास्नेहादुदीरितम्/रामस्यानुवशोवाक्यंभरतोऽपीदमब्रवीत्/सुखानःशर्वरीराजन्पूजिताश्चापितेवयम्/गङ्गांतुनौभिर्बह्वीभिर्दाशाःसंतारयन्तुनः/ततोगुहःसंत्वरितःश्रुत्वाभरतशासनम्/प्रतिप्रविश्यनगरंतंज्ञातिजनमब्रवीत्/उत्तिष्ठतप्रबुध्यध्वंभद्रमस्तुहिवःसदा/नावःसमनुकर्षध्वंतारयिष्यामवाहिनीम्/तेतथोक्ताःसमुत्थायत्वरिताराजशासनात्/पञ्चनावांशतान्येवसमानिन्युःसमन्ततः/अन्याःस्वस्तिकविज्ञेयामहाघण्डाधरावराः/शोभमानाःपताकिन्योयुक्तवाताःसुसंहताः/ततःस्वस्तिकविज्ञेयांपाण्डुकम्बलसंवृताम्/सनन्दिघोषांकल्याणींगुहोनावमुपाहरत्/तामारुरोहभरतःशत्रुघ्नश्चमहाबलः/कौसल्याचसुमित्राचयाश्चान्याराजयोषितः/पुरोहितश्चतत्पूर्वंगुरवेब्राह्मणाश्चये/अनन्तरंराजदारास्तथैवशकटापणाः/आवासमादीपयतांतीर्थंचाप्यवगाहताम्/भाण्डानिचाददानानांघोषस्त्रिदिवमस्पृशत्/पताकिन्यस्तुतानावःस्वयंदाशैरधिष्ठिताः/वहन्त्योजनमारूढंतदासंपेतुराशुगाः/नारीणामभिपूर्णास्तुकाश्चित्काश्चित्तुवाजिनाम्/कश्चित्तत्रवहन्तिस्मयानयुग्यंमहाधनम्/ताःस्मगत्वापरंतीरमवरोप्यचतंजनम्/निवृत्ताःकाण्डचित्राणिक्रियन्तेदाशबन्धुभिः/सवैजयन्तास्तुगजागजारोहैःप्रचोदिताः/तरन्तःस्मप्रकाशन्तेसध्वजाइवपर्वताः/नावश्चारुरुहुस्त्वन्येप्लवैस्तेरुस्तथापरे/अन्येकुम्भघटैस्तेरुरन्येतेरुश्चबाहुभिः/सापुण्याध्वजिनीगङ्गांदाशैःसंतारितास्वयम्/मैत्रेमुहूर्तेप्रययौप्रयागवनमुत्तमम्/आश्वासयित्वाचचमूंमहात्मा॑निवेशयित्वाचयथोपजोषम्/द्रष्टुंभरद्वाजमृषिप्रवर्यम्॑ऋत्विग्वृतःसन्भरतःप्रतस्थे28922/भरद्वाजाश्रमंदृष्ट्वाक्रोशादेवनरर्षभः/बलंसर्वमवस्थाप्यजगामसहमन्त्रिभिः2901/पद्भ्यामेवहिधर्मज्ञोन्यस्तशस्त्रपरिच्छदः/वसानोवाससीक्षौमेपुरोधायपुरोहितम्/ततःसंदर्शनेतस्यभरद्वाजस्यराघवः/मन्त्रिणस्तानवस्थाप्यजगामानुपुरोहितम्/वसिष्ठमथदृष्ट्वैवभरद्वाजोमहातपाः/संचचालासनात्तूर्णंशिष्यानर्घ्यमितिब्रुवन्/समागम्यवसिष्ठेनभरतेनाभिवादितः/अबुध्यतमहातेजाःसुतंदशरथस्यतम्/ताभ्यामर्घ्यंचपाद्यंचदत्त्वापश्चात्फलानिच/आनुपूर्व्याच्चधर्मज्ञःपप्रच्छकुशलंकुले/अयोध्यायांबलेकोशेमित्रेष्वपिचमन्त्रिषु/जानन्दशरथंवृत्तंनराजानमुदाहरत्/वसिष्ठोभरतश्चैनंपप्रच्छतुरनामयम्/शरीरेऽग्निषुवृक्षेषुशिष्येषुमृगपक्षिषु/तथेतिचप्रतिज्ञायभरद्वाजोमहातपाः/भरतंप्रत्युवाचेदंराघवस्नेहबन्धनात्/किमिहागमनेकार्यंतवराज्यंप्रशासतः/एतदाचक्ष्वमेसर्वंनहिमेशुध्यतेमनः/सुषुवेयममित्रघ्नंकौसल्यानन्दवर्धनम्/भ्रात्रासहसभार्योयश्चिरंप्रव्राजितोवनम्/नियुक्तःस्त्रीनियुक्तेनपित्रायोऽसौमहायशाः/वनवासीभवेतीहसमाःकिलचतुर्दश/कच्चिन्नतस्यापापस्यपापंकर्तुमिहेच्छसि/अकण्टकंभोक्तुमनाराज्यंतस्यानुजस्यच/एवमुक्तोभरद्वाजंभरतःप्रत्युवाचह/पर्यश्रुनयनोदुःखाद्वाचासंसज्जमानया/हतोऽस्मियदिमामेवंभगवानपिमन्यते/मत्तोनदोषमाशङ्केर्नैवंमामनुशाधिहि/अंश्चैतदिष्टंमातामेयदवोचन्मदन्तरे/नाहमेतेनतुष्टश्चनतद्वचनमाददे/अहंतुतंनरव्याघ्रमुपयातःप्रसादकः/प्रतिनेतुमयोध्यांचपादौतस्याभिवन्दितुम्/त्वंमामेवंगतंमत्वाप्रसादंकर्तुमर्हसि/शंसमेभगवन्रामःक्वसंप्रतिमहीपतिः/उवाचतंभरद्वाजःप्रसादाद्भरतंवचः/त्वय्येतत्पुरुषव्याघ्रंयुक्तंराघववंशजे/गुरुवृत्तिर्दमश्चैवसाधूनांचानुयायिता/जानेचैतन्मनःस्थंतेदृढीकरणमस्त्विति/अपृच्छंत्वांतवात्यर्थंकीर्तिंसमभिवर्धयन्/असौवसतितेभ्राताचित्रकूटेमहागिरौ/श्वस्तुगन्तासितंदेशंवसाद्यसहमन्त्रिभिः/एतंमेकुरुसुप्राज्ञकामंकामार्थकोविद/ततस्तथेत्येवमुदारदर्शनः॑प्रतीतरूपोभरतोऽब्रवीद्वचः/चकारबुद्धिंचतदामहाश्रमे॑निशानिवासायनराधिपात्मजः29024/कृतबुद्धिंनिवासायतथैवसमुनिस्तदा/भरतंकैकयीपुत्रमातिथ्येनन्यमन्त्रयत्2911/अब्रवीद्भरतस्त्वेनंनन्विदंभवताकृतम्/पाद्यमर्घ्यंतथातिथ्यंवनेयदूपपद्यते/अथोवाचभरद्वाजोभरतंप्रहसन्निव/जानेत्वांप्रीतिसंयुक्तंतुष्येस्त्वंयेनकेनचित्/सेनायास्तुतवैतस्याःकर्तुमिच्छामिभोजनम्/ममप्रितिर्यथारूपात्वमर्होमनुजर्षभ/किमर्थंचापिनिक्षिप्यदूरेबलमिहागतः/कस्मान्नेहोपयातोऽसिसबलःपुरुषर्षभ/भरतःप्रत्युवाचेदंप्राञ्जलिस्तंतपोधनम्/ससैन्योनोपयातोऽस्मिभगवन्भगवद्भयात्/वाजिमुख्यामनुष्याश्चमत्ताश्चवरवारणाः/प्रच्छाद्यमहतींभूमिंभगवन्ननुयान्तिमाम्/तेवृक्षानुदकंभूमिमाश्रमेषूटजांस्तथा/नहिंस्युरितितेनाहमेकएवागतस्ततः/आनीयतामितःसेनेत्याज्ञप्तःपरमर्षिणा/तथातुचक्रेभरतःसेनायाःसमुपागमम्/अग्निशालांप्रविश्याथपीत्वापःपरिमृज्यच/आतिथ्यस्यक्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत्/आह्वयेविश्वकर्माणमहंत्वष्टारमेवच/आतिथ्यंकर्तुमिच्छामितत्रमेसंविधीयताम्/प्राक्स्रोतसश्चयानद्यःप्रत्यक्स्रोतसएवच/पृथिव्यामन्तरिक्षेचसमायान्त्वद्यसर्वशः/अन्याःस्रवन्तुमैरेयंसुरामन्याःसुनिष्ठिताम्/अपराश्चोदकंशीतमिक्षुकाण्डरसोपमम्/आह्वयेदेवगन्धर्वान्विश्वावसुहहाहुहून्/तथैवाप्सरसोदेवीर्गन्धर्वीश्चापिसर्वशः/घृताचीमथविश्वाचींमिश्रकेशीमलम्बुसाम्/शक्रंयाश्चोपतिष्ठन्तिब्रह्माणंयाश्चभामिनीः/सर्वास्तुम्बुरुणासार्धमाह्वयेसपरिच्छदाः/वनंकुरुषुयद्दिव्यंवासोभूषणपत्रवत्/दिव्यनारीफलंशश्वत्तत्कौबेरमिहैवतु/इहमेभगवान्सोमोविधत्तामन्नमुत्तमम्/भक्ष्यंभोज्यंचचोष्यंचलेह्यंचविविधंबहु/विचित्राणिचमाल्यानिपादपप्रच्युतानिच/सुरादीनिचपेयानिमांसानिविविधानिच/एवंसमाधिनायुक्तस्तेजसाप्रतिमेनच/शिक्षास्वरसमायुक्तंतपसाचाब्रवीन्मुनिः/मनसाध्यायतस्तस्यप्राङ्मुखस्यकृताञ्जलेः/आजग्मुस्तानिसर्वाणिदैवतानिपृथक्पृथक्/मलयंदुर्दुरंचैवततःस्वेदनुदोऽनिलः/उपस्पृश्यववौयुक्त्यासुप्रियात्मासुखःशिवः/ततोऽभ्यवर्तन्तघनादिव्याःकुसुमवृष्टयः/देवदुन्दुभिघोषश्चदिक्षुसर्वासुशुश्रुवे/प्रववुश्चोत्तमावाताननृतुश्चाप्सरोगणाः/प्रजगुर्देवगन्धर्वावीणाप्रमुमुचुःस्वरान्/सशब्दोद्यांचभूमिंचप्राणिनांश्रवणानिच/विवेशोच्चारितःश्लक्ष्णःसमोलयगुणान्वितः/तस्मिन्नुपरतेशब्देदिव्येश्रोत्रसुखेनृणाम्/ददर्शभारतंसैन्यंविधानंविश्वकर्मणः/बभूवहिसमाभूमिःसमन्तात्पञ्चयोजनम्/शाद्वलैर्बहुभिश्छन्नानीलवैदूर्यसंनिभैः/तस्मिन्बिल्वाःकपित्थाश्चपनसाबीजपूरकाः/आमलक्योबभूवुश्चचूताश्चफलभूषणाः/उत्तरेभ्यःकुरुभ्यश्चवनंदिव्योपभोगवत्/आजगामनदीदिव्यातीरजैर्बहुभिर्वृता/चतुःशालानिशुभ्राणिशालाश्चगजवाजिनाम्/हर्म्यप्रासादसंघातास्तोरणानिशुभानिच/सितमेघनिभंचापिराजवेश्मसुतोरणम्/शुक्लमाल्यकृताकारंदिव्यगन्धसमुक्षितम्/चतुरस्रमसंबाधंशयनासनयानवत्/दिव्यैःसर्वरसैर्युक्तंदिव्यभोजनवस्त्रवत्/उपकल्पितसर्वान्नंधौतनिर्मलभाजनम्/कॢप्तसर्वासनंश्रीमत्स्वास्तीर्णशयनोत्तमम्/प्रविवेशमहाबाहुरनुज्ञातोमहर्षिणा/वेश्मतद्रत्नसंपूर्णंभरतःकैकयीसुतः/अनुजग्मुश्चतंसर्वेमन्त्रिणःसपुरोहिताः/बभूवुश्चमुदायुक्तातंदृष्ट्वावेश्मसंविधिम्/तत्रराजासनंदिव्यंव्यजनंछत्रमेवच/भरतोमन्त्रिभिःसार्धमभ्यवर्ततराजवत्/आसनंपूजयामासरामायाभिप्रणम्यच/वालव्यजनमादायन्यषीदत्सचिवासने/आनुपूर्व्यान्निषेदुश्चसर्वेमन्त्रपुरोहिताः/ततःसेनापतिःपश्चात्प्रशास्ताचनिषेदतुः/ततस्तत्रमुहूर्तेननद्यःपायसकर्दमाः/उपातिष्ठन्तभरतंभरद्वाजस्यशासनत्/तासामुभयतःकूलंपाण्डुमृत्तिकलेपनाः/रम्याश्चावसथादिव्याब्रह्मणस्तुप्रसादजाः/तेनैवचमुहूर्तेनदिव्याभरणभूषिताः/आगुर्विंशतिसाहस्राब्राह्मणाप्रहिताःस्त्रियः/सुवर्णमणिमुक्तेनप्रवालेनचशोभिताः/आगुर्विंशतिसाहस्राःकुबेरप्रहिताःस्त्रियः/याभिर्गृहीतःपुरुषःसोन्मादइवलक्ष्यते/आगुर्विंशतिसाहस्रानन्दनादप्सरोगणाः/नारदस्तुम्बुरुर्गोपःपर्वतःसूर्यवर्चसः/एतेगन्धर्वराजानोभरतस्याग्रतोजगुः/अलम्बुसामिश्रकेशीपुण्डरीकाथवामना/उपानृत्यंस्तुभरतंभरद्वाजस्यशासनात्/यानिमाल्यानिदेवेषुयानिचैत्ररथेवने/प्रयागेतान्यदृश्यन्तभरद्वाजस्यशासनात्/बिल्वामार्दङ्गिकाआसञ्शम्याग्राहाबिभीतकाः/अश्वत्थानर्तकाश्चासन्भरद्वाजस्यतेजसा/ततःसरलतालाश्चतिलकानक्तमालकाः/प्रहृष्टास्तत्रसंपेतुःकुब्जाभूताथवामनाः/शिंशपामलकीजम्बूर्याश्चान्याःकाननेलताः/प्रमदाविग्रहंकृत्वाभरद्वाजाश्रमेऽवसन्/सुरांसुरापाःपिबतपायसंचबुभुक्शिताः/मांसनिचसुमेध्यानिभक्ष्यन्तांयावदिच्छथ/उत्साद्यस्नापयन्तिस्मनदीतीरेषुवल्गुषु/अप्येकमेकंपुरुषंप्रमदाःसत्पचाष्टच/संवहन्त्यःसमापेतुर्नार्योरुचिरलोचनाः/परिमृज्यतथान्यायंपाययन्तिवराङ्गनाः/हयान्गजान्खरानुष्ट्रांस्तथैवसुरभेःसुतान्/इक्षूंश्चमधुजालांश्चभोजयन्तिस्मवाहनान्/इक्ष्वाकुवरयोधानांचोदयन्तोमहाबलाः/नाश्वबन्धोऽश्वमाजानान्नगजंकुञ्जरग्रहः/मत्तप्रमत्तमुदिताचमूःसातत्रसंबभौ/तर्पितासर्वकामैस्तेरक्तचन्दनरूषिताः/अप्सरोगणसंयुक्ताःसैन्यावाचमुदैरयन्/नैवायोध्यांगमिष्यामोनगमिष्यामदण्डकान्/कुशलंभरतस्यास्तुरामस्यास्तुतथासुखम्/इतिपादातयोधाश्चहस्त्यश्वारोहबन्धकाः/अनाथास्तंविधिंलब्ध्वावाचमेतामुदैरयन्/संप्रहृष्टाविनेदुस्तेनरास्तत्रसहस्रशः/भरतस्यानुयातारःस्वर्गेऽयमितिचाब्रुवन्/ततोभुक्तवतांतेषांतदन्नममृतोपमम्/दिव्यानुद्वीक्ष्यभक्ष्यांस्तानभवद्भक्षणेमतिः/प्रेष्याश्चेट्यश्चवध्वश्चबलस्थाश्चापिसर्वशः/बभूवुस्तेभृशंतृप्ताःसर्वेचाहतवाससः/कुञ्जराश्चखरोष्ट्रश्चगोऽश्वाश्चमृगपक्षिणः/बभूवुःसुभृतास्तत्रनान्योह्यन्यमकल्पयत्/नाशुक्लवासास्तत्रासीत्क्षुधितोमलिनोऽपिवा/रजसाध्वस्तकेशोवानरःकश्चिददृश्यत/आजैश्चापिचवाराहैर्निष्ठानवरसंचयैः/फलनिर्यूहसंसिद्धैःसूपैर्गन्धरसान्वितैः/पुष्पध्वजवतीःपूर्णाःशुक्लस्यान्नस्यचाभितः/ददृशुर्विस्मितास्तत्रनरालौहीःसहस्रशः/बभूवुर्वनपार्श्वेषुकूपाःपायसकर्दमाः/ताश्चकामदुघागावोद्रुमाश्चासन्मधुश्च्युतः/वाप्योमैरेयपूर्णाश्चमृष्टमांसचयैर्वृताः/प्रतप्तपिठरैश्चापिमार्गमायूरकौक्कुटैः/पात्रीणांचसहस्राणिशातकुम्भमयानिच/स्थाल्यःकुम्भ्यःकरम्भ्यश्चदधिपूर्णाःसुसंस्कृताः/यौवनस्थस्यगौरस्यकपित्थस्यसुगन्धिनः/ह्रदाःपूर्णारसालस्यदध्नःश्वेतस्यचापरे/बभूवुःपायसस्यान्तेशर्करायाश्चसंचयाः/कल्कांश्चूर्णकषायांश्चस्नानानिविविधानिच/ददृशुर्भाजनस्थानितीर्थेषुसरितांनराः/शुक्लानंशुमतश्चापिदन्तधावनसंचयान्/शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्चसमुद्गेष्ववतिष्ठतः/दर्पणान्परिमृष्टांश्चवाससांचापिसंचयान्/पादुकोपानहांचैवयुग्मान्यत्रसहस्रशः/आञ्जनीःकङ्कतान्कूर्चांश्छत्राणिचधनूंषिच/मर्मत्राणानिचित्राणिशयनान्यासनानिच/प्रतिपानह्रदान्पूर्णान्खरोष्ट्रगजवाजिनाम्/अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान्सोत्पलपुष्करान्/नीलवैदूर्यवर्णांश्चमृदून्यवससंचयान्/निर्वापार्थंपशूनांतेददृशुस्तत्रसर्वशः/व्यस्मयन्तमनुष्यास्तेस्वप्नकल्पंतदद्भुतम्/दृष्ट्वातिथ्यंकृतंतादृग्भरतस्यमहर्षिणा/इत्येवंरममाणानांदेवानामिवनन्दने/भरद्वाजाश्रमेरम्येसारात्रिर्व्यत्यवर्तत/प्रतिजग्मुश्चतानद्योगन्धर्वाश्चयथागतम्/भरद्वाजमनुज्ञाप्यताश्चसर्वावराङ्गनाः/तथैवमत्तामदिरोत्कटानरास्॑तथैवदिव्यागुरुचन्दनोक्षिताः/तथैवदिव्याविविधाःस्रगुत्तमाः॑पृथक्प्रकीर्णामनुजैःप्रमर्दिताः29183/ततस्तांरजनीमुष्यभरतःसपरिच्छदः/कृतातिथ्योभरद्वाजंकामादभिजगामह2921/तमृषिःपुरुषव्याघ्रंप्रेक्ष्यप्राञ्जलिमागतम्/हुताग्निहोत्रोभरतंभरद्वाजोऽभ्यभाषत/कच्चिदत्रसुखारात्रिस्तवास्मद्विषयेगता/समग्रस्तेजनःकच्चिदातिथ्येशंसमेऽनघ/तमुवाचाञ्जलिंकृत्वाभरतोऽभिप्रणम्यच/आश्रमादभिनिष्क्रन्तमृषिमुत्तमतेजसं/सुखोषितोऽस्मिभगवन्समग्रबलवाहनः/तर्पितःसर्वकामैश्चसामात्योबलवत्त्वया/अपेतक्लमसंतापाःसुभक्ष्याःसुप्रतिश्रयाः/अपिप्रेष्यानुपादायसर्वेस्मसुसुखोषिताः/आमन्त्रयेऽहंभगवन्कामंत्वामृषिसत्तम/समीपंप्रस्थितंभ्रातुर्मैरेणेक्षस्वचक्षुषा/आश्रमंतस्यधर्मज्ञधार्मिकस्यमहात्मनः/आचक्ष्वकतमोमार्गःकियानितिचशंसमे/इतिपृष्टस्तुभरतंभ्रातृदर्शनलालसं/प्रत्युवाचमहातेजाभरद्वाजोमहातपाः/भरतार्धतृतीयेषुयोजनेष्वजनेवने/चित्रकूटोगिरिस्तत्ररम्यनिर्दरकाननः/उत्तरंपार्श्वमासाद्यतस्यमन्दाकिनीनदी/पुष्पितद्रुमसंछन्नारम्यपुष्पितकानना/अनन्तरंतत्सरितश्चित्रकूटश्चपर्वतः/ततोपर्णकुटीताततत्रतौवसतोध्रुवम्/दक्षिणेनैवमार्गेणसव्यदक्षिणमेवच/गजवाजिरथाकीर्णांवाहिनींवाहिनीपते/वाहयस्वमहाभागततोद्रक्ष्यसिराघवम्/प्रयाणमितिचश्रुत्वाराजराजस्ययोषितः/हित्वायानानियानार्हाब्राह्मणंपर्यवारयन्/वेपमानाकृशादीनासहदेव्यासुमन्त्रिया/कौसल्यातत्रजग्राहकराभ्यांचरणौमुनेः/असमृद्धेनकामेनसर्वलोकस्यगर्हिता/कैकेयीतस्यजग्राहचरणौसव्यपत्रपा/तंप्रदक्षिणमागम्यभगवन्तंमहामुनिम्/अदूराद्भरतस्यैवतस्थौदीनमनास्तदा/ततःपप्रच्छभरतंभरद्वाजोदृढव्रतः/विशेषंज्ञातुमिच्छामिमातॄणांतवराघव/एवमुक्तस्तुभरतोभरद्वाजेनधार्मिकः/उवाचप्राञ्जलिर्भूत्वावाक्यंवचनकोविदः/यामिमांभगवन्दीनांशोकानशनकर्शिताम्/पितुर्हिमहिषींदेवींदेवतामिवपश्यसि/एषातंपुरुषव्याघ्रंसिंहविक्रान्तगामिनम्/कौसल्यासुषुवेरामंधातारमदितिर्यथा/अस्यावामभुजंश्लिष्टायैषातिष्ठतिदुर्मनाः/कर्णिकारस्यशाखेवशीर्णपुष्पावनान्तरे/एतस्यास्तौसुतौदेव्याःकुमारौदेववर्णिनौ/उभौलक्ष्मणशत्रुघ्नौवीरौसत्यपराक्रमौ/यस्याःकृतेनरयाघ्रौजीवनाशमितोगतौ/राजापुत्रविहीनश्चस्वर्गंदशरथोगतः/ऐश्वर्यकामांकैकेयीमनार्यामार्यरूपिणीम्/ममैतांमातरंविद्धिनृशंसांपापनिश्चयाम्/यतोमूलंहिपश्यामिव्यसनंमहदात्मनः/इत्युक्त्वानरशार्दूलोबाष्पगद्गदयागिरा/सनिशश्वासताम्राक्षोक्रुद्धोनागइवासकृत्/भरद्वाजोमहर्षिस्तंब्रुवन्तंभरतंतदा/प्रत्युवाचमहाबुद्धिरिदंवचनमर्थवत्/नदोषेणावगन्तव्याकैकेयीभरतत्वया/रामप्रव्राजनंह्येतत्सुखोदर्कंभविष्यति/अभिवाद्यतुसंसिद्धःकृत्वाचैनंप्रदक्षिणम्/आमन्त्र्यभरतःसैन्यंयुज्यतामित्यचोदयत्/ततोवाजिरथान्युक्त्वादिव्यान्हेमपरिष्क्रितान्/अध्यारोहत्प्रयाणार्थीबहून्बहुविधोजनः/गजकन्यागजाश्चैवहेमकक्ष्याःपताकिनः/जीमूताइवघर्मान्तेसघोषाःसंप्रतस्थिरे/विविधान्यपियानानिमहानिचलघूनिच/प्रययुःसुमहार्हाणिपादैरेवपदातयः/अथयानप्रवेकैस्तुकौसल्याप्रमुखाःस्त्रियः/रामदर्शनकाङ्क्षिण्यःप्रययुर्मुदितास्तदा/सचार्कतरुणाभासांनियुक्तांशिबिकांशुभाम्/आस्थायप्रययौश्रीमान्भरतःसपरिच्छदः/साप्रयातामहासेनागजवाजिरथाकुला/दक्षिणांदिशमावृत्यमहामेघइवोत्थितः/वनानितुव्यतिक्रम्यजुष्टानिमृगपक्षिभिः/सासंप्रहृष्टद्विपवाजियोधा॑वित्रासयन्तीमृगपक्षिसंघान्/महद्वनंतत्प्रविगाहमाना॑रराजसेनाभरतस्यतत्र29240/तयामहत्यायायिन्याध्वजिन्यावनवासिनः/अर्दितायूथपामत्ताःसयूथाःसंप्रदुद्रुवुः2931/ऋक्षाःपृषतसंघाश्चरुरवश्चसमन्ततः/दृश्यन्तेवनराजीषुगिरिष्वपिनदीषुच/ससंप्रतस्थेधर्मात्माप्रीतोदशरथात्मजः/वृतोमहत्यानादिन्यासेनयाचतुरङ्गया/सागरौघनिभासेनाभरतस्यमहात्मनः/महींसंछादयामासप्रावृषिद्यामिवाम्बुदः/तुरंगौघैरवततावारणैश्चमहाजवैः/अनालक्ष्याचिरंकालंतस्मिन्कालेबभूवभूः/सयात्वादूरमध्वानंसुपरिश्रान्तवाहनः/उवाचभरतःश्रीमान्वसिष्ठंमन्त्रिणांवरम्/यादृशंलक्ष्यतेरूपंयथाचैवश्रुतंमया/व्यक्तंप्राप्ताःस्मतंदेशंभरद्वाजोयमब्रवीत्/अयंगिरिश्चित्रकूटस्तथामन्दाकिनीनदी/एतत्प्रकाशतेदूरान्नीलमेघनिभंवनम्/गिरेःसानूनिरम्याणिचित्रकूटस्यसंप्रति/वारणैरवमृद्यन्तेमामकैःपर्वतोपमैः/मुञ्चन्तिकुसुमान्येतेनगाःपर्वतसानुषु/नीलाइवातपापायेतोयंतोयधराघनाः/किन्नराचरितोद्देशंपश्यशत्रुघ्नपर्वतम्/हयैःसमन्तादाकीर्णंमकरैरिवसागरम्/एतेमृगगणाभान्तिशीघ्रवेगाःप्रचोदिताः/वायुप्रविद्धाःशरदिमेघराज्यइवाम्बरे/कुर्वन्तिकुसुमापीडाञ्शिरःसुसुरभीनमी/मेघप्रकाशैःफलकैर्दाक्षिणात्यायथानराः/निष्कूजमिवभूत्वेदंवनंघोरप्रदर्शनम्/अयोध्येवजनाकीर्णासंप्रतिप्रतिभातिमा/खुरैरुदीरितोरेणुर्दिवंप्रच्छाद्यतिष्ठति/तंवहत्यनिलःशीघ्रंकुर्वन्निवममप्रियम्/स्यन्दनांस्तुरगोपेतान्सूतमुख्यैरधिष्ठितान्/एतान्संपततःशीघ्रंपश्यशत्रुघ्नकानने/एतान्वित्रासितान्पश्यबर्हिणःप्रियदर्शनान्/एतमाविशतःशैलमधिवासंपतत्रिणाम्/अतिमात्रमयंदेशोमनोज्ञःप्रतिभातिमा/तापसानांनिवासोऽयंव्यक्तंस्वर्गपथोयथा/मृगामृगीभिःसहिताबहवःपृषतावने/मनोज्ञरूपालक्ष्यन्तेकुसुमैरिवचित्रितः/साधुसैन्याःप्रतिष्ठन्तांविचिन्वन्तुचकाननम्/यथातौपुरुषव्याघ्रौदृश्येतेरामलक्ष्मणौ/भरतस्यवचःश्रुत्वापुरुषाःशस्त्रपाणयः/विविशुस्तद्वनंशूराधूमंचददृशुस्ततः/तेसमालोक्यधूमाग्रमूचुर्भरतमागताः/नामनुष्येभवत्यग्निर्व्यक्तमत्रैवराघवौ/अथनात्रनरव्याघ्रौराजपुत्रौपरंतपौ/अन्येरामोपमाःसन्तिव्यक्तमत्रतपस्विनः/तच्छ्रुत्वाभरतस्तेषांवचनंसाधुसंमतम्/सैन्यानुवाचसर्वांस्तानमित्रबलमर्दनः/यत्ताभवन्तस्तिष्ठन्तुनेतोगन्तव्यमग्रतः/अहमेवगमिष्यामिसुमन्त्रोगुरुरेवच/एवमुक्तास्ततःसर्वेतत्रतस्थुःसमन्ततः/भरतोयत्रधूमाग्रंतत्रदृष्टिंसमादधत्/व्यवस्थितायाभरतेनसाचमूर्॑निरीक्षमाणापिचधूममग्रतः/बभूवहृष्टानचिरेणजानती॑प्रियस्यरामस्यसमागमंतदा29327/दीर्घकालोषितस्तस्मिन्गिरौगिरिवनप्रियः/विदेह्याःप्रियमाकाङ्क्षन्स्वंचचित्तंविलोभयन्2941/अथदाशरथिश्चित्रंचित्रकूटमदर्शयत्/भार्याममरसंकाशःशचीमिवपुरंदरः/नराज्याद्भ्रंशनंभद्रेनसुहृद्भिर्विनाभवः/मनोमेबाधतेदृष्ट्वारमणीयमिमंगिरिम्/पश्येममचलंभद्रेनानाद्विजगणायुतम्/शिखरैःखमिवोद्विद्धैर्धातुमद्भिर्विभूषितम्/केचिद्रजतसंकाशाःकेचित्क्षतजसंनिभाः/पीतमाञ्जिष्ठवर्णाश्चकेचिन्मणिवरप्रभाः/पुष्यार्ककेतुकाभाश्चकेचिज्ज्योतीरसप्रभाः/विराजन्तेऽचलेन्द्रस्यदेशाधातुविभूषिताः/नानामृगगणद्वीपितरक्ष्वृक्षगणैर्वृतः/अदुष्टैर्भात्ययंशैलोबहुपक्षिसमाकुलः/आम्रजम्ब्वसनैर्लोध्रैःप्रियालैःपनसैर्धवैः/अङ्कोलैर्भव्यतिनिशैर्बिल्वतिन्दुकवेणुभिः/काश्मर्यरिष्टवरणैर्मधूकैस्तिलकैस्तथा/बदर्यामलकैर्नीपैर्वेत्रधन्वनबीजकैः/पुष्पवद्भिःफलोपेतैश्छायावद्भिर्मनोरमैः/एवमादिभिराकीर्णःश्रियंपुष्यत्ययंगिरिः/शैलप्रस्थेषुरम्येषुपश्येमान्कामहर्षणान्/किन्नरान्द्वंद्वशोभद्रेरममाणान्मनस्विनः/शाखावसक्तान्खड्गांश्चप्रवराण्यम्बराणिच/पश्यविद्याधरस्त्रीणांक्रीडेद्देशान्मनोरमान्/जलप्रपातैरुद्भेदैर्निष्यन्दैश्चक्वचित्क्वचित्/स्रवद्भिर्भात्ययंशैलःस्रवन्मदइवद्विपः/गुहासमीरणोगन्धान्नानापुष्पभवान्वहन्/घ्राणतर्पणमभ्येत्यकंनरंनप्रहर्षयेत्/यदीहशरदोऽनेकास्त्वयासार्धमनिन्दिते/लक्ष्मणेनचवत्स्यामिनमांशोकःप्रधक्ष्यति/बहुपुष्पफलेरम्येनानाद्विजगणायुते/विचित्रशिखरेह्यस्मिन्रतवानस्मिभामिनि/अनेनवनवासेनमयाप्राप्तंफलद्वयम्/पितुश्चानृणताधर्मेभरतस्यप्रियंतथा/वैदेहिरमसेकच्चिच्चित्रकूटेमयासह/पश्यन्तीविविधान्भावान्मनोवाक्कायसंयतान्/इदमेवामृतंप्राहूराज्ञांराजर्षयःपरे/वनवासंभवार्थायप्रेत्यमेप्रपितामहाः/शिलाःशैलस्यशोभन्तेविशालाःशतशोऽभितः/बहुलाबहुलैर्वर्णैर्नीलपीतसितारुणैः/निशिभान्त्यचलेन्द्रस्यहुताशनशिखाइव/ओषध्यःस्वप्रभालक्ष्म्याभ्राजमानाःसहस्रशः/केचित्क्षयनिभादेशाःकेचिदुद्यानसंनिभाः/केचिदेकशिलाभान्तिपर्वतस्यास्यभामिनि/भित्त्वेववसुधांभातिचित्रकूटःसमुत्थितः/चित्रकूटस्यकूटोऽसौदृश्यतेसर्वतःशिवः/कुष्ठपुंनागतगरभूर्जपत्रोत्तरच्छदान्/कामिनांस्वास्तरान्पश्यकुशेशयदलायुतान्/मृदिताश्चापविद्धाश्चदृश्यन्तेकमलस्रजः/कामिभिर्वनितेपश्यफलानिविविधानिच/वस्वौकसारांनलिनीमत्येतीवोत्तरान्कुरून्/पर्वतश्चित्रकूटोऽसौबहुमूलफलोदकः/इमंतुकालंवनितेविजह्रिवांस्॑त्वयाचसीतेसहलक्ष्मणेनच/रतिंप्रपत्स्येकुलधर्मवर्धिनीं॑सतांपथिस्वैर्नियमैःपरैः/स्थितः29427/अथशैलाद्विनिष्क्रम्यमैथिलींकोसलेश्वरः/अदर्शयच्छुभजलांरम्यांमन्दाकिनींनदीम्2951/अब्रवीच्चवरारोहांचारुचन्द्रनिभाननाम्/विदेहराजस्यसुतांरामोराजीवलोचनः/विचित्रपुलिनांरम्यांहंससारससेविताम्/कुसुमैरुपसंपन्नांपश्यमन्दाकिनींनदीम्/नानाविधैस्तीररुहैर्वृतांपुष्पफलद्रुमैः/राजन्तींराजराजस्यनलिनीमिवसर्वतः/मृगयूथनिपीतानिकलुषाम्भांसिसाम्प्रतम्/तीर्थानिरमणीयानिरतिंसंजनयन्तिमे/जटाजिनधराःकालेवल्कलोत्तरवाससः/ऋषयस्त्ववगाहन्तेनदींमन्दाकिनींप्रिये/आदित्यमुपतिष्ठन्तेनियमादूर्ध्वबाहवः/एतेऽपरेविशालाक्षिमुनयःसंशितव्रताः/मारुतोद्धूतशिखरैःप्रनृत्तइवपर्वतः/पादपैःपत्रपुष्पाणिसृजद्भिरभितोनदीम्/कच्चिन्मणिनिकाशोदांकच्चित्पुलिनशालिनीम्/कच्चित्सिद्धजनाकीर्णांपश्यमन्दाकिनींनदीम्/निर्धूतान्वायुनापश्यविततान्पुष्पसंचयान्/पोप्लूयमानानपरान्पश्यत्वंजलमध्यगान्/तांश्चातिवल्गुवचसोरथाङ्गाह्वयनाद्विजाः/अधिरोहन्तिकल्याणिनिष्कूजन्तःशुभागिरः/दर्शनंचित्रकूटस्यमन्दाकिन्याश्चशोभने/अधिकंपुरवासाच्चमन्येचतवदर्शनात्/विधूतकलुषैःसिद्धैस्तपोदमशमान्वितैः/नित्यविक्षोभितजलांविहाहस्वमयासह/सखीवच्चविगाहस्वसीतेमन्दकिनीमिमाम्/कमलान्यवमज्जन्तीपुष्कराणिचभामिनि/त्वंपौरजनवद्व्यालानयोध्यामिवपर्वतम्/मन्यस्ववनितेनित्यंसरयूवदिमांनदीम्/लक्ष्मणश्चैवधर्मात्मामन्निदेशेव्यवस्थितः/त्वंचानुकूलावैदेहिप्रीतिंजनयथोमम/उपस्पृशंस्त्रिषवणंमधुमूलफलाशनः/नायोध्यायैनराज्यायस्पृहयेऽद्यत्वयासह/इमांहिरम्यांगजयूथलोलितां॑निपीततोयांगजसिंहवानरैः/सुपुष्पितैःपुष्पधरैरलंकृतां॑नसोऽस्तियःस्यान्नगतक्रमःसुखी/इतीवरामोबहुसंगतंवचः॑प्रियासहायःसरितंप्रतिब्रुवन्/चचाररम्यंनयनाञ्जनप्रभं॑सचित्रकूटंरघुवंशवर्धनः29519/तथातत्रासतस्तस्यभरतस्योपयायिनः/सैन्यरेणुश्चशब्दश्चप्रादुरास्तांनभःस्पृशौ2963/एतस्मिन्नन्तरेत्रस्ताःशब्देनमहताततः/अर्दितायूथपामत्ताःसयूथादुद्रुवुर्दिशः/सतंसैन्यसमुद्भूतंशब्दंशुश्रवराघवः/तांश्चविप्रद्रुतान्सर्वान्यूथपानन्ववैक्षत/तांश्चविद्रवतोदृष्ट्वातंचश्रुत्वासनिःस्वनम्/उवाचरामःसौमित्रिंलक्ष्मणंदीप्ततेजसं/हन्तलक्ष्मणपश्येहसुमित्रासुप्रजास्त्वया/भीमस्तनितगम्भीरस्तुमुलःश्रूयतेस्वनः/राजावाराजमात्रोवामृगयामटतेवने/अन्यद्वाश्वापदंकिंचित्सौमित्रेज्ञातुमर्हसि/सर्वमेतद्यथातत्त्वमचिराज्ज्ञातुमर्हसि/सलक्ष्मणःसंत्वरितःसालमारुह्यपुष्पितम्/प्रेक्षमाणोदिशःसर्वाःपूर्वांदिशमवैक्षत/उदङ्मुखःप्रेक्षमाणोददर्शमहतींचमूम्/रथाश्वगजसंबाधांयत्तैर्युक्तांपदातिभिः/तामश्वगजसंपूर्णांरथध्वजविभूषिताम्/शशंससेनांरामायवचनंचेदमब्रवीत्/अग्निंसंशमयत्वार्यःसीताचभजतांगुहाम्/सज्यंकुरुष्वचापंचशरांश्चकवचंतथा/तंरामःपुरुषव्याघ्रोलक्ष्मणंप्रत्युवाचह/अङ्गावेक्षस्वसौमित्रेकस्यैतांमन्यसेचमूम्/एवमुक्क्तस्तुरामेणलक्ष्माणोवाक्यमब्रवीत्/दिधक्षन्निवतांसेनांरुषितःपावकोयथा/संपन्नंराज्यमिच्छंस्तुव्यक्तंप्राप्याभिषेचनम्/आवांहन्तुंसमभ्येतिकैकेय्याभरतःसुतः/एषवैसुमहाञ्श्रीमान्विटपीसंप्रकाशते/विराजत्युद्गतस्कन्धःकोविदारध्वजोरथे/भजन्त्येतेयथाकाममश्वानारुह्यशीघ्रगान्/एतेभ्राजन्तिसंहृष्टाजगानारुह्यसादिनः/गृहीतधनुषौचावांगिरिंवीरश्रयावहे/अपिनौवशमागच्छेत्कोविदारध्वजोरणे/अपिद्रक्ष्यामिभरतंयत्कृतेव्यसनंमहत्/त्वयाराघवसंप्राप्तंसीतयाचमयातथा/यन्निमित्तंभवान्राज्याच्च्युतोराघवशाश्वतीम्/संप्राप्तोऽयमरिर्वीरभरतोवध्यएवमे/भरतस्यवधेदोषंनाहंपश्यामिराघव/पूर्वापकरिणांत्यागेनह्यधर्मोविधीयते/एतस्मिन्न्निहतेकृत्स्नामनुशाधिवसुंधराम्/अद्यपुत्रंहतंसंख्येकैकेयीराज्यकामुका/मयापश्येत्सुदुःखार्ताहस्तिभग्नमिवद्रुमम्/कैकेयींचवधिष्यामिसानुबन्धांसबान्धवाम्/कलुषेणाद्यमहतामेदिनीपरिमुच्यताम्/अद्येमंसंयतंक्रोधमसत्कारंचमानद/मोक्ष्यामिशत्रुसैन्येषुकक्षेष्विवहुताशनम्/अद्यैतच्चित्रकूटस्यकाननंनिशितैःशरैः/भिन्दञ्शत्रुशरीराणिकरिष्येशोणितोक्षितम्/शरैर्निर्भिन्नहृदयान्कुञ्जरांस्तुरगांस्तथा/श्वापदाःपरिकर्षन्तुनराश्चनिहतान्मया/शराणांधनुषश्चाहमनृणोऽस्मिमहावने/ससैन्यंभरतंहत्वाभविष्यामिनसंशयः29630/सुसंरब्धंतुसौमित्रिंलक्ष्मणंक्रोधमूर्छितम्/रामस्तुपरिसान्त्व्याथवचनंचेदमब्रवीत्2971/किमत्रधनुषाकार्यमसिनावासचर्मणा/महेष्वासेमहाप्राज्ञेभरतेस्वयमागते/प्राप्तकालंयदेषोऽस्मान्भरतोद्रष्टुमिच्छति/अस्मासुमनसाप्येषनाहितंकिंचिदाचरेत्/विप्रियंकृतपूर्वंतेभरतेनकदानकिम्/ईदृशंवाभयंतेऽद्यभरतंयोऽत्रशङ्कसे/नहितेनिष्ठुरंवाच्योभरतोनाप्रियंवचः/अहंह्यप्रियमुक्तःस्यांभरतस्याप्रियेकृते/कथंनुपुत्राःपितरंहन्युःकस्यांचिदापदि/भ्रातावाभ्रातरंहन्यात्सौमित्रेप्राणमात्मनः/यदिराज्यस्यहेतोस्त्वमिमांवाचंप्रभाषसे/वक्ष्यामिभरतंदृष्ट्वाराज्यमस्मैप्रदीयताम्/उच्यमानोहिभरतोमयालक्ष्मणतत्त्वतः/राज्यमस्मैप्रयच्छेतिबाढमित्येववक्ष्यति/तथोक्तोधर्मशीलेनभ्रात्रातस्यहितेरतः/लक्ष्मणःप्रविवेशेवस्वानिगात्राणिलज्जया/व्रीडितंलक्ष्मणंदृष्ट्वाराघवःप्रत्युवाचह/एषमन्येमहाबाहुरिहास्मान्द्रष्टुमागतः/वनवासमनुध्यायगृहायप्रतिनेष्यति/इमांवाप्येशवैदेहीमत्यन्तसुखसेविनीम्/एतौतौसंप्रकाशेतेगोत्रवन्तौमनोरमौ/वायुवेगसमौवीरजवनौतुरगोत्तमौ/सएषसुमहाकायःकम्पतेवाहिनीमुखे/नागःशत्रुंजयोनामवृद्धस्तातस्यधीमतः/अवतीर्यतुसालाग्रात्तस्मात्ससमितिंजयः/लक्ष्मणःप्राञ्जलिर्भूत्वातस्थौरामस्यपार्श्वतः/भरतेनाथसंदिष्टासंमर्दोनभवेदिति/समन्तात्तस्यशैलस्यसेनावासमकल्पयत्/अध्यर्धमिक्ष्वाकुचमूर्योजनंपर्वतस्यसा/पार्श्वेन्यविशदावृत्यगजवाजिरथाकुला/साचित्रकूटेभरतेनसेना॑धर्मंपुरस्कृत्यविधूयदर्पम्/प्रसादनार्थंरघुनन्दनस्य॑विरोचतेनीतिमताप्रणीता29731/निवेश्यसेनांतुविभुःपद्भ्यांपादवतांवरः/अभिगन्तुंसकाकुत्स्थमियेषगुरुवर्तकम्2981/निविष्टमात्रेसैन्येतुयथोद्देशंविनीतवत्/भरतोभ्रातरंवाक्यंशत्रुघ्नमिदमब्रवीत्/क्षिप्रंवनमिदंसौम्यनरसंघैःसमन्ततः/लुब्धैश्चसहितैरेभिस्त्वमन्वेषितुमर्हसि/यावन्नरामंद्रक्ष्यामिलक्ष्मणंवामहाबलम्/वैदेहींवामहाभागांनमेशान्तिर्भविष्यति/यावन्नचन्द्रसंकाशंद्रक्ष्यामिशुभमाननम्/भ्रातुःपद्मपलाशाक्षंनमेशान्तिर्भविष्यति/यावन्नचरणौभ्रातुःपार्थिवव्यञ्जनान्वितौ/शिरसाधारयिष्यामिनमेशान्तिर्भविष्यति/यावन्नराज्येराज्यार्हःपितृपैतामहेस्थितः/अभिषेकजलक्लिन्नोनमेशान्तिर्भविष्यति/कृतकृत्यामहाभागावैदेहीजनकात्मजा/भर्तारंसागरान्तायाःपृथिव्यायानुगच्छति/सुभगश्चित्रकूटोऽसौगिरिराजोपमोगिरिः/यस्मिन्वसतिकाकुत्स्थःकुबेरइवनन्दने/कृतकार्यमिदंदुर्गंवनंव्यालनिषेवितम्/यदध्यास्तेमहातेजारामःशस्त्रभृतांवरः/एवमुक्त्वामहातेजाभरतःपुरुषर्षभः/पद्भ्यामेवमहातेजाःप्रविवेशमहद्वनम्/सतानिद्रुमजालानिजातानिगिरिसानुषु/पुष्पिताग्राणिमध्येनजगामवदतांवरः/सगिरेश्चित्रकूटस्यसालमासाद्यपुष्पितम्/रामाश्रमगतस्याग्नेर्ददर्शध्वजमुच्छ्रितम्/तंदृष्ट्वाभरतःश्रीमान्मुमोदसहबान्धवः/अत्ररामइतिज्ञात्वागतःपारमिवाम्भसः/सचित्रकूटेतुगिरौनिशाम्य॑रामाश्रमंपुण्यजनोपपन्नम्/गुहेनसार्धंत्वरितोजगाम॑पुनर्निवेश्यैवचमूंमहात्मा29818/निविष्टायांतुसेनायामुत्सुकोभरतस्तदा/जगामभ्रातरंद्रष्टुंशत्रुघ्नमनुदर्शयन्2991/ऋषिंवसिष्ठंसंदिश्यमातॄर्मेशीघ्रमानय/इतितरितमग्रेसजागमगुरुवत्सलः/सुमन्त्रस्त्वपिशतुघ्नमदूरादन्वपद्यत/रामदार्शनजस्तर्षोभरतस्येवतस्यच/गच्छन्नेवाथभरतस्तापसालयसंस्थिताम्/भ्रातुःपर्णकुटींश्रीमानुटजंचददर्शह/शालायास्त्वग्रतस्तस्याददर्शभरतस्तदा/काष्टानिचावभग्नानिपुष्पाण्यवचितानिच/ददर्शचवनेतस्मिन्महतःसंचयान्कृतान्/मृगाणांमहिषाणांचकरीषैःशीतकारणात्/गच्छनेवमहाबाहुर्द्युतिमान्भरतस्तदा/शत्रुघ्नंचाब्रवीद्धृष्टस्तानमात्यांश्चसर्वशः/मन्येप्राप्ताःस्मतंदेशंभरद्वाजोयमब्रवीत्/नातिदूरेहिमन्येऽहंनदींमन्दाकिनीमितः/उच्चैर्बद्धानिचीराणिलक्ष्मणेनभवेदयम्/अभिज्ञानकृतःपन्थाविकालेगन्तुमिच्छता/इदंचोदात्तदन्तानांकुञ्जराणांतरस्विनाम्/शैलपार्श्वेपरिक्रान्तमन्योन्यमभिगर्जताम्/यमेवाधातुमिच्छन्तितापसाःसततंवने/तस्यासौदृश्यतेधूमःसंकुलःकृष्टवर्त्मनः/अत्राहंपुरुषव्याघ्रंगुरुसत्कारकारिणम्/आर्यंद्रक्ष्यामिसंहृष्टोमहर्षिमिवराघवम्/अथगत्वामुहूर्तंतुचित्रकूटंसराघवः/मन्दाकिनीमनुप्राप्तस्तंजनंचेदमब्रवीत्/जगत्यांपुरुषव्याघ्रआस्तेवीरासनेरतः/जनेन्द्रोनिर्जनंप्राप्यधिन्मेजन्मसजीवितम्/मत्कृतेव्यसनंप्राप्तोलोकनाथोमहाद्युतिः/सरान्कामान्परित्यज्यवनेवसतिराघवः/इतिलोकसमाक्रुष्टःपादेष्वद्यप्रसादयन्/रामस्यनिपतिष्यामिसीतायाश्चपुनःपुनः/एवंसविलपंस्तस्मिन्वनेदशरथात्मजः/ददर्शमहतींपुण्यांपर्णशालांमनोरमाम्/सालतालाश्वकर्णानांपर्णैर्बहुभिरावृताम्/विशालांमृदुभिस्तीर्णांकुशैर्वेदिमिवाध्वरे/शक्रायुधनिकाशैश्चकार्मुकैर्भारसाधनैः/रुक्मपृष्ठैर्महासारैःशोभितांशत्रुबाधकैः/अर्करश्मिप्रतीकाशैर्घोरैस्तूणीगतैःशरैः/शोभितांदीप्तवदनैःसर्पैर्भोगवतीमिव/महारजतवासोभ्यामसिभ्यांचविराजिताम्/रुक्मबिन्दुविचित्राभ्यांचर्मभ्यांचापिशोभिताम्/गोधाङ्गुलित्रैरासाक्तैश्चित्रैःकाञ्चनभूषितैः/अरिसंघैरनाधृष्यांमृगैःसिंहगुहामिव/प्रागुदक्स्रवणांवेदिंविशालांदीप्तपावकाम्/ददर्शभरतस्तत्रपुण्यांरामनिवेशने/निरीक्ष्यसमुहूर्तंतुददर्शभरतोगुरुम्/उटजेराममासीनांजटामण्डलधारिणम्/तंतुकृष्णाजिनधरंचीरवल्कलवाससं/ददर्शराममासीनमभितःपावकोपमम्/सिंहस्कन्धंमहाबाहुंपुण्डरीकनिभेक्षणम्/पृथिव्याःसगरान्तायाभर्तारंधर्मचारिणम्/उपविष्टंमहाबाहुंब्रह्माणमिवशाश्वतम्/स्थण्डिलेदर्भसस्म्तीर्णेसीतयालक्ष्मणेनच/तंदृष्ट्वाभरतःश्रीमान्दुःखमोहपरिप्लुतः/अभ्यधावतधर्मात्माभरतःकैकयीसुतः/दृष्ट्वाचविललापार्तोबाष्पसंदिग्धयागिरा/अशक्नुवन्धारयितुंधैर्याद्वचनमब्रवीत्/यःसंसदिप्रकृतिभिर्भवेद्युक्तउपासितुम्/वन्यैर्मृगैरुपासीनःसोऽयमास्तेममाग्रजः/वासोभिर्बहुसाहस्रैर्योमहात्मापुरोचितः/मृगाजिनेसोऽयमिहप्रवस्तेधर्ममाचरन्/अधारयद्योविविधाश्चित्राःसुमनसस्तदा/सोऽयंजटाभारमिमंसहतेराघवःकथम्/यस्ययज्ञैर्यथादिष्टैर्युक्तोधर्मस्यसंचयः/शरीरक्लेशसंभूतंसधर्मंपरिमार्गते/चन्दनेनमहार्हेणयस्याङ्गमुपसेवितम्/मलेनतस्याङ्गमिदंकथमार्यस्यसेव्यते/मन्निमित्तमिदंदुःखंप्राप्तोरामःसुखोचितः/धिग्जीवितंनृशंसस्यममलोकविगर्हितम्/इत्येवंविलपन्दीनःप्रस्विन्नमुखपङ्कजः/पादावप्राप्यरामस्यपपातभरतोरुदन्/दुःखाभितप्तोभरतोराजपुत्रोमहाबलः/उक्त्वार्येतिसकृद्दीनंपुनर्नोवाचकिंचन/बाष्पापिहितकण्ठश्चप्रेक्ष्यरामंयशस्विनम्/आर्येत्येवाभिसंक्रुश्यव्याहर्तुंनाशकत्ततः/शत्रुघ्नश्चापिरामस्यववन्देचरणौरुदन्/तावुभौससमालिङ्ग्यरामोऽप्यश्रूण्यवर्तयत्/ततःसुमन्त्रेणगुहेनचैव॑समीयतूराजसुतावरण्ये/दिवाकरश्चैवनिशाकरश्च॑यथाम्बरेशुक्रबृहस्पतिभ्याम्/तान्पार्थिवान्वारणयूथपाभान्॑समागतांस्तत्रमहत्यरण्ये/वनौकसस्तेऽपिसमीक्ष्यसर्वेऽप्य्॑अश्रूण्यमुञ्चन्प्रविहायहर्षम्29942/आघ्रायरामस्तंमूर्ध्निपरिष्वज्यचराघवः/अङ्केभरतमारोप्यपर्यपृच्छत्समाहितः21003/क्वनुतेऽभूत्पितातातयदरण्यंत्वमागतः/नहित्वंजीवतस्तस्यवनमागन्तुमर्हसि/चिरस्यबतपश्यामिदूराद्भरतमागतम्/दुष्प्रतीकमरण्येऽस्मिन्किंतातवनमागतः/कच्चिद्दशरथोराजाकुशलीसत्यसंगरः/राजसूयाश्वमेधानामाहर्ताधर्मनिश्चयः/सकच्चिद्ब्राह्मणोविद्वान्धर्मनित्योमहाद्युतिः/इक्ष्वाकूणामुपाध्यायोयथावत्तातपूज्यते/तातकच्चिच्चकौसल्यासुमित्राचप्रजावती/सुखिनीकच्चिदार्याचदेवीनन्दतिकैकयी/कच्चिद्विनयसंपन्नःकुलपुत्रोबहुश्रुतः/अनसूयुरनुद्रष्टासत्कृतस्तेपुरोहितः/कच्चिदग्निषुतेयुक्तोविधिज्ञोमतिमानृजुः/हुतंचहोष्यमाणंचकालेवेदयतेसदा/इष्वस्त्रवरसंपन्नमर्थशास्त्रविशारदम्/सुधन्वानमुपाध्यायंकच्चित्त्वंतातमन्यसे/कच्चिदात्मसमाःशूराःश्रुतवन्तोजितेन्द्रियाः/कुलीनाश्चेङ्गितज्ञाश्चकृतास्तेतातमन्त्रिणः/मन्त्रोविजयमूलंहिराज्ञांभवतिराघव/सुसंवृतोमन्त्रधरैरमात्यैःशास्त्रकोविदैः/कच्चिन्निद्रावशंनैषिकच्चित्कालेविबुध्यसे/कच्चिंश्चापररात्रिषुचिन्तयस्यर्थनैपुणम्/कच्चिन्मन्त्रयसेनैकःकच्चिन्नबहुभिःसह/कच्चित्तेमन्त्रितोमन्त्रोराष्ट्रंनपरिधावति/कच्चिदर्थंविनिश्चित्यलघुमूलंमहोदयम्/क्षिप्रमारभसेकर्तुंनदीर्घयसिराघव/कच्चित्तुसुकृतान्येवकृतरूपाणिवापुनः/विदुस्तेसर्वकार्याणिनकर्तव्यानिपार्थिवाः/कच्चिन्नतर्कैर्युक्त्वावायेचाप्यपरिकीर्तिताः/त्वयावातववामात्यैर्बुध्यतेतातमन्त्रितम्/कच्चित्सहस्रान्मूर्खाणामेकमिच्छसिपण्डितम्/पण्डितोह्यर्थकृच्छ्रेषुकुर्यान्निःश्रेयसंमहत्/सहस्राण्यपिमूर्खाणांयद्युपास्तेमहीपतिः/अथवाप्ययुतान्येवनास्तितेषुसहायता/एकोऽप्यमात्योमेधावीशूरोदक्षोविचक्षणः/राजानंराजमात्रंवाप्रापयेन्महतींश्रियम्/कच्चिन्मुख्यामहत्स्वेवमध्यमेषुचमध्यमाः/जघन्याश्चजघन्येषुभृत्याःकर्मसुयोजिताः/अमात्यानुपधातीतान्पितृपैतामहाञ्शुचीन्/श्रेष्ठाञ्श्रेष्ठेषुकच्चित्त्वंनियोजयसिकर्मसु/कच्चित्त्वांनावजानन्तियाजकाःपतितंयथा/उग्रप्रतिग्रहीतारंकामयानमिवस्त्रियः/उपायकुशलंवैद्यंभृत्यसंदूषणेरतम्/शूरमैश्वर्यकामंचयोनहन्तिसवध्यते/कच्चिद्धृष्टश्चशूरश्चधृतिमान्मतिमाञ्शुचिः/कुलीनश्चानुरक्तश्चदक्षःसेनापतिःकृतः/बलवन्तश्चकच्चित्तेमुख्यायुद्धविशारदाः/दृष्टापदानाविक्रान्तास्त्वयासत्कृत्यमानिताः/कचिद्बलस्यभक्तंचवेतनंचयथोचितम्/संप्राप्तकालंदातव्यंददासिनविलम्बसे/कालातिक्रमणेह्येवभक्तवेतनयोर्भृताः/भर्तुःकुप्यन्तिदुष्यन्तिसोऽनर्थःसुमहान्स्मृतः/कच्चित्सर्वेऽनुरक्तास्त्वांकुलपुत्राःप्रधानतः/कच्चित्प्राणांस्तवार्थेषुसंत्यजन्तिसमाहिताः/कच्चिज्जानपदोविद्वान्दक्षिणःप्रतिभानवान्/यथोक्तवादीदूतस्तेकृतोभरतपण्डितः/कच्चिदष्टादशान्येषुस्वपक्षेदशपञ्चच/त्रिभिस्त्रिभिरविज्ञातैर्वेत्सितीर्थानिचारकैः/कच्चिद्व्यपास्तानहितान्प्रतियातांश्चसर्वदा/दुर्बलाननवज्ञायवर्तसेरिपुसूदन/कच्चिन्नलोकायतिकान्ब्राह्मणांस्तातसेवसे/अनर्थकुशलाह्येतेबालाःपण्डितमानिनः/धर्मशास्त्रेषुमुख्येषुविद्यमानेषुदुर्बुधाः/बुद्धिमान्वीक्षिकींप्राप्यनिरर्थंप्रवदन्तिते/वीरैरध्युषितांपूर्वमस्माकंतातपूर्वकैः/सत्यनामांदृढद्वारांहस्त्यश्वरथसंकुलाम्/ब्राह्मणैःक्षत्रियैर्वैश्यैःस्वकर्मनिरतैःसदा/जितेन्द्रियैर्महोत्साहैर्वृतामात्यैःसहस्रशः/प्रासादैर्विविधाकारैर्वृतांवैद्यजनाकुलाम्/कच्चित्समुदितांस्फीतामयोध्यांपरिरक्षसि/कच्चिच्चैत्यशतैर्जुष्टःसुनिविष्टजनाकुलः/देवस्थानैःप्रपाभिश्चतडागैश्चोपशोभितः/प्रहृष्टनरनारीकःसमाजोत्सवशोभितः/सुकृष्टसीमापशुमान्हिंसाभिरभिवर्जितः/अदेवमातृकोरम्यःश्वापदैःपरिवर्जितः/कच्चिज्जनपदःस्फीतःसुखंवसतिराघव/कच्चित्तेदयिताःसर्वेकृषिगोरक्षजीविनः/वार्तायांसंश्रितस्तातलोकोहिसुखमेधते/तेषांगुप्तिपरीहारैःकच्चित्तेभरणंकृतम्/रक्ष्याहिराज्ञाधर्मेणसर्वेविषयवासिनः/कच्चित्स्त्रियःसान्त्वयसिकच्चित्ताश्चसुरक्षिताः/कच्चिन्नश्रद्दधास्यासांकच्चिद्गुह्यंनभाषसे/कच्चिन्नागवनंगुप्तंकुञ्जराणंचतृप्यसि/कच्चिद्दर्शयसेनित्यंमनुष्याणांविभूषितम्/उत्थायोत्थायपूर्वाह्णेराजपुत्रोमहापथे/कच्चित्सर्वाणिदुर्गाणिधनधान्यायुधोदकैः/यन्त्रैश्चपरिपूर्णानितथाशिल्पिधनुर्धरैः/आयस्तेविपुलःकच्चित्कच्चिदल्पतरोव्ययः/अपात्रेषुनतेकच्चित्कोशोगच्छतिराघव/देवतार्थेचपित्रर्थेब्राह्मणाभ्यागतेषुच/योधेषुमित्रवर्गेषुकच्चिद्गच्छतितेव्ययः/कच्चिदार्योविशुद्धात्माक्षारितश्चोरकर्मणा/अपृष्टःशास्त्रकुशलैर्नलोभाद्बध्यतेशुचिः/गृहीतश्चैवपृष्टश्चकालेदृष्टःसकारणः/कच्चिन्नमुच्यतेचोरोधनलोभान्नरर्षभ/व्यसनेकच्चिदाढ्यस्यदुगतस्यचराघव/अर्थंविरागाःपश्यन्तितवामात्याबहुश्रुताः/यानिमिथ्याभिशस्तानांपतन्त्यस्राणिराघव/तानिपुत्रपशून्घ्नन्तिप्रीत्यर्थमनुशासतः/कच्चिद्वृधांश्चबालांश्चवैद्यमुख्यांश्चराघव/दानेनमनसावाचात्रिभिरेतैर्बुभूषसे/कच्चिद्गुरूंश्चवृद्धांश्चतापसान्देवतातिथीन्/चैत्यांश्चसर्वान्सिद्धार्थान्ब्राह्मणांश्चनमस्यसि/कच्चिदर्थेनवाधर्मंधर्मंधर्मेणवापुनः/उभौवाप्रीतिलोभेनकामेननविबाधसे/कच्चिदर्थंचधर्मंचकामंचजयतांवर/विभज्यकालेकालज्ञसर्वान्भरतसेवसे/कच्चित्तेब्राह्मणाःशर्मसर्वशास्त्रार्थकोविदः/आशंसन्तेमहाप्राज्ञपौरजानपदैःसह/नास्तिक्यमनृतंक्रोधंप्रमादंदीर्घसूत्रताम्/अदर्शनंज्ञानवतामालस्यंपञ्चवृत्तिताम्/एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्चमन्त्रणम्/निश्चितानामनारम्भंमन्त्रस्यापरिलक्षणम्/मङ्गलस्याप्रयोगंचप्रत्युत्थानंचसर्वशः/कच्चित्त्वंवर्जयस्येतान्राजदोषांश्चतुर्दश/कच्चित्स्वादुकृतंभोज्यमेकोनाश्नासिराघव/कच्चिदाशंसमानेभ्योमित्रेभ्यःसंप्रयच्छसि210075/रामस्यवचनंश्रुत्वाभरतःप्रत्युवाचह/किंमेधर्माद्विहीनस्यराजधर्मःकरिष्यति21021/शाश्वतोऽयंसदाधर्मःस्थितोऽस्मासुनरर्षभ/ज्येष्ठपुत्रेस्थितेराजन्नकनीयान्भवेन्नृपः/ससमृद्धांमयासार्धमयोध्यांगच्छराघव/अभिषेचयचात्मानंकुलस्यास्यभवायनः/राजानंमानुषंप्राहुर्देवत्वेसंमतोमम/यस्यधर्मार्थसहितंवृत्तमाहुरमानुषम्/केकयस्थेचमयितुत्वयिचारण्यमाश्रिते/दिवमार्यगतोराजायायजूकःसतांमतः/उत्तिष्ठपुरुषव्याघ्रक्रियतामुदकंपितुः/अहंचायंचशत्रुघ्नःपूर्वमेवकृतोदकौ/प्रियेणकिलदत्तंहिपितृलोकेषुराघव/अक्षय्यंभवतीत्याहुर्भवांश्चैवपितुःप्रियः21028/तांश्रुत्वाकरुणांवाचंपितुर्मरणसंहिताम्/राघवोभरतेनोक्तांबभूवगतचेतनः21031/वाग्वज्रंभरतेनोक्तममनोज्ञंपरंतपः/प्रगृह्यबाहूरामोवैपुष्पिताग्रोयथाद्रुमः/वनेपरशुनाकृत्तस्तथाभुविपपातह/तथाहिपतितंरामंजगत्यांजगतीपतिम्/कूलघातपरिश्रान्तंप्रसुप्तमिवकुञ्जरम्/भ्रातरस्तेमहेष्वासंसर्वतःशोककर्शितम्/रुदन्तःसहवैदेह्यासिषिचुःसलिलेनवै/सतुसंज्ञांपुनर्लब्ध्वानेत्राभ्यामास्रमुत्सृजन्/उपाक्रामतकाकुत्स्थःकृपणंबहुभाषितुम्/किंनुतस्यमयाकार्यंदुर्जातेनमहात्मना/योमृतोममशोकेननमयाचापिसंस्कृतः/अहोभरतसिद्धार्थोयेनराजात्वयानघ/शत्रुघेणचसर्वेषुप्रेतकृत्येषुसत्कृतः/निष्प्रधानामनेकाग्रंनरेन्द्रेणविनाकृताम्/निवृत्तवनवासोऽपिनायोध्यांगन्तुमुत्सहे/समाप्तवनवासंमामयोध्यायांपरंतप/कोनुशासिष्यतिपुनस्तातेलोकान्तरंगते/पुराप्रेक्ष्यसुवृत्तंमांपितायान्याहसान्त्वयन्/वाक्यानितानिश्रोष्यामिकुतःकर्णसुखान्यहम्/एवमुक्त्वासभरतंभार्यामभ्येत्यराघवः/उवाचशोकसंतप्तःपूर्णचन्द्रनिभाननाम्/सीतेमृतस्तेश्वशुरःपित्राहीनोऽसिलक्ष्मण/भरतोदुःखमाचष्टेस्वर्गतंपृथिवीपतिम्/सान्त्वयित्वातुतांरामोरुदन्तींजनकात्मजाम्/उवाचलक्ष्मणंतत्रदुःखितोदुःखितंवचः/आनयेङ्गुदिपिण्याकंचीरमाहरचोत्तरम्/जलक्रियार्थंतातस्यगमिष्यामिमहात्मनः/सीतापुरस्ताद्व्रजतुत्वमेनामभितोव्रज/अहंपश्चाद्गमिष्यामिगतिर्ह्येषासुदारुणा/ततोनित्यानुगस्तेषांविदितात्मामहामतिः/मृदुर्दान्तश्चशान्तश्चरामेचदृढभक्तिमान्/सुमन्त्रस्तैर्नृपसुतैःसार्धमाश्वास्यराघवम्/अवातारयदालम्ब्यनदींमन्दाकिनींशिवाम्/तेसुतीर्थांततःकृच्छ्रादुपागम्ययशस्विनः/नदींमन्दाकिनींरम्यांसदापुष्पितकाननाम्/शीघ्रस्रोतसमासाद्यतीर्थंशिवमकर्दमम्/सिषिचुस्तूदकंराज्ञेततएतद्भवत्विति/प्रगृह्यचमहीपालोजलपूरितमञ्जलिम्/दिशंयाम्यामभिमुखोरुदन्वचनमब्रवीत्/एतत्तेराजशार्दूलविमलंतोयमक्षयम्/पितृलोकगतस्याद्यमद्दत्तमुपतिष्ठतु/ततोमन्दाकिनीतीरात्प्रत्युत्तीर्यसराघवः/पितुश्चकारतेजस्वीनिवापंभ्रातृभिःसह/ऐङ्गुदंबदरीमिश्रंपिण्याकंदर्भसंस्तरे/न्यस्यरामःसुदुःखार्तोरुदन्वचनमब्रवीत्/इदंभुङ्क्ष्वमहाराजप्रीतोयदशनावयम्/यदन्नःपुरुषोभवतितदन्नास्तस्यदेवताः/ततस्तेनैवमार्गेणप्रत्युत्तीर्यनदीतटात्/आरुरोहनरव्याघ्रोरम्यसानुंमहीधरम्/ततःपर्णकुटीद्वारमासाद्यजगतीपतिः/परिजग्राहपाणिभ्यामुभौभरतलक्ष्मणौ/तेषांतुरुदतांशब्दात्प्रतिश्रुत्काभवद्गिरौ/भ्रातॄणांसहवैदेह्यासिंहानांनर्दतामिव/विज्ञायतुमुलंशब्दंत्रस्ताभरतसैनिकाः/अब्रुवंश्चापिरामेणभरतःसंगतोध्रुवम्/तेषामेवमहाञ्शब्दःशोचतांपितरंमृतम्/अथवासान्परित्यज्यतंसर्वेऽभिमुखाःस्वनम्/अप्येकमनसोजग्मुर्यथास्थानंप्रधाविताः/हयैरन्येगजैरन्येरथैरन्येस्वलंकृतैः/सुकुमारास्तथैवान्येपद्भिरेवनराययुः/अचिरप्रोषितंरामंचिरविप्रोषितंयथा/द्रष्टुकामोजनःसर्वोजगामसहसाश्रमम्/भ्रातॄणांत्वरितास्तेतुद्रष्टुकामाःसमागमम्/ययुर्बहुविधैर्यानैःखुरनेमिसमाकुलैः/साभूमिर्बहुभिर्यानैःखुरनेमिसमाहता/मुमोचतुमुलंशब्दंद्यौरिवाभ्रसमागमे/तेनवित्रासितानागाःकरेणुपरिवारिताः/आवासयन्तोगन्धेनजग्मुरन्यद्वनंततः/वराहमृगसिंहाश्चमहिषाःसर्क्षवानराः/व्याघ्रगोकर्णगवयावित्रेषुःपृषतैःसह/रथाङ्गसाह्वानत्यूहाहंसाःकारण्डवाःप्लवाः/तथापुंस्कोकिलाःक्रौञ्चाविसंज्ञाभेजिरेदिशः/तेनशब्देनवित्रस्तैराकाशंपक्षिभिर्वृतम्/मनुष्यैरावृताभूमिरुभयंप्रबभौतदा/तान्नरान्बाष्पपूर्णाक्षान्समीक्ष्याथसुदुःखितान्/पर्यष्वजतधर्मज्ञःपितृवन्मातृवच्चसः/सतत्रकांश्चित्परिषस्वजेनरान्॑नराश्चकेचित्तुतमभ्यवादयन्/चकारसर्वान्सवयस्यबान्धवान्॑यथार्हमासाद्यतदानृपात्मजः/ततःसतेषांरुदतांमहात्मनां॑भुवंचखंचानुविनादयन्स्वनः/गुहागिरीणांचदिशश्चसंततं॑मृदङ्गघोषप्रतिमोविशुश्रुवे210349/वसिष्ठःपुरतःकृत्वादारान्दशरथस्यच/अभिचक्रामतंदेशंरामदर्शनतर्षितः21041/राजपत्न्यश्चगच्छन्त्योमन्दंमन्दाकिनींप्रति/ददृशुस्तत्रतत्तीर्थंरामलक्ष्मणसेवितम्/कौसल्याबाष्पपूर्णेनमुखेनपरिशुष्यता/सुमित्रामब्रवीद्दीनायाश्चान्याराजयोषितः/इदंतेषामनाथानांक्लिष्टमक्लिष्टकर्मणाम्/वनेप्राक्केवलंतीर्थंयेतेनिर्विषयीकृताः/इतःसुमित्रेपुत्रस्तेसदाजलमतन्द्रितः/स्वयंहरतिसौमित्रिर्ममपुत्रस्यकारणात्/दक्षिणाग्रेषुदर्भेषुसाददर्शमहीतले/पितुरिङ्गुदिपिण्याकंन्यस्तमायतलोचना/तंभूमौपितुरार्तेनन्यस्तंरामेणवीक्ष्यसा/उवाचदेवीकौसल्यासर्वादशरथस्त्रियः/इदमिक्ष्वाकुनाथस्यराघवस्यमहात्मनः/राघवेणपितुर्दत्तंपश्यतैतद्यथाविधि/तस्यदेवसमानस्यपार्थिवस्यमहात्मनः/नैतदौपयिकंमन्येभुक्तभोगस्यभोजनम्/चतुरन्तांमहींभुक्त्वामहेन्द्रसदृशोभुवि/कथमिङ्गुदिपिण्याकंसभुङ्क्तेवसुधाधिपः/अतोदुःखतरंलोकेनकिंचित्प्रतिभातिमा/यत्ररामःपितुर्दद्यादिङ्गुदीक्षोदमृद्धिमान्/रामेणेङ्गुदिपिण्याकंपितुर्दत्तंसमीक्ष्यमे/कथंदुःखेनहृदयंनस्फोटतिसहस्रधा/एवमार्तांसपत्न्यस्ताजग्मुराश्वास्यतांतदा/ददृशुश्चाश्रमेरामंस्वर्गाच्च्युतमिवामरम्/सर्वभोगैःपरित्यक्तंरामसंप्रेक्ष्यमातरः/आर्तामुमुचुरश्रूणिसस्वरंशोककर्शिताः/तासांरामःसमुत्थायजग्राहचरणाञ्शुभान्/मातॄणांमनुजव्याघ्रःसर्वासांसत्यसंगरः/ताःपाणिभिःसुखस्पर्शैर्मृद्वङ्गुलितलैःशुभैः/प्रममार्जूरजःपृष्ठाद्रामस्यायतलोचनाः/सौमित्रिरपिताःसर्वामातॄह्संप्रेक्ष्यदुःखितः/अभ्यवादयतासक्तंशनैरामादनन्तरम्/यथारामेतथातस्मिन्सर्वाववृतिरेस्त्रियः/वृत्तिंदशरथाज्जातेलक्ष्मणेशुभलक्षणे/सीतापिचरणांस्तासामुपसंगृह्यदुःखिता/श्वश्रूणामश्रुपूर्णाक्षीसाबभूवाग्रतःस्थिता/तांपरिष्वज्यदुःखार्तांमातादुहितरंयथा/वनवासकृशांदीनांकौसल्यावाक्यमब्रवीत्/विदेहराजस्यसुतास्नुषादशरथस्यच/रामपत्नीकथंदुःखंसंप्राप्तानिर्जनेवने/पद्ममातपसंतप्तंपरिक्लिष्टमिवोत्पलम्/काञ्चनंरजसाध्वस्तंक्लिष्टंचन्द्रमिवाम्बुदैः/मुखंतेप्रेक्ष्यमांशोकोदहत्यग्निरिवाश्रयम्/भृशंमनसिवैदेहिव्यसनारणिसंभवः/ब्रुवन्त्यामेवमार्तायांजनन्यांभरताग्रजः/पादावासाद्यजग्राहवसिष्ठस्यसराघवः/पुरोहितस्याग्निसमस्यतस्यवै॑बृहस्पतेरिन्द्रइवामराधिपः/प्रगृह्यपादौसुसमृद्धतेजसः॑सहैवतेनोपविवेशराघवः/ततोजघन्यंसहितैःसमन्त्रिभिः॑पुरप्रधानैश्चसहैवसैनिकैः/जनेनधर्मज्ञतमेनधर्मवान्॑उपोपविष्टोभरतस्तदाग्रजम्/उपोपविष्टस्तुतदासवीर्यवांस्॑तपस्विवेषेणसमीक्ष्यराघवम्/श्रियाज्वलन्तंभरतःकृताञ्जलिर्॑यथामहेन्द्रःप्रयतःप्रजापतिम्/किमेषवाक्यंभरतोऽद्यराघवं॑प्रणम्यसत्कृत्यचसाधुवक्ष्यति/इतीवतस्यार्यजनस्यतत्त्वतो॑बभूवकौतूहलमुत्तमंतदा/सराघवःसत्यधृतिश्चलक्ष्मणो॑महानुभावोभरतश्चधार्मिकः/वृताःसुहृद्भिश्चविरेजुरध्वरे॑यथासदस्यैःसहितास्त्रयोऽग्नयः210432/तंतुरामःसमाश्वास्यभ्रातरंगुरुवत्सलम्/लक्ष्मणेनसहभ्रात्राप्रष्टुंसमुपचक्रमे/किमेतदिच्छेयमहंश्रोतुंप्रव्याहृतंत्वया/यस्मात्त्वमागतोदेशमिमंचीरजटाजिनी/यन्निमित्तमिमंदेशंकृष्णाजिनजटाधरः/हित्वाराज्यंप्रविष्टस्त्वंतत्सर्वंवक्तुमर्हसि/इत्युक्तःकेकयीपुत्रःकाकुत्स्थेनमहात्मना/प्रगृह्यबलवद्भूयःप्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्/आर्यंतातःपरित्यज्यकृत्वाकर्मसुदुष्करम्/गतःस्वर्गंमहाबाहुःपुत्रशोकाभिपीडितः/स्त्रियानियुक्तःकैकेय्यामममात्रापरंतप/चकारसुमहत्पापमिदमात्मयशोहरम्/साराज्यफलमप्राप्यविधवाशोककर्शिता/पतिष्यतिमहाघोरेनिरयेजननीमम/तस्यमेदासभूतस्यप्रसादंकर्तुमर्हसि/अभिषिञ्चस्वचाद्यैवराज्येनमघवानिव/इमाःप्रकृतयःसर्वाविधवामातुरश्चयाः/त्वत्सकाशमनुप्राप्ताःप्रसादंकर्तुमर्हसि/तदानुपूर्व्यायुक्तंचयुक्तंचात्मनिमानद/राज्यंप्राप्नुहिधर्मेणसकामान्सुहृदःकुरु/भवत्वविधवाभूमिःसमग्रापतिनात्वया/शशिनाविमलेनेवशारदीरजनीयथा/एभिश्चसचिवैःसार्धंशिरसायाचितोमया/भ्रातुःशिष्यस्यदासस्यप्रसादंकर्तुमर्हसि/तदिदंशाश्वतंपित्र्यंसर्वंसचिवमण्डलम्/पूजितंपुरुषव्याघ्रनातिक्रमितुमुत्सहे/एवमुक्त्वामहाबाहुःसबाष्पःकेकयीसुतः/रामस्यशिरसापादौजग्राहभरतःपुनः/तंमत्तमिवमातङ्गंनिःश्वसन्तंपुनःपुनः/भ्रातरंभरतंरामःपरिष्वज्येदमब्रवीत्/कुलीनःसत्त्वसंपन्नस्तेजस्वीचरितव्रतः/राज्यहेतोःकथंपापमाचरेत्त्वद्विधोजनः/नदोषंत्वयिपश्यामिसूक्ष्ममप्यरिसूदन/नचापिजननींबाल्यात्त्वंविगर्हितुमर्हसि/यावत्पितरिधर्मज्ञगौरवंलोकसत्कृते/तावद्धर्मभृतांश्रेष्ठजनन्यामपिगौरवम्/एताभ्यांधर्मशीलाभ्यांवनंगच्छेतिराघव/मातापितृभ्यामुक्तोऽहंकथमन्यत्समाचरे/त्वयाराज्यमयोध्यायांप्राप्तव्यंलोकसत्कृतम्/वस्तव्यंदण्डकारण्येमयावल्कलवाससा/एवंकृत्वामहाराजोविभागंलोकसंनिधौ/व्यादिश्यचमहातेजादिवंदशरथोगतः/सचप्रमाणंधर्मात्माराजालोकगुरुस्तव/पित्रादत्तंयथाभागमुपभोक्तुंत्वमर्हसि/चतुर्दशसमाःसौम्यदण्डकारण्यमाश्रितः/उपभोक्ष्येत्वहंदत्तंभागंपित्रामहात्मना/यदब्रवीन्मांनरलोकसत्कृतः॑पितामहात्माविबुधाधिपोपमः/तदेवमन्येपरमात्मनोहितं॑नसर्वलोकेश्वरभावमव्ययम्/ततःपुरुषसिंहानांवृतानांतैःसुहृद्गणैः/शोचतामेवरजनीदुःखेनव्यत्यवर्तत21051/रजन्यांसुप्रभातायांभ्रातरस्तेसुहृद्वृताः/मन्दाकिन्यांहुतंजप्यंकृत्वाराममुपागमन्/तूष्णींतेसमुपासीनानकश्चित्किंचिदब्रवीत्/भरतस्तुसुहृन्मध्येरामवचनमब्रवीत्/सान्त्वितामामिकामातादत्तंराज्यमिदंमम/तद्ददामितवैवाहंभुङ्क्ष्वराज्यमकण्टकम्/महतेवाम्बुवेगेनभिन्नःसेतुर्जलागमे/दुरावारंत्वदन्येनराज्यखण्डमिदंमहत्/गतिंखरइवाश्वस्यतार्क्ष्यस्येवपतत्रिणः/अनुगन्तुंनशक्तिर्मेगतिंतवमहीपते/सुजीवंनित्यशस्तस्ययःपरैरुपजीव्यते/रामतेनतुदुर्जीवंयःपरानुपजीवति/यथातुरोपितोवृक्षःपुरुषेणविवर्धितः/ह्रस्वकेनदुरारोहोरूढस्कन्धोमहाद्रुमः/सयदापुष्पितोभूत्वाफलानिनविदर्शयेत्/सतांनानुभवेत्प्रीतिंयस्यहेतोःप्रभावितः/एषोपमामहाबाहोत्वमर्थंवेत्तुमर्हसि/यदित्वमस्मानृषभोभर्ताभृत्यान्नशाधिहि/श्रेणयस्त्वांमहाराजपश्यन्त्वग्र्याश्चसर्वशः/प्रतपन्तमिवादित्यंराज्येस्थितमरिंदमम्/तवानुयानेकाकुत्ष्ठमत्तानर्दन्तुकुञ्जराः/अन्तःपुरगतानार्योनन्दन्तुसुसमाहिताः/तस्यसाध्वित्यमन्यन्तनागराविविधाजनाः/भरतस्यवचःश्रुत्वारामंप्रत्यनुयाचतः/तमेवंदुःखितंप्रेक्ष्यविलपन्तंयशस्विनम्/रामःकृतात्माभरतंसमाश्वासयदात्मवान्/नात्मनःकामकारोऽस्तिपुरुषोऽयमनीश्वरः/इतश्चेतरतश्चैनंकृतान्तःपरिकर्षति/सर्वेक्षयान्तानिचयाःपतनान्ताःसमुच्छ्रयाः/संयोगाविप्रयोगान्तामरणान्तंचजीवितम्/यथाफलानंपक्वानांनान्यत्रपतनाद्भयम्/एवंनरस्यजातस्यनान्यत्रमरणाद्भयम्/यथागारंदृढस्थूणंजीर्णंभूत्वावसीदति/तथावसीदन्तिनराजरामृत्युवशंगताः/अहोरात्राणिगच्छन्तिसर्वेषांप्राणिनामिह/आयूंषिक्षपयन्त्याशुग्रीष्मेजलमिवांशवः/आत्मानमनुशोचत्वंकिमन्यमनुशोचसि/आयुस्तेहीयतेयस्यस्थितस्यचगतस्यच/सहैवमृत्युर्व्रजतिसहमृत्युर्निषीदति/गत्वासुदीर्घमध्वानंसहमृत्युर्निवर्तते/गात्रेषुवलयःप्राप्ताःश्वेताश्चैवशिरोरुहाः/जरयापुरुषोजीर्णःकिंहिकृत्वाप्रभावयेत्/नन्दन्त्युदितआदित्येनन्दन्त्यस्तमितेरवौ/आत्मनोनावबुध्यन्तेमनुष्याजीवितक्षयम्/हृष्यन्त्यृतुमुखंदृष्ट्वानवंनवमिहागतम्/ऋतूनांपरिवर्तेनप्राणिनांप्राणसंक्षयः/यथाकाष्ठंचकाष्ठंचसमेयातांमहार्णवे/समेत्यचव्यपेयातांकालमासाद्यकंचन/एवंभार्याश्चपुत्राश्चज्ञातयश्चवसूनिच/समेत्यव्यवधावन्तिध्रुवोह्येषांविनाभवः/नात्रकश्चिद्यथाभावंप्राणीसमभिवर्तते/तेनतस्मिन्नसामर्थ्यंप्रेतस्यास्त्यनुशोचतः/यथाहिसार्थंगच्छन्तंब्रूयात्कश्चित्पथिस्थितः/अहमप्यागमिष्यामिपृष्ठतोभवतामिति/एवंपूर्वैर्गतोमार्गःपितृपैतामहोध्रुवः/तमापन्नःकथंशोचेद्यस्यनास्तिव्यतिक्रमः/वयसःपतमानस्यस्रोतसोवानिवर्तिनः/आत्मासुखेनियोक्तव्यःसुखभाजःप्रजाःस्मृताः/धर्मात्मासशुभैःकृत्स्नैःक्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः/धूतपापोगतःस्वर्गंपितानःपृथिवीपतिः/भृत्यानांभरणात्सम्यक्प्रजानांपरिपालनात्/अर्थादानाच्चधार्मेणपितानस्त्रिदिवंगतः/इष्ट्वाबहुविधैर्यज्ञैर्भोगांश्चावाप्यपुष्कलान्/उत्तमंचायुरासाद्यस्वर्गतःपृथिवीपतिः/सजीर्णंमानुषंदेहंपरित्यज्यपिताहिनः/दैवीमृद्धिमनुप्राप्तोब्रह्मलोकविहारिणीम्/तंतुनैवंविधःकश्चित्प्राज्ञःशोचितुमर्हति/त्वद्विधोयद्विधश्चापिश्रुतवान्बुद्धिमत्तरः/एतेबहुविधाःशोकाविलापरुदितेतथा/वर्जनीयाहिधीरेणसर्वावस्थासुधीमता/सस्वस्थोभवमाशोचोयात्वाचावसतांपुरीम्/तथापित्रानियुक्तोऽसिवशिनावदताम्व्वर/यत्राहमपितेनैवनियुक्तःपुण्यकर्मणा/तत्रैवाहंकरिष्यामिपितुरार्यस्यशासनम्/नमयाशासनंतस्यत्यक्तुंन्याय्यमरिंदम/तत्त्वयापिसदामान्यंसवैबन्धुःसनःपिता210542/एवमुक्त्वातुविरतेरामेवचनमर्थवत्/उवाचभरतश्चित्रंधार्मिकोधार्मिकंवचः21061/कोहिस्यादीदृशोलोकेयादृशस्त्वमरिंदम/नत्वांप्रव्यथयेद्दुःखंप्रीतिर्वानप्रहर्षयेत्/संमतश्चासिवृद्धानांतांश्चपृच्छसिसंशयान्/यथामृतस्तथाजीवन्यथासतितथासति/यस्यैषबुद्धिलाभःस्यात्परितप्येतकेनसः/सएवंव्यसनंप्राप्यनविषीदितुमर्हति/अमरोपमसत्त्वस्त्वंमहात्मासत्यसंगरः/सर्वज्ञःसर्वदर्शीचबुद्धिमांश्चासिराघव/नत्वामेवंगुणैर्युक्तंप्रभवाभवकोविदम्/अविषह्यतमंदुःखमासादयितुमर्हति/प्रोषितेमयियत्पापंमात्रामत्कारणात्कृतम्/क्षुद्रयातदनिष्टंमेप्रसीदतुभवान्मम/धर्मबन्धेनबद्धोऽस्मितेनेमांनेहमातरम्/हन्मितीव्रेणदण्डेनदण्डार्हांपापकारिणीम्/कथंदशरथाज्जातःशुद्धाभिजनकर्मणः/जानन्धर्ममधर्मिष्ठंकुर्यांकर्मजुगुप्सितम्/गुरुःक्रियावान्वृद्धश्चराजाप्रेतःपितेतिच/तातंनपरिगर्हेयंदैवतंचेतिसंसदि/कोहिधर्मार्थयोर्हीनमीदृशंकर्मकिल्बिषम्/स्त्रियाःप्रियचिकीर्षुःसन्कुर्याद्धर्मज्ञधर्मवित्/अन्तकालेहिभूतानिमुह्यन्तीतिपुराश्रुतिः/राज्ञैवंकुर्वतालोकेप्रत्यक्षासाश्रुतिःकृता/साध्वर्थमभिसंधायक्रोधान्मोहाच्चसाहसात्/तातस्ययदतिक्रान्तंप्रत्याहरतुतद्भवान्/पितुर्हिसमतिक्रान्तंपुत्रोयःसाधुमन्यते/तदपत्यंमतंलोकेविपरीतमतोऽन्यथा/तदपत्यंभवानस्तुमाभवान्दुष्कृतंपितुः/अभिपत्तत्कृतंकर्मलोकेधीरविगर्हितम्/कैकेयींमांचतातंचसुहृदोबान्धवांश्चनः/पौरजानपदान्सर्वांस्त्रातुसर्वमिदंभवान्/क्वचारण्यंक्वचक्षात्रंक्वजटाःक्वचपालनम्/ईदृशंव्याहतंकर्मनभवान्कर्तुमर्हति/अथक्लेशजमेवत्वंधर्मंचरितुमिच्छसि/धर्मेणचतुरोवर्णान्पालयन्क्लेशमाप्नुहि/चतुर्णामाश्रमाणांहिगार्हस्थ्यंश्रेष्ठमाश्रमम्/आहुर्धर्मज्ञधर्मज्ञास्तंकथंत्यक्तुमर्हसि/श्रुतेनबालःस्थानेनजन्मनाभवतोह्यहम्/सकथंपालयिष्यामिभूमिंभवतितिष्ठति/हीनबुद्धिगुणोबालोहीनःस्थानेनचाप्यहम्/भवताचविनाभूतोनवर्तयितुमुत्सहे/इदंनिखिलमव्यग्रंपित्र्यंराज्यमकण्टकम्/अनुशाधिस्वधर्मेणधर्मज्ञसहबान्धवैः/इहैवत्वाभिषिञ्चन्तुधर्मज्ञसहबान्धवैः/ऋत्विजःसवसिष्ठाश्चमन्त्रवन्मन्त्रकोविदाः/अभिषिक्तस्त्वमस्माभिरयोध्यांपालनेव्रज/विजित्यतरसालोकान्मरुद्भिरिववासवः/ऋणानित्रीण्यपाकुर्वन्दुर्हृदःसाधुनिर्दहन्/सुहृदस्तर्पयन्कामैस्त्वमेवात्रानुशाधिमाम्/अद्यार्यमुदिताःसन्तुसुहृदस्तेऽभिषेचने/अद्यभीताःपालयन्तांदुर्हृदस्तेदिशोदश/आक्रोशंमममातुश्चप्रमृज्यपुरुषर्षभ/अद्यतत्रभवन्तंचपितरंरक्षकिल्बिषात्/शिरसात्वाभियाचेऽहंकुरुष्वकरुणांमयि/बान्धवेषुचसर्वेषुभूतेष्विवमहेश्वरः/अथवापृष्ठतःकृत्वावनमेवभवानितः/गमिष्यतिगमिष्यामिभवतासार्धमप्यहम्/तथापिरामोभरतेनताम्यत॑प्रसाद्यमानःशिरसामहीपतिः/नचैवचक्रेगमनायसत्त्ववान्॑मतिंपितुस्तद्वचनेप्रतिष्ठितः/तदद्भुतंस्थैर्यमवेक्ष्यराघवे॑समंजनोहर्षमवाप/दुःखितः/नयात्ययोध्यामितिदुःखितोऽभवत्॑स्थिरप्रतिज्ञत्वमवेक्ष्यहर्षितः/तमृत्विजोनैगमयूथवल्लभास्॑तथाविसंज्ञाश्रुकलाश्चमातरः/तथाब्रुवाणंभरतंप्रतुष्टुवुः॑प्रणम्यरामंचययाचिरेसह210635/पुनरेवंब्रुवाणंतुभरतंलक्ष्मणाग्रजः/प्रत्युवचततःश्रीमाञ्ज्ञातिमध्येऽतिसत्कृतः21071/उपपन्नमिदंवाक्यंयत्त्वमेवमभाषथाः/जातःपुत्रोदशरथात्कैकेय्यांराजसत्तमात्/पुराभ्रातःपितानःसमातरंतेसमुद्वहन्/मातामहेसमाश्रौषीद्राज्यशुल्कमनुत्तमम्/देवासुरेचसंग्रामेजनन्यैतवपार्थिवः/संप्रहृष्टोददौराजावरमाराधितःप्रभुः/ततःसासंप्रतिश्राव्यतवमातायशस्विनी/अयाचतनरश्रेष्ठंद्वौवरौवरवर्णिनी/तवराज्यंनरव्याघ्रममप्रव्राजनंतथा/तच्चराजातथातस्यैनियुक्तःप्रददौवरम्/तेनपित्राहमप्यत्रनियुक्तःपुरुषर्षभ/चतुर्दशवनेवासंवर्षाणिवरदानिकम्/सोऽहंवनमिदंप्राप्तोनिर्जनंलक्ष्मणान्वितः/शीतयाचाप्रतिद्वन्द्वःसत्यवादेस्थितःपितुः/भवानपितथेत्येवपितरंसत्यवादिनम्/कर्तुमर्हतिराजेन्द्रंक्षिप्रमेवाभिषेचनात्/ऋणान्मोचयराजानंमत्कृतेभरतप्रभुम्/पितरंत्राहिधर्मज्ञमातरंचाभिनन्दय/श्रूयतेहिपुरातातश्रुतिर्गीतायशस्विनी/गयेनयजमानेनगयेष्वेवपितॄन्प्रति/पुंनाम्नानरकाद्यस्मात्पितरंत्रायतेसुतः/तस्मात्पुत्रइतिप्रोक्तःपितॄन्यत्पातिवासुतः/एष्टव्याबहवःपुत्रागुणवन्तोबहुश्रुताः/तेषांवैसमवेतानामपिकश्चिद्गयांव्रजेत्/एवंराजर्षयःसर्वेप्रतीताराजनन्दन/तस्मात्त्राहिनरश्रेष्ठपितरंनरकात्प्रभो/अयोध्यांगच्छभरतप्रकृतीरनुरञ्जय/शत्रुघ्नसहितोवीरसहसर्वैर्द्विजातिभिः/प्रवेक्ष्येदण्डकारण्यमहमप्यविलम्बयन्/आभ्यांतुसहितोराजन्वैदेह्यालक्ष्मणेनच/त्वंराजाभवभरतस्वयंनराणां॑वन्यानामहमपिराजराण्मृगाणाम्/गच्छत्वंपुरवरमद्यसंप्रहृष्टः॑संहृष्टस्त्वहमपिदण्डकान्/प्रवेक्ष्ये/छायांतेदिनकरभाःप्रबाधमानं॑वर्षत्रंभरतकरोतुमूर्ध्नि/शीताम्/एतेषामहमपिकाननद्रुमाणां॑छायांतामतिशयिनींसुखंश्रयिष्ये/शत्रुघ्नःकुशलमतिस्तुतेसहायः॑सौमित्रिर्ममविदितः/प्रधानमित्रम्/चत्वारस्तनयवरावयंनरेन्द्रं॑सत्यस्थंभरतचराममाविषादम्210719/आश्वासयन्तंभरतंजाबालिर्ब्राह्मणोत्तमः/उवाचरामंधर्मज्ञंधर्मापेतमिदंवचः21081/साधुराघवमाभूत्तेबुद्धिरेवंनिरर्थका/प्राकृतस्यनरस्येवआर्यबुद्धेस्तपस्विनः/कःकस्यपुरुषोबन्धुःकिमाप्यंकस्यकेनचित्/यदेकोजायतेजन्तुरेकएवविनश्यति/तस्मान्मातापिताचेतिरामसज्जेतयोनरः/उन्मत्तइवसज्ञेयोनास्तिकाचिद्धिकस्यचित्/यथाग्रामान्तरंगच्छन्नरःकश्चित्क्वचिद्वसेत्/उत्सृज्यचतमावासंप्रतिष्ठेतापरेऽहनि/एवमेवमनुष्याणांपितामातागृहंवसु/आवासमात्रंकाकुत्स्थसज्जन्तेनात्रसज्जनाः/पित्र्यंराज्यंसमुत्सृज्यसनार्हतिनरोत्तम/आस्थातुंकापथंदुःखंविषमंबहुकण्टकम्/समृद्धायामयोध्यायामात्मानमभिषेचय/एकवेणीधराहित्वांनगरीसंप्रतीक्षते/राजभोगाननुभवन्महार्हान्पार्थिवात्मज/विहरत्वमयोध्यायांयथाशक्रस्त्रिविष्टपे/नतेकश्चिद्दशरतःस्त्वंचतस्यनकश्चन/अन्योराजात्वमन्यश्चतस्मात्कुरुयदुच्यते/गतःसनृपतिस्तत्रगन्तव्यंयत्रतेनवै/प्रवृत्तिरेषामर्त्यानांत्वंतुमिथ्याविहन्यसे/अर्थधर्मपरायेयेतांस्ताञ्शोचामिनेतरान्/तेहिदुःखमिहप्राप्यविनाशंप्रेत्यभेजिरे/अष्टकापितृदैवत्यमित्ययंप्रसृतोजनः/अन्नस्योपद्रवंपश्यमृतोहिकिमशिष्यति/यदिभुक्तमिहान्येनदेहमन्यस्यगच्छति/दद्यात्प्रवसतःश्राद्धंनतत्पथ्यशनंभवेत्/दानसंवननाह्येतेग्रन्थामेधाविभिःकृताः/यजस्वदेहिदीक्षस्वतपस्तप्यस्वसंत्यज/सनास्तिपरमित्येवकुरुबुद्धिंमहामते/प्रत्यक्षंयत्तदातिष्ठपरोक्षंपृष्ठतःकुरु/सतांबुद्धिंपुरस्कृत्यसर्वलोकनिदर्शिनीम्/राज्यंत्वंप्रतिगृह्णीष्वभरतेनप्रसादितः210818/जाबालेस्तुवचःश्रुत्वारामःसत्यात्मनांवरः/उवाचपरयायुक्त्यास्वबुद्ध्याचाविपन्नया21091/भवान्मेप्रियकामार्थंवचनंयदिहोक्तवान्/अकार्यंकार्यसंकाशमपथ्यंपथ्यसंमितम्/निर्मर्यादस्तुपुरुषःपापाचारसमन्वितः/मानंनलभतेसत्सुभिन्नचारित्रदर्शनः/कुलीनमकुलीनंवावीरंपुरुषमानिनम्/चारित्रमेवव्याख्यातिशुचिंवायदिवाशुचिम्/अनारय्स्त्वार्यसंकाशःशौचाद्धीनस्तथाशुचिः/लक्षण्यवदलक्षण्योदुःशीलःशीलवानिव/अधर्मंधर्मवेषेणयदीमंलोकसंकरम्/अभिपत्स्येशुभंहित्वाक्रियाविधिविवर्जितम्/कश्चेतयानःपुरुषःकार्याकार्यविचक्षणः/बहुमंस्यतिमांलोकेदुर्वृत्तंलोकदूषणम्/कस्ययास्याम्यहंवृत्तंकेनवास्वर्गमाप्नुयाम्/अनयावर्तमानोऽहंवृत्त्याहीनप्रतिज्ञया/कामवृत्तस्त्वयंलोकःकृत्स्नःसमुपवर्तते/यद्वृत्ताःसन्तिराजानस्तद्वृत्ताःसन्तिहिप्रजाः/सत्यमेवानृशंस्यंचराजवृत्तंसनातनम्/तस्मात्सत्यात्मकंराज्यंसत्येलोकःप्रतिष्ठितः/ऋषयश्चैवदेवाश्चसत्यमेवहिमेनिरे/सत्यवादीहिलोकेऽस्मिन्परमंगच्छतिक्षयम्/उद्विजन्तेयथासर्पान्नरादनृतवादिनः/धर्मःसत्यंपरोलोकेमूलंस्वर्गस्यचोच्यते/सत्यमेवेश्वरोलोकेसत्यंपद्मासमाश्रिता/सत्यमूलानिसर्वाणिसत्यान्नास्तिपरंपदम्/दत्तमिष्टंहुतंचैवतप्तानिचतपांसिच/वेदाःसत्यप्रतिष्ठानास्तस्मात्सत्यपरोभवेत्/एकःपालयतेलोकमेकःपालयतेकुलम्/मज्जत्येकोहिनिरयएकःस्वर्गेमहीयते/सोऽहंपितुर्निदेशंतुकिमर्थंनानुपालये/सत्यप्रतिश्रवःसत्यंसत्येनसमयीकृतः/नैवलोभान्नमोहाद्वानचाज्ञानात्तमोऽन्वितः/सेतुंसत्यस्यभेत्स्यामिगुरोःसत्यप्रतिश्रवः/असत्यसंधस्यसतश्चलस्यास्थिरचेतसः/नैवदेवानपितरःप्रतीच्छन्तीतिनःश्रुतम्/प्रत्यगात्ममिमंधर्मंसत्यंपश्याम्यहंस्वयम्/भारःसत्पुरुषाचीर्णस्तदर्थमभिनन्द्यते/क्षात्रंधर्ममहंत्यक्ष्येह्यधर्मंधर्मसंहितम्/क्षुद्रौर्नृशंसैर्लुब्धैश्चसेवितंपापकर्मभिः/कायेनकुरुतेपापंमनसासंप्रधार्यच/अनृतंजिह्वयाचाहत्रिविधंकर्मपातकम्/भूमिःकीर्तिर्यशोलक्ष्मीःपुरुषंप्रार्थयन्तिहि/स्वर्गस्थंचानुबध्नन्तिसत्यमेवभजेततत्/श्रेष्ठंह्यनार्यमेवस्याद्यद्भवानवधार्यमाम्/आहयुक्तिकरैर्वाक्यैरिदंभद्रंकुरुष्वह/कथंह्यहंप्रतिज्ञायवनवासमिमंगुरोः/भरतस्यकरिष्यामिवचोहित्वागुरोर्वचः/स्थिरामयाप्रतिज्ञाताप्रतिज्ञागुरुसंनिधौ/प्रहृष्टमानसादेवीकैकेयीचाभवत्तदा/वनवासंवसन्नेवंशुचिर्नियतभोजनः/मूलैःपुष्पैःफलैःपुण्यैःपितॄन्देवांश्चतर्पयन्/संतुष्टपञ्चवर्गोऽहंलोकयात्रांप्रवर्तये/अकुहःश्रद्दधानःसन्कार्याकार्यविचक्षणः/कर्मभूमिमिमांप्राप्यकर्तव्यंकर्मयच्छुभम्/अग्निर्वायुश्चसोमश्चकर्मणांफलभागिनः/शतंक्रतूनामाहृत्यदेवराट्त्रिदिवंगतः/तपांस्युग्राणिचास्थायदिवंयातामहर्षयः/सत्यंचधर्मंचपराक्रमंच॑भूतानुकम्पांप्रियवादितांच/द्विजातिदेवातिथिपूजनंच॑पन्थानमाहुस्त्रिदिवस्यसन्तः/धर्मेरताःसत्पुरुषैःसमेतास्॑तेजस्विनोदानगुणप्रधानाः/अहिंसकावीतमलाश्चलोके॑भवन्तिपूज्यामुनयःप्रधानाः210936/क्रुद्धमाज्ञायरामतुवसिष्ठःप्रत्युवाचह/जाबालिरपिजानीतेलोकस्यास्यगतागतिम्21101/निवर्तयितुकामस्तुत्वामेतद्वाक्यमब्रवीत्/इमांलोकसमुत्पत्तिंलोकनाथनिबोधमे/सर्वंसलिलमेवासीत्पृथिवीयत्रनिर्मिता/ततःसमभवद्ब्रह्मास्वयम्भूर्दैवतैःसह/सवराहस्ततोभूत्वाप्रोज्जहारवसुंधराम्/असृजच्चजगत्सर्वंसहपुत्रैःकृतात्मभिः/आकाशप्रभवोब्रह्माशाश्वतोनित्यअव्ययः/तस्मान्मरीचिःसंजज्ञेमरीचेःकश्यपःसुतः/विवस्वान्कश्यपाज्जज्ञेमनुर्वैवस्तवःस्मृतः/सतुप्रजापतिःपूर्वमिक्ष्वाकुस्तुमनोःसुतः/यस्येयंप्रथमंदत्तासमृद्धामनुनामही/तमिक्ष्वाकुमयोध्यायांराजानंविद्धिपूर्वकम्/इक्ष्वाकोस्तुसुतःश्रीमान्कुक्षिरेवेतिविश्रुतः/कुक्षेरथात्मजोवीरोविकुक्षिरुदपद्यत/विकुक्षेस्तुमहातेजाबाणःपुत्रःप्रतापवान्/बाणस्यतुमहाबाहुरनरण्योमहायशाः/नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्नदुर्भिक्षंसतांवरे/अनरण्येमहाराजेतस्करोवापिकश्चन/अनरण्यान्महाबाहुःपृथूराजाबभूवह/तस्मात्पृथोर्महाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत/ससत्यवचनाद्वीरःसशरीरोदिवंगतः/त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्धुन्धुमारोमहायशाः/धुन्धुमारान्महातेजायुवनाश्वोव्यजायत/युवनाश्वसुतःश्रीमान्मान्धातासमपद्यत/मान्धातुस्तुमहातेजाःसुसंधिरुदपद्यत/सुसंधेरपिपुत्रौद्वौध्रुवसंधिःप्रसेनजित्/यशस्वीध्रुवसंधेस्तुभरतोरिपुसूदनः/भरतात्तुमहाबाहोरसितोनामजायत/यस्यैतेप्रतिराजानउदपद्यन्तशत्रवः/हैहयास्तालजङ्घाश्चशूराश्चशशबिन्दवः/तांस्तुसर्वान्प्रतिव्यूह्ययुद्धेराजाप्रवासितः/सचशैलवरेरम्येबभूवाभिरतोमुनिः/द्वेचास्यभार्येगर्भिण्यौबभूवतुरितिश्रुतिः/भार्गवश्च्यवनोनामहिमवन्तमुपाश्रितः/तमृषिंसमुपागम्यकालिन्दीत्वभ्यवादयत्/सतामभ्यवदद्विप्रोवरेप्सुंपुत्रजन्मनि/ततःसागृहमागम्यदेवीपुत्रंव्यजायत/सपत्न्यातुगरस्तस्यैदत्तोगर्भजिघांसया/गरेणसहतेनैवजातःससगरोऽभवत्/सराजासगरोनामयःसमुद्रमखानयत्/इष्ट्वापर्वणिवेगेनत्रासयन्तमिमाःप्रजाः/असमञ्जस्तुपुत्रोऽभूत्सगरस्येतिनःश्रुतम्/जीवन्नेवसपित्रातुनिरस्तःपापकर्मकृत्/अंशुमानितिपुत्रोऽभूदसमञ्जस्यवीर्यवान्/दिलीपोऽंशुमतःपुत्रोदिलीपस्यभगीरथः/भगीरथात्ककुत्स्थस्तुकाकुत्स्थायेनतुस्मृताः/ककुत्स्थस्यतुपुत्रोऽभूद्रघुर्येनतुराघवः/रघोस्तुपुत्रस्तेजस्वीप्रवृद्धःपुरुषादकः/कल्माषपादःसौदासइत्येवंप्रथितोभुवि/कल्माषपादपुत्रोऽभूच्छङ्खणस्त्वितिविश्रुतः/यस्तुतद्वीर्यमासाद्यसहसेनोव्यनीनशत्/शङ्खणस्यतुपुत्रोऽभूच्छूरःश्रीमान्सुदर्शनः/सुदर्शनस्याग्निवर्णअग्निवर्षस्यशीघ्रगः/शीघ्रगस्यमरुःपुत्रोमरोःपुत्रःप्रशुश्रुकः/प्रशुश्रुकस्यपुत्रोऽभूदम्बरीषोमहाद्युतिः/अम्बरीषस्यपुत्रोऽभून्नहुषःसत्यविक्रमः/नहुषस्यचनाभागःपुत्रःपरमधार्मिकः/अजश्चसुव्रतश्चैवनाभागस्यसुतावुभौ/अजस्यचैवधर्मात्माराजादशरथःसुतः/तस्यज्येष्ठोऽसिदायादोरामइत्यभिविश्रुतः/तद्गृहाणस्वकंराज्यमवेक्षस्वजगन्नृप/इक्ष्वाकूणांहिसर्वेषांराजाभवतिपूर्वजः/पूर्वजेनावरःपुत्रोज्येष्ठोराज्येऽभिषिच्यते/सराघवाणांकुलधर्ममात्मनः॑सनातनंनाद्यविहातुमर्हसि/प्रभूतरत्नामनुशाधिमेदिनीं॑प्रभूतराष्ट्रांपितृवन्महायशाः/वसिष्ठस्तुतदाराममुक्त्वाराजपुरोहितः/अब्रवीद्धर्मसंयुक्तंपुनरेवापरंवचः/पुरुषस्येहजातस्यभवन्तिगुरवस्त्रयः21111/आचार्यश्चैवकाकुत्स्थपितामाताचराघव/पिताह्येनंजनयतिपुरुषंपुरुषर्षभ/प्रज्ञांददातिचाचार्यस्तस्मात्सगुरुरुच्यते/सतेऽहंपितुराचार्यस्तवचैवपरंतप/ममत्वंवचनंकुर्वन्नातिवर्तेःसतांगतिम्/इमाहितेपरिषदःश्रेणयश्चसमागताः/एषुतातचरन्धर्मंनातिवर्तेःसतांगतिम्/वृद्धायाधर्मशीलायामातुर्नार्हस्यवर्तितुम्/अस्यास्तुवचनंकुर्वन्नातिवर्तेःसतांगतिम्/भरतस्यवचःकुर्वन्याचमानस्यराघव/आत्मानंनातिवर्तेस्त्वंसत्यधर्मपराक्रम/एवंमधुरमुक्तस्तुगुरुणाराघवःस्वयम्/प्रत्युवाचसमासीनंवसिष्ठंपुरुषर्षभः/यन्मातापितरौवृत्तंतनयेकुरुतःसदा/नसुप्रतिकरंतत्तुमात्रापित्राचयत्कृतम्/यथाशक्तिप्रदानेनस्नापनाच्छादनेनच/नित्यंचप्रियवादेनतथासंवर्धनेनच/सहिराजाजनयितापितादशरथोमम/आज्ञातंयन्मयातस्यनतन्मिथ्याभविष्यति/एवमुक्तस्तुरामेणभरतःप्रत्यनन्तरम्/उवाचपरमोदारःसूतंपरमदुर्मनाः/इहमेस्थण्डिलेशीघ्रंकुशानास्तरसारथे/आर्यंप्रत्युपवेक्ष्यामियावन्मेनप्रसीदति/अनाहारोनिरालोकोधनहीनोयथाद्विजः/शेष्येपुरस्ताच्छालायायावन्नप्रतियास्यति/सतुराममवेक्षन्तंसुमन्त्रंप्रेक्ष्यदुर्मनाः/कुशोत्तरमुपस्थाप्यभूमावेवास्तरत्स्वयम्/तमुवाचमहातेजारामोराजर्षिसत्तमाः/किंमांभरतकुर्वाणंतातप्रत्युपवेक्ष्यसि/ब्राह्मणोह्येकपार्श्वेननरान्रोद्धुमिहार्हति/नतुमूर्धावसिक्तानांविधिःप्रत्युपवेशने/उत्तिष्ठनरशार्दूलहित्वैतद्दारुणंव्रतम्/पुरवर्यामितःक्षिप्रमयोध्यांयाहिराघव/आसीनस्त्वेवभरतःपौरजानपदंजनम्/उवाचसर्वतःप्रेक्ष्यकिमार्यंनानुशासथ/तेतमूचुर्महात्मानंपौरजानपदाजनाः/काकुत्स्थमभिजानीमःसम्यग्वदतिराघवः/एषोऽपिहिमहाभागःपितुर्वचसितिष्ठति/अतएवनशक्ताःस्मोव्यावर्तयितुमञ्जसा/तेषामाज्ञायवचनंरामोवचनमब्रवीत्/एवंनिबोधवचनंसुहृदांधर्मचक्षुषाम्/एतच्चैवोभयंश्रुत्वासम्यक्संपश्यराघव/उत्तिष्ठत्वंमहाबाहोमांचस्पृशतथोदकम्/अथोत्थायजलंस्पृष्ट्वाभरतोवाक्यमब्रवीत्/शृण्वन्तुमेपरिषदोमन्त्रिणःश्रेणयस्तथा/नयाचेपितरंराज्यंनानुशासामिमातरम्/आर्यंपरमधर्मज्ञमभिजानामिराघवम्/यदित्ववश्यंवस्तव्यंकर्तव्यंचपितुर्वचः/अहमेवनिवत्स्यामिचतुर्दशवनेसमाः/धर्मात्मातस्यतथ्येनभ्रातुर्वाक्येनविस्मितः/उवाचरामःसंप्रेक्ष्यपौरजानपदंजनम्/विक्रीतमाहितंक्रीतंयत्पित्राजीवतामम/नतल्लोपयितुंशक्यंमयावाभरतेनवा/उपधिर्नमयाकार्योवनवासेजुगुप्सितः/युक्तमुक्तंचकैकेय्यापित्रामेसुकृतंकृतम्/जानामिभरतंक्षान्तंगुरुसत्कारकारिणम्/सर्वमेवात्रकल्याणंसत्यसंधेमहात्मनि/अनेनधर्मशीलेनवनात्प्रत्यागतःपुनः/भ्रात्रासहभविष्यामिपृथिव्याःपतिरुत्तमः/वृतोराजाहिकैकेय्यामयातद्वचनंकृतम्/अनृतान्मोचयानेनपितरंतंमहीपतिम्211132/तमप्रतिमतेजोभ्यांभ्रातृभ्यांरोमहर्षणम्/विस्मिताःसंगमंप्रेक्ष्यसमवेतामहर्षयः21121/अन्तर्हितास्त्वृषिगणाःसिद्धाश्चपरमर्षयः/तौभ्रातरौमहात्मानौकाकुत्स्थौप्रशशंसिरे/सधन्योयस्यपुत्रौद्वौधर्मज्ञौधर्मविक्रमौ/श्रुत्वावयंहिसंभाषामुभयोःस्पृहयामहे/ततस्त्वृषिगणाःक्षिप्रंदशग्रीववधैषिणः/भरतंराजशार्दूलमित्यूचुःसंगतावचः/कुलेजातमहाप्राज्ञमहावृत्तमहायशः/ग्राह्यंरामस्यवाक्यंतेपितरंयद्यवेक्षसे/सदानृणमिमंरामंवयमिच्छामहेपितुः/अनृणत्वाच्चकैकेय्याःस्वर्गंदशरथोगतः/एतावदुक्त्वावचनंगन्धर्वाःसमहर्षयः/राजर्षयश्चैवतथासर्वेस्वांस्वांगतिंगताः/ह्लादितस्तेनवाक्येनशुभेनशुभदर्शनः/रामःसंहृष्टवदनस्तानृषीनभ्यपूजयत्/स्रस्तगात्रस्तुभरतःसवाचासज्जमानया/कृताञ्जलिरिदंवाक्यंराघवंपुनरब्रवीत्/राजधर्ममनुप्रेक्ष्यकुलधर्मानुसंततिम्/कर्तुमर्हसिकाकुत्स्थमममातुश्चयाचनाम्/रक्षितुंसुमहद्राज्यमहमेकस्तुनोत्सहे/पौरजानपदांश्चापिरक्तान्रञ्जयितुंतथा/ज्ञातयश्चहियोधाश्चमित्राणिसुहृदश्चनः/त्वामेवप्रतिकाङ्क्षन्तेपर्जन्यमिवकर्षकाः/इदंराज्यंमहाप्राज्ञस्थापयप्रतिपद्यहि/शक्तिमानसिकाकुत्स्थलोकस्यपरिपालने/इत्युक्त्वान्यपतद्भ्रातुःपादयोर्भरतस्तदा/भृशंसंप्रार्थयामासराममेवंप्रियंवदः/तमङ्केभ्रातरंकृत्वारामोवचनमब्रवीत्/श्यामंनलिनपत्राक्षंमत्तहंसस्वरःस्वयम्/आगतात्वामियंबुद्धिःस्वजावैनयिकीचया/भृशमुत्सहसेतातरक्षितुंपृथिवीमपि/अमात्यैश्चसुहृद्भिश्चबुद्धिमद्भिश्चमन्त्रिभिः/सर्वकार्याणिसंमन्त्र्यसुमहान्त्यपिकारय/लक्ष्मीश्चन्द्रादपेयाद्वाहिमवान्वाहिमंत्यजेत्/अतीयात्सागरोवेलांनप्रतिज्ञामहंपितुः/कामाद्वातातलोभाद्वामात्रातुभ्यमिदंकृतम्/नतन्मनसिकर्तव्यंवर्तितव्यंचमातृवत्/एवंब्रुवाणंभरतःकौसल्यासुतमब्रवीत्/तेजसादित्यसंकाशंप्रतिपच्चन्द्रदर्शनम्/अधिरोहार्यपादाभ्यांपादुकेहेमभूषिते/एतेहिसर्वलोकस्ययोगक्षेमंविधास्यतः/सोऽधिरुह्यनरव्याघ्रःपादुकेह्यवरुह्यच/प्रायच्छत्सुमहातेजाभरतायमहात्मने/सपादुकेतेभरतःप्रतापवान्॑स्वलंकृतेसंपरिगृह्यधर्मवित्/प्रदक्षिणंचैवचकारराघवं॑चकारचैवोत्तमनागमूर्धनि/अथानुपूर्व्यात्प्रतिपूज्यतंजनं॑गुरूंश्चमन्त्रिप्रकृतीस्तथानुजौ/व्यसर्जयद्राघववंशवर्धनः॑स्थितःस्वधर्मेहिमवानिवाचलः/तंमातरोबाष्पगृहीतकण्ठो॑दुःखेननामन्त्रयितुंहिशेकुः/सत्वेवमातॄरभिवाद्यसर्वा॑रुदन्कुटींस्वांप्रविवेशरामः211231/ततःशिरसिकृत्वातुपादुकेभरतस्तदा/आरुरोहरथंहृष्टःशत्रुघ्नेनसमन्वितः21131/वसिष्ठोवामदेवश्चजाबालिश्चदृढव्रतः/अग्रतःप्रययुःसर्वेमन्त्रिणोमन्त्रपूजिताः/मन्दाकिनींनदींरम्यांप्राङ्मुखास्तेययुस्तदा/प्रदक्षिणंचकुर्वाणाश्चित्रकूटंमहागिरिम्/पश्यन्धातुसहस्राणिरम्याणिविविधानिच/प्रययौतस्यपार्श्वेनससैन्योभरतस्तदा/अदूराच्चित्रकूटस्यददर्शभरतस्तदा/आश्रमंयत्रसमुनिर्भरद्वाजःकृतालयः/सतमाश्रममागम्यभरद्वाजस्यबुद्धिमान्/अवतीर्यरथात्पादौववन्देकुलनन्दनः/ततोहृष्टोभरद्वाजोभरतंवाक्यमब्रवीत्/अपिकृत्यंकृतंतातरामेणचसमागतम्/एवमुक्तस्तुभरतोभरद्वाजेनधीमता/प्रत्युवाचभरद्वाजंभरतोधर्मवत्सलः/सयाच्यमानोगुरुणामयाचदृढविक्रमः/राघवःपरमप्रीतोवसिष्ठंवाक्यमब्रवीत्/पितुःप्रतिज्ञांतामेवपालयिष्यामितत्त्वतः/चतुर्दशहिवर्षाणियप्रतिज्ञापितुर्मम/एवमुक्तोमहाप्राज्ञोवसिष्ठःप्रत्युवाचह/वाक्यज्ञोवाक्यकुशलंराघवंवचनंमहत्/एतेप्रयच्छसंहृष्टःपादुकेहेमभूषिते/अयोध्यायांमहाप्राज्ञयोगक्षेमकरेतव/एवमुक्तोवसिष्ठेनराघवःप्राङ्मुखःस्थितः/पादुकेहेमविकृतेममराज्यायतेददौ/निवृत्तोऽहमनुज्ञातोरामेणसुमहात्मना/अयोध्यामेवगच्छामिगृहीत्वापादुकेशुभे/एतच्छ्रुत्वाशुभंवाक्यंभरतस्यमहात्मनः/भरद्वाजःशुभतरंमुनिर्वाक्यमुदाहरत्/नैतच्चित्रंनरव्याघ्रशीलवृत्तवतांवर/यदार्यंत्वयितिष्ठेत्तुनिम्नेवृष्टिमिवोदकम्/अमृतःसमहाबाहुःपितादशरथस्तव/यस्यत्वमीदृशःपुत्रोधर्मात्माधर्मवत्सलः/तमृषिंतुमहात्मानमुक्तवाक्यंकृताञ्जलिः/आमन्त्रयितुमारेभेचरणावुपगृह्यच/ततःप्रदक्षिणंकृत्वाभरद्वाजंपुनःपुनः/भरतस्तुययौश्रीमानयोध्यांसहमन्त्रिभिः/यानैश्चशकटैश्चैवहयैश्नागैश्चसाचमूः/पुनर्निवृत्ताविस्तीर्णाभरतस्यानुयायिनी/ततस्तेयमुनांदिव्यांनदींतीर्त्वोर्मिमालिनीम्/ददृशुस्तांपुनःसर्वेगङ्गांशिवजलांनदीम्/तांरम्यजलसंपूर्णांसंतीर्यसहबान्धवः/शृङ्गवेरपुरंरम्यंप्रविवेशससैनिकः/शृङ्गवेरपुराद्भूयअयोध्यांसंददर्शह/भरतोदुःखसंतप्तःसारथिंचेदमब्रवीत्/सारथेपश्यविध्वस्ताअयोध्यानप्रकाशते/निराकारानिरानन्दादीनाप्रतिहतस्वना211325/स्निग्धगम्भीरघोषेणस्यन्दनेनोपयान्प्रभुः/अयोध्यांभरतःक्षिप्रंप्रविवेशमहायशाः21141/बिडालोलूकचरितामालीननरवारणाम्/तिमिराभ्याहतांकालीमप्रकाशांनिशामिव/राहुशत्रोःप्रियांपत्नींश्रियाप्रज्वलितप्रभाम्/ग्रहेणाभ्युत्थितेनैकांरोहिणीमिवपीडिताम्/अल्पोष्णक्षुब्धसलिलांघर्मोत्तप्तविहंगमाम्/लीनमीनझषग्राहांकृशांगिरिनदीमिव/विधूमामिवहेमाभामध्वराग्निसमुत्थिताम्/हविरभ्युक्षितांपश्चाच्छिखांविप्रलयंगताम्/विध्वस्तकवचांरुग्णगजवाजिरथध्वजाम्/हतप्रवीरामापन्नांचमूमिवमहाहवे/सफेनांसस्वनांभूत्वासागरस्यसमुत्थिताम्/प्रशान्तमारुतोद्धूतांजलोर्मिमिवनिःस्वनाम्/त्यक्तांयज्ञायुधैःसर्वैरभिरूपैश्चयाजकैः/सुत्याकालेविनिर्वृत्तेवेदिंगतरवामिव/गोष्ठमध्येस्थितामार्तामचरन्तींनवंतृणम्/गोवृषेणपरित्यक्तांगवांपत्नीमिवोत्सुकाम्/प्रभाकरालैःसुस्निग्धैःप्रज्वलद्भिरिवोत्तमैः/वियुक्तांमणिभिर्जात्यैर्नवांमुक्तावलीमिव/सहसाचलितांस्थानान्महींपुण्यक्षयाद्गताम्/संहृतद्युतिविस्तारांतारामिवदिवश्च्युताम्/पुष्पनद्धांवसन्तान्तेमत्तभ्रमरशालिनीम्/द्रुतदावाग्निविप्लुष्टांक्लान्तांवनलतामिव/संमूढनिगमांसर्वांसंक्षिप्तविपणापणाम्/प्रच्छन्नशशिनक्षत्रांद्यामिवाम्बुधरैर्वृताम्/क्षीणपानोत्तमैर्भिन्नैःशरावैरभिसंवृताम्/हतशौण्डामिवाकाशेपानभूमिमसंस्कृताम्/वृक्णभूमितलांनिम्नांवृक्णपात्रैःसमावृताम्/उपयुक्तोदकांभग्नांप्रपांनिपतितामिव/विपुलांविततांचैवयुक्तपाशांतरस्विनाम्/भूमौबाणैर्विनिष्कृत्तांपतितांज्यामिवायुधात्/सहसायुद्धशौण्डेनहयारोहेणवाहिताम्/निक्षिप्तभाण्डामुत्सृष्टांकिशोरीमिवदुर्बलाम्/प्रावृषिप्रविगाढायांप्रविष्टस्याभ्रमण्डलम्/प्रच्छन्नांनीलजीमूतैर्भास्करस्यप्रभामिव/भरतस्तुरथस्थःसञ्श्रीमान्दशरथात्मजः/वाहयन्तंरथश्रेष्ठंसारथिंवाक्यमब्रवीत्/किंनुखल्वद्यगम्भीरोमूर्छितोननिशम्यते/यथापुरमयोध्यायांगीतवादित्रनिःस्वनः/वारुणीमदगन्धाश्चमाल्यगन्धश्चमूर्छितः/धूपितागरुगन्धश्चनप्रवातिसमन्ततः/यानप्रवरघोषश्चस्निग्धश्चहयनिःस्वनः/प्रमत्तगजनादश्चमहांश्चरथनिःस्वनः/नेदानींश्रूयतेपुर्यामस्यांरामेविवासिते/तरुणैश्चारुवेषैश्चनरैरुन्नतगामिभिः/संपतद्भिरयोध्यायांनविभान्तिमहापथाः211427/एवंबहुविधंजल्पन्विवेशवसतिंपितुः/तेनहीनांनरेन्द्रेणसिंहहीनांगुहामिव/ततोनिक्षिप्यमातॄह्सअयोध्यायांदृढव्रतः/भरतःशोकसंतप्तोगुरूनिदमथाब्रवीत्21151/नन्दिग्रामंगमिष्यामिसर्वानामन्त्रयेऽद्यवः/तत्रदुःखमिदंसर्वंसहिष्येराघवंविना/गतश्चहिदिवंराजावनस्थश्चगुरुर्मम/रामंप्रतीक्षेराज्यायसहिराजामहायशाः/एतच्छ्रुत्वाशुभंवाक्यंभरतस्यमहात्मनः/अब्रुवन्मन्त्रिणःसर्वेवसिष्ठश्चपुरोहितः/सदृशंश्लाघनीयंचयदुक्तंभरतत्वया/वचनंभ्रातृवात्सल्यादनुरूपंतवैवतत्/नित्यंतेबन्धुलुब्धस्यतिष्ठतोभ्रातृसौहृदे/आर्यमार्गंप्रपन्नस्यनानुमन्येतकःपुमान्/मन्त्रिणांवचनंश्रुत्वायथाभिलषितंप्रियम्/अब्रवीत्सारथिंवाक्यंरथोमेयुज्यतामिति/प्रहृष्टवदनःसर्वामातॄह्समभिवाद्यसः/आरुरोहरथंश्रीमाञ्शत्रुघ्नेनसमन्वितः/आरुह्यतुरथंशीघ्रंशत्रुघ्नभरतावुभौ/ययतुःपरमप्रीतौवृतौमन्त्रिपुरोहितैः/अग्रतोपुरवस्तत्रवसिष्ठप्रमुखाद्विजाः/प्रययुःप्राङ्मुखाःसर्वेनन्दिग्रामोयतोऽभवत्/बलंचतदनाहूतंगजाश्वरथसंकुलम्/प्रययौभरतेयातेसर्वेचपुरवासिनः/रथस्थःसतुधर्मात्माभरतोभ्रातृवत्सलः/नन्दिग्रामंययौतूर्णंशिरस्याधायपादुके/ततस्तुभरतःक्षिप्रंनन्दिग्रामंप्रविश्यसः/अवतीर्यरथात्तूर्णंगुरूनिदमुवाचह/एतद्राज्यंममभ्रात्रादत्तंसंन्यासवत्स्वयम्/योगक्षेमवहेचेमेपादुकेहेमभूषिते/तमिमंपालयिष्यामिराघवागमनंप्रति/क्षिप्रंसंयोजयित्वातुराघवस्यपुनःस्वयम्/चरणौतौतुरामस्यद्रक्ष्यामिसहपादुकौ/ततोनिक्षिप्तभारोऽहंराघवेणसमागतः/निवेद्यगुरवेराज्यंभजिष्येगुरुवृत्तिताम्/राघवायचसंन्यासंदत्त्वेमेवरपादुके/राज्यंचेदमयोध्यांचधूतपापोभवामिच/अभिषिक्तेतुकाकुत्स्थेप्रहृष्टमुदितेजने/प्रीतिर्ममयशश्चैवभवेद्राज्याच्चतुर्गुणम्/एवंतुविलपन्दीनोभरतःसमहायशाः/नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यंदुःखितोमन्त्रिभिःसह/सवल्कलजटाधारीमुनिवेषधरःप्रभुः/नन्दिग्रामेऽवसद्वीरःससैन्योभरतस्तदा/रामागमनमाकाङ्क्षन्भरतोभ्रातृवत्सलः/भ्रातुर्वचनकारीचप्रतिज्ञापारगस्तदा/पादुकेत्वभिषिच्याथनन्दिग्रामेऽवसत्तदा/भरतःशासनंसर्वंपादुकाभ्यांन्यवेदयत्211525/प्रतिप्रयातेभरतेवसन्रामस्तपोवने/लक्षयामाससोद्वेगमथौत्सुक्यंतपस्विनाम्21161/येतत्रचित्रकूटस्यपुरस्तात्तापसाश्रमे/राममाश्रित्यनिरतास्तानलक्षयदुत्सुकान्/नयनैर्भृकुटीभिश्चरामंनिर्दिश्यशङ्किताः/अन्योन्यमुपजल्पन्तःशनैश्चक्रुर्मिथःकथाः/तेषामौत्सुक्यमालक्ष्यरामस्त्वात्मनिशङ्कितः/कृताञ्जलिरुवाचेदमृषिंकुलपतिंततः/नकच्चिद्भगवन्किंचित्पूर्ववृत्तमिदंमयि/दृश्यतेविकृतंयेनविक्रियन्तेतपस्विनः/प्रमादाच्चरितंकच्चित्किंचिन्नावरजस्यमे/लक्ष्मणस्यर्षिभिर्दृष्टंनानुरूपमिवात्मनः/कच्चिच्छुश्रूषमाणावःशुश्रूषणपरामयि/प्रमदाभ्युचितांवृत्तिंसीतायुक्तंनवर्तते/अथर्षिर्जरयावृद्धस्तपसाचजरांगतः/वेपमानइवोवाचरामंभूतदयापरम्/कुतःकल्याणसत्त्वायाःकल्याणाभिरतेस्तथा/चलनंतातवैदेह्यास्तपस्विषुविशेषतः/त्वन्निमित्तमिदंतावत्तापसान्प्रतिवर्तते/रक्षोभ्यस्तेनसंविग्नाःकथयन्तिमिथःकथाः/रावणावरजःकश्चित्खरोनामेहराक्षसः/उत्पाट्यतापसान्सर्वाञ्जनस्थाननिकेतनान्/धृष्टश्चजितकाशीचनृशंसःपुरुषादकः/अवलिप्तश्चपापश्चत्वांचतातनमृष्यते/त्वंयदाप्रभृतिह्यस्मिन्नाश्रमेतातवर्तसे/तदाप्रभृतिरक्षांसिविप्रकुर्वन्तितापसान्/दर्शयन्तिहिबीभत्सैःक्रूरैर्भीषणकैरपि/नानारूपैर्विरूपैश्चरूपैरसुखदर्शनैः/अप्रशस्तैरशुचिभिःसंप्रयोज्यचतापसान्/प्रतिघ्नन्त्यपरान्क्षिप्रमनार्याःपुरतःस्थितः/तेषुतेष्वाश्रमस्थानेष्वबुद्धमवलीयच/रमन्तेतापसांस्तत्रनाशयन्तोऽल्पचेतसः/अपक्षिपन्तिस्रुग्भाण्डानग्नीन्सिञ्चन्तिवारिणा/कलशांश्चप्रमृद्नन्तिहवनेसमुपस्थिते/तैर्दुरात्मभिराविष्टानाश्रमान्प्रजिहासवः/गमनायान्यदेशस्यचोदयन्त्यृषयोऽद्यमाम्/तत्पुरारामशारीरामुपहिंसांतपस्विषु/दर्शयतिहिदुष्टास्तेत्यक्ष्यामइममाश्रमम्/बहुमूलफलंचित्रमविदूरादितोवनम्/पुराणाश्रममेवाहंश्रयिष्येसगणःपुनः/खरस्त्वय्यपिचायुक्तंपुरातातप्रवर्तते/सहास्माभिरितोगच्छयदिबुद्धिःप्रवर्तते/सकलत्रस्यसंदेहोनित्यंयत्तस्यराघव/समर्थस्यापिहिसतोवासोदुःखइहाद्यते/इत्युक्तवन्तंरामस्तंराजपुत्रस्तपस्विनम्/नशशाकोत्तरैर्वाक्यैरवरोद्धुंसमुत्सुकम्/अभिनन्द्यसमापृच्छ्यसमाधायचराघवम्/सजगामाश्रमंत्यक्त्वाकुलैःकुलपतिःसह/रामःसंसाध्यत्वृषिगणमनुगमनाद्॑देशात्तस्माच्चित्कुलपतिम्/अभिवाद्यर्षिम्/सम्यक्प्रीतैस्तैरनुमतउपदिष्टार्थः॑पुण्यंवासायस्वनिलयम्/उपसंपेदे/आश्रमंत्वृषिविरहितंप्रभुः॑क्षणमपिनजहौसराघवः/राघवंहिसततमनुगतास्॑तापसाश्चर्षिचरितधृतगुणाः211626/राघवस्त्वपयातेषुतपस्विषुविचिन्तयन्/नतत्रारोचयद्वासंकारणैर्बहुभिस्तदा21171/इहमेभरतोदृष्टोमातरश्चसनागराः/साचमेस्मृतिरन्वेतितान्नित्यमनुशोचतः/स्कन्धावारनिवेशेनतेनतस्यमहात्मनः/हयहस्तिकरीषैश्चउपमर्दःकृतोभृशम्/तस्मादन्यत्रगच्छामइतिसंचिन्त्यराघवः/प्रातिष्ठतसवैदेह्यालक्ष्मणेनचसंगतः/सोऽत्रेराश्रममासाद्यतंववन्देमहायशाः/तंचापिभगवानत्रिःपुत्रवत्प्रत्यपद्यत/स्वयमातिथ्यमादिश्यसर्वमस्यसुसत्कृतम्/सौमित्रिंचमहाभागांसीतांचसमसान्त्वयत्/पत्नींचतमनुप्राप्तांवृद्धामामन्त्र्यसत्कृताम्/सान्त्वयामासधर्मज्ञःसर्वभूतहितेरतः/अनसूयांमहाभागांतापसींधर्मचारिणीम्/प्रतिगृह्णीष्ववैदेहीमब्रवीदृषिसत्तमः/रामायचाचचक्षेतांतापसींधर्मचारिणीम्/दशवर्षाण्यनावृष्ट्यादग्धेलोकेनिरन्तरम्/ययामूलफलेसृष्टेजाह्नवीचप्रवर्तिता/उग्रेणतपसायुक्तानियमैश्चाप्यलंकृता/दशवर्षसहस्राणिययातप्तंमहत्तपः/अनसूयाव्रतैस्तातप्रत्यूहाश्चनिबर्हिताः/देवकार्यनिमित्तंचययासंत्वरमाणया/दशरात्रंकृत्वारात्रिःसेयंमातेवतेऽनघ/तामिमांसर्वभूतानांनमस्कार्यांयशस्विनीम्/अभिगच्छतुवैदेहीवृद्धामक्रोधनांसदा/एवंब्रुवाणंतमृषिंतथेत्युक्त्वासराघवः/सीतामुवाचधर्मज्ञामिदंवचनमुत्तमम्/राजपुत्रिश्रुतंत्वेतन्मुनेरस्यसमीरितम्/श्रेयोऽर्थमात्मनःशीघ्रमभिगच्छतपस्विनीम्/अनसूयेतियालोकेकर्मभिःक्यातिमागता/तांशीघ्रमभिगच्छत्वमभिगम्यांतपस्विनीम्/सीतात्वेतद्वचःश्रुत्वाराघवस्यहितैषिणी/तामत्रिपत्नींधर्मज्ञामभिचक्राममैथिली/शिथिलांवलितांवृद्धांजरापाण्डुरमूर्धजाम्/सततंवेपमानाङ्गींप्रवातेकदलीयथा/तांतुसीतामहाभागामनसूयांपतिव्रताम्/अभ्यवादयदव्यग्रास्वंनामसमुदाहरत्/अभिवाद्यचवैदेहीतापसींतामनिन्दिताम्/बद्धाञ्जलिपुटाहृष्टापर्यपृच्छदनामयम्/ततःसीतांमहाभागांदृष्ट्वातांधर्मचारिणीम्/सान्त्वयन्त्यब्रवीद्धृष्टादिष्ट्याधर्ममवेक्षसे/त्यक्त्वाज्ञातिजनंसीतेमानमृद्धिंचमानिनि/अवरुद्धंवनेरामंदिष्ट्यात्वमनुगच्छसि/नगरस्थोवनस्थोवापापोवायदिवाशुभः/यासांस्त्रीणांप्रियोभर्तातासांलोकामहोदयाः/दुःशीलःकामवृत्तोवाधनैर्वापरिवर्जितः/स्त्रीणामार्यस्वभावानांपरमंदैवतंपतिः/नातोविशिष्टंपश्यामिबान्धवंविमृशन्त्यहम्/सर्वत्रयोग्यंवैदेहितपःकृतमिवाव्ययम्/नत्वेवमवगच्छन्तिगुणदोषमसत्स्त्रियः/कामवक्तव्यहृदयाभर्तृनाथाश्चरन्तियाः/प्राप्नुवन्त्ययशश्चैवधर्मभ्रंशंचमैथिलि/अकार्यवशमापन्नाःस्त्रियोयाःखलुतद्विधाः/त्वद्विधास्तुगुणैर्युक्तादृष्टलोकपरावराः/स्त्रियःस्वर्गेचरिष्यन्तियथापुण्यकृतस्तथा211728/सात्वेवमुक्तावैदेहीअनसूयानसूयया/प्रतिपूज्यवचोमन्दंप्रवक्तुमुपचक्रमे21181/नैतदाश्चर्यमार्यायायन्मांत्वमनुभाषसे/विदितंतुममाप्येतद्यथानार्याःपतिर्गुरुः/यद्यप्येषभवेद्भर्ताममार्येवृत्तवर्जितः/अद्वैधमुपवर्तव्यस्तथाप्येषमयाभवेत्/किंपुनर्योगुणश्लाघ्यःसानुक्रोशोजितेन्द्रियः/स्थिरानुरागोधर्मात्मामातृवर्तीपितृप्रियः/यांवृत्तिंवर्ततेरामःकौसल्यायांमहाबलः/तामेवनृपनारीणामन्यासामपिवर्तते/सकृद्दृष्टास्वपिस्त्रीषुनृपेणनृपवत्सलः/मातृवद्वर्ततेवीरोमानमुत्सृज्यधर्मवित्/आगच्छन्त्याश्चविजनंवनमेवंभयावहम्/समाहितंहिमेश्वश्र्वाहृदयेयत्स्थितंमम/प्राणिप्रदानकालेचयत्पुरात्वग्निसंनिधौ/अनुशिष्टाजनन्यास्मिवाक्यंतदपिमेधृतम्/नवीकृतंतुतत्सर्वंवाक्यैस्तेधर्मचारिणि/पतिशुश्रूषणान्नार्यास्तपोनान्यद्विधीयते/सावित्रीपतिशुश्रूषांकृत्वास्वर्गेमहीयते/तथावृत्तिश्चयातात्वंपतिशुश्रूषयादिवम्/वरिष्ठासर्वनारीणामेषाचदिविदेवता/रोहिणीचविनाचन्द्रंमुहूर्तमपिदृश्यते/एवंविधाश्चप्रवराःस्त्रियोभर्तृदृढव्रताः/देवलोकेमहीयन्तेपुण्येनस्वेनकर्मणा/ततोऽनसूयासंहृष्टाश्रुत्वोक्तंसीतयावचः/शिरस्याघ्रायचोवाचमैथिलींहर्षयन्त्युत/नियमैर्विविधैराप्तंतपोहिमहदस्तिमे/तत्संश्रित्यबलंसीतेछन्दयेत्वांशुचिव्रते/उपपन्नंचयुक्तंचवचनंतवमैथिलि/प्रीताचास्म्युचितंकिंतेकरवाणिब्रवीहिमे/कृतमित्यब्रवीत्सीतातपोबलसमन्विताम्/सात्वेवमुक्ताधर्मज्ञातयाप्रीततराभवत्/सफलंचप्रहर्षंतेहन्तसीतेकरोम्यहम्/इदंदिव्यंवरंमाल्यंवस्त्रमाभरणानिच/अङ्गरागंचवैदेहिमहार्हमनुलेपनम्/मयादत्तमिदंसीतेतवगात्राणिशोभयेत्/अनुरूपमसंक्लिष्टंनित्यमेवभविष्यति/अङ्गरागेणदिव्येनलिप्ताङ्गीजनकात्मजे/शोभयिष्यामिभर्तारंयथाश्रीर्विष्णुमव्ययम्/सावस्त्रमङ्गरागंचभूषणानिस्रजस्तथा/मैथिलीप्रतिजग्राहप्रीतिदानमनुत्तमम्/प्रतिगृह्यचतत्सीताप्रीतिदानंयशस्विनी/श्लिष्टाञ्जलिपुटाधीरासमुपास्ततपोधनाम्/तथासीतामुपासीनामनसूयादृढव्रता/वचनंप्रष्टुमारेभेकथांकांचिदनुप्रियाम्/स्वयंवरेकिलप्राप्तात्वमनेनयशस्विना/राघवेणेतिमेसीतेकथाश्रुतिमुपागता/तांकथांश्रोतुमिच्छामिविस्तरेणचमैथिलि/यथानुभूतंकार्त्स्न्येनतन्मेत्वंवक्तुमर्हसि/एवमुक्तातुसासीतातांततोधर्मचारिणीम्/श्रूयतामितिचोक्त्वावैकथयामासतांकथाम्/मिथिलाधिपतिर्वीरोजनकोनामधर्मवित्/क्षत्रधर्मण्यभिरतोन्यायतःशास्तिमेदिनीम्/तस्यलाङ्गलहस्तस्यकर्षतःक्षेत्रमण्डलम्/अहंकिलोत्थिताभित्त्वाजगतींनृपतेःसुता/समांदृष्ट्वानरपतिर्मुष्टिविक्षेपतत्परः/पांशुगुण्ठितसर्वाङ्गींविस्मितोजनकोऽभवत्/अनपत्येनचस्नेहादङ्कमारोप्यचस्वयम्/ममेयंतनयेत्युक्त्वास्नेहोमयिनिपातितः/अन्तरिक्षेचवागुक्ताप्रतिमामानुषीकिल/एवमेतन्नरपतेधर्मेणतनयातव/ततःप्रहृष्टोधर्मात्मापितामेमिथिलाधिपः/अवाप्तोविपुलामृद्धिंमामवाप्यनराधिपः/दत्त्वाचास्मीष्टवद्देव्यैज्येष्ठायैपुण्यकर्मणा/तयासंभाविताचास्मिस्निग्धयामातृसौहृदात्/पतिसंयोगसुलभंवयोदृष्ट्वातुमेपिता/चिन्तामभ्यगमद्दीनोवित्तनाशादिवाधनः/सदृशाच्चापकृष्टाच्चलोकेकन्यापिताजनात्/प्रधर्षणामवाप्नोतिशक्रेणापिसमोभुवि/तांधर्षणामदूरस्थांसंदृश्यात्मनिपार्थिवः/चिन्न्तार्णवगतःपारंनाससादाप्लवोयथ/अयोनिजांहिमांज्ञात्वानाध्यगच्छत्सचिन्तयन्/सदृशंचानुरूपंचमहीपालःपतिंमम/तस्यबुद्धिरियंजाताचिन्तयानस्यसंततम्/स्वयंवरंतनूजायाःकरिष्यामीतिधीमतः/महायज्ञेतदातस्यवरुणेनमहात्मना/दत्तंधनुर्वरंप्रीत्यातूणीचाक्षय्यसायकौ/असंचाल्यंमनुष्यैश्चयत्नेनापिचगौरवात्/तन्नशक्तानमयितुंस्वप्नेष्वपिनराधिपाः/तद्धनुःप्राप्यमेपित्राव्याहृतंसत्यवादिना/समवायेनरेन्द्राणांपूर्वमामन्त्र्यपार्थिवान्/इदंचधनुरुद्यम्यसज्यंयःकुरुतेनरः/तस्यमेदुहिताभार्याभविष्यतिनसंशयः/तच्चदृष्ट्वाधनुःश्रेष्ठंगौरवाद्गिरिसंनिभम्/अभिवाद्यनृपाजग्मुरशक्तास्तस्यतोलने/सुदीर्घस्यतुकालस्यराघवोऽयंमहाद्युतिः/विश्वामित्रेणसहितोयज्ञंद्रष्टुंसमागतः/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रारामःसत्यपराक्रमः/विश्वामित्रस्तुधर्मात्माममपित्रासुपूजितः/प्रोवाचपितरंतत्रराघवोरामलक्ष्मणौ/सुतौदशरथस्येमौधनुर्दर्शनकाङ्क्षिणौ/इत्युक्तस्तेनविप्रेणतद्धनुःसमुपानयत्/निमेषान्तरमात्रेणतदानम्यसवीर्यवान्/ज्यांसमारोप्यझटितिपूरयामासवीर्यवान्/तेनपूरयतावेगान्मध्येभग्नंद्विधाधनुः/तस्यशब्दोऽभवद्भीमःपतितस्याशनेरिव/ततोऽहंतत्ररामायपित्रासत्याभिसंधिना/उद्यतादातुमुद्यम्यजलभाजनमुत्तमम्/दीयमानांनतुतदाप्रतिजग्राहराघवः/अविज्ञायपितुश्छन्दमयोध्याधिपतेःप्रभोः/ततःश्वशुरमामन्त्र्यवृद्धंदशरथंनृपम्/ममपित्राअहंदत्तारामायविदितात्मने/ममचैवानुजासाध्वीऊर्मिलाप्रियदर्शना/भार्यार्थेलक्ष्मणस्यापिदत्तापित्राममस्वयम्/एवंदत्तास्मिरामायतदातस्मिन्स्वयंवरे/अनुरक्ताचधर्मेणपतिंवीर्यवतांवरम्211854/अनसूयातुधर्मज्ञाश्रुत्वातांमहतींकथाम्/पर्यष्वजतबाहुभ्यांशिरस्याघ्रायमैथिलीम्21191/व्यक्ताक्षरपदंचित्रंभाषितंमधुरंत्वया/यथास्वयंवरंवृत्तंतत्सर्वंहिश्रुतंमया/रमेऽहंकथयातेतुदृष्ढंमधुरभाषिणि/रविरस्तंगतःश्रीमानुपोह्यरजनींशिवाम्/दिवसंप्रतिकीर्णानामाहारार्थंपतत्रिणाम्/संध्याकालेनिलीनानांनिद्रार्थंश्रूयतेध्वनिः/एतेचाप्यभिषेकार्द्रामुनयःफलशोधनाः/सहिताउपवर्तन्तेसलिलाप्लुतवल्कलाः/ऋषीणामग्निहोत्रेषुहुतेषुविधिपुर्वकम्/कपोताङ्गारुणोधूमोदृश्यतेपवनोद्धतः/अल्पपर्णाहितरवोघनीभूताःसमन्ततः/विप्रकृष्टेऽपियेदेशेनप्रकाशन्तिवैदिशः/रजनीरससत्त्वानिप्रचरन्तिसमन्ततः/तपोवनमृगाह्येतेवेदितीर्थेषुशेरते/संप्रवृत्तानिशासीतेनक्षत्रसमलंकृता/ज्योत्स्नाप्रावरणश्चन्द्रोदृश्यतेऽभ्युदितोऽम्बरे/गम्यतामनुजानामिरामस्यानुचरीभव/कथयन्त्याहिमधुरंत्वयाहंपरितोषिता/अलंकुरुचतावत्त्वंप्रत्यक्षंमममैथिलि/प्रीतिंजनयमेवत्सदिव्यालंकारशोभिनी/सातदासमलंकृत्यसीतासुरसुतोपमा/प्रणम्यशिरसातस्यैरामंत्वभिमुखीययौ/तथातुभूषितांसीतांददर्शवदतांवरः/राघवःप्रीतिदानेनतपस्विन्याजहर्षच/न्यवेदयत्ततःसर्वंसीतारामायमैथिली/प्रीतिदानंतपस्विन्यावसनाभरणस्रजाम्/प्रहृष्टस्त्वभवद्रामोलक्ष्मणश्चमहारथः/मैथिल्याःसत्क्रियांदृष्ट्वामानुषेषुसुदुर्लभाम्/ततस्तांसर्वरींप्रीतःपुण्यांशशिनिभाननः/अर्चितस्तापसैःसिद्धैरुवासरघुनन्दनः/तस्यांरात्र्यांव्यतीतायामभिषिच्यहुताग्निकान्/आपृच्छेतांनरव्याघ्रौतापसान्वनगोचरान्/तावूचुस्तेवनचरास्तापसाधर्मचारिणः/वनस्यतस्यसंचारंराक्षसैःसमभिप्लुतम्/एषपन्थामहर्षीणांफलान्याहरतांवने/अनेनतुवनंदुर्गंगन्तुंराघवतेक्षमम्/इतीवतैःप्राञ्जलिभिस्तपस्विभिर्॑द्विजैःकृतस्वस्त्ययनःपरंतपः/वनंसभार्यःप्रविवेशराघवः॑सलक्ष्मणःसूर्यइवाभ्रमण्डलम्211922/3Aranyakand/प्रविश्यतुमहारण्यंदण्डकारण्यमात्मवान्/ददर्शरामोदुर्धर्षस्तापसाश्रममण्डलम्/कुशचीरपरिक्षिप्तंब्राह्म्यालक्ष्म्यासमावृतम्/यथाप्रदीप्तंदुर्धर्शंगगनेसूर्यमण्डलम्/शरण्यंसर्वभूतानांसुसमृष्टाजिरंसदा/पूजितंचोपनृत्तंचनित्यमप्सरसांगणैः/विशालैरग्निशरणैःस्रुग्भाण्डैरजिनैःकुशैः/समिद्भिस्तोयकलशैःफलमूलैश्चशोभितम्/आरण्यैश्चमहावृक्षैःपुण्यैःस्वादुफलैर्वृतम्/बलिहोमार्चितंपुण्यंब्रह्मघोषनिनादितम्/पुष्पैर्वन्यैःपरिक्षिप्तंपद्मिन्याचसपद्मया/फलमूलाशनैर्दान्तैश्चीरकृष्णाजिनाम्बरैः/सूर्यवैश्वानराभैश्चपुराणैर्मुनिभिर्वृतम्/पुण्यैशनियताहारैःशोभितंपरमर्षिभिः/तद्ब्रह्मभवनप्रख्यंब्रह्मघोषनिनादितम्/ब्रह्मविद्भिर्महाभागैर्ब्राह्मणैरुपशोभितम्/तद्दृष्ट्वाराघवःश्रीमांस्तापसाश्रममण्डलम्/अभ्यगच्छन्महातेजाविज्यंकृत्वामहद्धनुः/दिव्यज्ञानोपपन्नास्तेरामंदृष्ट्वामहर्षयः/अभ्यगच्छंस्तदाप्रीतावैदेहींचयशस्विनीम्/तेतंसोममिवोद्यन्तंदृष्ट्वावैधर्मचारिणः/मङ्गलानिप्रयुञ्जानाःप्रत्यगृह्णन्दृढव्रताः/रूपसंहननंलक्ष्मींसौकुमार्यंसुवेषताम्/ददृशुर्विस्मिताकारारामस्यवनवासिनः/वैदेहींलक्ष्मणंरामंनेत्रैरनिमिषैरिव/आश्चर्यभूतान्ददृशुःसर्वेतेवनचारिणः/अत्रैनंहिमहाभागाःसर्वभूतहितेरताः/अतिथिंपर्णशालायांराघवंसंन्यवेशयन्/ततोरामस्यसत्कृत्यविधिनापावकोपमाः/आजह्रुस्तेमहाभागाःसलिलंधर्मचारिणः/मूलंपुष्पंफलंवन्यमाश्रमंचमहात्मनः/निवेदयीत्वाधर्मज्ञास्ततःप्राञ्जलयोऽब्रुवन्/धर्मपालोजनस्यास्यशरण्यश्चमहायशाः/पूजनीयश्चमान्यश्चराजादण्डधरोगुरुः/इन्द्रस्यैवचतुर्भागःप्रजारक्षतिराघव/राजातस्माद्वनान्भोगान्भुङ्क्तेलोकनमस्कृतः/तेवयंभवतारक्ष्याभवद्विषयवासिनः/नगरस्थोवनस्थोवात्वंनोराजाजनेश्वरः/न्यस्तदण्डावयंराजञ्जितक्रोधाजितेन्द्रियाः/रक्षितव्यास्त्वयाशश्वद्गर्भभूतास्तपोधनाः/एवमुक्त्वाफलैर्मूलैःपुष्पैर्वन्यैश्चराघवम्/अन्यैश्चविविधाहारैःसलक्ष्मणमपूजयन्/तथान्येतापसाःसिद्धारामंवैश्वानरोपमाः/न्यायवृत्तायथान्यायंतर्पयामासुरीश्वरम्/कृतातिथ्योऽथरामस्तुसूर्यस्योदयनंप्रति/आमन्त्र्यसमुनीन्सर्वान्वनमेवान्वगाहत/नानामृगगणाकीर्णंशार्दूलवृकसेवितम्/ध्वस्तवृक्षलतागुल्मंदुर्दर्शसलिलाशयम्/निष्कूजनानाशकुनिझिल्लिकागणनादितम्/लक्ष्मणानुगतोरामोवनमध्यंददर्शह/वनमध्येतुकाकुत्स्थस्तस्मिन्घोरमृगायुते/ददर्शगिरिशृङ्गाभंपुरुषादंमहास्वनम्/गभीराक्षंमहावक्त्रंविकटंविषमोदरम्/बीभत्संविषमंदीर्घंविकृतंघोरदर्शनम्/वसानंचर्मवैयाघ्रंवसार्द्रंरुधिरोक्षितम्/त्रासनंसर्वभूतानांव्यादितास्यमिवान्तकम्/त्रीन्सिंहांश्चतुरोव्याघ्रान्द्वौवृकौपृषतान्दश/सविषाणंवसादिग्धंगजस्यचशिरोमहत्/अवसज्यायसेशूलेविनदन्तंमहास्वनम्/सरामोलक्ष्मणंचैवसीतांदृष्ट्वाचमैथिलीम्/अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धःप्रजाःकालइवान्तकः/सकृत्वाभैरवंनादंचालयन्निवमेदिनीम्/अङ्गेनादायवैदेहीमपक्रम्यततोऽब्रवीत्/युवांजटाचीरधरौसभार्यौक्षीणजीवितौ/प्रविष्टौदण्डकारण्यंशरचापासिधारिणौ/कथंतापसयोर्वांचवासःप्रमदयासह/अधर्मचारिणौपापौकौयुवांमुनिदूषकौ/अहंवनमिदंदुर्गंविराधोनामराक्षसः/चरामिसायुधोनित्यमृषिमांसानिभक्षयन्/इयंनारीवरारोहाममभर्याभविष्यति/युवयोःपापयोश्चाहंपास्यामिरुधिरंमृधे/तस्यैवंब्रुवतोधृष्टंविराधस्यदुरात्मनः/श्रुत्वासगर्वितंवाक्यंसंभ्रान्ताजनकात्मजा/सीताप्रावेपतोद्वेगात्प्रवातेकदलीयथा/तांदृष्ट्वाराघवःसीतांविराधाङ्कगतांशुभाम्/अब्रवील्लक्ष्मणंवाक्यंमुखेनपरिशुष्यता/पश्यसौम्यनरेन्द्रस्यजनकस्यात्मसंभवाम्/ममभार्यांशुभाचारांविराधाङ्केप्रवेशिताम्/अत्यन्तसुखसंवृद्धांराजपुत्रींयशस्विनीम्/यदभिप्रेतमस्मासुप्रियंवरवृतंचयत्/कैकेय्यास्तुसुसंवृत्तंक्षिप्रमद्यैवलक्ष्मण/यानतुष्यतिराज्येनपुत्रार्थेदीर्घदर्शिनी/ययाहंसर्वभूतानांहितःप्रस्थापितोवनम्/अद्येदानींसकामासायामातामममध्यमा/परस्पर्शात्तुवैदेह्यानदुःखतरमस्तिमे/पितुर्विनाशात्सौमित्रेस्वराज्यहरणात्तथा/इतिब्रुवतिकाकुत्स्थेबाष्पशोकपरिप्लुते/अब्रवील्लक्ष्मणःक्रुद्धोरुद्धोनागइवश्वसन्/अनाथइवभूतानांनाथस्त्वंवासवोपमः/मयाप्रेष्येणकाकुत्स्थकिमर्थंपरितप्स्यसे/शरेणनिहतस्याद्यमयाक्रुद्धेनरक्षसः/विराधस्यगतासोर्हिमहीपास्यतिशोणितम्/राज्यकामेममक्रोधोभरतेयोबभूवह/तंविराधेविमोक्ष्यामिवज्रीवज्रमिवाचले/ममभुजबलवेगवेगितः॑पततुशरोऽस्यमहान्महोरसि/व्यपनयतुतनोश्चजीवितं॑पततुततश्चमहींविघूर्णितः/अथोवाचपुनर्वाक्यंविराधःपूरयन्वनम्/आत्मानंपृच्छतेब्रूतंकौयुवांक्वगमिष्यथः/तमुवाचततोरामोराक्षसंज्वलिताननम्/पृच्छन्तंसुमहातेजाइक्ष्वाकुकुलमात्मनः/क्षत्रियोवृत्तसंपन्नौविद्धिनौवनगोचरौ/त्वांतुवेदितुमिच्छावःकस्त्वंचरसिदण्डकान्/तमुवाचविराधस्तुरामंसत्यपराक्रमम्/हन्तवक्ष्यामितेराजन्निबोधममराघव/पुत्रःकिलजयस्याहंमाताममशतह्रदा/विराधइतिमामाहुःपृथिव्यांसर्वराक्षसाः/तपसाचापिमेप्राप्ताब्रह्मणोहिप्रसादजा/शस्त्रेणावध्यतालोकेऽच्छेद्याभेद्यत्वमेवच/उत्सृज्यप्रमदामेनामनपेक्षौयथागतम्/त्वरमाणौपालयेथांनवांजीवितमाददे/तंरामःप्रत्युवाचेदंकोपसंरक्तलोचनः/राक्षसंविकृताकारंविराधंपापचेतसं/क्षुद्रधिक्त्वांतुहीनार्थंमृत्युमन्वेषसेध्रुवम्/रणेसंप्राप्स्यसेतिष्ठनमेजीवन्गमिष्यसि/ततःसज्यंधनुःकृत्वारामःसुनिशिताञ्शरान्/सुशीघ्रमभिसंधायराक्षसंनिजघानह/धनुषाज्यागुणवतासप्तबाणान्मुमोचह/रुक्मपुङ्खान्महावेगान्सुपर्णानिलतुल्यगान्/तेशरीरंविराधस्यभित्त्वाबर्हिणवाससः/निपेतुःशोणितादिग्धाधरण्यांपावकोपमाः/सविनद्यमहानादंशूलंशक्रध्वजोपमम्/प्रगृह्याशोभततदाव्यात्ताननइवान्तकः/तच्छूलंवज्रसंकाशंगगनेज्वलनोपमम्/द्वाभ्यांशराभ्यांचिच्छेदरामःशस्त्रभृतांवरः/तस्यरौद्रस्यसौमित्रिर्बाहुंसव्यंबभञ्जह/रामस्तुदक्षिणंबाहुंतरसातस्यरक्षसः/सभग्नबाहुःसंविग्नोनिपपाताशुराक्षसः/धरण्यांमेघसंकाशोवज्रभिन्नइवाचलः/इदंप्रोवाचकाकुत्स्थंविराधःपुरुषर्षभम्/कौसल्यासुप्रजास्तातरामस्त्वंविदितोमया/वैदेहीचमहाभागालक्ष्मणश्चमहायशाः/अभिशापादहंघोरांप्रविष्टोराक्षसींतनुम्/तुम्बुरुर्नामगन्धर्वःशप्तोवैश्वरणेनहि/प्रसाद्यमानश्चमयासोऽब्रवीन्मांमहायशाः/यदादाशरथीरामस्त्वांवधिष्यतिसंयुगे/तदाप्रकृतिमापन्नोभवान्स्वर्गंगमिष्यति/इतिवैश्रवणोराजारम्भासक्तमुवाचह/अनुपस्थीयमानोमांसंक्रुद्धोव्यजहारह/तवप्रसादान्मुक्तोऽहमभिशापात्सुदारुणात्/भवनंस्वंगमिष्यामिस्वस्तिवोऽस्तुपरंतप/इतोवसतिधर्मात्माशरभङ्गःप्रतापवान्/अध्यर्धयोजनेतातमहर्षिःसूर्यसंनिभः/तंक्षिप्रमभिगच्छत्वंसतेश्रेयोविधास्यति/अवटेचापिमांरामनिक्षिप्यकुशलीव्रज/रक्षसांगतसत्त्वानामेषधर्मःसनातनः/अवटेयेनिधीयन्तेतेषांलोकाःसनातनाः/एवमुक्त्वातुकाकुत्स्थंविराधःशरपीडितः/बभूवस्वर्गसंप्राप्तोन्यस्तदेहोमहाबलः/तंमुक्तकण्ठमुत्क्षिप्यशङ्कुकर्णंमहास्वनम्/विराधंप्राक्षिपच्छ्वभ्रेनदन्तंभैरवस्वनम्/ततस्तुतौकाञ्चनचित्रकार्मुकौ॑निहत्यरक्षःपरिगृह्यमैथिलीम्/विजह्रतुस्तौमुदितौमहावने॑दिविस्थितौचन्द्रदिवाकराविव/हत्वातुतंभीमबलंविराधंराक्षसंवने/ततःसीतांपरिष्वज्यसमाश्वास्यचवीर्यवान्351/अब्रवील्लक्ष्मणांरामोभ्रातरंदीप्ततेजसं/कष्टंवनमिदंदुर्गंनचस्मोवनगोचराः/अभिगच्छामहेशीघ्रंशरभङ्गंतपोधनम्/आश्रमंशरभङ्गस्यराघवोऽभिजगामह/तस्यदेवप्रभावस्यतपसाभावितात्मनः/समीपेशरभङ्गस्यददर्शमहदद्भुतम्/विभ्राजमानंवपुषासूर्यवैश्वानरोपमम्/असंस्पृशन्तंवसुधांददर्शविबुधेश्वरम्/सुप्रभाभरणंदेवंविरजोऽम्बरधारिणम्/तद्विधैरेवबहुभिःपूज्यमानंमहात्मभिः/हरिभिर्वाजिभिर्युक्तमन्तरिक्षगतंरथम्/ददर्शादूरतस्तस्यतरुणादित्यसंनिभम्/पाण्डुराभ्रघनप्रख्यंचन्द्रमण्डलसंनिभम्/अपश्यद्विमलंछत्रंचित्रमाल्योपशोभितम्/चामरव्यजनेचाग्र्येरुक्मदण्डेमहाधने/गृहीतेवननारीभ्यांधूयमानेचमूर्धनि/गन्धर्वामरसिद्धाश्चबहवःपरमर्षयः/अन्तरिक्षगतंदेवंवाग्भिरग्र्याभिरीडिरे/दृष्ट्वाशतक्रतुंतत्ररामोलक्ष्मणमब्रवीत्/येहयाःपुरुहूतस्यपुराशक्रस्यनःश्रुताः/अन्तरिक्षगतादिव्यास्तइमेहरयोध्रुवम्/इमेचपुरुषव्याघ्रयेतिष्ठन्त्यभितोरथम्/शतंशतंकुण्डलिनोयुवानःखड्गपाणयः/उरोदेशेषुसर्वेषांहाराज्वलनसंनिभाः/रूपंबिभ्रतिसौमित्रेपञ्चविंशतिवार्षिकम्/एतद्धिकिलदेवानांवयोभवतिनित्यदा/यथेमेपुरुषव्याघ्रादृश्यन्तेप्रियदर्शनाः/इहैवसहवैदेह्यामुहूर्तंतिष्ठलक्ष्मण/यावज्जनाम्यहंव्यक्तंकएषद्युतिमान्रथे/तमेवमुक्त्वासौमित्रिमिहैवस्थीयतामिति/अभिचक्रामकाकुत्स्थःशरभङ्गाश्रमंप्रति/ततःसमभिगच्छन्तंप्रेक्ष्यरामंशचीपतिः/शरभङ्गमनुज्ञाप्यविबुधानिदमब्रवीत्/इहोपयात्यसौरामोयावन्मांनाभिभाषते/निष्ठांनयततावत्तुततोमांद्रष्टुमर्हति/जितवन्तंकृतार्थंचद्रष्टाहमचिरादिमम्/कर्मह्यनेनकर्तव्यंमहदन्यैःसुदुष्करम्/इतिवज्रीतमामन्त्र्यमानयित्वाचतापसं/रथेनहरियुक्तेनययौदिवमरिंदमः/प्रयातेतुसहस्राक्षेराघवःसपरिच्छदः/अग्निहोत्रमुपासीनंशरभङ्गमुपागमत्/तस्यपादौचसंगृह्यरामःसीताचलक्ष्मणः/निषेदुस्तदनुज्ञातालब्धवासानिमन्त्रिताः/ततःशक्रोपयानंतुपर्यपृच्छत्सराघवः/शरभङ्गश्चतत्सर्वंराघवायन्यवेदयत्/मामेषवरदोरामब्रह्मलोकंनिनीषति/जितमुग्रेणतपसादुष्प्रापमकृतात्मभिः/अहंज्ञात्वानरव्याघ्रवर्तमानमदूरतः/ब्रह्मलोकंनगच्छामित्वामदृष्ट्वाप्रियातिथिम्/समागम्यगमिष्यामित्रिदिवंदेवसेवितम्/अक्षयानरशार्दूलजितालोकामयाशुभाः/ब्राह्म्याश्चनाकपृष्ठ्याश्चप्रतिगृह्णीष्वमामकान्/एवमुक्तोनरव्याघ्रःसर्वशास्त्रविशारदः/ऋषिणाशरभङ्गेनराघवोवाक्यमब्रवीत्/अहमेवाहरिष्यामिसर्वांल्लोकान्महामुने/आवासंत्वहमिच्छामिप्रदिष्टमिहकानने/राघवेणैवमुक्तस्तुशक्रतुल्यबलेनवै/शरभङ्गोमहाप्राज्ञःपुनरेवाब्रवीद्वचः/सुतीक्ष्णमभिगच्छत्वंशुचौदेशेतपस्विनम्/रमणीयेवनोद्देशेसतेवासंविधास्यति/एषपन्थानरव्याघ्रमुहूर्तंपश्यतातमाम्/यावज्जहामिगात्राणिजीर्णंत्वचमिवोरगः/ततोऽग्निंससमाधायहुत्वाचाज्येनमन्त्रवित्/शरभङ्गोमहातेजाःप्रविवेशहुताशनम्/तस्यरोमाणिकेशांश्चददाहाग्निर्महात्मनः/जीर्णंत्वचंतथास्थीनियच्चमांसंचशोणितम्/सचपावकसंकाशःकुमारःसमपद्यत/उत्थायाग्निचयात्तस्माच्छरभङ्गोव्यरोचत/सलोकानाहिताग्नीनामृषीणांचमहात्मनाम्/देवानांचव्यतिक्रम्यब्रह्मलोकंव्यरोहत/सपुण्यकर्माभुवनेद्विजर्षभः॑पितामहंसानुचरंददर्शह/पितामहश्चापिसमीक्ष्यतंद्विजं॑ननन्दसुस्वागतमित्युवाचह/शरभङ्गेदिवंप्राप्तेमुनिसंघाःसमागताः/अभ्यगच्छन्तकाकुत्स्थंरामंज्वलिततेजसं/वैखानसावालखिल्याःसंप्रक्षालामरीचिपाः/अश्मकुट्टाश्चबहवःपत्राहाराश्चतापसाः/दन्तोलूखलिनश्चैवतथैवोन्मज्जकाःपरे/मुनयःसलिलाहारावायुभक्षास्तथापरे/आकाशनिलयाश्चैवतथास्थण्डिलशायिनः/तथोर्ध्ववासिनोदान्तास्तथार्द्रपटवाससः/सजपाश्चतपोनित्यास्तथापञ्चतपोऽन्विताः/सर्वेब्राह्म्याश्रियाजुष्टादृढयोगसमाहिताः/शरभङ्गाश्रमेराममभिजग्मुश्चतापसाः/अभिगम्यचधर्मज्ञारामंधर्मभृतांवरम्/ऊचुःपरमधर्मज्ञमृषिसंघाःसमाहिताः/त्वमिक्ष्वाकुकुलस्यास्यपृथिव्याश्चमहारथः/प्रधानश्चासिनाथश्चदेवानांमघवानिव/विश्रुतस्त्रिषुलोकेषुयशसाविक्रमेणच/पितृव्रतत्वंसत्यंचत्वयिधर्मश्चपुष्कलः/त्वामासाद्यमहात्मानंधर्मज्ञंधर्मवत्सलम्/अर्थित्वान्नाथवक्ष्यामस्तच्चनःक्षन्तुमर्हसि/अधार्मस्तुमहांस्तातभवेत्तस्यमहीपतेः/योहरेद्बलिषड्भागंनचरक्षतिपुत्रवत्/युञ्जानःस्वानिवप्राणान्प्राणैरिष्टान्सुतानिव/नित्ययुक्तःसदारक्षन्सर्वान्विषयवासिनः/प्राप्नोतिशाश्वतींरामकीर्तिंसबहुवार्षिकीम्/ब्रह्मणःस्थानमासाद्यतत्रचापिमहीयते/यत्करोतिपरंधर्मंमुनिर्मूलफलाशनः/तत्रराज्ञश्चतुर्भागःप्रजाधर्मेणरक्षतः/सोऽयंब्राह्मणभूयिष्ठोवानप्रस्थगणोमहान्/त्वन्नाथोऽनाथवद्रामराक्षसैर्वध्यतेभृशम्/एहिपश्यशरीराणिमुनीनांभावितात्मनाम्/हतानांराक्षसैर्घोरैर्बहूनांबहुधावने/पम्पानदीनिवासानामनुमन्दाकिनीमपि/चित्रकूटालयानांचक्रियतेकदनंमहत्/एवंवयंनमृष्यामोविप्रकारंतपस्विनम्/क्रियमाणंवनेघोरंरक्षोभिर्भीमकर्मभिः/ततस्त्वांशरणार्थंचशरण्यंसमुपस्थिताः/परिपालयनोरामवध्यमानान्निशाचरैः/एतच्छ्रुत्वातुकाकुत्स्थस्तापसानांतपस्विनाम्/इदंप्रोवाचधर्मात्मासर्वानेवतपस्विनः/नैवमर्हथमांवक्तुमाज्ञाप्योऽहंतपस्विनम्/भवतामर्थसिद्ध्यर्थमागतोऽहंयदृच्छया/तस्यमेऽयंवनेवासोभविष्यतिमहाफलः/तपस्विनांरणेशत्रून्हन्तुमिच्छामिराक्षसान्/दत्त्वावरंचापितपोधनानां॑धर्मेधृतात्मासहलक्ष्मणेन/तपोधनैश्चापिसहार्यवृत्तः॑सुतीष्क्णमेवाभिजगामवीरः/रामस्तुसहितोभ्रात्रासीतयाचपरंतपः/सुतीक्ष्णस्याश्रमपदंजगामसहतैर्द्विजैः/सगत्वादूरमध्वानंनदीस्तीर्त्वबहूदकाः/ददर्शविपुलंशैलंमहामेघमिवोन्नतम्/ततस्तदिक्ष्वाकुवरौसततंविविधैर्द्रुमैः/काननंतौविविशतुःसीतयासहराघवौ/प्रविष्टस्तुवनंघोरंबहुपुष्पफलद्रुमम्/ददर्शाश्रममेकान्तेचीरमालापरिष्कृतम्/तत्रतापसमासीनंमलपङ्कजटाधरम्/रामःसुतीक्ष्णंविधिवत्तपोवृद्धमभाषत/रामोऽहमस्मिभगवन्भवन्तंद्रष्टुमागतः/तन्माभिवदधर्मज्ञमहर्षेसत्यविक्रम/सनिरीक्ष्यततोवीरंरामंधर्मभृतांवरम्/समाश्लिष्यचबाहुभ्यामिदंवचनमब्रवीत्/स्वागतंखलुतेवीररामधर्मभृतांवर/आश्रमोऽयंत्वयाक्रान्तःसनाथइवसाम्प्रतम्/प्रतीक्षमाणस्त्वामेवनारोहेऽहंमहायशः/देवलोकमितोवीरदेहंत्यक्त्वामहीतले/चित्रकूटमुपादायराज्यभ्रष्टोऽसिमेश्रुतः/इहोपयातःकाकुत्स्थोदेवराजःशतक्रतुः/सर्वांल्लोकाञ्जितानाहममपुण्येनकर्मणा/तेषुदेवर्षिजुष्टेषुजितेषुतपसामया/मत्प्रसादात्सभार्यस्त्वंविहरस्वसलक्ष्मणः/तमुग्रतपसंदीप्तंमहर्षिंसत्यवादिनम्/प्रत्युवाचात्मवान्रामोब्रह्माणमिववासवः/अहमेवाहरिष्यामिस्वयंलोकान्महामुने/आवासंत्वहमिच्छामिप्रदिष्टमिहकानने/भवान्सर्वत्रकुशलःसर्वभूतहितेरतः/आख्यातःशरभङ्गेनगौतमेनमहात्मना/एवमुक्तस्तुरामेणमहर्षिर्लोकविश्रुतः/अब्रवीन्मधुरंवाक्यंहर्षेणमहताप्लुतः/अयमेवाश्रमोरामगुणवान्रम्यतामिह/ऋषिसंघानुचरितःसदामूलफलैर्युतः/इममाश्रममागम्यमृगसंघामहायशाः/अटित्वाप्रतिगच्छन्तिलोभयित्वाकुतोभयाः/तच्छ्रुत्वावचनंतस्यमहर्षेर्लक्ष्मणाग्रजः/उवाचवचनंधीरोविकृष्यसशरंधनुः/तानहंसुमहाभागमृगसंघान्समागतान्/हन्यांनिशितधारेणशरेणाशनिवर्चसा/भवांस्तत्राभिषज्येतकिंस्यात्कृच्छ्रतरंततः/एतस्मिन्नाश्रमेवासंचिरंतुनसमर्थये/तमेवमुक्त्वावरदंरामःसंध्यामुपागमत्/अन्वास्यपश्चिमांसंध्यांतत्रवासमकल्पयत्/ततःशुभंतापसभोज्यमन्नं॑स्वयंसुतीक्ष्णःपुरुषर्षभाभ्याम्/ताभ्यांसुसत्कृत्यददौमहात्मा॑संध्यानिवृत्तौरजनींसमीक्ष्य/रामस्तुसहसौमित्रिःसुतीक्ष्णेनाभिपूजितः/परिणम्यनिशांतत्रप्रभातेप्रत्यबुध्यत/उत्थायतुयथाकालंराघवःसहसीतया/उपास्पृशत्सुशीतेनजलेनोत्पलगन्धिना/अथतेऽग्निंसुरांश्चैववैदेहीरामलक्ष्मणौ/काल्यंविधिवदभ्यर्च्यतपस्विशरणेवने/उदयन्न्तंदिनकरंदृष्ट्वाविगतकल्मषाः/सुतीक्ष्णमभिगम्येदंश्लक्ष्णंवचनमब्रुवन्/सुखोषिताःस्मभगवंस्त्वयापूज्येनपूजिताः/आपृच्छामःप्रयास्यामोमुनयस्त्वरयन्तिनः/त्वरामहेवयंद्रष्टुंकृत्स्नमाश्रममण्डलम्/ऋषीणांपुण्यशीलानांदण्डकारण्यवासिनाम्/अभ्यनुज्ञातुमिच्छामःसहैभिर्मुनिपुङ्गवैः/धर्मनित्यैस्तपोदान्तैर्विशिखैरिवपावकैः/अविषह्यातपोयावत्सूर्योनातिविराजिते/अमार्गेणागतांलक्ष्मींप्राप्येवान्वयवर्जितः/तावदिच्छामहेगन्तुमित्युक्त्वाचरणौमुनेः/ववन्देसहसौमित्रिःसीतयासहराघवः/तौसंस्पृशन्तौचरणावुत्थाप्यमुनिपुंगवः/गाढमालिङ्ग्यसस्नेहमिदंवचनमब्रवीत्/अरिष्टंगच्छपन्थानंरामसौमित्रिणासह/सीतयाचानयासार्धंछाययेवानुवृत्तया/पश्याश्रमपदंरम्यंदण्डकारण्यवासिनाम्/एषांतपस्विनांवीरतपसाभावितात्मनाम्/सुप्राज्यफलमूलानिपुष्पितानिवनानिच/प्रशान्तमृगयूथानिशान्तपक्षिगणानिच/फुल्लपङ्कजषडानिप्रसन्नसलिलानिच/कारण्डवविकीर्णानितटाकानिसरांसिच/द्रक्ष्यसेदृष्टिरम्याणिगिरिप्रस्रवणानिच/रमणीयान्यरण्यानिमयूराभिरुतानिच/गम्यतांवत्ससौमित्रेभवानपिचगच्छतु/आगन्तव्यंचतेदृष्ट्वापुनरेवाश्रमंमम/एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वाकाकुत्स्थःसहलक्ष्मणः/प्रदक्षिणंमुनिंकृताप्रस्थातुमुपचक्रमे/ततःशुभतरेतूणीधनुषीचायतेक्षणा/ददौसीतातयोर्भ्रात्रोःखड्गौचविमलौततः/आबध्यचशुभेतूणीचापेचादायसस्वने/निष्क्रान्तावाश्रमाद्गन्तुमुभौतौरामलक्ष्मणौ/सुतीक्ष्णेनाभ्यनुज्ञातंप्रस्थितंरघुनन्दनम्/वैदेहीस्निग्धयावाचाभर्तारमिदमब्रवीत्/अयंधर्मःसुसूक्ष्मेणविधिनाप्राप्यतेमहान्/निवृत्तेनचशक्योऽयंव्यसनात्कामजादिह/त्रीण्येवव्यसनान्यत्रकामजानिभवन्त्युत/मिथ्यावाक्यंपरमकंतस्माद्गुरुतरावुभौ/परदाराभिगमनंविनावैरंचरौद्रता/मिथ्यावाक्यंनतेभूतंनभविष्यतिराघव/कुतोऽभिलषणंस्त्रीणांपरेषांधर्मनाशनम्/तच्चसर्वंमहाबाहोशक्यंवोढुंजितेन्द्रियैः/तववश्येन्द्रियत्वंचजानामिशुभदर्शन/तृतीयंयदिदंरौद्रंपरप्राणाभिहिंसनम्/निर्वैरंक्रियतेमोहात्तच्चतेसमुपस्थितम्/प्रतिज्ञातस्त्वयावीरदण्डकारण्यवासिनाम्/ऋषीणांरक्षणार्थायवधःसंयतिरक्षसाम्/एतन्निमित्तंचवनंदण्डकाइतिविश्रुतम्/प्रस्थितस्त्वंसहभ्रात्राधृतबाणशरासनः/ततस्त्वांप्रस्थितंदृष्ट्वाममचिन्ताकुलंमनः/त्वद्वृत्तंचिन्तयन्त्यावैभवेन्निःश्रेयसंहितम्/नहिमेरोचतेवीरगमनंदण्डकान्प्रति/कारणंतत्रवक्ष्यामिवदन्त्याःश्रूयतांमम/त्वंहिबाणधनुष्पाणिर्भ्रात्रासहवनंगतः/दृष्ट्वावनचरान्सर्वान्कच्चित्कुर्याःशरव्ययम्/क्षत्रियाणामिहधनुर्हुताशस्येन्धनानिच/समीपतःस्थितंतेजोबलमुच्छ्रयतेभृशम्/पुराकिलमहाबाहोतपस्वीसत्यवाक्शुचिः/कस्मिंश्चिदभवत्पुण्येवनेरतमृगद्विजे/तस्यैवतपसोविघ्नंकर्तुमिन्द्रःशचीपतिः/खड्गपाणिरथागच्छदाश्रमंभटरूपधृक्/तस्मिंस्तदाश्रमपदेनिहितःखड्गउत्तमः/सन्यासविधिनादत्तःपुण्येतपसितिष्ठतः/सतच्छस्त्रमनुप्राप्यन्यासरक्षणतत्परः/वनेतुविचरत्येवरक्षन्प्रत्ययमात्मनः/यत्रगच्छत्युपादातुंमूलानिचफलानिच/नविनायातितंखड्गंन्यासरक्षणतत्परः/नित्यंशस्त्रंपरिवहन्क्रमेणसतपोधनः/चकाररौद्रींस्वांबुद्धिंत्यक्त्वातपसिनिश्चयम्/ततःसरौद्राभिरतःप्रमत्तोऽधर्मकर्षितः/तस्यशस्त्रस्यसंवासाज्जगामनरकंमुनिः/स्नेहाच्चबहुमानाच्चस्मारयेत्वांनशिक्षये/नकथंचनसाकार्याहृहीतधनुषात्वया/बुद्धिर्वैरंविनाहन्तुंराक्षसान्दण्डकाश्रितान्/अपराधंविनाहन्तुंलोकान्वीरनकामये/क्षत्रियाणांतुवीराणांवनेषुनियतात्मनाम्/धनुषाकार्यमेतावदार्तानामभिरक्षणम्/क्वचशस्त्रंक्वचवनंक्वचक्षात्रंतपःक्वच/व्याविद्धमिदमस्माभिर्देशधर्मस्तुपूज्यताम्/तदार्यकलुषाबुद्धिर्जायतेशस्त्रसेवनात्/पुनर्गत्वात्वयोध्यायांक्षत्रधर्मंचरिष्यसि/अक्षयातुभवेत्प्रीतिःश्वश्रूश्वशुरयोर्मम/यदिराज्यंहिसंन्यस्यभवेस्त्वंनिरतोमुनिः/धर्मादर्थःप्रभवतिधर्मात्प्रभवतेसुखम्/धर्मेणलभतेसर्वंधर्मसारमिदंजगत्/आत्मानंनियमैस्तैस्तैःकर्षयित्वाप्रयत्नतः/प्राप्यतेनिपुणैर्धर्मोनसुखाल्लभ्यतेसुखम्/नित्यंशुचिमतिःसौम्यचरधर्मंतपोवने/सर्वंहिविदितंतुभ्यंत्रैलोक्यमपितत्त्वतः/स्त्रीचापलादेतदुदाहृतंमे॑धर्मंचवक्तुंतवकःसमर्थः/विचार्यबुद्ध्यातुसहानुजेन॑यद्रोचतेतत्कुरुमाचिरेण/वाक्यमेतत्तुवैदेह्याव्याहृतंभर्तृभक्तया/श्रुत्वाधर्मेस्थितोरामःप्रत्युवाचाथमैथिलीम्/हितमुक्तंत्वयादेविस्निग्धयासदृशंवचः/कुलंव्यपदिशन्त्याचधर्मज्ञेजनकात्मजे/किंतुवक्ष्याम्यहंदेवित्वयैवोक्तमिदंवचः/क्षत्रियैर्धार्यतेचापोनार्तशब्दोभवेदिति/तेचार्तादण्डकारण्येमुनयःसंशितव्रताः/मांसीतेस्वयमागम्यशरण्याःशरणंगताः/वसन्तोधर्मनिरतावनेमूलफलाशनाः/नलभन्तेसुखंभीताराक्षसैःक्रूरकर्मभिः/कालेकालेचनिरतानियमैर्विविधैर्वने/भक्ष्यन्तेराक्षसैर्भीमैर्नरमांसोपजीविभिः/तेभक्ष्यमाणामुनयोदण्डकारण्यवासिनः/अस्मानभ्यवपद्येतिमामूचुर्द्विजसत्तमाः/मयातुवचनंश्रुत्वातेषामेवंमुखाच्च्युतम्/कृत्वाचरणशुश्रूषांवाक्यमेतदुदाहृतम्/प्रसीदन्तुभवन्तोमेह्रीरेषाहिममातुला/यदीदृशैरहंविप्रैरुपस्थेयैरुपस्थितः/किंकरोमीतिचमयाव्याहृतंद्विजसंनिधौ/सर्वैरेवसमागम्यवागियंसमुदाहृता/राक्षसैर्दण्डकारण्येबहुभिःकामरूपिभिः/अर्दिताःस्मभृशंरामभवान्नस्त्रातुमर्हति/होमकालेतुसंप्राप्तेपर्वकालेषुचानघ/धर्षयन्तिस्मदुर्धर्षाराक्षसाःपिशिताशनाः/राक्षसैर्धर्षितानांचतापसानांतपस्विनाम्/गतिंमृगयमाणानांभवान्नःपरमागतिः/कामंतपःप्रभावेनशक्ताहन्तुंनिशाचरान्/चिरार्जितंतुनेच्छामस्तपःखण्डयितुंवयम्/बहुविघ्नंतपोनित्यंदुश्चरंचैवराघव/तेनशापंनमुञ्चामोभक्ष्यमाणाश्चराक्षसैः/तदर्द्यमानान्रक्षोभिर्दण्डकारण्यवासिभिः/रक्षनस्त्वंसहभ्रात्रात्वन्नाथाहिवयंवने/मयाचैतद्वचःश्रुत्वाकार्त्स्न्येनपरिपालनम्/ऋषीणांदण्डकारण्येसंश्रुतंजनकात्मजे/संश्रुत्यचनशक्ष्यामिजीवमानःप्रतिश्रवम्/मुनीनामन्यथाकर्तुंसत्यमिष्टंहिमेसदा/अप्यहंजीवितंजह्यांत्वांवासीतेसलक्ष्मणाम्/नतुप्रतिज्ञांसंश्रुत्यब्राह्मणेभ्योविशेषतः/तदवश्यंमयाकार्यमृषीणांपरिपालनम्/अनुक्तेनापिवैदेहिप्रतिज्ञायतुकिंपुनः/ममस्नेहाच्चसौहार्दादिदमुक्तंत्वयावचः/परितुष्टोऽस्म्यहंसीतेनह्यनिष्टोऽनुशिष्यते/सदृशंचानुरूपंचकुलस्यतवशोभने/इत्येवमुक्त्वावचनंमहात्मासीतांप्रियांमैथिलराजपुत्रीम्/रामोधनुष्मान्सहलक्ष्मणेनजगामरम्याणितपोवनानि/अग्रतःप्रययौरामःसीतामध्येसुमध्यमा/पृष्ठतस्तुधनुष्पाणिर्लक्ष्मणोऽनुजगामह3111/तौपश्यमानौविविधाञ्शैलप्रस्थान्वनानिच/नदीश्चविविधारम्याजग्मतुःसहसीतया/सारसांश्चक्रवाकांश्चनदीपुलिनचारिणः/सरांसिचसपद्मानियुतानिजलजैःखगैः/यूथबद्धांश्चपृषतान्मदोन्मत्तान्विषाणिनः/महिषांश्चवराहांश्चगजांश्चद्रुमवैरिणः/तेगत्वादूरमध्वानंलम्बमानेदिवाकरे/ददृशुःसहितारम्यंतटाकंयोजनायतम्/पद्मपुष्करसंबाधंगजयूथैरलंकृतम्/सारसैर्हंसकादम्बैःसंकुलंजलचारिभिः/प्रसन्नसलिलेरम्यतस्मिन्सरसिशुश्रुवे/गीतवादित्रनिर्घोषोनतुकश्चनदृश्यते/ततःकौतूहलाद्रामोलक्ष्मणश्चमहारथः/मुनिंधर्मभृतंनामप्रष्टुंसमुपचक्रमे/इदमत्यद्भुतंश्रुत्वासर्वेषांनोमहामुने/कौतूहलंमहज्जातंकिमिदंसाधुकथ्यताम्/तेनैवमुक्तोधर्मात्माराघवेणमुनिस्तदा/प्रभावंसरसःकृत्स्नमाख्यातुमुपचक्रमे/इदंपञ्चाप्सरोनामतटाकंसार्वकालिकम्/निर्मितंतपसाराममुनिनामाण्डकर्णिना/सहितेपेतपस्तीव्रंमाण्डकर्णिर्महामुनिः/दशवर्षसहस्राणिवायुभक्षोजलाश्रय/ततःप्रव्यथिताःसर्वेदेवाःसाग्निपुरोगमाः/अब्रुवन्वचनंसर्वेपरस्परसमागताः/अस्मकंकस्यचित्स्थानमेषप्रार्थयतेमुनिः/ततःकर्तुंतपोविघ्नंसर्वैर्देवैर्नियोजिताः/प्रधानाप्सरसःपञ्चविद्युच्चलितवर्चसः/अप्सरोभिस्ततस्ताभिर्मुनिर्दृष्टपरावरः/नीतोमदनवश्यत्वंसुराणांकार्यसिद्धये/ताश्चैवाप्सरसःपञ्चमुनेःपत्नीत्वमागताः/तटाकेनिर्मितंतासामस्मिन्नन्तर्हितंगृहम्/तत्रैवाप्सरसःपञ्चनिवसन्त्योयथासुखम्/रमयन्तितपोयोगान्मुनिंयौवनमास्थितम्/तासांसंक्रीडमानानामेषवादित्रनिःस्वनः/श्रूयतेभूषणोन्मिश्रोगीतशब्दोमनोहरः/आश्चर्यमितितस्यैतद्वचनंभावितात्मनः/राघवःप्रतिजग्राहसहभ्रात्रामहायशाः/एवंकथयमानस्यददर्शाश्रममण्डलम्/कुशचीरपरिक्षिप्तंनानावृक्षसमावृतम्/प्रविश्यसहवैदेह्यालक्ष्मणेनचराघवः/तदातस्मिन्सकाकुत्स्थःश्रीमत्याश्रममण्डले/उषित्वासुसुखंतत्रपूर्ज्यमानोमहर्षिभिः/जगामचाश्रमांस्तेषांपर्यायेणतपस्विनाम्/येषामुषितवान्पूर्वंसकाशेसमहास्त्रवित्/क्वचित्परिदशान्मासानेकंसंवत्सरंक्वचित्/क्वचिच्चचतुरोमासान्पञ्चषट्चापरान्क्वचित्/अपरत्राधिकान्मासानध्यर्धमधिकंक्वचित्/त्रीन्मासानष्टमासांश्चराघवोन्यवसत्सुखम्/तथासंवसतस्तस्यमुनीनामाश्रमेषुवै/रमतश्चानुकुल्येनययुःसंवत्सरादश/परिसृत्यचधर्मज्ञोराघवःसहसीतया/सुतीक्ष्णस्याश्रमंश्रीमान्पुनरेवाजगामह/सतमाश्रममागम्यमुनिभिःप्रतिपूजितः/तत्रापिन्यवसद्रामःकंचित्कालमरिंदमः/अथाश्रमस्थोविनयात्कदाचित्तंमहामुनिम्/उपासीनःसकाकुत्स्थःसुतीक्ष्णमिदमब्रवीत्/अस्मिन्नरण्येभगवन्नगस्त्योमुनिसत्तमः/वसतीतिमयानित्यंकथाःकथयतांश्रुतम्/नतुजानामितंदेशंवनस्यास्यमहत्तया/कुत्राश्रमपदंपुण्यंमहर्षेस्तस्यधीमतः/प्रसादात्तत्रभवतःसानुजःसहसीतया/अगस्त्यमभिगच्छेयमभिवादयितुंमुनिम्/मनोरथोमहानेषहृदिसंपरिवर्तते/यदहंतंमुनिवरंशुश्रूषेयमपिस्वयम्/इतिरामस्यसमुनिःश्रुत्वाधर्मात्मनोवचः/सुतीक्ष्णःप्रत्युवाचेदंप्रीतोदशरथात्मजम्/अहमप्येतदेवत्वांवक्तुकामःसलक्ष्मणम्/अगस्त्यमभिगच्छेतिसीतयासहराघव/दिष्ट्यात्विदानीमर्थेऽस्मिन्स्वयमेवब्रवीषिमाम्/अहमाख्यासितेवत्सयत्रागस्त्योमहामुनिः/योजनान्याश्रमात्तातयाहिचत्वारिवैततः/दक्षिणेनमहाञ्श्रीमानगस्त्यभ्रातुराश्रमः/स्थलप्रायेवनोद्देशेपिप्पलीवनशोभिते/बहुपुष्पफलेरम्येनानाशकुनिनादिते/पद्मिन्योविविधास्तत्रप्रसन्नसलिलाःशिवाः/हंसकारण्डवाकीर्णाश्चक्रवाकोपशोभिताः/तत्रैकांरजनीमुष्यप्रभातेरामगम्यताम्/दक्षिणांदिशमास्थायवनखण्डस्यपार्श्वतः/तत्रागस्त्याश्रमपदंगत्वायोजनमन्तरम्/रमणीयेवनोद्देशेबहुपादपसंवृते/रंस्यतेतत्रवैदेहीलक्ष्मणश्चत्वयासह/सहिरम्योवनोद्देशोबहुपादपसंकुलः/यदिबुद्धिःकृताद्रष्टुमगस्त्यंतंमहामुनिम्/अद्यैवगमनेबुद्धिंरोचयस्वमहायशः/इतिरामोमुनेःश्रुत्वासहभ्रात्राभिवाद्यच/प्रतस्थेऽगस्त्यमुद्दिश्यसानुजःसहसीतया/पश्यन्वनानिचित्राणिपर्वपांश्चाभ्रसंनिभान्/सरांसिसरितश्चैवपथिमार्गवशानुगाः/सुतीक्ष्णेनोपदिष्टेनगत्वातेनपथासुखम्/इदंपरमसंहृष्टोवाक्यंलक्ष्मणमब्रवीत्/एतदेवाश्रमपदंनूनंतस्यमहात्मनः/अगस्त्यस्यमुनेर्भ्रातुर्दृश्यतेपुण्यकर्मणः/यथाहीमेवनस्यास्यज्ञाताःपथिसहस्रशः/संनताःफलभरेणपुष्पभारेणचद्रुमाः/पिप्पलीनांचपक्वानांवनादस्मादुपागतः/गन्धोऽयंपवनोत्क्षिप्तःसहसाकटुकोदयः/तत्रतत्रचदृश्यन्तेसंक्षिप्ताःकाष्ठसंचयाः/लूनाश्चपथिदृश्यन्तेदर्भावैदूर्यवर्चसः/एतच्चवनमध्यस्थंकृष्णाभ्रशिखरोपमम्/पावकस्याश्रमस्थस्यधूमाग्रंसंप्रदृश्यते/विविक्तेषुचतीर्थेषुकृतस्नानाद्विजातयः/पुष्पोपहारंकुर्वन्तिकुसुमैःस्वयमार्जितैः/तत्सुतीक्ष्णस्यवचनंयथासौम्यमयाश्रुतम्/अगस्त्यस्याश्रमोभ्रातुर्नूनमेषभविष्यति/निगृह्यतरसामृत्युंलोकानांहितकाम्यया/यस्यभ्रात्राकृतेयंदिक्शरण्यापुण्यकर्मणा/इहैकदाकिलक्रूरोवातापिरपिचेल्वलः/भ्रातरौसहितावास्तांब्राह्मणघ्नौमहासुरौ/धारयन्ब्राह्मणंरूपमिल्वलःसंस्कृतंवदन्/आमन्त्रयतिविप्रान्सश्राद्धमुद्दिश्यनिर्घृणः/भ्रातरंसंस्कृतंभ्राताततस्तंमेषरूपिणम्/तान्द्विजान्भोजयामासश्राद्धदृष्टेनकर्मणा/ततोभुक्तवतांतेषांविप्राणामिल्वलोऽब्रवीत्/वातापेनिष्क्रमस्वेतिस्वरेणमहतावदन्/ततोभ्रातुर्वचःश्रुत्वावातापिर्मेषवन्नदन्/भित्त्वाभित्वाशरीराणिब्राह्मणानांविनिष्पतत्/ब्राह्मणानांसहस्राणितैरेवंकामरूपिभिः/विनाशितानिसंहत्यनित्यशःपिशिताशनैः/अगस्त्येनतदादेवैःप्रार्थितेनमहर्षिणा/अनुभूयकिलश्राद्धेभक्षितःसमहासुरः/ततःसंपन्नमित्युक्त्वादत्त्वाहस्तावसेचनम्/भ्रातरंनिष्क्रमस्वेतिइल्वलःसोऽभ्यभाषत/तंतथाभाषमाणंतुभ्रातरंविप्रघातिनम्/अब्रवीत्प्रहसन्धीमानगस्त्योमुनिसत्तमः/कुतोनिष्क्रमितुंशक्तिर्मयाजीर्णस्यरक्षसः/भ्रातुस्तेमेषरूपस्यगतस्ययमसादनम्/अथतस्यवचःश्रुत्वाभ्रातुर्निधनसंश्रितम्/प्रधर्षयितुमारेभेमुनिंक्रोधान्निशाचरः/सोऽभ्यद्रवद्द्विजेन्द्रंतंमुनिनादीप्ततेजसा/चक्षुषानलकल्पेननिर्दग्धोनिधनंगतः/तस्यायमाश्रमोभ्रातुस्तटाकवनशोभितः/विप्रानुकम्पयायेनकर्मेदंदुष्करंकृतम्/एवंकथयमानस्यतस्यसौमित्रिणासह/रामस्यास्तंगतःसूर्यःसंध्याकालोऽभ्यवर्तत/उपास्यपश्चिमांसंध्यांसहभ्रात्रायथाविधि/प्रविवेशाश्रमपदंतमृषिंचाभ्यवादयन्/सम्यक्प्रतिगृहीतस्तुमुनिनातेनराघवः/न्यवसत्तांनिशामेकांप्राश्यमूलफलानिच/तस्यांरात्र्यांव्यतीतायांविमलेसूर्यमण्डले/भ्रातरंतमगस्त्यस्यआमन्त्रयतराघवः/अभिवादयेत्वाभगवन्सुखमध्युषितोनिशाम्/आमन्त्रयेत्वांगच्छामिगुरुंतेद्रष्टुमग्रजम्/गम्यतामितितेनोक्तोजगामरघुनन्दनः/यथोद्दिष्टेनमार्गेणवनंतच्चावलोकयन्/नीवारान्पनसांस्तालांस्तिमिशान्वञ्जुलान्धवान्/चिरिबिल्वान्मधूकांश्चबिल्वानपिचतिन्दुकान्/पुष्पितान्पुष्पिताग्राभिर्लताभिरनुवेष्टितान्/ददर्शरामःशतशस्तत्रकान्तारपादपान्/हस्तिहस्तैर्विमृदितान्वानरैरुपशोभितान्/मत्तैःशकुनिसंघैश्चशतशःप्रतिनादितान्/ततोऽब्रवीत्समीपस्थंरामोराजीवलोचनः/पृष्ठतोऽनुगतंवीरंलक्ष्मणंलक्ष्मिवर्धनम्/स्निग्धपत्रायथावृक्षायथाक्षान्तामृगद्विजाः/आश्रमोनातिदूरस्थोमहर्षेर्भावितात्मनः/अगस्त्यइतिविख्यातोलोकेस्वेनैवकर्मणा/आश्रमोदृश्यतेतस्यपरिश्रान्तश्रमापहः/प्राज्यधूमाकुलवनश्चीरमालापरिष्कृतः/प्रशान्तमृगयूथश्चनानाशकुनिनादितः/निगृह्यतरसामृत्युंलोकानांहितकाम्यया/दक्षिणादिक्कृतायेनशरण्यापुण्यकर्मणा/तस्येदमाश्रमपदंप्रभावाद्यस्यराक्षसैः/दिगियंदक्षिणात्रासाद्दृश्यतेनोपभुज्यते/यदाप्रभृतिचाक्रान्तादिगियंपुण्यकर्मणा/तदाप्रभृतिनिर्वैराःप्रशान्तारजनीचराः/नाम्नाचेयंभगवतोदक्षिणादिक्प्रदक्षिणा/प्रथितात्रिषुलोकेषुदुर्धर्षाक्रूरकर्मभिः/मार्गंनिरोद्धुंसततंभास्करस्याचलोत्तमः/संदेशंपालयंस्तस्यविन्ध्यशौलोनवर्धते/अयंदीर्घायुषस्तस्यलोकेविश्रुतकर्मणः/अगस्त्यस्याश्रमःश्रीमान्विनीतमृगसेवितः/एषलोकार्चितःसाधुर्हितेनित्यंरतःसताम्/अस्मानधिगतानेषश्रेयसायोजयिष्यति/आराधयिष्याम्यत्राहमगस्त्यंतंमहामुनिम्/शेषंचवनवासस्यसौम्यवत्स्याम्यहंप्रभो/अत्रदेवाःसगन्धर्वाःसिद्धाश्चपरमर्षयः/अगस्त्यंनियताहारंसततंपर्युपासते/नात्रजीवेन्मृषावादीक्रूरोवायदिवाशठः/नृशंसःकामवृत्तोवामुनिरेषतथाविधः/अत्रदेवाश्चयक्षाश्चनागाश्चपतगैःसह/वसन्तिनियताहारोधर्ममाराधयिष्णवः/अत्रसिद्धामहात्मानोविमानैःसूर्यसंनिभैः/त्यक्त्वादेहान्नवैर्देहैःस्वर्याताःपरमर्षयः/यक्षत्वममरत्वंचराज्यानिविविधानिच/अत्रदेवाःप्रयच्छन्तिभूतैराराधिताःशुभैः/आगताःस्माश्रमपदंसौमित्रेप्रविशाग्रतः/निवेदयेहमांप्राप्तमृषयेसहसीतया/सप्रविश्याश्रमपदंलक्ष्मणोराघवानुजः/अगस्त्यशिष्यमासाद्यवाक्यमेतदुवाचह/राजादशरथोनामज्येष्ठस्तस्यसुतोबली/रामःप्राप्तोमुनिंद्रष्टुंभार्ययासहसीतया/लक्ष्मणोनामतस्याहंभ्रातात्ववरजोहितः/अनुकूलश्चभक्तश्चयदितेश्रोत्रमागतः/तेवयंवनमत्युग्रंप्रविष्टाःपितृशासनात्/द्रष्टुमिच्छामहेसर्वेभगवन्तंनिवेद्यताम्/तस्यतद्वचनंश्रुत्वालक्ष्मणस्यतपोधनः/तथेत्युक्त्वाग्निशरणंप्रविवेशनिवेदितुम्/सप्रविश्यमुनिश्रेष्ठंतपसादुष्प्रधर्षणम्/कृताञ्जलिरुवाचेदंरामागमनमञ्जसा/पुत्रौदशरथस्येमौरामोलक्ष्मणएवच/प्रविष्टावाश्रमपदंसीतयासहभार्यया/द्रष्टुंभवन्तमायातौशुश्रूषार्थमरिंदमौ/यदत्रानन्तरंतत्त्वमाज्ञापयितुमर्हसि/ततःशिष्यादुपश्रुत्यप्राप्तंरामंसलक्ष्मणम्/वैदेहींचमहाभागामिदंवचनमब्रवीत्/दिष्ट्यारामश्चिरस्याद्यद्रष्टुंमांसमुपागतः/मनसाकाङ्क्षितंह्यस्यमयाप्यागमनंप्रति/गम्यतांसत्कृतोरामःसभार्यःसहलक्ष्मणः/प्रवेश्यतांसमीपंमेकिंचासौनप्रवेशितः/एवमुक्तस्तुमुनिनाधर्मज्ञेनमहात्मना/अभिवाद्याब्रवीच्छिष्यस्तथेतिनियताञ्जलिः/ततोनिष्क्रम्यसंभ्रान्तःशिष्योलक्ष्मणमब्रवीत्/क्वासौरामोमुनिंद्रष्टुमेतुप्रविशतुस्वयम्/ततोगत्वाश्रमपदंशिष्येणसहलक्ष्मणः/दर्शयामासकाकुत्स्थंसीतांचजनकात्मजाम्/तंशिष्यःप्रश्रितंवाक्यमगस्त्यवचनंब्रुवन्/प्रावेशयद्यथान्यायंसत्कारार्थंसुसत्कृतम्/प्रविवेशततोरामःसीतयासहलक्ष्मणः/प्रशान्तहरिणाकीर्णमाश्रमंह्यवलोकयन्/सतत्रब्रह्मणःस्थानमग्नेःस्थानंतथैवच/विष्णोःस्थानंमहेन्द्रस्यस्थानंचैवविवस्वतः/सोमस्थानंभगस्थानंस्थानंकौबेरमेवच/धातुर्विधातुःस्थानंचवायोःस्थानंतथैवच/ततःशिष्यैःपरिवृतोमुनिरप्यभिनिष्पतत्/तंददर्शाग्रतोरामोमुनीनांदीप्ततेजसं/अब्रवीद्वचनंवीरोलक्ष्मणंलक्ष्मिवर्धनम्/एषलक्ष्मणनिष्क्रामत्यगस्त्योभगवानृषिः/औदार्येणावगच्छामिनिधानंतपसामिमम्/एवमुक्त्वामहाबाहुरगस्त्यंसूर्यवर्चसं/जग्राहपरमप्रीतस्तस्यपादौपरंतपः/अभिवाद्यतुधर्मात्मातस्थौरामःकृताञ्जलिः/सीतयासहवैदेह्यातदारामसलक्ष्मणः/प्रतिगृह्यचकाकुत्स्थमर्चयित्वासनोदकैः/कुशलप्रश्नमुक्त्वाचआस्यतामितिसोऽब्रवीत्/अग्निंहुत्वाप्रदायार्घ्यमतिथिंप्रतिपूज्यच/वानप्रस्थेनधर्मेणसतेषांभोजनंददौ/प्रथमंचोपविश्याथधर्मज्ञोमुनिपुंगवः/उवाचराममासीनंप्राञ्जलिंधर्मकोविदम्/अन्यथाखलुकाकुत्स्थतपस्वीसमुदाचरन्/दुःसाक्षीवपरेलोकेस्वानिमांसानिभक्षयेत्/राजासर्वस्यलोकस्यधर्मचारीमहारथः/पूजनीयश्चमान्यश्चभवान्प्राप्तःप्रियातिथिः/एवमुक्त्वाफलैर्मूलैःपुष्पैश्चान्यैश्चराघवम्/पूजयित्वायथाकामंपुनरेवततोऽब्रवीत्/इदंदिव्यंमहच्चापंहेमवज्रविभूषितम्/वैष्णवंपुरुषव्याघ्रनिर्मितंविश्वकर्मणा/अमोघःसूर्यसंकाशोब्रह्मदत्तःशरोत्तमः/दत्तोमममहेन्द्रेणतूणीचाक्षयसायकौ/संपूर्णौनिशितैर्बाणैर्ज्वलद्भिरिवपावकैः/महाराजतकोशोऽयमसिर्हेमविभूषितः/अनेनधनुषारामहत्वासंख्येमहासुरान्/आजहारश्रियंदीप्तांपुराविष्णुर्दिवौकसाम्/तद्धनुस्तौचतूणीरौशरंखड्गंचमानद/जयायप्रतिगृह्णीष्ववज्रंवज्रधरोयथा/एवमुक्त्वामहातेजाःसमस्तंतद्वरायुधम्/दत्त्वारामायभगवानगस्त्यःपुनरब्रवीत्/रामप्रीतोऽस्मिभद्रंतेपरितुष्टोऽस्मिलक्ष्मण/अभिवादयितुंयन्मांप्राप्तौस्थःसहसीतया/अध्वश्रमेणवांखेदोबाधतेप्रचुरश्रमः/व्यक्तमुत्कण्ठतेचापिमैथिलीजनकात्मजा/एषाहिसुकुमारीचदुःखैश्चनविमानिता/प्राज्यदोषंवनंप्रप्ताभर्तृस्नेहप्रचोदिता/यथैषारमतेरामइहसीतातथाकुरु/दुष्करंकृतवत्येषावनेत्वामनुगच्छती/एषाहिप्रकृतिःस्त्रीणामासृष्टेरघुनन्दन/समस्थमनुरज्यन्तेविषमस्थंत्यजन्तिच/शतह्रदानांलोलत्वंशस्त्राणांतीक्ष्णतांतथा/गरुडानिलयोःशैघ्र्यमनुगच्छन्तियोषितः/इयंतुभवतोभार्यादोषैरेतैर्विवर्जिताः/श्लाघ्याचव्यपदेश्याचयथादेवीह्यरुन्धती/अलंकृतोऽयंदेशश्चयत्रसौमित्रिणासह/वैदेह्याचानयारामवत्स्यसित्वमरिंदम/एवमुक्तस्तुमुनिनाराघवःसंयताञ्जलिः/उवाचप्रश्रितंवाक्यमृषिंदीप्तमिवानलम्/धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मियस्यमेमुनिपुंगवः/गुणैःसभ्रातृभार्यस्यवरदःपरितुष्यति/किंतुव्यादिशमेदेशंसोदकंबहुकाननम्/यत्राश्रमपदंकृत्वावसेयंनिरतःसुखम्/ततोऽब्रवीन्मुनिश्रेष्ठःश्रुत्वारामस्यभाषितम्/ध्यात्वामुहूर्तंधर्मात्माधीरोधीरतरंवचः/इतोद्वियोजनेतातबहुमूलफलोदकः/देशोबहुमृगःश्रीमान्पञ्चवट्यभिविश्रुतः/तत्रगत्वाश्रमपदंकृत्वासौमित्रिणासह/रमस्वत्वंपितुर्वाक्यंयथोक्तमनुपालयन्/विदितोह्येषवृत्तान्तोममसर्वस्तवानघ/तपसश्चप्रभावेनस्नेहाद्दशरथस्यच/हृदयस्थश्चतेछन्दोविज्ञातस्तपसामया/इहवासंप्रतिज्ञायमयासहतपोवने/अतश्चत्वामहंब्रूमिगच्छपञ्चवटीमिति/सहिरम्योवनोद्देशोमैथिलीतत्ररंस्यते/सदेशःश्लाघनीयश्चनातिदूरेचराघव/गोदावर्याःसमीपेचमैथिलीतत्ररंस्यते/प्राज्यमूलफलैश्चैवनानाद्विजगणैर्युतः/विविक्तश्चमहाबाहोपुण्योरम्यस्तथैवच/भवानपिसदारश्चशक्तश्चपरिरक्षणे/अपिचात्रवसन्रामस्तापसान्पालयिष्यसि/एतदालक्ष्यतेवीरमधुकानांमहद्वनम्/उत्तरेणास्यगन्तव्यंन्यग्रोधमभिगच्छता/ततःस्थलमुपारुह्यपर्वतस्याविदूरतः/ख्यातःपञ्चवटीत्येवनित्यपुष्पितकाननः/अगस्त्येनैवमुक्तस्तुरामःसौमित्रिणासह/सात्कृत्यामन्त्रयामासतमृषिंसत्यवादिनम्/तौतुतेनाभ्यनुज्ञातौकृतपादाभिवन्दनौ/तदाश्रमात्पञ्चवटींजग्मतुःसहसीतया/गृहीतचापौतुनराधिपात्मजौ॑विषक्ततूणीसमरेष्वकातरौ/यथोपदिष्टेनपथामहर्षिणा॑प्रजग्मतुःपञ्चवटींसमाहितौ/अथपञ्चवटींगच्छन्नन्तरारघुनन्दनः/आससादमहाकायंगृध्रंभीमपराक्रमम्/तंदृष्ट्वातौमहाभागौवनस्थंरामलक्ष्मणौ/मेनातेराक्षसंपक्षिंब्रुवाणौकोभवानिति/सतौमधुरयावाचासौम्ययाप्रीणयन्निव/उवाचवत्समांविद्धिवयस्यंपितुरात्मनः/सतंपितृसखंबुद्ध्वापूजयामासराघवः/सतस्यकुलमव्यग्रमथपप्रच्छनामच/रामस्यवचनंश्रुत्वाकुलमात्मानमेवच/आचचक्षेद्विजस्तस्मैसर्वभूतसमुद्भवम्/पूर्वकालेमहाबाहोयेप्रजापतयोऽभवन्/तान्मेनिगदतःसर्वानादितःशृणुराघव/कर्दमःप्रथमस्तेषांविकृतस्तदनन्तरम्/शेषश्चसंश्रयश्चैवबहुपुत्रश्चवीर्यवान्/स्थाणुर्मरीचिरत्रिश्चक्रतुश्चैवमहाबलः/पुलस्त्यश्चाङ्गिराश्चैवप्रचेताःपुलहस्तथा/दक्षोविवस्वानपरोऽरिष्टनेमिश्चराघव/कश्यपश्चमहातेजास्तेषामासीच्चपश्चिमः/प्रजापतेस्तुदक्षस्यबभूवुरितिनःश्रुतम्/षष्टिर्दुहितरोरामयशस्विन्योमहायशः/कश्यपःप्रतिजग्राहतासामष्टौसुमध्यमाः/अदितिंचदितिंचैवदनूमपिचकालकाम्/ताम्रांक्रोधवशांचैवमनुंचाप्यनलामपि/तास्तुकन्यास्ततःप्रीतःकश्यपःपुनरब्रवीत्/पुत्रांस्त्रैलोक्यभर्तॄन्वैजनयिष्यथमत्समान्/अदितिस्तन्मनारामदितिश्चदनुरेवच/कालकाचमहाबाहोशेषास्त्वमनसोऽभवन्/अदित्यांजज्ञिरेदेवास्त्रयस्त्रिंशदरिंदम/आदित्यावसवोरुद्राअश्विनौचपरंतप/दितिस्त्वजनयत्पुत्रान्दैत्यांस्तातयशस्विनः/तेषामियंवसुमतीपुरासीत्सवनार्णवा/दनुस्त्वजनयत्पुत्रमश्वग्रीवमरिंदम/नरकंकालकंचैवकालकापिव्यजायत/क्रौञ्चींभासींतथाश्येनींधृतराष्ट्रींतथाशुकीम्/ताम्रापिसुषुवेकन्याःपञ्चैतालोकविश्रुताः/उलूकाञ्जनयत्क्रौञ्चीभासीभासान्व्यजायत/श्येनीश्येनांश्चगृध्रांश्चव्यजायतसुतेजसः/धृतराष्ट्रीतुहंसांश्चकलहंसांश्चसर्वशः/चक्रवाकांश्चभद्रंतेविजज्ञेसापिभामिनी/शुकीनतांविजज्ञेतुनतायाविनतासुता/दशक्रोधवशारामविजज्ञेऽप्यात्मसंभवाः/मृगींचमृगमन्दांचहरींभद्रमदामपि/मातङ्गीमथशार्दूलींश्वेतांचसुरभींतथा/सर्वलक्षणसंपन्नांसुरसांकद्रुकामपि/अपत्यंतुमृगाःसर्वेमृग्यानरवरोत्तम/ऋष्काश्चमृगमन्दायाःसृमराश्चमरास्तथा/ततस्त्विरावतींनामजज्ञेभद्रमदासुताम्/तस्यास्त्वैरावतःपुत्रोलोकनाथोमहागजः/हर्याश्चहरयोऽपत्यंवानराश्चतपस्विनः/गोलाङ्गूलांश्चशार्दूलीव्याघ्रांश्चाजनयत्सुतान्/मातङ्ग्यास्त्वथमातङ्गाअपत्यंमनुजर्षभ/दिशागजंतुश्वेताक्षंश्वेताव्यजनयत्सुतम्/ततोदुहितरौरामसुरभिर्देव्यजायत/रोहिणींनामभद्रंतेगन्धर्वींचयशस्विनीम्/रोहिण्यजनयद्गावैगन्धर्वीवाजिनःसुतान्/सुरसाजनयन्नागान्रामकद्रूश्चपन्नगान्/मनुर्मनुष्याञ्जनयत्कश्यपस्यमहात्मनः/ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्याञ्शूद्रांश्चमनुजर्षभ/मुखतोब्राह्मणाजाताउरसःक्षत्रियास्तथा/ऊरुभ्यांजज्ञिरेवैश्याःपद्भ्यांशूद्राइतिश्रुतिः/सर्वान्पुण्यफलान्वृक्षाननलापिव्यजायत/विनताचशुकीपौत्रीकद्रूश्चसुरसास्वसा/कद्रूर्नागसहस्क्रंतुविजज्ञेधरणीधरम्/द्वौपुत्रौविनतायास्तुगरुडोऽरुणएवच/तस्माज्जातोऽहमरुणात्संपातिश्चममाग्रजः/जटायुरितिमांविद्धिश्येनीपुत्रमरिंदम/सोऽहंवाससहायस्तेभविष्यामियदीच्छसि/सीतांचतातरक्षिष्येत्वयियातेसलक्ष्मणे/जटायुषंतुप्रतिपूज्यराघवो॑मुदापरिष्वज्यचसंनतोऽभवत्/पितुर्हिशुश्रावसखित्वमात्मवाञ्॑जटायुषासंकथितंपुनःपुनः/सतत्रसीतांपरिदायमैथिलीं॑सहैवतेनातिबलेनपक्षिणा/जगामतांपञ्चवटींसलक्ष्मणो॑रिपून्दिधक्षञ्शलभानिवानलः/ततःपञ्चवटींगत्वानानाव्यालमृगायुताम्/उवाचभ्रातरंरामोलक्ष्मणंदीप्ततेजसं/आगताःस्मयथोद्दिष्टममुंदेशंमहर्षिणा/अयंपञ्चवटीदेशःसौम्यपुष्पितकाननः/सर्वतश्चार्यतांदृष्टिःकाननेनिपुणोह्यसि/आश्रमःकतरस्मिन्नोदेशेभवतिसंमतः/रमतेयत्रवैदेहीत्वमहंचैवलक्ष्मण/तादृशोदृश्यतांदेशःसंनिकृष्टजलाशयः/वनरामण्यकंयत्रजलरामण्यकंतथा/संनिकृष्टंचयत्रस्यात्समित्पुष्पकुशोदकम्/एवमुक्तस्तुरामेणलक्ष्मणःसंयताञ्जलिः/सीतासमक्षंकाकुत्स्थमिदंवचनमब्रवीत्/परवानस्मिकाकुत्स्थत्वयिवर्षशतंस्थिते/स्वयंतुरुचिरेदेशेक्रियतामितिमांवद/सुप्रीतस्तेनवाक्येनलक्ष्मणस्यमहाद्युतिः/विमृशन्रोचयामासदेशंसर्वगुणान्वितम्/सतंरुचिरमाक्रम्यदेशमाश्रमकर्मणि/हस्तेगृहीत्वाहस्तेनरामःसौमित्रिमब्रवीत्/अयंदेशःसमःश्रीमान्पुष्पितैर्तरुभिर्वृतः/इहाश्रमपदंसौम्ययथावत्कर्तुमर्हसि/इयमादित्यसंकाशैःपद्मैःसुरभिगन्धिभिः/अदूरेदृश्यतेरम्यापद्मिनीपद्मशोभिता/यथाख्यातमगस्त्येनमुनिनाभावितात्मना/इयंगोदावरीरम्यापुष्पितैस्तरुभिर्वृता/हंसकारण्डवाकीर्णाचक्रवाकोपशोभिता/नातिदूरेनचासन्नेमृगयूथनिपीडिता/मयूरनादितारम्याःप्रांशवोबहुकन्दराः/दृश्यन्तेगिरयःसौम्यफुल्लैस्तरुभिरावृताः/सौवर्णेराजतैस्ताम्रैर्देशेदेशेचधातुभिः/गवाक्षिताइवाभान्तिगजाःपरमभक्तिभिः/सालैस्तालैस्तमालैश्चखर्जूरैःपनसाम्रकैः/नीवारैस्तिमिशैश्चैवपुंनागैश्चोपशोभिताः/चूतैरशोकैस्तिलकैश्चम्पकैःकेतकैरपि/पुष्पगुल्मलतोपेतैस्तैस्तैस्तरुभिरावृताः/चन्दनैःस्यन्दनैर्नीपैःपनसैर्लकुचैरपि/धवाश्वकर्णखदिरैःशमीकिंशुकपाटलैः/इदंपुण्यमिदंमेध्यमिदंबहुमृगद्विजम्/इहवत्स्यामसौमित्रेसार्धमेतेनपक्षिणा/एवमुक्तस्तुरामेणलक्ष्मणःपरवीरहा/अचिरेणाश्रमंभ्रातुश्चकारसुमहाबलः/पर्णशालांसुविपुलांतत्रसंघातमृत्तिकाम्/सुस्तम्भांमस्करैर्दीर्घैःकृतवंशांसुशोभनाम्/सगत्वालक्ष्मणःश्रीमान्नदींगोदावरींतदा/स्नात्वापद्मानिचादायसफलःपुनरागतः/ततःपुष्पबलिंकृत्वाशान्तिंचसयथाविधि/दर्शयामासरामायतदाश्रमपदंकृतम्/सतंदृष्ट्वाकृतंसौम्यमाश्रमंसहसीतया/राघवःपर्णशालायांहर्षमाहारयत्परम्/सुसंहृष्टःपरिष्वज्यबाहुभ्यांलक्ष्मणंतदा/अतिस्निग्धंचगाढंचवचनंचेदमब्रवीत्/प्रीतोऽस्मितेमहत्कर्मत्वयाकृतमिदंप्रभो/प्रदेयोयन्निमित्तंतेपरिष्वङ्गोमयाकृतः/भावज्ञेनकृतज्ञेनधर्मज्ञेनचलक्ष्मण/त्वयापुत्रेणधर्मात्मानसंवृत्तःपितामम/एवंलक्ष्मणमुक्त्वातुराघवोलक्ष्मिवर्धनः/तस्मिन्देशेबहुफलेन्यवसत्ससुखंवशी/कंचित्कालंसधर्मात्मासीतयालक्ष्मणेनच/अन्वास्यमानोन्यवसत्स्वर्गलोकेयथामरः/वसतस्तस्यतुमुखंराघवस्यमहात्मनः/शरद्व्यपायेहेमन्तऋतुरिष्टःप्रवर्तते/सकदाचित्प्रभातायांशर्वर्यांरघुनन्दनः/प्रययावभिषेकार्थंरम्यंगोदावरींनदीम्/प्रह्वःकलशहस्तस्तंसीतयासहवीर्यवान्/पृष्ठतोऽनुव्रजन्भ्रातासौमित्रिरिदमब्रवीत्/अयंसकालःसंप्राप्तःप्रियोयस्तेप्रियंवद/अलंकृतइवाभातियेनसंवत्सरःशुभः/नीहारपरुषोलोकःपृष्हिवीसस्यमालिनी/जलान्यनुपभोग्यानिसुभगोहव्यवाहनः/नवाग्रयणपूजाभिरभ्यर्च्यपितृदेवताः/कृताग्रयणकाःकालेसन्तोविगतकल्मषाः/प्राज्यकामाजनपदाःसंपन्नतरगोरसाः/विचरन्तिमहीपालायात्रार्थंविजिगीषवः/सेवमानेदृढंसूर्येदिशमन्तकसेविताम्/विहीनतिलकेवस्त्रीनोत्तरादिक्प्रकाशते/प्रकृत्याहिमकोशाढ्योदूरसूर्यश्चसाम्प्रतम्/यथार्थनामासुव्यक्तंहिमवान्हिमवान्गिरिः/अत्यन्तसुखसंचारामध्याह्नेस्पर्शतःसुखाः/दिवसाःसुभगादित्याश्छायासलिलदुर्भगाः/मृदुसूर्याःसनीहाराःपटुशीताःसमारुताः/शून्यारण्याहिमध्वस्तादिवसाभान्तिसाम्प्रतम्/निवृत्ताकाशशयनाःपुष्यनीताहिमारुणाः/शीतावृद्धतरायामास्त्रियामायान्तिसाम्प्रतम्/रविसंक्रान्तसौभाब्यस्तुषारारुणमण्डलः/निःश्वासान्धइवादर्शश्चन्द्रमानप्रकाशते/ज्योत्स्नातुषारमलिनापौर्णमास्यांनराजते/सीतेवचातपश्यामालक्ष्यतेनतुशोभते/प्रकृत्याशीतलस्पर्शोहिमविद्धश्चसाम्प्रतम्/प्रवातिपश्चिमोवायुःकालेद्विगुणशीतलः/बाष्पच्छन्नानरण्यानियवगोधूमवन्तिच/शोभन्तेऽभ्युदितेसूर्येनदद्भिःक्रौञ्चसारसैः/खर्जूरपुष्पाकृतिभिःशिरोभिःपूर्णतण्डुलैः/शोभन्तेकिंचिदालम्बाःशालयःकनकप्रभाः/मयूखैरुपसर्पद्भिर्हिमनीहारसंवृतैः/दूरमभ्युदितःसूर्यःशशाङ्कइवलक्ष्यते/अग्राह्यवीर्यःपूर्वाह्णेमध्याह्नेस्पर्शतःसुखः/संरक्तःकिंचिदापाण्डुरातपःशोभतेक्षितौ/अवश्यायनिपातेनकिंचित्प्रक्लिन्नशाद्वला/वनानांशोभतेभूमिर्निविष्टतरुणातपा/अवश्यायतमोनद्धानीहारतमसावृताः/प्रसुप्ताइवलक्ष्यन्तेविपुष्पावनराजयः/बाष्पसंछन्नसलिलारुतविज्ञेयसारसाः/हिमार्द्रवालुकैस्तीरैःसरितोभान्तिसाम्प्रतम्/तुषारपतनाच्चैवमृदुत्वाद्भास्करस्यच/शैत्यादगाग्रस्थमपिप्रायेणरसवज्जलम्/जराजर्जरितैःपर्णैःशीर्णकेसरकर्णिकैः/नालशेषाहिमध्वस्तानभान्तिकमलाकराः/अस्मिंस्तुपुरुषव्याघ्रकालेदुःखसमन्वितः/तपश्चरतिधर्मात्मात्वद्भक्त्याभरतःपुरे/त्यक्त्वाराज्यंचमानंचभोगांश्चविविधान्बहून्/तपस्वीनियताहारःशेतेशीतेमहीतले/सोऽपिवेलामिमांनूनमभिषेकार्थमुद्यतः/वृतःप्रकृतिभिर्नित्यंप्रयातिसरयूंनदीम्/अत्यन्तसुखसंवृद्धःसुकुमारोहिमार्दितः/कथंत्वपररात्रेषुसरयूमवगाहते/पद्मपत्रेक्षणःश्यामःश्रीमान्निरुदरोमहान्/धर्मज्ञःसत्यवादीचह्रीनिषेधोजितेन्द्रियः/प्रियाभिभाषीमधुरोदीर्घबाहुररिंदमः/संत्यज्यविविधान्सौख्यानार्यंसर्वात्मनाश्रितः/जितःस्वर्गस्तवभ्रात्राभरतेनमहात्मना/वनस्थमपितापस्येयस्त्वामनुविधीयते/नपित्र्यमनुवर्न्तन्तेमातृकंद्विपदाइति/ख्यातोलोकप्रवादोऽयंभरतेनान्यथाकृतः/भर्तादशरथोयस्याःसाधुश्चभरतःसुतः/कथंनुसाम्बाकैकेयीतादृशीक्रूरदर्शिनी/इत्येवंलक्ष्मणेवाक्यंस्नेहाद्ब्रुवतिधर्मिके/परिवादंजनन्यास्तमसहन्राघवोऽब्रवीत्/नतेऽम्बामध्यमातातगर्हितव्याकथंचन/तामेवेक्ष्वाकुनाथस्यभरतस्यकथांकुरु/निश्चितापिहिमेबुद्धिर्वनवासेदृढव्रता/भरतस्नेहसंतप्ताबालिशीक्रियतेपुनः/इत्येवंविलपंस्तत्रप्राप्यगोदावरींनदीम्/चक्रेऽभिषेकंकाकुत्स्थःसानुजःसहसीतया/तर्पयित्वाथसलिलैस्तेपितॄन्दैवतानिच/स्तुवन्तिस्मोदितंसूर्यंदेवताश्चसमाहिताः/कृताभिषेकःसरराजरामः॑सीताद्वितीयःसहलक्ष्मणेन/कृताभिषेकस्त्वगराजपुत्र्या॑रुद्रःसनन्दिर्भगवानिवेशः/कृताभिषेकोरामस्तुसीतासौमित्रिरेवच/तस्माद्गोदावरीतीरात्ततोजग्मुःस्वमाश्रमम्/आश्रमंतमुपागम्यराघवःसहलक्ष्मणः/कृत्वापौर्वाह्णिकंकर्मपर्णशालामुपागमत्/सरामःपर्णशालायामासीनःसहसीतया/विरराजमहाबाहुश्चित्रयाचन्द्रमाइव/लक्ष्मणेनसहभ्रात्राचकारविविधाःकथाः/तदासीनस्यरामस्यकथासंसक्तचेतसः/तंदेशंराक्षसीकाचिदाजगामयदृच्छया/सातुशूर्पणखानामदशग्रीवस्यरक्षसः/भगिनीराममासाद्यददर्शत्रिदशोपमम्/सिंहोरस्कंमहाबाहुंपद्मपत्रनिभेक्षणम्/सुकुमारंमहासत्त्वंपार्थिवव्यञ्जनान्वितम्/राममिन्दीवरश्यामंकन्दर्पसदृशप्रभम्/बभूवेन्द्रोपमंदृष्ट्वाराक्षसीकाममोहिता/सुमुखंदुर्मुखीरामंवृत्तमध्यंमहोदरी/विशालाक्षंविरूपाक्षीसुकेशंताम्रमूर्धजा/प्रियरूपंविरूपासासुस्वरंभैरवस्नवा/तरुणंदारुणावृद्धादक्षिणंवामभाषिणी/न्यायवृत्तंसुदुर्वृत्ताप्रियमप्रियदर्शना/शरीरजसमाविष्टाराक्षसीराममब्रवीत्/जटीतापसरूपेणसभार्यःशरचापधृक्/आगतस्त्वमिमंदेशंकथंराक्षससेवितम्/एवमुक्तस्तुराक्षस्याशूर्पणख्यापरंतपः/ऋजुबुद्धितयासर्वमाख्यातुमुपचक्रमे/आसीद्दशरथोनामराजात्रिदशविक्रमः/तस्याहमग्रजःपुत्रोरामोनामजनैःश्रुतः/भ्रातायंलक्ष्मणोनामयवीयान्मामनुव्रतः/इयंभार्याचवैदेहीममसीतेतिविश्रुता/नियोगात्तुनरेन्द्रस्यपितुर्मातुश्चयन्त्रितः/धर्मार्थंधर्मकाङ्क्षीचवनंवस्तुमिहागतः/त्वांतुवेदितुमिच्छामिकथ्यतांकासिकस्यवा/इहवाकिंनिमित्तंत्वमागताब्रूहितत्त्वतः/साब्रवीद्वचनंश्रुत्वाराक्षसीमदनार्दिता/श्रूयतांरामवक्ष्यामितत्त्वार्थंवचनंमम/अहंशूर्पणखानामराक्षसीकामरूपिणी/अरण्यंविचरामीदमेकासर्वभयंकरा/रावणोनाममेभ्राताराक्षसोराक्षसेश्वरः/प्रवृद्धनिद्रश्चसदाकुम्भकर्णोमहाबलः/विभीषणस्तुधर्मात्मानतुराक्षसचेष्टितः/प्रख्यातवीर्यौचरणेभ्रातरौखरदूषणौ/तानहंसमतिक्रान्तारामत्वापूर्वदर्शनात्/समुपेतास्मिभावेनभर्तारंपुरुषोत्तमम्/चिरायभवभर्तामेसीतयाकिंकरिष्यसि/विकृताचविरूपाचनसेयंसदृशीतव/अहमेवानुरूपातेभार्यारूपेणपश्यमाम्/इमांविरूपामसतींकरालांनिर्णतोदरीम्/अनेनसहतेभ्रात्राभक्षयिष्यामिमानुषीम्/ततःपर्वतशृङ्गाणिवनानिविविधानिच/पश्यन्सहमयाकान्तदण्डकान्विचरिष्यसि/इत्येवमुक्तःकाकुत्स्थःप्रहस्यमदिरेक्षणाम्/इदंवचनमारेभेवक्तुंवाक्यविशारदः/तांतुशूर्पणखांरामःकामपाशावपाशिताम्/स्वेच्छयाश्लक्ष्णयावाचास्मितपूर्वमथाब्रवीत्/कृतदारोऽस्मिभवतिभार्येयंदयितामम/त्वद्विधानांतुनारीणांसुदुःखाससपत्नता/अनुजस्त्वेषमेभ्राताशीलवान्प्रियदर्शनः/श्रीमानकृतदारश्चलक्ष्मणोनामवीर्यवान्/अपूर्वीभार्ययाचार्थीतरुणःप्रियदर्शनः/अनुरूपश्चतेभर्तारूपस्यास्यभविष्यति/एनंभजविशालाक्षिभर्तारंभ्रातरंमम/असपत्नावरारोहेमेरुमर्कप्रभायथा/इतिरामेणसाप्रोक्ताराक्षसीकाममोहिता/विसृज्यरामंसहसाततोलक्ष्मणमब्रवीत्/अस्यरूपस्यतेयुक्ताभार्याहंवरवर्णिनी/मयासहसुखंसर्वान्दण्डकान्विचरिष्यसि/एवमुक्तस्तुसौमित्रीराक्षस्यावाक्यकोविदः/ततःशूर्पणखींस्मित्वालक्ष्मणोयुक्तमब्रवीत्/कथंदासस्यमेदासीभार्याभवितुमिच्छसि/सोऽहमार्येणपरवान्भात्राकमलवर्णिनी/समृद्धार्थस्यसिद्धार्थामुदितामलवर्णिनी/आर्यस्यत्वंविशालाक्षिभार्याभवयवीयसी/एतांविरूपामसतींकरालांनिर्णतोदरीम्/भार्यांवृद्धांपरित्यज्यत्वामेवैषभजिष्यति/कोहिरूपमिदंश्रेष्ठंसंत्यज्यवरवर्णिनि/मानुषेषुवरारोहेकुर्याद्भावंविचक्षणः/इतिसालक्ष्मणेनोक्ताकरालानिर्णतोदरी/मन्यतेतद्वचःसत्यंपरिहासाविचक्षणा/सारामंपर्णशालायामुपविष्टंपरंतपम्/सीतयासहदुर्धर्षमब्रवीत्काममोहिता/इमांविरूपामसतींकरालांनिर्णतोदरीम्/वृद्धांभार्यामवष्टभ्यनमांत्वंबहुमन्यसे/अद्येमांभक्षयिष्यामिपश्यतस्तवमानुषीम्/त्वयासहचरिष्यामिनिःसपत्नायथासुखम्/इत्युक्त्वामृगशावाक्षीमलातसदृशेक्षणा/अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धामहोल्कारोहिणीमिव/तांमृत्युपाशप्रतिमामापतन्तींमहाबलः/निगृह्यरामःकुपितस्ततोलक्ष्मणमब्रवीत्/क्रूरैरनार्यैःसौमित्रेपरिहासःकथंचन/नकार्यःपश्यवैदेहींकथंचित्सौम्यजीवतीम्/इमांविरूपामसतीमतिमत्तांमहोदरीम्/राक्षसींपुरुषव्याघ्रविरूपयितुमर्हसि/इत्युक्तोलक्ष्मणस्तस्याःक्रुद्धोरामस्यपश्यतः/उद्धृत्यखड्गंचिच्छेदकर्णनासंमहाबलः/निकृत्तकर्णनासातुविस्वरंसाविनद्यच/यथागतंप्रदुद्रावघोराशूर्पणखावनम्/साविरूपामहाघोराराक्षसीशोणितोक्षिता/ननादविविधान्नादान्यथाप्रावृषितोयदः/साविक्षरन्तीरुधिरंबहुधाघोरदर्शना/प्रगृह्यबाहूगर्जन्तीप्रविवेशमहावनम्/ततस्तुसाराक्षससंघसंवृतं॑खरंजनस्थानगतंविरूपिता/उपेत्यतंभ्रातरमुग्रतेजसं॑पपातभूमौगगनाद्यथाशनिः/ततःसभार्यंभयमोहमूर्छिता॑सलक्ष्मणंराघवमागतंवनम्/विरूपणंचात्मनिशोणितोक्षिता॑शशंससर्वंभगिनीखरस्यसा/तांतथापतितांदृष्ट्वाविरूपांशोणितोक्षिताम्/भगिनींक्रोधसंतप्तःखरःपप्रच्छराक्षसः/बलविक्रमसंपन्नाकामगाकामरूपिणी/इमामवस्थांनीतात्वंकेनान्तकसमागता/देवगन्धर्वभूतानामृषीणांचमहात्मनाम्/कोऽयमेवंमहावीर्यस्त्वांविरूपांचकारह/नहिपश्याम्यहंलोकेयःकुर्यान्ममविप्रियम्/अन्तरेनसहस्राक्षंमहेन्द्रंपाकशासनम्/अद्याहंमार्गणैःप्राणानादास्येजीवितान्तकैः/सलिलेक्षीरमासक्तंनिष्पिबन्निवसारसः/निहतस्यमयासंख्येशरसंकृत्तमर्मणः/सफेनंरुधिरंरक्तंमेदिनीकस्यपास्यति/कस्यपत्ररथाःकायान्मांसमुत्कृत्यसंगताः/प्रहृष्टाभक्षयिष्यन्तिनिहतस्यमयारणे/तंनदेवानगन्धर्वानपिशाचानराक्षसाः/मयापकृष्टंकृपणंशक्तास्त्रातुंमहाहवे/उपलभ्यशनैःसंज्ञांतंमेशंसितुमर्हसि/येनत्वंदुर्विनीतेनवनेविक्रम्यनिर्जिता/इतिभ्रातुर्वचःश्रुत्वाक्रुद्धस्यचविशेषतः/ततःशूर्पणखावाक्यंसबाष्पमिदमब्रवीत्/तरुणौरूपसंपन्नौसुकूमारौमहाबलौ/पुण्डरीकविशालाक्षौचीरकृष्णाजिनाम्बरौ/गन्धर्वराजप्रतिमौपार्थिवव्यञ्जनान्वितौ/देवौवामानुषौवातौनतर्कयितुमुत्सहे/तरुणीरूपसंपन्नासर्वाभरणभूषिता/दृष्टातत्रमयानारीतयोर्मध्येसुमध्यमा/ताभ्यामुभाभ्यांसंभूयप्रमदामधिकृत्यताम्/इमामवस्थांनीताहंयथानाथासतीतथा/तस्याश्चानृजुवृत्तायास्तयोश्चहतयोरहम्/सफेनंपातुमिच्छामिरुधिरंरणमूर्धनि/एषमेप्रथमःकामःकृतस्तातत्वयाभवेत्/तस्यास्तयोश्चरुधिरंपिबेयमहमाहवे/इतितस्यांब्रुवाणायांचतुर्दशमहाबलान्/व्यादिदेशखरःक्रुद्धोराक्षसानन्तकोपमान्/मानुषौशस्त्रसंपन्नौचीरकृष्णाजिनाम्बरौ/प्रविष्टौदण्डकारण्यंघोरंप्रमदयासह/तौहत्वातांचदुर्वृत्तामुपावर्तितुमर्हथ/इयंचरुधिरंतेषांभगिनीममपास्यति/मनोरथोऽयमिष्टोऽस्याभगिन्याममराक्षसाः/शीघ्रंसंपद्यतांगत्वातौप्रमथ्यस्वतेजसा/इतिप्रतिसमादिष्टाराक्षसास्तेचतुर्दश/तत्रजग्मुस्तयासार्धंघनावातेरितायथा/ततःशूर्पणखाघोराराघवाश्रममागता/रक्षसामाचचक्षेतौभ्रातरौसहसीतया/तेरामंपर्णशालायामुपविष्टंमहाबलम्/ददृशुःसीतयासार्धंवैदेह्यालक्ष्मणेनच/तान्दृष्ट्वाराघवःश्रीमानागतांतांचराक्षसीम्/अब्रवीद्भ्रातरंरामोलक्ष्मणंदीप्ततेजसं/मुहूर्तंभवसौमित्रेसीतायाःप्रत्यनन्तरः/इमानस्यावधिष्यामिपदवीमागतानिह/वाक्यमेतत्ततःश्रुत्वारामस्यविदितात्मनः/तथेतिलक्ष्मणोवाक्यंरामस्यप्रत्यपूजयत्/राघवोऽपिमहच्चापंचामीकरविभूषितम्/चकारसज्यंधर्मात्मातानिरक्षांसिचाब्रवीत्/पुत्रौदशरथस्यावांभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/प्रविष्टौसीतयासार्धंदुश्चरंदण्डकावनम्/फलमूलाशनौदान्तौतापसौधर्मचारिणौ/वसन्तौदण्डकारण्येकिमर्थमुपहिंसथ/युष्मान्पापात्मकान्हन्तुंविप्रकारान्महावने/ऋषीणांतुनियोगेनप्राप्तोऽहंसशरासनः/तिष्ठतैवात्रसंतुष्टानोपसर्पितुमर्हथ/यदिप्राणैरिहार्थोवोनिवर्तध्वंनिशाचराः/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसास्तेचतुर्दश/ऊचुर्वाचंसुसंक्रुद्धाब्रह्मघ्नःशूलपाणयः/संरक्तनयनाघोरारामंरक्तान्तलोचनम्/परुषामधुराभाषंहृष्टादृष्टपराक्रमम्/क्रोधमुत्पाद्यनोभर्तुःखरस्यसुमहात्मनः/त्वमेवहास्यसेप्राणानद्यास्माभिर्हतोयुधि/काहितेशक्तिरेकस्यबहूनांरणमूर्धनि/अस्माकमग्रतःस्थातुंकिंपुनर्योद्धुमाहवे/एभिर्बाहुप्रयुक्तैर्नःपरिघैःशूलपट्टिशैः/प्राणांस्त्यक्ष्यसिवीर्यंचधनुश्चकरपीडितम्/इत्येवमुक्त्वासंरब्धाराक्षसास्तेचतुर्दश/उद्यतायुधनिस्त्रिंशाराममेवाभिदुद्रुवुः/चिक्षिपुस्तानिशूलानिराघवंप्रतिदुर्जयम्/तानिशूलानिकाकुत्स्थःसमस्तानिचतुर्दश/तावद्भिरेवचिच्छेदशरैःकाञ्चनभूषणैः/ततःपश्चान्महातेजानाराचान्सूर्यसंनिभान्/जग्राहपरमक्रुद्धश्चतुर्दशशिलाशितान्/गृहीत्वाधनुरायम्यलक्ष्यानुद्दिश्यराक्षसान्/मुमोचराघवोबाणान्वज्रानिवशतक्रतुः/रुक्मपुङ्खाश्चविशिखाःप्रदीप्ताहेमभूषणाः/अन्तरिक्षेमहोल्कानांबभूवुस्तुल्यवर्चसः/तेभित्त्वारक्षसांवेगाद्वक्षांसिरुधिराप्लुताः/विनिष्पेतुस्तदाभूमौन्यमज्जन्ताशनिस्वनाः/तेभिन्नहृदयाभूमौछिन्नमूलाइवद्रुमाः/निपेतुःशोणितार्द्राङ्गाविकृताविगतासवः/तान्भूमौपतितान्दृष्ट्वाराक्षसीक्रोधमूर्छिता/परित्रस्तापुनस्तत्रव्यसृजद्भैरवंरवम्/सानदन्तीमहानादंजवाच्छूर्पणखापुनः/उपगम्यखरंसातुकिंचित्संशुष्कशोणिता/पपातपुनरेवार्तासनिर्यासेववल्लरी/निपातितान्प्रेक्ष्यरणेतुराक्षसान्॑प्रधाविताशूर्पणखापुनस्ततः/वधंचतेषांनिखिलेनरक्षसां॑शशंससर्वंभगिनीखरस्यसा/सपुनःपतितांदृष्ट्वाक्रोधाच्छूर्पणखांखरः/उवाचव्यक्ततावाचातामनर्थार्थमागताम्/मयात्विदानींशूरास्तेराक्षसारुधिराशनाः/त्वत्प्रियार्थंविनिर्दिष्टाःकिमर्थंरुद्यतेपुनः/भक्ताश्चैवानुरक्ताश्चहिताश्चममनित्यशः/घ्नन्तोऽपिननिहन्तव्याननकुर्युर्वचोमम/किमेतच्छ्रोतुमिच्छामिकारणंयत्कृतेपुनः/हानाथेतिविनर्दन्तीसर्पवद्वेष्टसेक्षितौ/अनाथवद्विलपसिकिंनुनाथेमयिस्थिते/उत्तिष्ठोत्तिष्ठमाभैषीर्वैक्लव्यंत्यज्यतामिह/इत्येवमुक्तादुर्धर्षाखरेणपरिसान्त्विता/विमृज्यनयनेसास्रेखरंभ्रातरमब्रवीत्/प्रेषिताश्चत्वयाशूराराक्षसास्तेचतुर्दश/निहन्तुंराघवंघोरामत्प्रियार्थंसलक्ष्मणम्/तेतुरामेणसामर्षाःशूलपट्टिशपाणयः/समरेनिहताःसर्वेसायकैर्मर्मभेदिभिः/तान्भूमौपतितान्दृष्ट्वाक्षणेनैवमहाबलान्/रामस्यचमहत्कर्ममहांस्त्रासोऽभवन्मम/सास्मिभीतासमुद्विग्नाविषण्णाचनिशाचर/शरणंत्वांपुनःप्राप्तासर्वतोभयदर्शिनी/विषादनक्राध्युषितेपरित्रासोर्मिमालिनि/किंमांनत्रायसेमग्नांविपुलेशोकसागरे/एतेचनिहताभूमौरामेणनिशितैःशरैः/येचमेपदवींप्राप्ताराक्षसाःपिशिताशनाः/मयितेयद्यनुक्रोशोयदिरक्षःसुतेषुच/रामेणयदिशक्तिस्तेतेजोवास्तिनिशाचर/दण्डकारण्यनिलयंजहिराक्षसकण्टकम्/यदिरामंममामित्रमद्यत्वंनवधिष्यसि/तवचैवाग्रतःप्राणांस्त्यक्ष्यामिनिरपत्रपा/बुद्ध्याहमनुपश्यामिनत्वंरामस्यसंयुगे/स्थातुंप्रतिमुखेशक्तःसचापस्यमहारणे/शूरमानीनशूरस्त्वंमिथ्यारोपितविक्रमः/मानुषौयन्नशक्नोषिहन्तुंतौरामलक्ष्मणौ/अपयाहिजनस्थानात्त्वरितःसहबान्धवः/निःसत्त्वस्याल्पवीर्यस्यवासस्तेकीदृशस्त्विह/रामतेजोऽभिभूतोहित्वंक्षिप्रंविनशिष्यसि/सहितेजःसमायुक्तोरामोदशरथात्मजः/भ्राताचास्यमहावीर्योयेनचास्मिविरूपिता/एवमाधर्षितःशूरःशूर्पणख्याखरस्तदा/उवाचरक्षसांमध्येखरःखरतरंवचः/तवापमानप्रभवःक्रोधोऽयमतुलोमम/नशक्यतेधारयितुंलवणाम्भइवोत्थितम्/नरामंगणयेवीर्यान्मानुषंक्षीणजीवितम्/आत्मादुश्चरितैःप्राणान्हतोयोऽद्यविमोक्ष्यति/बाष्पःसंह्रियतामेषसंभ्रमश्चविमुच्यताम्/अहंरामःसहभ्रात्रानयामियमसादनम्/परश्वधहतस्याद्यमन्दप्राणस्यभूतले/रामस्यरुधिरंरक्तमुष्णंपास्यसिराक्षसि/साप्रहृष्ट्वावचःश्रुत्वाखरस्यवदनाच्च्युतम्/प्रशशंसपुनर्मौर्ख्याद्भ्रातरंरक्षसांवरम्/तयापरुषितःपूर्वंपुनरेवप्रशंसितः/अब्रवीद्दूषणंनामखरःसेनापतिंतदा/चतुर्दशसहस्राणिममचित्तानुवर्तिनाम्/रक्षसींभीमवेगानांसमरेष्वनिवर्तिनाम्/नीलजीमूतवर्णानांघोराणांक्रूरकर्मणाम्/लोकसिंहाविहाराणांबलिनामुग्रतेजसाम्/तेषांशार्दूलदर्पाणांमहास्यानाअंमहौजसाम्/सर्वोद्योगमुदीर्णानांरक्षसांसौम्यकारय/उपस्थापयमेक्षिप्रंरथंसौम्यधनूंषिच/शरांश्चचित्रान्खड्गांश्चशक्तीश्चविविधाःशिताः/अग्रेनिर्यातुमिच्छामिपौलस्त्यानांमहात्मनाम्/वधार्थंदुर्विनीतस्यरामस्यरणकोविदः/इतितस्यब्रुवाणस्यसूर्यवर्णंमहारथम्/सदश्वैःशबलैर्युक्तमाचचक्षेऽथदूषणः/तंमेरुशिखराकारंतप्तकाञ्चनभूषणम्/हेमचक्रमसंबाधंवैदूर्यमयकूबरम्/मत्स्यैःपुष्पैर्द्रुमैःशैलैश्चन्द्रसूर्यैश्चकाञ्चनैः/माङ्गल्यैःपक्षिसंघैश्चताराभिश्चसमावृतम्/ध्वजनिस्त्रिंशसंपन्नंकिङ्किणीकविभूषितम्/सदश्वयुक्तंसोऽमर्षादारुरोहरथंखरः/निशाम्यतंरथगतंराअक्षसाभीमविक्रमाः/तस्थुःसंपरिवार्यैनंदूषणंचमहाबलम्/खरस्तुतान्महेष्वासान्घोरचर्मायुधध्वजान्/निर्यातेत्यब्रवीद्दृष्ट्वारथस्थःसर्वराक्षसान्/ततस्तद्राक्षसंसैन्यंघोरचर्मायुधध्वजम्/निर्जगामजनस्थानान्महानादंमहाजवम्/मुद्गरैःपट्टिशैःशूलैःसुतीक्ष्णैश्चपरश्वधैः/खड्गैश्चक्रैश्चहस्तस्थैर्भ्राजमानैश्चतोमरैः/शक्तिभिःपतिघैर्घोरैरतिमात्रैश्चकार्मुकैः/गदासिमुसलैर्वज्रैर्गृहीतैर्भीमदर्शनैः/राक्षसानांसुघोराणांसहस्राणिचतुर्दश/निर्यातानिजनस्थानात्खरचित्तानुवर्तिनाम्/तांस्त्वभिद्रवतोदृष्ट्वाराक्षसान्भीमविक्रमान्/खरस्यापिरथःकिंचिज्जगामतदनन्तरम्/ततस्ताञ्शबलानश्वांस्तप्तकाञ्चनभूषितान्/खरस्यमतमाज्ञायसारथिःसमचोदयत्/सचोदितोरथःशीघ्रंखरस्यरिपुघातिनः/शब्देनापूरयामासदिशश्चप्रतिशस्तथा/प्रवृद्धमन्युस्तुखरःखरस्वनो॑रिपोर्वधार्थंत्वरितो/यथान्तकः/अचूचुदत्सारथिमुन्नदन्पुनर्॑महाबलोमेघइवाश्मवर्षवान्/तत्प्रयातंबलंघोरमशिवंशोणितोदकम्/अभ्यवर्षन्महामेघस्तुमुलोगर्दभारुणः/निपेतुस्तुरगास्तस्यरथयुक्तामहाजवाः/समेपुष्पचितेदेशेराजमार्गेयदृच्छया/श्यामंरुधिरपर्यन्तंबभूवपरिवेषणम्/अलातचक्रप्रतिमंप्रतिगृह्यदिवाकरम्/ततोध्वजमुपागम्यहेमदण्डंसमुच्छ्रितम्/समाक्रम्यमहाकायस्तस्थौगृध्रःसुदारुणः/जनस्थानसमीपेचसमाक्रम्यखरस्वनाः/विस्वरान्विविधांश्चक्रुर्मांसादामृगपक्षिणः/व्याजह्रुश्चपदीप्तायांदिशिवैभैरवस्वनम्/अशिवायातुदाहानांशिवाघोरामहास्वनाः/प्रभिन्नगिरिसंकाशास्तोयशोषितधारिणः/आकाशंतदनाकाशंचक्रुर्भीमाबलाहकाः/बभूवतिमिरंघोरमुद्धतंरोमहर्षणम्/दिशोवाविदिशोवापिसुव्यक्तंनचकाशिरे/क्षतजार्द्रसवर्णाभासंध्याकालंविनाबभौ/खरस्याभिमुखंनेदुस्तदाघोरामृगाःखगाः/नित्याशिवकरायुद्धेशिवाघोरनिदर्शनाः/नेदुर्बलस्याभिमुखंज्वालोद्गारिभिराननैः/कबन्धःपरिघाभासोदृश्यतेभास्करान्तिके/जग्राहसूर्यंस्वर्भानुरपर्वणिमहाग्रहः/प्रवातिमारुतःशीघ्रंनिष्प्रभोऽभूद्दिवाकरः/उत्पेतुश्चविनारात्रिंताराःखद्योतसप्रभाः/संलीनमीनविहगानलिन्यःपुष्पपङ्कजाः/तस्मिन्क्षणेबभूवुश्चविनापुष्पफलैर्द्रुमाः/उद्धूतश्चविनावातंरेणुर्जलधरारुणः/वीचीकूचीतिवाश्यन्तोबभूवुस्तत्रसारिकाः/उल्काश्चापिसनिर्घोषानिपेतुर्घोरदर्शनाः/प्रचचालमहीचापिसशैलवनकानना/खरस्यचरथस्थस्यनर्दमानस्यधीमतः/प्राकम्पतभुजःसव्यःखरश्चास्यावसज्जत/सास्रासंपद्यतेदृष्टिःपश्यमानस्यसर्वतः/ललाटेचरुजाजातानचमोहान्न्यवर्तत/तान्समीक्ष्यमहोत्पातानुत्थितान्रोमहर्षणान्/अब्रवीद्राक्षसान्सर्वान्प्रहसन्सखरस्तदा/महोत्पातानिमान्सर्वानुत्थितान्घोरदर्शनान्/नचिन्तयाम्यहंवीर्याद्बलवान्दुर्बलानिव/ताराअपिशरैस्तीक्ष्णैःपातयेयंनभस्तलात्/मृत्युंमरणधर्मेणसंक्रुद्धोयोजयाम्यहम्/राघवंतंबलोत्सिक्तंभ्रातरंचापिलक्ष्मणम्/अहत्वासायकैस्तीक्ष्णैर्नोपावर्तितुमुत्सहे/सकामाभगिनीमेऽस्तुपीत्वातुरुधिरंतयोः/यन्निमित्तंतुरामस्यलक्ष्मणस्यविपर्ययः/नक्वचित्प्राप्तपूर्वोमेसंयुगेषुपराजयः/युष्माकमेतत्प्रत्यक्षंनानृतंकथयाम्यहम्/देवराजमपिक्रुद्धोमत्तैरावतयायिनम्/वज्रहस्तंरणेहन्यांकिंपुनस्तौचमानुषौ/सातस्यगर्जितंश्रुत्वाराक्षसस्यमहाचमूः/प्रहर्षमतुलंलेभेमृत्युपाशावपाशिता/समेयुश्चमहात्मानोयुद्धदर्शनकाङ्क्षिणः/ऋषयोदेवगन्धर्वाःसिद्धाश्चसहचारणैः/समेत्यचोरुःसहितास्तेऽन्यायंपुण्यकर्मणः/स्वस्तिगोब्राह्मणेभ्योऽस्तुलोकानांयेचसंमताः/जयतांराघवोयुद्धेपौलस्त्यान्रजनीचरान्/चक्राहस्तोयथायुद्धेसर्वानसुरपुंगवान्/एतच्चान्यच्चबहुशोब्रुवाणाःपरमर्षयः/ददृशुर्वाहिनींतेषांराक्षसानांगतायुषाम्/रथेनतुखरोवेगात्सैन्यस्याग्राद्विनिःसृतः/तंदृष्ट्वाराक्षसंभूयोराक्षसाश्चविनिःसृताः/श्येनगामीपृथुग्रीवोयज्ञशत्रुर्विहंगमः/दुर्जयःकरवीराक्षःपरुषःकालकार्मुकः/मेघमालीमहामालीसर्पास्योरुधिराशनः/द्वादशैतेमहावीर्याःप्रतस्थुरभितःखरम्/महाकपालःस्थूलाक्षःप्रमाथीत्रिशिरास्तथा/चत्वारएतेसेनाग्र्यादूषणंपृष्ठतोऽन्वयुः/साभीमवेगासमराभिकामा॑सुदारुणाराक्षसवीरसेना/तौराजपुत्रौसहसाभ्युपेता॑मालाग्रहाणामिवचन्द्रसूर्यौ/आश्रमंप्रतियातेतुखरेखरपराक्रमे/तानेवौत्पातिकान्रामःसहभ्रात्राददर्शह/तानुत्पातान्महाघोरानुत्थितान्रोमहर्षणान्/प्रजानामहितान्दृष्ट्वावाक्यंलक्ष्मणमब्रवीत्/इमान्पश्यमहाबाहोसर्वभूतापहारिणः/समुत्थितान्महोत्पातान्संहर्तुंसर्वराक्षसान्/अमीरुधिरधारास्तुविसृजन्तःखरस्वनान्/व्योम्निमेघाविवर्तन्तेपरुषागर्दभारुणाः/सधूमाश्चशराःसर्वेममयुद्धाभिनन्दिनः/रुक्मपृष्ठानिचापानिविवेष्टन्तेचलक्ष्मण/यादृशाइहकूजन्तिपक्षिणोवनचारिणः/अग्रतोनोभयंप्राप्तंसंशयोजीवितस्यच/संप्रहारस्तुसुमहान्भविष्यतिनसंशयः/अयमाख्यातिमेबाहुःस्फुरमाणोमुहुर्मुहुः/संनिकर्षेतुनःशूरजयंशत्रोःपराजयम्/सुप्रभंचप्रसन्नंचतववक्त्रंहिलक्ष्यते/उद्यतानांहियुद्धार्थंयेषांभवतिलक्ष्मणः/निष्प्रभंवदनंतेषांभवत्यायुःपरिक्षयः/अनागतविधानंतुकर्तव्यंशुभमिच्छता/आपदंशङ्कमानेनपुरुषेणविपश्चिता/तस्माद्गृहीत्वावैदेहींशरपाणिर्धनुर्धरः/गुहामाश्रयशैलस्यदुर्गांपादपसंकुलाम्/प्रतिकूलितुमिच्छामिनहिवाक्यमिदंत्वया/शापितोममपादाभ्यांगम्यतांवत्समाचिरम्/एवमुक्तस्तुरामेणलक्ष्मणःसहसीतया/शरानादायचापंचगुहांदुर्गांसमाश्रयत्/तस्मिन्प्रविष्टेतुगुहांलक्ष्मणेसहसीतया/हन्तनिर्युक्तमित्युक्त्वारामःकवचमाविशत्/सातेनाग्निनिकाशेनकवचेनविभूषितः/बभूवरामस्तिमिरेविधूमोऽग्निरिवोत्थितः/सचापमुद्यम्यमहच्छरानादायवीर्यवान्/बभूवावस्थितस्तत्रज्यास्वनैःपूरयन्दिशः/ततोदेवाःसगन्धर्वाःसिद्धाश्चसहचारणैः/ऊचुःपरमसंत्रस्तागुह्यकाश्चपरस्परम्/चतुर्दशसहस्राणिरक्षसांभीमकर्मणाम्/एकश्चरामोधर्मात्माकथंयुद्धंभविष्यति/ततोगम्भीरनिर्ह्रादंघोरवर्मायुधध्वजम्/अनीकंयातुधानानांसमन्तात्प्रत्यदृश्यत/सिंहनादंविसृजतामन्योन्यमभिगर्जताम्/चापानिविस्फरयतांजृम्भतांचाप्यभीक्ष्णशः/विप्रघुष्टस्वनानांचदुन्दुभींश्चापिनिघ्नताम्/तेषांसुतुमुलःशब्दःपूरयामासतद्वनम्/तेनशब्देनवित्रस्ताःश्वापदावनचारिणः/दुद्रुवुर्यत्रनिःशब्दंपृष्ठतोनावलोकयन्/तत्त्वनीकंमहावेगंरामंसमुपसर्पत/घृतनानाप्रहरणंगम्भीरंसागरोपमम्/रामोऽपिचारयंश्चक्षुःसर्वतोरणपण्डितः/ददर्शखरसैन्यंतद्युद्धाभिमुखमुद्यतम्/वितत्यचधनुर्भीमंतूण्याश्चोद्धृत्यसायकान्/क्रोधमाहारयत्तीव्रंवधार्थंसर्वरक्षसाम्/दुष्प्रेक्ष्यःसोऽभवत्क्रुद्धोयुगान्ताग्निरिवज्वलन्/तंदृष्ट्वातेजसाविष्टंप्राव्यथन्वनदेवताः/तस्यक्रुद्धस्यरूपंतुरामस्यददृशेतदा/दक्षस्येवक्रतुंहन्तुमुद्यतस्यपिनाकिनः/अवष्टब्धधनुंरामंक्रुद्धंचरिपुघातिनम्/ददर्शाश्रममागम्यखरःसहपुरःसरैः 3251/तंदृष्ट्वासगुणंचापमुद्यम्यखरनिःस्वनम्/रामस्याभिमुखंसूतंचोद्यतामित्यचोदयत्/सखरस्याज्ञयासूतस्तुरगान्समचोदयत्/यत्ररामोमहाबाहुरेकोधुन्वन्धनुःस्थितः/तंतुनिष्पतितंदृष्ट्वासर्वेतेरजनीचराः/नर्दमानामहानादंसचिवाःपर्यवारयन्/सतेषांयातुधानानांमध्येरतोगतःखरः/बभूवमध्येताराणांलोहिताङ्गइवोदितः/ततस्तंभीमधन्वानंक्रुद्धाःसर्वेनिशाचराः/रामंनानाविधैःशस्त्रैरभ्यवर्षन्तदुर्जयम्/मुद्गरैरायसैःशूलैःप्रासैःखड्गैःपरश्वधैः/राक्षसाःसमरेरामंनिजघ्नूरोषतत्पराः/तेबलाहकसंकाशामहानादामहाबलाः/अभ्यधावन्तकाकुत्स्थंरामंयुद्धेजिघांसवः/तेरामेशरवर्षाणिव्यसृजन्रक्षसांगुणाः/शैलेन्द्रमिवधाराभिर्वर्षमाणामहाधनाः/सतैःपरिवृतोघोरैराघवोरक्षसांगणैः/तिथिष्विवमहादेवोवृतःपारिषदांगणैः/तानिमुक्तानिशस्त्राणियातुधानैःसराघवः/प्रतिजग्राहविशिखैर्नद्योघानिवसागरः/सतैःप्रहरणैर्घोरैर्भिन्नगात्रोनविव्यथे/रामःप्रदीप्तैर्बहुभिर्वज्रैरिवमहाचलः/सविद्धःक्षतजादिग्धःसर्वगात्रेषुराघवः/बभूवरामःसंध्याभ्रैर्दिवाकरइवावृतः/विषेदुर्देवगन्धर्वाःसिद्धाश्चपरमर्षयः/एकंसहस्त्रैर्बहुभिस्तदादृष्ट्वासमावृतम्/ततोरामःसुसंक्रुद्धोमण्डलीकृतकार्मुकः/ससर्जनिशितान्बाणाञ्शतशोऽथसहस्रशः/दुरावारान्दुर्विषहान्कालपाशोपमान्रणे/मुमोचलीलयारामःकङ्कपत्रानजिह्मगान्/तेशराःशत्रुसैन्येषुमुक्तारामेणलीलया/आददूरक्षसांप्राणान्पाशाःकालकृताइव/भित्त्वाराक्षसदेहांस्तांस्तेशरारुधिराप्लुताः/अन्तरिक्षगतारेजुर्दीप्ताग्निसमतेजसः/असंख्येयास्तुरामस्यसायकाश्चापमण्डलात्/विनिष्पेतुरतीवोग्रारक्षःप्राणापहारिणः/तैर्धनूंषिध्वजाग्राणिवर्माणिचशिरांसिच/बहून्सहस्ताभरणानूरून्करिकरोपमान्/ततोनालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्चविकर्णिभिः/भीममार्तस्वरंचक्रुर्भिद्यमानानिशाचराः/तत्सैन्यंनिशितैर्बाणैरर्दितंमर्मभेदिभिः/रामेणनसुखंलेभेशुष्कंवनमिवाग्निना/केचिद्भीमबलाःशूराःशूलान्खड्गान्परश्वधान्/चिक्षिपुःपरमक्रुद्धारामायरजनीचराः/तानिबाणैर्महाबाहुःशस्त्राण्यावार्यराघवः/जहारसमरेप्राणांश्चिच्छेदचशिरोधरान्/अवशिष्टाश्चयेतत्रविषण्णाश्चनिशाचराः/खरमेवाभ्यधावन्तशरणार्थंशरार्दिताः/तान्सर्वान्पुनरादायसमाश्वास्यचदूषणः/अभ्यधावतकाकुत्स्थंक्रुद्धोरुद्रमिवान्तकः/निवृत्तास्तुपुनःसर्वेदूषणाश्रयनिर्भयाः/राममेवाभ्यधावन्तसालतालशिलायुधाः/तद्बभूवाद्भुतंयुद्धंतुमुलंरोमहर्षणम्/रामस्यास्यमहाघोरंपुनस्तेषांचरक्षसाम्/तद्द्रुमाणांशिलानांचवर्षंप्राणहरंमहत्/प्रतिजग्राहधर्मात्माराघवस्तीक्ष्णसायकैः/प्रतिगृह्यचतद्वरंनिमीलितइवर्षभः/रामःक्रोधंपरंभेजेवधार्थंसर्वरक्षसाम्/ततःक्रोधसमाविष्टःप्रदीप्तइवतेजसा/शरैरभ्यकिरत्सैन्यंसर्वतःसहदूषणम्/ततःसेनापतिःक्रुद्धोदूषणःशत्रुदूषणः/जग्राहगिरिशृङ्गाभंपरिघंरोमहर्षणम्/वेष्टितंकाञ्चनैःपट्टैर्देवसैन्याभिमर्दनम्/आयसैःशङ्कुभिस्तीक्ष्णैःकीर्णंपरवसोक्षिताम्/वज्राशनिसमस्पर्शंपरगोपुरदारणम्/तंमहोरगसंकाशंप्रगृह्यपरिघंरणे/दूषणोऽभ्यपतद्रामंक्रूरकर्मानिशाचरः/तस्याभिपतमानस्यदूषणस्यसराघवः/द्वाभ्यांशराभ्यांचिच्छेदसहस्ताभरणौभुजौ/भ्रष्टस्तस्यमहाकायःपपातरणमूर्धनि/परिघश्छिन्नहस्तस्यशक्रध्वजइवाग्रतः/सकराभ्यांविकीर्णाभ्यांपपातभुविदूषणः/विषाणाभ्यांविशीर्णाभ्यांमनस्वीवमहागजः/दृष्ट्वातंपतितंभूमौदूषणंनिहतंरणे/साधुसाध्वितिकाकुत्स्थंसर्वभूतान्यपूजयन्/एतस्मिन्नन्तरेक्रुद्धास्त्रयःसेनाग्रयायिनः/संहत्याभ्यद्रवन्रामंमृत्युपाशावपाशिताः/महाकपालःस्थूलाक्षःप्रमाथीचमहाबलः/महाकपालोविपुलंशूलमुद्यम्यराक्षसः/स्थूलाक्षःपट्टिशंगृह्यप्रमाथीचपरश्वधम्/दृष्ट्वैवापततस्तांस्तुराघवःसायकैःशितैः/तीक्ष्णाग्रैःप्रतिजग्राहसंप्राप्तानतिथीनिव/महाकपालस्यशिरश्चिच्छेदरघुनङ्गनः/असंख्येयैस्तुबाणौघैःप्रममाथप्रमाथिनम्/स्थूलाक्षस्याक्षिणीतीक्ष्णैःपूरयामाससायकैः/सपपातहतोभूमौविटपीवमहाद्रुमः/ततःपावकसंकाशैर्हेमवज्रविभूषितैः/जघनशेषंतेजस्वीतस्यसैन्यस्यसायकैः/तेरुक्मपुङ्खाविशिखाःसधूमाइवपावकाः/निजघ्नुस्तानिरक्षांसिवज्राइवमहाद्रुमान्/रक्षसांतुशतंरामःशतेनैकेनकर्णिना/सहस्रंचसहस्रेणजघानरणमूर्धनि/तैर्भिन्नवर्माभरणाश्छिन्नभिन्नशरासनाः/निपेतुःशोणितादिग्धाधरण्यांरजनीचराः/तैर्मुक्तकेशैःसमरेपतितैःशोणितोक्षितैः/आस्तीर्णावसुधाकृत्स्नामहावेदिःकुशैरिव/क्षणेनतुमहाघोरंवनंनिहतराक्षसं/बभूवनिरयप्रख्यंमांसशोणितकर्दमम्/चतुर्दशसहस्राणिरक्षसांभीमकर्मणाम्/हतान्येकेनरामेणमानुषेणपदातिना/तस्यसैन्यस्यसर्वस्यखरःशेषोमहारथः/राक्षसस्त्रिशिराश्चैवरामश्चरिपुसूदनः/ततस्तुतद्भीमबलंमहाहवे॑समीक्ष्यरामेणहतंबलीयसा/रथेनरामंमहताखरस्ततः॑समाससादेन्द्रइवोद्यताशनिः/खरंतुरामाभिमुखंप्रयान्तंवाहिनीपतिः/राक्षसस्त्रिशिरानामसंनिपत्येदमब्रवीत्/मांनियोजयविक्रान्तसंनिवर्तस्वसाहसात्/पश्यरामंमहाबाहुंसंयुगेविनिपातितम्/प्रतिजानामितेसत्यमायुधंचाहमालभे/यथारामंवधिष्यामिवधार्हंसर्वरक्षसाम्/अहंवास्यरणेमृत्युरेषवासमरेमम/विनिवर्त्यरणोत्साहंमुहूर्तंप्राश्निकोभव/प्रहृष्टोवाहतेरामेजनस्थानंप्रयास्यसि/मयिवानिहतेरामंसंयुगायोपयास्यसि/खरस्त्रिशिरसातेनमृत्युलोभात्प्रसादितः/गच्छयुध्येत्यनुज्ञातोराघवाभिमुखोययौ/त्रिशिराश्चरथेनैववाजियुक्तेनभास्वता/अभ्यद्रवद्रणेरामंत्रिशृङ्गइवपर्वतः/शरधारासमूहान्समहामेघइवोत्सृजन्/व्यसृजत्सदृशंनादंजलार्द्रस्येवदुन्दुभेः/आगच्छन्तंत्रिशिरसंराक्षसंप्रेक्ष्यराघवः/धनुषाप्रतिजग्राहविधुन्वन्सायकाञ्शितान्/ससंप्रहारस्तुमुलोरामत्रिशिरसोर्महान्/बभूवातीवबलिनोःसिंहकुञ्जरयोरिव/ततस्त्रिशिरसाबाणैर्ललाटेताडितस्त्रिभिः/अमर्षीकुपितोरामःसंरब्धमिदमब्रवीत्/अहोविक्रमशूरस्यराक्षसस्येदृशंबलम्/पुष्पैरिवशरैर्यस्यललाटेऽस्मिपरिक्षतः/ममापिप्रतिगृह्णीष्वशरांश्चापगुणच्युतान्/एवमुक्त्वातुसंरब्धःशरानाशीविषोपमान्/त्रिशिरोवक्षसिक्रुद्धोनिजघानचतुर्दश/चतुर्भिस्तुरगानस्यशरैःसंनतपर्वभिः/न्यपातयततेजस्वीचतुरस्तस्यवाजिनः/अष्टभिःसायकैःसूतंरथोपस्थेन्यपातयत्/रामश्चिच्छेदबाणेनध्वजंचास्यसमुच्छ्रितम्/ततोहतरथात्तस्मादुत्पतन्तंनिशाचरम्/बिभेदरामस्तंबाणैर्हृदयेसोऽभवज्जडः/सायकैश्चाप्रमेयात्मासामर्षस्तस्यरक्षसः/शिरांस्यपातयत्त्रीणिवेगवद्भिस्त्रिभिःशतैः/सभूमौशोणितोद्गारीरामबाणाभिपीडितः/न्यपतत्पतितैःपूर्वंस्वशिरोभिर्निशाचरः/हतशेषास्ततोभग्नाराक्षसाःखरसंश्रयाः/द्रवन्तिस्मनतिष्ठन्तिव्याघ्रत्रस्तामृगाइव/तान्खरोद्रवतोदृष्ट्वानिवर्त्यरुषितःस्वयम्/राममेवाभिदुद्रावराहुश्चन्द्रमसंयथा/निहतंदूषणंदृष्ट्वारणेत्रिशिरसासह/खरस्याप्यभवत्त्रासोदृष्ट्वारामस्यविक्रमम्/सदृष्ट्वाराक्षसंसैन्यमविषह्यंमहाबलम्/हतमेकेनरामेणदूषणस्त्रिशिराअपि/तद्बलंहतभूयिष्ठंविमनाःप्रेक्ष्यराक्षसः/आससादखरोरामंनमुचिर्वासवंयथा/विकृष्यबलवच्चापंनाराचान्रक्तभोजनान्/खरश्चिक्षेपरामायक्रुद्धानाशीविषानिव/ज्यांविधुन्वन्सुबहुशःशिक्षयास्त्राणिदर्शयन्/चचारसमरेमार्गाञ्शरैरथगतःखरः/ससर्वाश्चदिशोबाणैःप्रदिशश्चमहारथः/पूरयामासतंदृष्ट्वारामोऽपिसुमहद्धनुः/ससायकैर्दुर्विषहैःसस्फुलिङ्गैरिवाग्निभिः/नभश्चकाराविवरंपर्जन्यइववृष्टिभिः/तद्बभूवशितैर्बाणैःखररामविसर्जितैः/पर्याकाशमनाकाशंसर्वतःशरसंकुलम्/शरजालावृतःसूर्योनतदास्मप्रकाशते/अन्योन्यवधसंरम्भादुभयोःसंप्रयुध्यतोः/ततोनालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्चविकर्णिभिः/आजघानरणेरामंतोत्रैरिवमहाद्विपम्/तंरथस्थंधनुष्पाणिंराक्षसंपर्यवस्थितम्/ददृशुःसर्वभूतानिपाशहस्तमिवान्तकम्/तंसिंहमिवविक्रान्तंसिंहविक्रान्तगामिनम्/दृष्ट्वानोद्विजतेरामःसिंहःक्षुद्रमृगंयथा/ततःसूर्यनिकाशेनरथेनमहताखरः/आससादरणेरामंपतङ्गइवपावकम्/ततोऽस्यसशरंचापंमुष्टिदेशेमहात्मनः/खरश्चिच्छेदरामस्यदर्शयन्पाणिलाघवम्/सपुनस्त्वपरान्सप्तशरानादायवर्मणि/निजघानरणेक्रुद्धःशक्राशनिसमप्रभान्/ततस्तत्प्रहतंबाणैःखरमुक्तैःसुपर्वभिः/पपातकवचंभूमौरामस्यादित्यवर्चसः/सशरैरर्पितःक्रुद्धःसर्वगात्रेषुराघवः/रराजसमरेरामोविधूमोऽग्निरिवज्वलन्/ततोगम्भीरनिर्ह्रादंरामःशत्रुनिबर्हणः/चकारान्तायसरिपोःसज्यमन्यन्महद्धनुः/सुमहद्वैष्णवंयत्तदतिसृष्टंमहर्षिणा/वरंतद्धनुरुद्यम्यखरंसमभिधावत/ततःकनकपुङ्खैस्तुशरैःसंनतपर्वभिः/चिच्छेदरामःसंक्रुद्धःखरस्यसमरेध्वजम्/सदर्शनीयोबहुधाविच्छिन्नःकाञ्चनोध्वजः/जगामधरणींसूर्योदेवतानामिवाज्ञया/तंचतुर्भिःखरःक्रुद्धोरामंगात्रेषुमार्गणैः/विव्याधहृदिमर्मज्ञोमातङ्गमिवतोमरैः/सरामोबहुभिर्बाणैःखरकार्मुकनिःसृतैः/विद्धोरुधिरसिक्ताङ्गोबभूवरुषितोभृशम्/सधनुर्धन्विनांश्रेष्ठःप्रगृह्यपरमाहवे/मुमोचपरमेष्वासःषट्शरानभिलक्षितान्/शिरस्येकेनबाणेनद्वाभ्यांबाह्वोरथार्पयत्/त्रिभिश्चन्द्रार्धवक्त्रैश्चवक्षस्यभिजघानह/ततःपश्चान्महातेजानाराचान्भास्करोपमान्/जिघांसूराक्षसंक्रुद्धस्त्रयोदशशिलाशितान्/ततोऽस्ययुगमेकेनचतुर्भिश्चतुरोहयान्/षष्ठेनचशिरःसंख्येचिच्छेदखरसारथेः/त्रिभिस्त्रिवेणुंबलवान्द्वाभ्यामक्षंमहाबलः/द्वादशेनतुबाणेनखरस्यसशरंधनुः/छित्त्वावज्रनिकाशेनराघवःप्रहसन्निव/त्रयोदशेनेन्द्रसमोबिभेदसमरेखरम्/प्रभग्नधन्वाविरथोहताश्वोहतसारथिः/गदापाणिरवप्लुत्यतस्थौभूमौखरस्तदा/तत्कर्मरामस्यमहारथस्य॑समेत्यदेवाश्चमहर्षयश्च/अपूजयन्प्राञ्जलयःप्रहृष्टास्॑तदाविमानाग्रगताःसमेताः/खरंतुविरथंरामोगदापाणिमवस्थितम्/मृदुपूर्वंमहातेजाःपरुषंवाक्यमब्रवीत्/गजाश्वरथसंबाधेबलेमहतितिष्ठता/कृतंसुदारुणंकर्मसर्वलोकजुगुप्सितम्/उद्वेजनीयोभूतानांनृशंसःपापकर्मकृत्/त्रयाणामपिलोकानामीश्वरोऽपिनतिष्ठति/कर्मलोकविरुद्धंतुकुर्वाणंक्षणदाचर/तीक्ष्णंसर्वजनोहन्तिसर्पंदुष्टमिवागतम्/लोभात्पापानिकुर्वाणःकामाद्वायोनबुध्यते/भ्रष्टःपश्यतितस्यान्तंब्राह्मणीकरकादिव/वसतोदण्डकारण्येतापसान्धर्मचारिणः/किंनुहत्वामहाभागान्फलंप्राप्स्यसिराक्षस/नचिरंपापकर्माणःक्रूरालोकजुगुप्सिताः/ऐश्वर्यंप्राप्यतिष्ठन्तिशीर्णमूलाइवद्रुमाः/अवश्यंलभतेकर्ताफलंपापस्यकर्मणः/घोरंपर्यागतेकालेद्रुमःपुष्पमिवार्तवम्/नचिरात्प्राप्यतेलोकेपापानांकर्मणांफलम्/सविषाणामिवान्नानांभुक्तानांक्षणदाचर/पापमाच्चरतांघोरंलोकस्याप्रियमिच्छताम्/अहमासादितोराजाप्राणान्हन्तुंनिशाचर/अद्यहित्वांमयामुक्ताःशराःकाञ्चनभूषणाः/विदार्यनिपतिष्यन्तिवल्मीकमिवपन्नगाः/येत्वयादण्डकारण्येभक्षिताधर्मचारिणः/तानद्यनिहतःसंख्येससैन्योऽनुगमिष्यसि/अद्यत्वांनिहतंबाणैःपश्यन्तुपरमर्षयः/निरयस्थंविमानस्थायेत्वयाहिंसिताःपुरा/प्रहरत्वंयथाकामंकुरुयत्नंकुलाधम/अद्यतेपातयिष्यामिशिरस्तालफलंयथा/एवमुक्तस्तुरामेणक्रुद्धःसंरक्तलोचनः/प्रत्युवाचततोरामंप्रहसन्क्रोधमूर्छितः/प्राकृतान्राक्षसान्हत्वायुद्धेदशरथात्मज/आत्मनाकथमात्मानमप्रशस्यंप्रशंससि/विक्रान्ताबलवन्तोवायेभवन्तिनरर्षभाः/कथयन्तिनतेकिंचित्तेजसास्वेनगर्विताः/प्राकृतास्त्वकृतात्मानोलोकेक्षत्रियपांसनाः/निरर्थकंविकत्थन्तेयथारामविकत्थसे/कुलंव्यपदिशन्वीरःसमरेकोऽभिधास्यति/मृत्युकालेहिसंप्राप्तेस्वयमप्रस्तवेस्तवम्/सर्वथातुलघुत्वंतेकत्थनेनविदर्शितम्/सुवर्णप्रतिरूपेणतप्तेनेवकुशाग्निना/नतुमामिहतिष्ठन्तंपश्यसित्वंगदाधरम्/धराधरमिवाकम्प्यंपर्वतंधातुभिश्चितम्/पर्याप्तोऽहंगदापाणिर्हन्तुंप्राणान्रणेतव/त्रयाणामपिलोकानांपाशहस्तइवान्तकः/कामंबह्वपिवक्तव्यंत्वयिवक्ष्यामिनत्वहम्/अस्तंगच्छेद्धिसवितायुद्धविघ्रस्ततोभवेत्/चतुर्दशसहस्राणिराक्षसानांहतानिते/त्वद्विनाशात्करोम्यद्यतेषामश्रुप्रमार्जनम्/इत्युक्त्वापरमक्रुद्धस्तांगदांपरमाङ्गदाम्/खरश्चिक्षेपरामायप्रदीप्तामशनिंयथा/खरबाहुप्रमुक्तासाप्रदीप्तामहतीगदा/भस्मवृक्षांश्चगुल्मांश्चकृत्वागात्तत्समीपतः/तामापतन्तींज्वलितांमृत्युपाशोपमांगदा/अन्तरिक्षगतांरामश्चिच्छेदबहुधाशरैः/साविशीर्णाशरैर्भिन्नापपातधरणीतले/गदामन्त्रौषधिबलैर्व्यालीवविनिपातिता/भित्त्वातुतांगदांबाणैराघवोधर्मवत्सलः/स्मयमानःखरंवाक्यंसंरब्धमिदमब्रवीत्/एतत्तेबलसर्वस्वंदर्शितंराक्षसाधम/शक्तिहीनतरोमत्तोवृथात्वमुपगर्जितम्/एषाबाणविनिर्भिन्नागदाभूमितलंगता/अभिधानप्रगल्भस्यतवप्रत्ययघातिनी/यत्त्वयोक्तंविनष्टानामिदमश्रुप्रमार्जनम्/राक्षसानांकरोमीतिमिथ्यातदपितेवचः/नीचस्यक्षुद्रशीलस्यमिथ्यावृत्तस्यरक्षसः/प्राणानपहरिष्यामिगरुत्मानमृतंयथा/अद्यतेभिन्नकण्ठस्यफेनबुद्बुदभूषितम्/विदारितस्यमद्बाणैर्महीपास्यतिशोणितम्/पांसुरूषितसर्वाङ्गःस्रस्तन्यस्तभुजद्वयः/स्वप्स्यसेगांसमाश्लिष्यदुर्लभांप्रमदामिव/प्रवृद्धनिद्रेशयितेत्वयिराक्षसपांसने/भविष्यन्त्यशरण्यानांशरण्यादण्डकाइमे/जनस्थानेहतस्थानेतवराक्षसमच्छरैः/निर्भयाविचरिष्यन्तिसर्वतोमुनयोवने/अद्यविप्रसरिष्यन्तिराक्षस्योहतबान्धवाः/बाष्पार्द्रवदनादीनाभयादन्यभयावहाः/अद्यशोकरसज्ञास्ताभविष्यन्तिनिशाचर/अनुरूपकुलाःपत्न्योयासांत्वंपतिरीदृशः/नृशंसशीलक्षुद्रात्मन्नित्यंब्राह्मणकण्टक/त्वत्कृतेशङ्कितैरग्नौमुनिभिःपात्यतेहविः/तमेवमभिसंरब्धंब्रुवाणंराघवंरणे/खरोनिर्भर्त्सयामासरोषात्खरतरस्वनः/दृढंखल्ववलिप्तोऽसिभयेष्वपिचनिर्भयः/वाच्यावाच्यंततोहित्वंमृत्युवश्योनबुध्यसे/कालपाशपरिक्षिप्ताभवन्तिपुरुषाहिये/कार्याकार्यंनजानन्तितेनिरस्तषडिन्द्रियाः/एवमुक्त्वाततोरामंसंरुध्यभृकुटिंततः/सददर्शमहासालमविदूरेनिशाचरः/रणेप्रहरणस्यार्थेसर्वतोह्यवलोकयन्/सतमुत्पाटयामाससंदृश्यदशनच्छदम्/तंसमुत्क्षिप्यबाहुभ्यांविनर्दित्वामहाबलः/राममुद्दिश्यचिक्षेपहतस्त्वमितिचाब्रवीत्/तमापतन्तंबाणौघैश्छित्त्वारामःप्रतापवान्/रोषमाहारयत्तीव्रंनिहन्तुंसमरेखरम्/जातस्वेदस्ततोरामोरोषाद्रक्तान्तलोचनः/निर्बिभेदसहस्रेणबाणानांसमरेखरम्/तस्यबाणान्तराद्रक्तंबहुसुस्रावफेनिलम्/गिरेःप्रस्रवणस्येवतोयधारापरिस्रवः/विह्वलःसकृतोबाणैःखरोरामेणसंयुगे/मत्तोरुधिरगन्धेनतमेवाभ्यद्रवद्द्रुतम्/तमापतन्तंसंरब्धंकृतास्त्रोरुधिराप्लुतम्/अपसर्पत्प्रतिपदंकिंचित्त्वरितविक्रमः/ततःपावकसंकाशंबधायसमरेशरम्/खरस्यरामोजग्राहब्रह्मदण्डमिवापरम्/सतद्दत्तंमघवतासुरराजेनधीमता/संदधेचसधर्मात्मामुमोचचखरंप्रति/सविमुक्तोमहाबाणोनिर्घातसमनिःस्वनः/रामेणधनुरुद्यम्यखरस्योरसिचापतत्/सपपातखरोभूमौदह्यमानःशराग्निना/रुद्रेणैवविनिर्दग्धःश्वेतारण्येयथान्धकः/सवृत्रइववज्रेणफेनेननमुचिर्यथाअ/बलोवेन्द्राशनिहतोनिपपातहतःखरः/ततोराजर्षयःसर्वेसंगताःपरमर्षयः/सभाज्यमुदिताराममिदंवचनमब्रुवन्/एतदर्थंमहातेजामहेन्द्रःपाकशासनः/शरभङ्गाश्रमंपुण्यमाजगामपुरंदरः/आनीतस्त्वमिमंदेशमुपायेनमहर्षिभिः/एषांवधार्थंक्रूराणांरक्षसांपापकर्मणाम्/तदिदंनःकृतंकार्यंत्वयादशरथात्मज/सुखंधर्मंचरिष्यन्तिदण्डकेषुमहर्षयः/एतस्मिन्नन्तरेवीरोलक्ष्मणःसहसीतया/गिरिदुर्गाद्विनिष्क्रम्यसंविवेशाश्रमंसुखी/ततोरामस्तुविजयीपूज्यमानोमहर्षिभिः/प्रविवेशाश्रमंवीरोलक्ष्मणेनाभिवादितः/तंदृष्ट्वाशत्रुहन्तारंमहर्षीणांसुखावहम्/बभूवहृष्टावैदेहीभर्तारंपरिषस्वजे/ततःशूर्पणखादृष्ट्वासहस्राणिचतुर्दश/हतान्येकेनरामेणरक्षसांभीमकर्मणाम्/दूषणंचखरंचैवहतंत्रिशिरसंरणे/दृष्ट्वापुनर्महानादंननादजलदोपमा/सादृष्ट्वाकर्मरामस्यकृतमन्यैःसुदुष्करम्/जगामपरमौद्विग्नालङ्कांरावणपालिताम्/सददर्शविमानाग्रेरावणंदीप्ततेजसं/उपोपविष्टंसचिवैर्मरुद्भिरिववासवम्/आसीनंसूर्यसंकाशेकाञ्चनेपरमासने/रुक्मवेदिगतंप्राज्यंज्वलन्तमिवपावकम्/देवगन्धर्वभूतानामृषीणांचमहात्मनाम्/अजेयंसमरेशूरंव्यात्ताननमिवान्तकम्/देवासुरविमर्देषुवज्राशनिकृतव्रणम्/ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसं/विंशद्भुजंदशग्रीवंदर्शनीयपरिच्छदम्/विशालवक्षसंवीरंराजलक्ष्मणलक्षितम्/स्निग्धवैदूर्यसंकाशंतप्तकाञ्चनकुण्डलम्/सुभुजंशुक्लदशनंमहास्यंपर्वतोपमम्/विष्णुचक्रनिपातैश्चशतशोदेवसंयुगे/आहताङ्गंसमस्तैश्चदेवप्रहरणैस्तथा/अक्षोभ्याणांसमुद्राणांक्षोभणंक्षिप्रकारिणम्/क्षेप्तारंपर्वताग्राणांसुराणांचप्रमर्दनम्/उच्छेत्तारंचधर्माणांपरदाराभिमर्शनम्/सर्वदिव्यास्त्रयोक्तारंयज्ञविघ्नकरंसदा/पुरींभोगवतींगत्वापराजित्यचवासुकिम्/तक्षकस्यप्रियांभार्यांपराजित्यजहारयः/कैलासंपर्वतंगत्वाविजित्यनरवाहनम्/विमानंपुष्पकंतस्यकामगंवैजहारयः/वनंचैत्ररथंदिव्यंनलिनींनन्दनंवनम्/विनाशयतियःक्रोधाद्देवोद्यानानिवीर्यवान्/चन्द्रसूर्यौमहाभागावुत्तिष्ठन्तौपरंतपौ/निवारयतिबाहुभ्यांयःशैलशिखरोपमः/दशवर्षसहस्राणितपस्तप्त्वामहावने/पुरास्वयम्भुवेधीरःशिरांस्युपजहारयः/देवदानवगन्धर्वपिशाचपतगोरगैः/अभयंयस्यसंग्रामेमृत्युतोमानुषादृते/मन्त्ररभितुष्टंपुण्यमध्वरेषुद्विजातिभिः/हविर्धानेषुयःसोममुपहन्तिमहाबलः/आप्तयज्ञहरंक्रूरंब्रह्मघ्नंदुष्टचारिणम्/कर्कशंनिरनुक्रोशंप्रजानामहितेरतम्/रावणंसर्वभूतानांसर्वलोकभयावहम्/राक्षसीभ्रातरंक्रूरंसाददर्शमहाबलम्/तंदिव्यवस्त्राभरणंदिव्यमाल्योपशोभितम्/राक्षसेन्द्रंमहाभागंपौलस्त्यकुलनन्दनम्/तमब्रवीद्दीप्तविशाललोचनं॑प्रदर्शयित्वाभयमोहमूर्छिता/सुदारुणंवाक्यमभीतचारिणी॑महात्मनाशूर्पणखाविरूपिता/ततःशूर्पणखादीनारावणंलोकरावणम्/अमात्यमध्येसंक्रुद्धापरुषंवाक्यमब्रवीत्/प्रमत्तःकामभोगेषुस्वैरवृत्तोनिरङ्कुशः/समुत्पन्नंभयंघोरंबोद्धव्यंनावबुध्यसे/सक्तंग्राम्येषुभोगेषुकामवृत्तंमहीपतिम्/लुब्धंनबहुमन्यन्तेश्मशानाग्निमिवप्रजाः/स्वयंकार्याणियःकालेनानुतिष्ठतिपार्थिवः/सतुवैसहराज्येनतैश्चकार्यैर्विनश्यति/अयुक्तचारंदुर्दर्शमस्वाधीनंनराधिपम्/वर्जयन्तिनरादूरान्नदीपङ्कमिवद्विपाः/येनरक्षन्तिविषयमस्वाधीनानराधिपः/तेनवृद्ध्याप्रकाशन्तेगिरयःसागरेयथा/आत्मवद्भिर्विगृह्यत्वंदेवगन्धर्वदानवैः/अयुक्तचारश्चपलःकथंराजाभविष्यसि/येषांचारश्चकोशश्चनयश्चजयतांवर/अस्वाधीनानरेन्द्राणांप्राकृतैस्तेजनैःसमाः/यस्मात्पश्यन्तिदूरस्थान्सर्वानर्थान्नराधिपाः/चारेणतस्मादुच्यन्तेराजानोदीर्घचक्षुषः/अयुक्तचारंमन्येत्वांप्राकृतैःसचिवैर्वृतम्/स्वजनंचजनस्थानंहतंयोनावबुध्यसे/चतुर्दशसहस्राणिरक्षसांभीमकर्मणाम्/हतान्येकेनरामेणखरश्चसहदूषणः/ऋषीणामभयंदत्तंकृतक्षेमाश्चदण्डकाः/धर्षितंचजनस्थानंरामेणाक्लिष्टकर्मणा/त्वंतुलुब्धःप्रमत्तश्चपराधीनश्चरावण/विषयेस्वेसमुत्पन्नंभयंयोनावबुध्यसे/तीक्ष्णमल्पप्रदातारंप्रमत्तंगर्वितंशठम्/व्यसनेसर्वभूतानिनाभिधावन्तिपार्थिवम्/अतिमानिनमग्राह्यमात्मसंभावितंनरम्/क्रोधनंव्यसनेहन्तिस्वजनोऽपिनराधिपम्/नानुतिष्ठतिकार्याणिभयेषुनबिभेतिच/क्षिप्रंराज्याच्च्युतोदीनस्तृणैस्तुल्योभविष्यति/शुष्ककाष्ठैर्भवेत्कार्यंलोष्टैरपिचपांसुभिः/नतुस्थानात्परिभ्रष्टैःकार्यंस्याद्वसुधाधिपैः/उपभुक्तंयथावासःस्रजोवामृदितायथा/एवंराज्यात्परिभ्रष्टःसमर्थोऽपिनिरर्थकः/अप्रमत्तश्चयोराजासर्वज्ञोविजितेन्द्रियः/कृतज्ञोधर्मशीलश्चसराजातिष्ठतेचिरम्/नयनाभ्यांप्रसुप्तोऽपिजागर्तिनयचक्षुषा/व्यक्तक्रोधप्रसादश्चसराजापूज्यतेजनैः/त्वंतुरावणदुर्बुद्धिर्गुणैरेतैर्विवर्जितः/यस्यतेऽविदितश्चारैरक्षसांसुमहान्वधः/परावमन्ताविषयेषुसंगतो॑नदेशकालप्रविभागतत्त्ववित्/अयुक्तबुद्धिर्गुणदोषनिश्चये॑विपन्नराज्योनचिराद्विपत्स्यते/इतिस्वदोषान्परिकीर्तितांस्तया॑समीक्ष्यबुद्ध्याक्षणदाचरेश्वरः/धनेनदर्पेणबलेनचान्वितो॑विचिन्तयामासचिरंसरावणः/ततःशूर्पणखांक्रुद्धांब्रुवतींपरुषंवचः/अमात्यमध्येसंक्रुद्धःपरिपप्रच्छरावणः/कश्चरामःकथंवीर्यःकिंरूपःकिंपराक्रमः/किमर्थंदण्डकारण्यंप्रविष्टश्चसुदुश्चरम्/आयुधंकिंचरामस्यनिहतायेनराक्षसाः/खरश्चनिहतंसंख्येदूषणस्त्रिशिरास्तथा/इत्युक्ताराक्षसेन्द्रेणराक्षसीक्रोधमूर्छिता/ततोरामंयथान्यायमाख्यातुमुपचक्रमे/दीर्घबाहुर्विशालाक्षश्चीरकृष्णाजिनाम्बरः/कन्दर्पसमरूपश्चरामोदशरथात्मजः/शक्रचापनिभंचापंविकृष्यकनकाङ्गदम्/दीप्तान्क्षिपतिनाराचान्सर्पानिवमहाविषान्/नाददानंशरान्घोरान्नमुञ्चन्तंमहाबलम्/नकार्मुकंविकर्षन्तंरामंपश्यामिसंयुगे/हन्यमानंतुतत्सैन्यंपश्यामिशरवृष्टिभिः/इन्द्रेणैवोत्तमंसस्यमाहतंत्वश्मवृष्टिभिः/रक्षसांभीमवीर्याणांसहस्राणिचतुर्दश/निहतानिशरैस्तीक्ष्णैस्तेनैकेनपदातिना/अर्धाधिकमुहूर्तेनखरश्चसहदूषणः/ऋषीणामभयंदत्तंकृतक्षेमाश्चदण्डकाः/एकाकथंचिन्मुक्ताहंपरिभूयमहात्मना/स्त्रीवधंशङ्कमानेनरामेणविदितात्मना/भ्राताचास्यमहातेजागुणतस्तुल्यविक्रमः/अनुरक्तश्चभक्तश्चलक्ष्मणोनामवीर्यवान्/अमर्षीदुर्जयोजेताविक्रान्तोबुद्धिमान्बली/रामस्यदक्षिणेबाहुर्नित्यंप्राणोबहिष्चरः/रामस्यतुविशालाक्षीधर्मपत्नीयशस्विनी/सीतानामवरारोहावैदेहीतनुमध्यमा/नैवदेवीनगन्धर्वानयक्षीनचकिंनरी/तथारूपामयानारीदृष्टपूर्वामहीतले/यस्यसीताभवेद्भार्यायंचहृष्टापरिष्वजेत्/अतिजीवेत्ससर्वेषुलोकेष्वपिपुरंदरात्/सासुशीलावपुःश्लाघ्यारूपेणाप्रतिमाभुवि/तवानुरूपाभार्यासात्वंचतस्यास्तथापतिः/तांतुविस्तीर्णजघनांपीनोत्तुङ्गपयोधराम्/भार्यार्थेतुतवानेतुमुद्यताहंवराननाम्/तांतुदृष्ट्वाद्यवैदेहींपूर्णचन्द्रनिभाननाम्/मन्मथस्यशराणांचत्वंविधेयोभविष्यसि/यदितस्यामभिप्रायोभार्यार्थेतवजायते/शीघ्रमुद्ध्रियतांपादोजयार्थमिहदक्षिणः/कुरुप्रियंतथातेषांरक्षसांराक्षसेश्वर/वधात्तस्यनृशंसस्यरामस्याश्रमवासिनः/तंशरैर्निशितैर्हत्वालक्ष्मणंचमहारथम्/हतनाथांसुखंसीतांयथावदुपभोक्ष्यसे/रोचतेयदितेवाक्यंममैतद्राक्षसेश्वर/क्रियतांनिर्विशङ्केनवचनंममराघव/निशम्यरामेणशरैरजिह्मगैर्॑हताञ्जनस्थानगतान्निशाचरान्/खरंचबुद्ध्वानिहतंचदूषणं॑त्वमद्यकृत्यंप्रतिपत्तुमर्हसि/ततःशूर्पणखावाक्यंतच्छ्रुत्वारोमहर्षणम्/सचिवानभ्यनुज्ञायकार्यंबुद्ध्वाजगामह/तत्कार्यमनुगम्याथयथावदुपलभ्यच/दोषाणांचगुणानांचसंप्रधार्यबलाबलम्/इतिकर्तव्यमित्येवकृत्वानिश्चयमात्मनः/स्थिरबुद्धिस्ततोरम्यांयानशालांजगामह/यानशालांततोगत्वाप्रच्छन्नंराक्षसाधिपः/सूतंसंचोदयामासरथःसंयुज्यतामिति/एवमुक्तःक्षणेनैवसारथिर्लघुविक्रमः/रथंसंयोजयामासतस्याभिमतमुत्तमम्/काञ्चनंरथमास्थायकामगंरत्नभूषितम्/पिशाचवदनैर्युक्तंखरैःकनकभूषणैः/मेघप्रतिमनादेनसतेनधनदानुजः/राक्षसाधिपतिःश्रीमान्ययौनदनदीपतिम्/सश्वेतबालव्यसनःश्वेतच्छत्रोदशाननः/स्निग्धवैदूर्यसंकाशस्तप्तकाञ्चनभूषणः/दशास्योविंशतिभुजोदर्शनीयपरिच्छदः/त्रिदशारिर्मुनीन्द्रघ्नोदशशीर्षइवाद्रिराट्/कामगंरथमास्थायशुशुभेराक्षसाधिपः/विद्युन्मण्डलवान्मेघःसबलाकइवाम्बरे/सशैलंसागरानूपंवीर्यवानवलोकयन्/नानापुष्पफलैर्वृक्षैरनुकीर्णंसहस्रशः/शीतमङ्गलतोयाभिःपद्मिनीभिःसमन्ततः/विशालैराश्रमपदैर्वेदिमद्भिःसमावृतम्/कदल्याढकिसंबाधंनालिकेरोपशोभितम्/सालैस्तालैस्तमालैश्चतरुभिश्चसुपुष्पितैः/अत्यन्तनियताहारैःशोभितंपरमर्षिभिः/नागैःसुपर्णैर्गन्धर्वैःकिंनरैश्चसहस्रशः/जितकामैश्चसिद्धैश्चचामणैश्चोपशोभितम्/आजैर्वैखानसैर्माषैर्वालखिल्यैर्मरीचिपैः/दिव्याभरणमाल्याभिर्दिव्यरूपाभिरावृतम्/क्रीडारतिविधिज्ञाभिरप्सरोभिःसहस्रशः/सेवितंदेवपत्नीभिःश्रीमतीभिःश्रियावृतम्/देवदानवसंघैश्चचरितंत्वमृताशिभिः/हंसक्रौञ्चप्लवाकीर्णंसारसैःसंप्रणादितम्/वैदूर्यप्रस्तरंरम्यंस्निग्धंसागरतेजसा/पाण्डुराणिविशालानिदिव्यमाल्ययुतानिच/तूर्यगीताभिजुष्टानिविमानानिसमन्ततः/तपसाजितलोकानांकामगान्यभिसंपतन्/गन्धर्वाप्सरसश्चैवददर्शधनदानुजः/निर्यासरसमूलानांचन्दनानांसहस्रशः/वनानिपश्यन्सौम्यानिघ्राणतृप्तिकराणिच/अगरूणांचमुख्यानांवनान्युपवनानिच/तक्कोलानांचजात्यानांफलानांचसुगन्धिनाम्/पुष्पाणिचतमालस्यगुल्मानिमरिचस्यच/मुक्तानांचसमूहानिशुष्यमाणानितीरतः/शङ्खानांप्रस्तरंचैवप्रवालनिचयंतथा/काञ्चनानिचशैलानिराजतानिचसर्वशः/प्रस्रवाणिमनोज्ञानिप्रसन्नानिह्रदानिच/धनधान्योपपन्नानिस्त्रीरत्नैरावृतानिच/हस्त्यश्वरथगाढानिनगराण्यवलोकयन्/तंसमंसर्वतःस्निग्धंमृदुसंस्पर्शमारुतम्/अनूपंसिन्धुराजस्यददर्शत्रिदिवोपमम्/तत्रापश्यत्समेघाभंन्यग्रोधमृषिभिर्वृतम्/समन्ताद्यस्यताःशाखाःशतयोजनमायताः/यस्यहस्तिनमादायमहाकायंचकच्चपम्/भक्षार्थंगरुडःशाखामाजगाममहाबलः/तस्यतांसहसाशाखांभारेणपतगोत्तमः/सुपर्णःपर्णबहुलांबभञ्जाथमहाबलः/तत्रवैखानसामाषावालखिल्यामरीचिपाः/अजाबभूवुर्धूम्राश्चसंगताःपरमर्षयः/तेषांदयार्थंगरुडस्तांशाखांशतयोजनाम्/जगामादायवेगेनतौचोभौगजकच्छपौ/एकपादेनधर्मात्माभक्षयित्वातदामिषम्/निषादविषयंहत्वाशाखयापतगोत्तमः/प्रहर्षमतुलंलेभेमोक्षयित्वामहामुनीन्/सतेनैवप्रहर्षेणद्विगुणीकृतविक्रमः/अमृतानयनार्थंवैचकारमतिमान्मतिम्/अयोजालानिनिर्मथ्यभित्त्वारत्नगृहंवरम्/महेन्द्रभवनाद्गुप्तमाजहारामृतंततः/तंमहर्षिगणैर्जुष्टंसुपर्णकृतलक्षणम्/नाम्नासुभद्रंन्यग्रोधंददर्शधनदानुजः/तंतुगत्वापरंपारंसमुद्रस्यनदीपतेः/ददर्शाश्रममेकान्तेपुण्येरम्येवनान्तरे/तत्रकृष्णाजिनधरंजटावल्कलधारिणम्/ददर्शनियताहारंमारीचंनामराक्षसं/सरावणःसमागम्यविधिवत्तेनरक्षसा/ततःपश्चादिदंवाक्यमब्रवीद्वाक्यकोविदः/मारीचश्रूयतांतातवचनंममभाषतः/आर्तोऽस्मिममचार्तस्यभवान्हिपरमागतिः3361/जानीषेत्वंजनस्थानंभ्रातायत्रखरोमम/दूषणश्चमहाबाहुःस्वसाशूर्पणखाचमे/त्रिशिराश्चमहातेजाराक्षसःपिशिताशनः/अन्येचबहवःशूरालब्धलक्षानिशाचराः/वसन्तिमन्नियोगेनअधिवासंचराक्षसः/बाधमानामहारण्येमुनीन्येधर्मचारिणः/चतुर्दशसहस्राणिरक्षसांभीमकर्मणाम्/शूराणांलब्धलक्षाणांखरचित्तानुवर्तिनाम्/तेत्विदानींजनस्थानेवसमानामहाबलाः/संगताःपरमायत्तारामेणसहसंयुगे/तेनसंजातरोषेणरामेणरणमूर्धनि/अनुक्त्वापरुषंकिंचिच्छरैर्व्यापारितंधनुः/चतुर्दशसहस्राणिरक्षसांभीमकर्मणाम्/निहतानिशरैस्तीक्ष्णैर्मानुषेणपदातिना/खरश्चनिहतःसंख्येदूषणश्चनिपातितः/हत्वात्रिशिरसंचापिनिर्भयादण्डकाःकृताः/पित्रानिरस्तःक्रुद्धेनसभार्यःक्षीणजीवितः/सहन्तातस्यसैन्यस्यरामःक्षत्रियपांसनः/अशीलःकर्कशस्तीक्ष्णोमूर्खोलुब्धोऽजितेन्द्रियः/त्यक्तधर्मस्त्वधर्मात्माभूतानामहितेरतः/येनवैरंविनारण्येसत्त्वमाश्रित्यकेवलम्/कर्णनासापहारेणभगिनीमेविरूपिता/तस्यभार्यांजनस्थानात्सीतांसुरसुतोपमाम्/आनयिष्यामिविक्रम्यसहायस्तत्रमेभव/त्वयाह्यहंसहायेनपार्श्वस्थेनमहाबल/भ्रातृभिश्चसुरान्युद्धेसमग्रान्नाभिचिन्तये/तत्सहायोभवत्वंमेसमर्थोह्यसिराक्षस/वीर्येयुद्धेचदर्पेचनह्यस्तिसदृशस्तव/एतदर्थमहंप्राप्तस्त्वत्समीपंनिशाचर/शृणुतत्कर्मसाहाय्येयत्कार्यंवचनान्मम/सौवर्णस्त्वंमृगोभूत्वाचित्रोरजतबिन्दुभिः/आश्रमेतस्यरामस्यसीतायाःप्रमुखेचर/त्वांतुनिःसंशयंसीतादृष्ट्वातुमृगरूपिणम्/गृह्यतामितिभर्तारंलक्ष्मणंचाभिधास्यति/ततस्तयोरपायेतुशून्येसीतांयथासुखम्/निराबाधोहरिष्यामिराहुश्चन्द्रप्रभामिव/ततःपश्चात्सुखंरामेभार्याहरणकर्शिते/विस्रब्धंप्रहरिष्यामिकृतार्थेनान्तरात्मना/तस्यरामकथांश्रुत्वामारीचस्यमहात्मनः/शुष्कंसमभवद्वक्त्रंपरित्रस्तोबभूवच/सरावणंत्रस्तविषण्णचेता॑महावनेरामपराक्रमज्ञः/कृताञ्जलिस्तत्त्वमुवाचवाक्यं॑हितंचतस्मैहितमात्मनश्च/तच्छ्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यवाक्यंवाक्यविशारदः/प्रत्युवाचमहाप्राज्ञोमारीचोराक्षसेश्वरम्/सुलभाःपुरुषाराजन्सततंप्रियवादिनः/अप्रियस्यचपथ्यस्यवक्ताश्रोताचदुर्लभः/ननूनंबुध्यसेरामंमहावीर्यंगुणोन्नतम्/अयुक्तचारश्चपलोमहेन्द्रवरुणोपमम्/अपिस्वस्तिभवेत्तातसर्वेषांभुविरक्षसाम्/अपिरामोनसंक्रुद्धःकुर्याल्लोकमराक्षसं/अपितेजीवितान्तायनोत्पन्नाजनकात्मजा/अपिसीतानिमित्तंचनभवेद्व्यसनंमहत्/अपित्वामीश्वरंप्राप्यकामवृत्तंनिरङ्कुशम्/नविनश्येत्पुरीलङ्कात्वयासहसराक्षसा/त्वद्विधःकामवृत्तोहिदुःशीलःपापमन्त्रितः/आत्मानंस्वजनंराष्ट्रंसराजाहन्तिदुर्मतिः/नचपित्रापरित्यक्तोनामर्यादःकथंचन/नलुब्धोनचदुःशीलोनचक्षत्रियपांसनः/नचधर्मगुणैर्हीनैःकौसल्यानन्दवर्धनः/नचतीक्ष्णोहिभूतानांसर्वेषांचहितेरतः/वञ्चितंपितरंदृष्ट्वाकैकेय्यासत्यवादिनम्/करिष्यामीतिधर्मात्माततःप्रव्रजितोवनम्/कैकेय्याःप्रियकामार्थंपितुर्दशरथस्यच/हित्वाराज्यंचभोगांश्चप्रविष्टोदण्डकावनम्/नरामःकर्कशस्तातनाविद्वान्नाजितेन्द्रियः/अनृतंनश्रुतंचैवनैवत्वंवक्तुमर्हसि/रामोविग्रहवान्धर्मःसाधुःसत्यपराक्रमः/राजासर्वस्यलोकस्यदेवानामिववासवः/कथंत्वंतस्यवैदेहींरक्षितांस्वेनतेजसा/इच्छसिप्रसभंहर्तुंप्रभामिवविवस्वतः/शरार्चिषमनाधृष्यंचापखड्गेन्धनंरणे/रामाग्निंसहसादीप्तंनप्रवेष्टुंत्वमर्हसि/धनुर्व्यादितदीप्तास्यंशरार्चिषममर्षणम्/चापबाणधरंवीरंशत्रुसेनापहारिणम्/राज्यंसुखंचसंत्यज्यजीवितंचेष्टमात्मनः/नात्यासादयितुंतातरामान्तकमिहार्हसि/अप्रमेयंहितत्तेजोयस्यसाजनकात्मजा/नत्वंसमर्थस्तांहर्तुंरामचापाश्रयांवने/प्राणेभ्योऽपिप्रियतराभार्यानित्यमनुव्रता/दीप्तस्येवहुताशस्यशिखासीतासुमध्यमा/किमुद्यमंव्यर्थमिमंकृत्वातेराक्षसाधिप/दृष्टश्चेत्त्वंरणेतेनतदन्तंतवजीवितम्/जीवितंचसुखंचैवराज्यंचैवसुदुर्लभम्/ससर्वैःसचिवैःसार्धंविभीषणपुरस्कृतैः/मन्त्रयित्वातुधर्मिष्ठैःकृत्वानिश्चयमात्मनः/दोषाणांचगुणानांचसंप्रधार्यबलाबलम्/आत्मनश्चबलंज्ञात्वाराघवस्यचतत्त्वतः/हितंहितवनिश्चित्यक्षमंत्वंकर्तुमर्हसि/अहंतुमन्येतवनक्षमंरणे॑समागमंकोसलराजसूनुना/इदंहिभूयःशृणुवाक्यमुत्तमं॑क्षमंचयुक्तंचनिशाचराधिप/कदाचिदप्यहंवीर्यात्पर्यटन्पृथिवीमिमाम्/बलंनागसहस्रस्यधारयन्पर्वतोपमः/नीलजीमूतसंकाशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः/भयंलोकस्यजनयन्किरीटीपरिघायुधः/व्यचरंदण्डकारण्यमृषिमांसानिभक्षयन्/विश्वामित्रोऽथधर्मात्मामद्वित्रस्तोमहामुनिः/स्वयंगत्वादशरथंनरेन्द्रमिदमब्रवीत्/अयंरक्षतुमांरामःपर्वकालेसमाहितः/मारीचान्मेभयंघोरंसमुत्पन्नंनरेश्वर/इत्येवमुक्तोधर्मात्माराजादशरथस्तदा/प्रत्युवाचमहाभागंविश्वामित्रंमहामुनिम्/ऊनषोडशवर्षोऽयमकृतास्त्रश्चराघवः/कामंतुममयत्सैन्यंमयासहगमिष्यति/बधिष्यामिमुनिश्रेष्ठशत्रुंतवयथेप्सितम्/इत्येवमुक्तःसमुनीराजानंपुनरब्रवीत्/रामान्नान्यद्बलंलोकेपर्याप्तंतस्यरक्षसः/बालोऽप्येषमहातेजाःसमर्थस्तस्यनिग्रहे/गमिष्येराममादायस्वस्तितेऽस्तुपरंतपः/इत्येवमुक्त्वासमुनिस्तमादायनृपात्मजम्/जगामपरमप्रीतोविश्वामित्रःस्वमाश्रमम्/तंतदादण्डकारण्येयज्ञमुद्दिश्यदीक्षितम्/बभूवावस्थितोरामश्चित्रंविस्फारयन्धनुः/अजातव्यञ्जनःश्रीमान्बालःश्यामःशुभेक्षणः/एकवस्त्रधरोधन्वीशिखीकनकमालया/शोभयन्दण्डकारण्यंदीप्तेनस्वेनतेजसा/अदृश्यततदारामोबालचन्द्रइवोदितः/ततोऽहंमेघसंकाशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः/बलीदत्तवरोदर्पादाजगामतदाश्रमम्/तेनदृष्टःप्रविष्टोऽहंसहसैवोद्यतायुधः/मांतुदृष्ट्वाधनुःसज्यमसंभ्रान्तश्चकारह/अवजानन्नहंमोहाद्बालोऽयमितिराघवम्/विश्वामित्रस्यतांवेदिमध्यधावंकृतत्वरः/तेनमुक्तस्ततोबाणःशितःशत्रुनिबर्हणः/तेनाहंताडितःक्षिप्तःसमुद्रेशतयोजने/रामस्यशरवेगेननिरस्तोभ्रान्तचेतनः/पातितोऽहंतदातेनगम्भीरेसागराम्भसि/प्राप्यसंज्ञांचिरात्तातलङ्कांप्रतिगतःपुरीम्/एवमस्मितदामुक्तःसहायास्तेनिपातिताः/अकृतास्त्रेणरामेणबालेनाक्लिष्टकर्मणा/तन्मयावार्यमाणस्त्वंयदिरामेणविग्रहम्/करिष्यस्यापदंघोरांक्षिप्रंप्राप्यनशिष्यसि/क्रीडारतिविधिज्ञानांसमाजोत्सवशालिनाम्/रक्षसांचैवसंतापमनर्थंचाहरिष्यसि/हर्म्यप्रासादसंबाधांनानारत्नविभूउषिताम्/द्रक्ष्यसित्वंपुरींलङ्कांविनष्टांमैथिलीकृते/अकुर्वन्तोऽपिपापानिशुचयःपापसंश्रयात्/परपापैर्विनश्यन्तिमत्स्यानागह्रदेयथा/दिव्यचन्दनदिग्धाङ्गान्दिव्याभरणभूषितान्/द्रक्ष्यस्यभिहतान्भूमौतवदोषात्तुराक्षसान्/हृतदारान्सदारांश्चदशविद्रवतोदिशः/हतशेषानशरणान्द्रक्ष्यसित्वंनिशाचरान्/शरजालपरिक्षिप्तामग्निज्वालासमावृताम्/प्रदग्धभवनांलङ्कांद्रक्ष्यसित्वमसंशयम्/प्रमदानांसहस्राणितवराजन्परिग्रहः/भवस्वदारनिरतःस्वकुलंरक्षराक्षस/मानंवृद्धिंचराज्यंचजीवितंचेष्टमिआत्मनः/यदीच्छसिचिरंभोक्तुंमाकृथारामविप्रियम्/निवार्यमाणःसुहृदामयाभृशं॑प्रसह्यसीतांयदिधर्षयिष्यसि/गमिष्यसिक्षीणबलःसबान्धवो॑यमक्षयंरामशरात्तजीवितः/एवमस्मितदामुक्तःकथंचित्तेनसंयुगे/इदानीमपियद्वृत्तंतच्छृणुष्वयदुत्तरम्/राक्षसाभ्यामहंद्वाभ्यामनिर्विण्णस्तथाकृतः/सहितोमृगरूपाभ्यांप्रविष्टोदण्डकावनम्/दीप्तजिह्वोमहाकायस्तीक्ष्णशृण्गोमहाबलः/व्यचरन्दण्डकारण्यंमांसभक्षोमहामृगः/अग्निहोत्रेषुतीर्थेषुचैत्यवृक्षेषुरावण/अत्यन्तघोरोव्यचरंस्तापसांस्तान्प्रधर्षयन्/निहत्यदण्डकारण्येतापसान्धर्मचारिणः/रुधिराणिपिबंस्तेषांतथामांसानिभक्षयन्/ऋषिमांसाशनःक्रूरस्त्रासयन्वनगोचरान्/तदारुधिरमत्तोऽहंव्यचरंदण्डकावनम्/तदाहंदण्डकारण्येविचरन्धर्मदूषकः/आसादयंतदारामंतापसंधर्ममाश्रितम्/वैदेहींचमहाभागांलक्ष्मणंचमहारथम्/तापसंनियताहारंसर्वभूतहितेरतम्/सोऽहंवनगतंरामंपरिभूयमहाबलम्/तापसोऽयमितिज्ञात्वापूर्ववैरमनुस्मरन्/अभ्यधावंसुसंक्रुद्धस्तीक्ष्णशृङ्गोमृगाकृतिः/जिघांसुरकृतप्रज्ञस्तंप्रहारमनुस्मरन्/तेनमुक्तास्त्रयोबाणाःशिताःशत्रुनिबर्हणाः/विकृष्यबलवच्चापंसुपर्णानिलतुल्यगाः/तेबाणावज्रसंकाशाःसुघोरारक्तभोजनाः/आजग्मुःसहिताःसर्वेत्रयःसंनतपर्वणः/पराक्रमज्ञोरामस्यशठोदृष्टभयःपुरा/समुत्क्रान्तस्ततोमुक्तस्तावुभौराक्षसौहतौ/शरेणमुक्तोरामस्यकथंचित्प्राप्यजीवितम्/इहप्रव्राजितोयुक्तस्तापसोऽहंसमाहितः/वृक्षेवृक्षेहिपश्यामिचीरकृष्णाजिनाम्बरम्/गृहीतधनुषंरामंपाशहस्तमिवान्तकम्/अपिरामसहस्राणिभीतःपश्यामिरावण/रामभूतमिदंसर्वमरण्यंप्रतिभातिमे/राममेवहिपश्यामिरहितेराक्षसेश्वर/दृष्ट्वास्वप्नगतंराममुद्भ्रमामिविचेतनः/रकारादीनिनामानिरामत्रस्तस्यरावण/रत्नानिचरथाश्चैवत्रासंसंजनयन्तिमे/अहंतस्यप्रभावज्ञोनयुद्धंतेनतेक्षमम्/रणेरामेणयुध्यस्वक्षमांवाकुरुराक्षस/नतेरामकथाकार्यायदिमांद्रष्टुमिच्छसि/इदंवचोबन्धुहितार्थिनामया॑यथोच्यमानंयदिनाभिपत्स्यसे/सबान्धवस्त्यक्ष्यसिजीवितंरणे॑हतोऽद्यरामेणशरैरजिह्मगैः/मारीचेनतुतद्वाक्यंक्षमंयुक्तंचरावणः/उक्तोनप्रतिजग्राहमर्तुकामइवौषधम्/तंपथ्यहितवक्तारंमारीचंराक्षसाधिपः/अब्रवीत्परुषंवाक्यमयुक्तंकालचोदितः/यत्किलैतदयुक्तार्थंमारीचमयिकथ्यते/वाक्यंनिष्फलमत्यर्थंबीजमुप्तमिवोषरे/त्वद्वाक्यैर्नतुमांशक्यंभेत्तुंरामस्यसंयुगे/पापशीलस्यमूर्खस्यमानुषस्यविशेषतः/यस्त्यक्त्वासुहृदोराज्यंमातरंपितरंतथा/स्त्रीवाक्यंप्राकृतंश्रुत्वावनमेकपदेगतः/अवश्यंतुमयातस्यसंयुगेखरघातिनः/प्राणैःप्रियतरासीताहर्तव्यातवसंनिधौ/एवंमेनिश्चिताबुद्धिर्हृदिमारीचवर्तते/नव्यावर्तयितुंशक्यासेन्द्रैरपिसुरासुरैः/दोषंगुणंवासंपृष्टस्त्वमेवंवक्तुमर्हसि/अपायंवाप्युपायंवाकार्यस्यास्यविनिश्चने/संपृष्टेनतुवक्तव्यंसचिवेनविपश्चिता/उद्यताञ्जलिनाराज्ञोयइच्छेद्भूतिमात्मनः/वाक्यमप्रतिकूलंतुमृदुपूर्वंशुभंहितम्/उपचारेणयुक्तंचवक्तव्योवसुधाधिपः/सावमर्दंतुयद्वाक्यंमारीचहितमुच्यते/नाभिनन्दतितद्राजामानार्होमानवर्जितम्/पञ्चरूपाणिराजानोधारयन्त्यमितौजसः/अग्नेरिन्द्रस्यसोमस्ययमस्यवरुणस्यच/औष्ण्यंतथाविक्रमंचसौम्यंदण्डंप्रसन्नताम्/तस्मात्सर्वास्ववस्थासुमान्याःपूज्याश्चपार्थिवाः/त्वंतुधर्ममविज्ञायकेवलंमोहमास्थितः/अभ्यागतंमांदौरात्म्यात्परुषंवदसीदृशम्/गुणदोषौनपृच्छामिक्षमंचात्मनिराक्षस/अस्मिंस्तुसभवान्कृत्येसाहार्य्यंकर्तुमर्हसि/सौवर्णस्त्वंमृगोभूत्वाचित्रोरजतबिन्दुभिः/प्रलोभयित्वावैदेहींयथेष्टंगन्तुमर्हसि/त्वांतुमायामृगंदृष्ट्वाकाञ्चनंजातविस्मया/आनयैनमितिक्षिप्रंरामंवक्ष्यतिमैथिली/अपक्रान्तेचकाकुत्स्थेलक्ष्मणेचयथासुखम्/आनयिष्यामिवैदेहींसहस्राक्षःशचीमिव/एवंकृत्वात्विदंकार्यंयथेष्टंगच्छराक्षस/राज्यस्यार्धंप्रदास्यामिमारीचतवसुव्रत/गच्छसौम्यशिवंमार्गंकार्यस्यास्यविवृद्धये/प्राप्यसीतामयुद्धेनवञ्चयित्वातुराघवम्/लङ्कांप्रतिगमिष्यामिकृतकार्यःसहत्वया/एतत्कार्यमवश्यंमेबलादपिकरिष्यसि/राज्ञोहिप्रतिकूलस्थोनजातुसुखमेधते/आसाद्यातंजीवितसंशयस्ते॑मृत्युर्ध्रुवोह्यद्यमयाविरुध्य/एतद्यथावत्परिगृह्यबुद्ध्या॑यदत्रपथ्यंकुरुतत्तथात्वम्/आज्ञप्तोराजवद्वाक्यंप्रतिकूलंनिशाचरः/अब्रवीत्परुषंवाक्यंमारीचोराक्षसाधिपम्/केनायमुपदिष्टस्तेविनाशःपापकर्मणा/सपुत्रस्यसराष्ट्रस्यसामात्यस्यनिशाचर/कस्त्वयासुखिनाराजन्नाभिनन्दतिपापकृत्/केनेदमुपदिष्टंतेमृत्युद्वारमुपायतः/शत्रवस्तवसुव्यक्तंहीनवीर्यानिशाचर/इच्छन्तित्वांविनश्यन्तमुपरुद्धंबलीयसा/केनेदमुपदिष्टंतेक्षुद्रेणाहितवादिना/यस्त्वामिच्छतिनश्यन्तंस्वकृतेननिशाचर/वध्याःखलुनहन्यन्तेसचिवास्तवरावण/येत्वामुत्पथमारूढंननिगृह्णन्तिसर्वशः/अमात्यैःकामवृत्तोहिराजाकापथमाश्रितः/निग्राह्यःसर्वथासद्भिर्ननिग्राह्योनिगृह्यसे/धर्ममर्थंचकामंचयशश्चजयतांवर/स्वामिप्रसादात्सचिवाःप्राप्नुवन्तिनिशाचर/विपर्ययेतुतत्सर्वंव्यर्थंभवतिरावण/व्यसनंस्वामिवैगुण्यात्प्राप्नुवन्तीतरेजनाः/राजमूलोहिधर्मश्चजयश्चजयतांवर/तस्मात्सर्वास्ववस्थासुरक्षितव्योनराधिपः/राज्यंपालयितुंशक्यंनतीक्ष्णेननिशाचर/नचापिप्रतिकूलेननाविनीतेनराक्षस/येतीक्ष्णमन्त्राःसचिवाभज्यन्तेसहतेनवै/विषमेषुरथाःशीघ्रंमन्दसारथयोयथा/बहवःसाधवोलोकेयुक्तधर्ममनुष्ठिताः/परेषामपराधेनविनष्टाःसपरिच्छदाः/स्वामिनाप्रतिकूलेनप्रजास्तीक्ष्णेनरावण/रक्ष्यमाणानवर्धन्तेमेषागोमायुनायथा/अवश्यंविनशिष्यन्तिसर्वेरावणराक्षसाः/येषांत्वंकर्कशोराजादुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः/तदिदंकाकतालीयंघोरमासादितंत्वया/अत्रकिंशोभनंयत्त्वंससैन्योविनशिष्यसि/मांनिहत्यतुरामोऽसौनचिरात्त्वांवधिष्यति/अनेनकृतकृत्योऽस्मिम्रियेयदरिणाहतः/दर्शनादेवरामस्यहतंमामुपधारय/आत्मानंचहतंविद्धिहृत्वासीतांसबान्धवम्/आनयिष्यामिचेत्सीतामाश्रमात्सहितोमया/नैवत्वमसिनैवाहंनैवलङ्कानराक्षसाः/निवार्यमाणस्तुमयाहितैषिणा॑नमृष्यसेवाक्यमिदंनिशाचर/परेतकल्पाहिगतायुषोनरा॑हितंनगृह्णन्तिसुहृद्भिरीरितम्/एवमुक्त्वातुपरुषंमारीचोरावणोततः/गच्छावेत्यब्रवीद्दीनोभयाद्रात्रिंचरप्रभोः/दृष्टाश्चाहंपुनस्तेनशरचापासिधारिणा/मद्विधोद्यतशस्त्रेणविनष्टंजीवितंचमे/किंतुकर्तुंमयाशक्यमेवंत्वयिदुरात्मनि/एषगच्छाम्यहंतातस्वस्तितेऽस्तुनिशाचरः/प्रहृष्टस्त्वभवत्तेनवचनेनसराक्षसः/परिष्वज्यसुसंश्लिष्टमिदंवचनमब्रवीत्/एतच्छौण्डीर्ययुक्तंतेमच्छब्दादिवभाषितम्/इदानीमसिमारीचःपूर्वमन्योनिशाचरः/आरुह्यतामयंशीघ्रंखगोरत्नविभूषितः/मयासहरथोयुक्तःपिशाचवदनैःखरैः/ततोरावणमारीचौविमानमिवतंरथम्/आरुह्यययतुःशीघ्रंतस्मादाश्रममण्डलात्/तथैवतत्रपश्यन्तौपत्तनानिवनानिच/गिरींश्चसरितःसर्वाराष्ट्राणिनगराणिच/समेत्यदण्डकारण्यंराघवस्याश्रमंततः/ददर्शसहमरीचोरावणोराक्षसाधिपः/अवतीर्यरथात्तस्मात्ततःकाञ्चनभूषणात्/हस्तेगृहीत्वामारीचंरावणोवाक्यमब्रवीत्/एतद्रामाश्रमपदंदृश्यतेकदलीवृतम्/क्रियतांतत्सखेशीघ्रंयदर्थंवयमागताः/सरावणवचःश्रुत्वामारीचोराक्षसस्तदा/मृगोभूत्वाश्रमद्वारिरामस्यविचचारह/मणिप्रवरशृङ्गाग्रःसितासितमुखाकृतिः/रक्तपद्मोत्पलमुखइन्द्रनीलोत्पलश्रवाः/किंचिदभ्युन्नतग्रीवइन्द्रनीलनिभोदरः/मधूकनिभपार्श्वश्चकञ्जकिञ्जल्कसंनिभः/वैदूर्यसंकाशखुरस्तनुजङ्घःसुसंहतः/इन्द्रायुधसवर्णेनपुच्छेनोर्ध्वंविराजितः/मनोहरस्निग्धवर्णोरत्नैर्नानाविधैर्वृतः/क्षणेनराक्षसोजातोमृगःपरमशोभनः/वनंप्रज्वलयन्रम्यंरामाश्रमपदंचतत्/मनोहरंदर्शनीयंरूपंकृत्वासराक्षसः/प्रलोभनार्थंवैदेह्यानानाधातुविचित्रितम्/विचरन्गच्छतेसम्यक्शाद्वलानिसमन्ततः/रूप्यबिन्दुशतैश्चित्रोभूत्वाचप्रियदर्शनः/विटपीनांकिसलयान्भङ्क्त्वादन्विचचारह/कदलीगृहकंगत्वाकर्णिकारानितस्ततः/समाश्रयन्मन्दगतिःसीतासंदर्शनंतदा/राजीवचित्रपृष्ठःसविरराजमहामृगः/रामाश्रमपदाभ्याशेविचचारयथासुखम्/पुनर्गत्वानिवृत्तश्चविचचारमृगोत्तमः/गत्वामुहूर्तंत्वरयापुनःप्रतिनिवर्तते/विक्रीडंश्चपुनर्भूमौपुनरेवनिषीदति/आश्रमद्वारमागम्यमृगयूथानिगच्छति/मृगयूथैरनुगतःपुनरेवनिवर्तते/सीतादर्शनमाकाङ्क्षन्राक्षसोमृगतांगतः/परिभ्रमतिचित्राणिमण्डलानिविनिष्पतन्/समुद्वीक्ष्यचसर्वेतंमृगायेऽन्येवनेचराः/उपगम्यसमाघ्रायविद्रवन्तिदिशोदश/राक्षसःसोऽपितान्वन्यान्मृगान्मृगवधेरतः/प्रच्छादनार्थंभावस्यनभक्षयतिसंस्पृशन्/तस्मिन्नेवततःकालेवैदेहीशुभलोचना/कुसुमापचयेव्यग्रापादपानत्यवर्तत/कर्णिकारानशोकांश्चचूटांश्चमदिरेक्षणा/कुसुमान्यपचिन्वन्तीचचाररुचिरानना/अनर्हारण्यवासस्यसातंरत्नमयंमृगम्/मुक्तामणिविचित्राङ्गंददर्शपरमाङ्गना/तंवैरुचिरदण्तौष्ठंरूप्यधातुतनूरुहम्/विस्मयोत्फुल्लनयनासस्नेहंसमुदैक्षत/सचतांरामदयितांपश्यन्मायामयोमृगः/विचचारततस्तत्रदीपयन्निवतद्वनम्/अदृष्टपूर्वंदृष्ट्वातंनानारत्नमयंमृगम्/विस्मयंपरमंसीताजगामजनकात्मजा/सातंसंप्रेक्ष्यसुश्रोणीकुसुमानिविचिन्वती/हेमराजतवर्णाभ्यांपार्श्वाभ्यामुपशोभितम्3431/प्रहृष्टाचानवद्याङ्गीमृष्टहाटकवर्णिनी/भर्तारमपिचाक्रन्दल्लक्ष्मणंचैवसायुधम्/तयाहूतौनरव्याघ्रौवैदेह्यारामलक्ष्मणौ/वीक्षमाणौतुतंदेशंतदाददृशतुर्मृगम्/शङ्कमानस्तुतंदृष्ट्वालक्ष्मणोराममब्रवीत्/तमेवैनमहंमन्येमारीचंराक्षसंमृगम्/चरन्तोमृगयांहृष्टाःपापेनोपाधिनावने/अनेननिहतारामराजानःकामरूपिणा/अस्यमायाविदोमायामृगरूपमिदंकृतम्/भानुमत्पुरुषव्याघ्रगन्धर्वपुरसंनिभम्/मृगोह्येवंविधोरत्नविचित्रोनास्तिराघव/जगत्यांजगतीनाथमायैषाहिनसंशयः/एवंब्रुवाणंकाकुत्स्थंप्रतिवार्यशुचिस्मिता/उवाचसीतासंहृष्टाछद्मनाहृतचेतना/आर्यपुत्राभिरामोऽसौमृगोहरतिमेमनः/आनयैनंमहाबाहोक्रीडार्थंनोभविष्यति/इहाश्रमपदेऽस्माकंबहवःपुण्यदर्शनाः/मृगाश्चरन्तिसहिताश्चमराःसृमरास्तथा/ऋक्षाःपृषतसंघाश्चवानराःकिनरास्तथा/विचरन्तिमहाबाहोरूपश्रेष्ठामहाबलाः/नचास्यसदृशोराजन्दृष्टपूर्वोमृगःपुरा/तेजसाक्षमयादीप्त्यायथायंमृगसत्तमः/नानावर्णविचित्राङ्गोरत्नबिन्दुसमाचितः/द्योतयन्वनमव्यग्रंशोभतेशशिसंनिभः/अहोरूपमहोलक्ष्मीःस्वरसंपच्चशोभना/मृगोऽद्भुतोविचित्रोऽसौहृदयंहरतीवमे/यदिग्रहणमभ्येतिजीवन्नेवमृगस्तव/आश्चर्यभूतंभवतिविस्मयंजनयिष्यति/समाप्तवनवासानांराज्यस्थानांचनःपुनः/अन्तःपुरविभूषार्थोमृगएषभविष्यति/भरतस्यार्यपुत्रस्यश्वश्रूणांममचप्रभो/मृगरूपमिदंदिव्यंविस्मयंजनयिष्यति/जीवन्नयदितेऽभ्येतिग्रहणंमृगसत्तमः/अजिनंनरशार्दूलरुचिरंमेभविष्यति/निहतस्यास्यसत्त्वस्यजाम्बूनदमयत्वचि/शष्पबृस्यांविनीतायामिच्छाम्यहमुपासितुम्/कामवृत्तमिदंरौद्रंस्त्रीणामसदृशंमतम्/वपुषात्वस्यसत्त्वस्यविस्मयोजनितोमम/तेनकाञ्चनरोंणातुमणिप्रवरशृङ्गिणा/तरुणादित्यवर्णेननक्षत्रपथवर्चसा/बभूवराघवस्यापिमनोविस्मयमागतम्/एवंसीतावचःश्रुत्वादृष्ट्वाचमृगमद्भुतम्/उवाचराघवोहृष्टोभ्रातरंलक्ष्मणंवचः/पश्यलक्ष्मणवैदेह्याःस्पृहांमृगगतामिमाम्/रूपश्रेष्ठतयाह्येषमृगोऽद्यनभविष्यति/नवनेनन्दनोद्देशेनचैत्ररथसंश्रये/कुतःपृथिव्यांसौमित्रेयोऽस्यकश्चित्समोमृगः/प्रतिलोमानुलोमाश्चरुचिरारोमराजयः/शोभन्तेमृगमाश्रित्यचित्राःकनकबिन्दुभिः/पश्यास्यजृम्भमाणस्यदीप्तामग्निशिखोपमाम्/जिह्वांमुखान्निःसरन्तींमेघादिवशतह्रदाम्/मसारगल्वर्कमुखःशङ्खमुक्तानिभोदरः/कस्यनामानिरूप्योऽसौनमनोलोभयेन्मृगः/कस्यरूपमिदंदृष्ट्वाजाम्बूनदमयप्रभम्/नानारत्नमयंदिव्यंनमनोविस्मयंव्रजेत्/मांसहेतोरपिमृगान्विहारार्थंचधन्विनः/घ्नन्तिलक्ष्मणराजानोमृगयायांमहावने/धनानिव्यवसायेनविचीयन्तेमहावने/धातवोविविधाश्चापिमणिरत्नसुवर्णिनः/तत्सारमखिलंनॄणांधनंनिचयवर्धनम्/मनसाचिन्तितंसर्वंयथाशुक्रस्यलक्ष्मण/अर्थीयेनार्थकृत्येनसंव्रजत्यविचारयन्/तमर्थमर्थशास्त्रज्ञःप्राहुरर्थ्याश्चलक्ष्मण/एतस्यमृगरत्नस्यपरार्ध्येकाञ्चनत्वचि/उपवेक्ष्यतिवैदेहीमयासहसुमध्यमा/नकादलीनप्रियकीनप्रवेणीनचाविकी/भवेदेतस्यसदृशीस्पर्शनेनेतिमेमतिः/एषचैवमृगःश्रीमान्यश्चदिव्योनभश्चरः/उभावेतौमृगौदिव्यौतारामृगमहीमृगौ/यदिवायंतथायन्मांभवेद्वदसिलक्ष्मण/मायैषाराक्षसस्येतिकर्तव्योऽस्यवधोमया/एतेनहिनृशंसेनमारीचेनाकृतात्मना/वनेविचरतापूर्वंहिंसितामुनिपुंगवाः/उत्थायबहवोयेनमृगयायांजनाधिपाः/निहताःपरमेष्वासास्तस्माद्वध्यस्त्वयंमृगः/पुरस्तादिहवातापिःपरिभूयतपस्विनः/उदरस्थोद्विजान्हन्तिस्वगर्भोऽश्वतरीमिव/सकदाचिच्चिराल्लोकेआससादमहामुनिम्/अगस्त्यंतेजसायुक्तंभक्ष्यस्तस्यबभूवह/समुत्थानेचतद्रूपंकर्तुकामंसमीक्ष्यतम्/उत्स्मयित्वातुभगवान्वातापिमिदमब्रवीत्/त्वयाविगण्यवातापेपरिभूताश्चतेजसा/जीवलोकेद्विजश्रेष्ठास्तस्मादसिजरांगतः/एवंतन्नभवेद्रक्षोवातापिरिवलक्ष्मण/मद्विधंयोऽतिमन्येतधर्मनित्यंजितेन्द्रियम्/भवेद्धतोऽयंवातापिरगस्त्येनेवमागतिः/इहत्वंभवसंनद्धोयन्त्रितोरक्षमैथिलीम्/अस्यामायत्तमस्माकंयत्कृत्यंरघुनन्दन/अहमेनंवधिष्यामिग्रहीष्याम्यथवामृगम्/यावद्गच्छामिसौमित्रेमृगमानयितुंद्रुतम्/पश्यलक्ष्मणवैदेहींमृगत्वचिगतस्पृहाम्/त्वचाप्रधानयाह्येषमृगोऽद्यनभविष्यति/अप्रमत्तेनतेभाव्यमाश्रमस्थेनसीतया/यावत्पृषतमेकेनसायकेननिहन्म्यहम्/हत्वैतच्चर्मआदायशीघ्रमेष्यामिलक्ष्मण/प्रदक्षिणेनातिबलेनपक्षिणा॑जटायुषाबुद्धिमताचलक्ष्मण/भवाप्रमत्तःप्रतिगृह्यमैथिलीं॑प्रतिक्षणंसर्वतएवशङ्कितः34351/तथातुतंसमादिश्यभ्रातरंरघुनन्दनः/बबन्धासिंमहातेजाजाम्बूनदमयत्सरुम्/ततस्त्रिविणतंचापमादायात्मविभूषणम्/आबध्यचकलापौद्वौजगामोदग्रविक्रमः/तंवञ्चयानोराजेन्द्रमापतन्तंनिरीक्ष्यवै/बभूवान्तर्हितस्त्रासात्पुनःसंदर्शनेऽभवत्/बद्धासिर्धनुरादायप्रदुद्रावयतोमृगः/तंसपश्यतिरूपेणद्योतमानमिवाग्रतः/अवेक्ष्यावेक्ष्यधावन्तंधनुष्पाणिर्महावने/अतिवृत्तमिषोःपाताल्लोभयानंकदाचन/शङ्कितंतुसमुद्भ्रान्तमुत्पतन्तमिवाम्बरे/दश्यमानमदृश्यंचनवोद्देशेषुकेषुचित्/छिन्नाभ्रैरिवसंवीतंशारदंचन्द्रमण्डलम्/मुहूर्तादेवददृशेमुहुर्दूरात्प्रकाशते/दर्शनादर्शनेनैवसोऽपाकर्षतराघवम्/आसीत्क्रुद्धस्तुकाकुत्स्थोविवशस्तेनमोहितः/अथावतस्थेसुश्रान्तश्छायामाश्रित्यशाद्वले/मृगैःपरिवृतोवन्यैरदूरात्प्रत्यदृश्यत/दृष्ट्वारामोमहातेजास्तंहन्तुंकृतनिश्चयः/संधायसुदृढेचापेविकृष्यबलवद्बली/तमेवमृगमुद्दिश्यज्वलन्तमिवपन्नगम्/मुमोचज्वलितंदीप्तमस्त्रब्रह्मविनिर्मितम्/सभृशंमृगरूपस्यविनिर्भिद्यशरोत्तमः/मारीचस्यैवहृदयंविभेदाशनिसंनिभः/तालमात्रमथोत्पत्यन्यपतत्सशरातुरः/व्यनदद्भैरवंनादंधरण्यामल्पजीवितः/म्रियमाणस्तुमारीचोजहौतांकृत्रिमांतनुम्/संप्राप्तकालमाज्ञायचकारचततःस्वरम्/सदृशंराघवस्यैवहासीतेलक्ष्मणेतिच/तेनमर्मणिनिर्विद्धःशरेणानुपमेनहि/मृगरूपंतुतत्त्यक्त्वाराक्षसंरूपमात्मनः/चक्रेससुमहाकायोमारीचोजीवितंत्यजन्/ततोविचित्रकेयूरःसर्वाभरणभूषितः/हेममालीमहादंष्ट्रोराक्षसोऽभूच्छराहतः/तंदृष्ट्वापतितंभूमौराक्षसंघोरदर्शनम्/जगाममनसासीतांलक्ष्मणस्यवचःस्मरन्/हासीतेलक्ष्मणेत्येवमाक्रुश्यतुमहास्वरम्/ममारराक्षसःसोऽयंश्रुत्वासीताकथंभवेत्/लक्ष्मणश्चमहाबाहुःकामवस्थांगमिष्यति/इतिसंचिन्त्यधर्मात्मारामोहृष्टतनूरुहः/तत्ररामंभयंतीव्रमाविवेशविषादजम्/राक्षसंमृगरूपंतंहत्वाश्रुत्वाचतत्स्वरम्/निहत्यपृषतंचान्यंमांसमादायराघवः/त्वरमाणोजनस्थानंससाराभिमुखस्तदा/आर्तस्वरंतुतंभर्तुर्विज्ञायसदृशंवने/उवाचलक्ष्मणंसीतागच्छजानीहिराघवम्/नहिमेजीवितंस्थानेहृदयंवावतिष्ठते/क्रोशतःपरमार्तस्यश्रुतःशब्दोमयाभृशम्/आक्रन्दमानंतुवनेभ्रातरंत्रातुमर्हसि/तंक्षिप्रमभिधावत्वंभ्रातरंशरणैषिणम्/रक्षसांवशमापन्नंसिंहानामिवगोवृषम्/नजगामतथोक्तस्तुभ्रातुराज्ञायशासनम्/तमुवाचततस्तत्रकुपिताजनकात्मजा/सौमित्रेमित्ररूपेणभ्रातुस्त्वमसिशत्रुवत्/यस्त्वमस्यामवस्थायांभ्रातरंनाभिपद्यसे/इच्छसित्वंविनश्यन्तंरामंलक्ष्मणमत्कृते/व्यसनंतेप्रियंमन्येस्नेहोभ्रातरिनास्तिते/तेनतिष्ठसिविस्रब्धस्तमपश्यन्महाद्युतिम्/किंहिसंशयमापन्नेतस्मिन्निहमयाभवेत्/कर्तव्यमिहतिष्ठन्त्यायत्प्रधानस्त्वमागतः/इतिब्रुवाणंवैदेहींबाष्पशोकपरिप्लुताम्/अब्रवील्लक्ष्मणस्त्रस्तांसीतांमृगवधूमिव/देविदेवमनुष्येषुगन्धर्वेषुपतत्रिषु/राक्षसेषुपिशाचेषुकिंनरेषुमृगेषुच/दानवेषुचघोरेषुनसविद्येतशोभने/योरामंप्रतियुध्येतसमरेवासवोपमम्/अवध्यःसमरेरामोनैवंत्वंवक्तुमर्हसि/नत्वामस्मिन्वनेहातुमुत्सहेराघवंविना/अनिवार्यंबलंतस्यबलैर्बलवतामपि/त्रिभिर्लोकैःसमुद्युक्तैःसेश्वरैःसामरैरपि/हृदयंनिर्वृतंतेऽस्तुसंतापस्त्यज्यतामयम्/आगमिष्यतितेभर्ताशीघ्रंहत्वामृगोत्तमम्/नसतस्यस्वरोव्यक्तंनकश्चिदपिदैवतः/गन्धर्वनगरप्रख्यामायासातस्यरक्षसः/न्यासभूतासिवैदेहिन्यस्तामयिमहात्मना/रामेणत्वंवरारोहेनत्वांत्यक्तुमिहोत्सहे/कृतवैराश्चकल्याणिवयमेतैर्निशाचरैः/खरस्यनिधनेदेविजनस्थानवधंप्रति/राक्षसाविधिनावाचोविसृजन्तिमहावने/हिंसाविहारावैदेहिनचिन्तयितुमर्हसि/लक्ष्मणेनैवमुक्तातुक्रुद्धासंरक्तलोचना/अब्रवीत्परुषंवाक्यंलक्ष्मणंसत्यवादिनम्/अनार्यकरुणारम्भनृशंसकुलपांसन/अहंतवप्रियंमन्येतेनैतानिप्रभाषसे/नैतच्चित्रंसपत्नेषुपापंलक्ष्मणयद्भवेत्/त्वद्विधेषुनृशंसेषुनित्यंप्रच्छन्नचारिषु/सुदुष्टस्त्वंवनेराममेकमेकोऽनुगच्छसि/ममहेतोःप्रतिच्छन्नःप्रयुक्तोभरतेनवा/कथमिन्दीवरश्यामंरामंपद्मनिभेक्षणम्/उपसंश्रित्यभर्तारंकामयेयंपृथग्जनम्/समक्षंतवसौमित्रेप्राणांस्त्यक्ष्येनसंशयः/रामंविनाक्षणमपिनहिजीवामिभूतले/इत्युक्तःपरुषंवाक्यंसीतयासोमहर्षणम्/अब्रवील्लक्ष्मणःसीतांप्राञ्जलिर्विजितेन्द्रियः/उत्तरंनोत्सहेवक्तुंदैवतंभवतीमम/वाक्यमप्रतिरूपंतुनचित्रंस्त्रीषुमैथिलि/स्वभावस्त्वेषनारीणामेषुलोकेषुदृश्यते/विमुक्तधर्माश्चपलास्तीक्ष्णाभेदकराःस्त्रियः/उपशृण्वन्तुमेसर्वेसाक्षिभूतावनेचराः/न्यायवादीयथावाक्यमुक्तोऽहंपरुषंत्वया/धिक्त्वामद्यप्रणश्यत्वंयन्मामेवंविशङ्कसे/स्त्रीत्वाद्दुष्टस्वभावेनगुरुवाक्येव्यवस्थितम्/गमिष्येयत्रकाकुत्स्थःस्वस्तितेऽस्तुवरानने/रक्षन्तुत्वांविशालाक्षिसमग्रावनदेवताः/निमित्तानिहिघोराणियानिप्रादुर्भवन्तिमे/अपित्वांसहरामेणपश्येयंपुनरागतः/लक्ष्मणेनैवमुक्तातुरुदतीजनकात्मजा/प्रत्युवाचततोवाक्यंतीव्रंबाष्पपरिप्लुता/गोदावरींप्रवेक्ष्यामिविनारामेणलक्ष्मण/आबन्धिष्येऽथवात्यक्ष्येविषमेदेहमात्मनः/पिबामिवाविषंतीक्ष्णंप्रवेक्ष्यामिहुताशनम्/नत्वहंराघवादन्यंपदापिपुरुषंस्पृशे/इतिलक्ष्मणमाक्रुश्यसीतादुःखसमन्विता/पाणिभ्यांरुदतीदुःखादुदरंप्रजघानह/तामार्तरूपांविमनारुदन्तीं॑सौमित्रिरालोक्यविशालनेत्राम्/आश्वासयामासनचैवभर्तुस्॑तंभ्रातरंकिंचिदुवाचसीता/ततस्तुसीतामभिवाद्यलक्ष्मणः॑कृताञ्जलिःकिंचिदभिप्रणम्य/अवेक्षमाणोबहुशश्चमैथिलीं॑जगामरामस्यसमीपमात्मवान्/तयापरुषमुक्तस्तुकुपितोराघवानुजः/सविकाङ्क्षन्भृशंरामंप्रतस्थेनचिरादिव/तदासाद्यदशग्रीवःक्षिप्रमन्तरमास्थितः/अभिचक्रामवैदेहींपरिव्राजकरूपधृक्/श्लक्ष्णकाषायसंवीतःशिखीछत्रीउपानही/वामेचांसेऽवसज्याथशुभेयष्टिकमण्डलू/परिव्राजकरूपेणवैदेहींसमुपागमत्/तामाससादातिबलोभ्रातृभ्यांरहितांवने/रहितांसूर्यचन्द्राभ्यांसंध्यामिवमहत्तमः/तामपश्यत्ततोबालांराजपुत्रींयशस्विनीम्/रोहिणींशशिनाहीनांग्रहवद्भृशदारुणः/तमुग्रंपापकर्माणंजनस्थानरुहाद्रुमाः/समीक्ष्यनप्रकम्पन्तेनप्रवातिचमारुतः/शीघ्रस्रोताश्चतंदृष्ट्वावीक्षन्तंरक्तलोचनम्/स्तिमितंगन्तुमारेभेभयाद्गोदावरीनदी/रामस्यत्वन्तरंप्रेप्सुर्दशग्रीवस्तदन्तरे/उपतस्थेचवैदेहींभिक्षुरूपेणरावणः/अभव्योभव्यरूपेणभर्तारमनुशोचतीम्/अभ्यवर्ततवैदेहींचित्रामिवशनैश्चरः/सपापोभव्यरूपेणतृणैःकूपइवावृतः/अतिष्ठत्प्रेक्ष्यवैदेहींरामपत्नींयशस्विनीम्/शुभांरुचिरदन्तौष्ठींपूर्णचन्द्रनिभाननाम्/आसीनांपर्णशालायांबाष्पशोकाभिपीडिताम्/सतांपद्मपलाशाक्षींपीतकौशेयवासिनीम्/अभ्यगच्छतवैदेहींदुष्टचेतानिशाचरः/समन्मथशराविष्टोब्रह्मघोषमुदीरयन्/अब्रवीत्प्रश्रितंवाक्यंरहितेराक्षसाधिपः/तामुत्तमांत्रिलोकानांपद्महीनामिवश्रियम्/विभ्राजमानांवपुषारावणःप्रशशंसह/कात्वंकाञ्चनवर्णाभेपीतकौशेयवासिनि/कमलानांशुभांमालांपद्मिनीवचबिभ्रती/ह्रीःश्रीःकीर्तिःशुभालक्ष्मीरप्सरावाशुभानने/भूतिर्वात्वंवरारोहेरतिर्वास्वैरचारिणी/समाःशिखरिणःस्निग्धाःपाण्डुरादशनास्तव/विशालेविमलेनेत्रेरक्तान्तेकृष्णतारके/विशालंजघनंपीनमूरूकरिकरोपमौ/एतावुपचितौवृत्तौसहितौसंप्रगल्भितौ/पीनोन्नतमुखौकान्तौस्निग्धतालफलोपमौ/मणिप्रवेकाभरणौरुचिरौतेपयोधरौ/चारुस्मितेचारुदतिचारुनेत्रेविलासिनि/मनोहरसिमेरामेनदीकूलमिवाम्भसा/करान्तमितमध्यासिसुकेशीसंहतस्तनी/नैवदेवीनगन्धर्वीनयक्षीनचकिंनरी/नैवंरूपामयानारीदृष्टपूर्वामहीतले/इहवासश्चकान्तारेचित्तमुन्माथयन्तिमे/साप्रतिक्रामभद्रंतेनत्वंवस्तुमिहार्हसि/राक्षसानामयंवासोघोराणांकामरूपिणाम्/प्रासादाग्र्याणिरम्याणिनगरोपवनानिच/संपन्नानिसुगन्धीनियुक्तान्याचरितुंत्वया/वरंमाल्यंवरंपानंवरंवस्त्रंचशोभने/भर्तारंचवरंमन्येत्वद्युक्तमसितेक्षणे/कात्वंभवसिरुद्राणांमरुतांवाशुचिस्मिते/वसूनांवावरारोहेदेवताप्रतिभासिमे/नेहगच्छन्तीगन्धर्वानदेवानचकिंनराः/राक्षसानामयंवासःकथंनुत्वमिहागता/इहशाखामृगाःसिंहाद्वीपिव्याघ्रमृगास्तथा/ऋक्षास्तरक्षवःकङ्काःकथंतेभ्योनबिभ्यसे/मदान्वितानांघोराणांकुञ्जराणांतरस्विनाम्/कथमेकामहारण्येनबिभेषिवनानने/कासिकस्यकुतश्चत्वंकिंनिमित्तंचदण्डकान्/एकाचरसिकल्याणिघोरान्राक्षससेवितान्/इतिप्रशस्तावैदेहीरावणेनदुरात्मना/द्विजातिवेषेणहितंदृष्ट्वारावणमागतम्/सर्वैरतिथिसत्कारैःपूजयामासमैथिली/उपानीयासनंपूर्वंपाद्येनाभिनिमन्त्र्यच/अब्रवीत्सिद्धमित्येवतदातंसौम्यदर्शनम्/द्विजातिवेषेणसमीक्ष्यमैथिली॑तमागतंपात्रकुसुम्भधारिणम्/अशक्यमुद्द्वेष्टुमुपायदर्शनान्॑न्यमन्त्रयद्ब्राह्मणवद्/यथागतम्/इयंबृसीब्राह्मणकाममास्यताम्॑इदंचपाद्यंप्रतिगृह्यतामिति/इदंचसिद्धंवनजातमुत्तमं॑त्वदर्थमव्यग्रमिहोपभुज्यताम्/निमन्त्र्यमाणःप्रतिपूर्णभाषिणीं॑नरेन्द्रपत्नींप्रसमीक्ष्यमैथिलीम्/प्रहस्यतस्याहरणेधृतंमनः॑समर्पयामासवधायरावणः/ततःसुवेषंमृगयागतंपतिं॑प्रतीक्षमाणासहलक्ष्मणंतदा/निरीक्षमाणाहरितंददर्शतन्॑महद्वनंनैवतुरामलक्ष्मणौ/रावणेनतुवैदेहीतदापृष्टाजिहीर्षुणा/परिव्राजकरूपेणशशंसात्मानमात्मना/ब्राह्मणश्चातिथिश्चैषअनुक्तोहिशपेतमाम्/इतिध्यात्वामुहूर्तंतुसीतावचनमब्रवीत्/दुहिताजनकस्याहंमैथिलस्यमहात्मनः/सीतानाम्नास्मिभद्रंतेरामभार्याद्विजोत्तम/संवत्सरंचाध्युषिताराघवस्यनिवेशने/भुञ्जानामानुषान्भोगान्सर्वकामसमृद्धिनी/ततःसंवत्सरादूर्ध्वंसममन्यतमेपतिम्/अभिषेचयितुंरामंसमेतोराजमन्त्रिभिः/तस्मिन्संभ्रियमाणेतुराघवस्याभिषेचने/कैकेयीनामभर्तारंममार्यायाचतेवरम्/प्रतिगृह्यतुकैकेयीश्वशुरंसुकृतेनमे/ममप्रव्राजनंभर्तुर्भरतस्याभिषेचनम्/द्वावयाचतभर्तारंसत्यसंधंनृपोत्तमम्/नाद्यभोक्ष्येनचस्वप्स्येनपास्येऽहंकदाचन/एषमेजीवितस्यान्तोरामोयद्यभिषिच्यते/इतिब्रुवाणांकैकेयींश्वशुरोमेसमानदः/अयाचतार्थैरन्वर्थैर्नचयाच्ञांचकारसा/ममभर्तामहातेजावयसापञ्चविंशकः/रामेतिप्रथितोलोकेगुणवान्सत्यवाक्शुचिः/विशालाक्षोमहाबाहुःसर्वभूतहितेरतः/अभिषेकायतुपितुःसमीपंराममागतम्/कैकेयीममभर्तारमित्युवाचद्रुतंवचः/तवपित्रासमाज्ञप्तंममेदंशृणुराघव/भरतायप्रदातव्यमिदंराज्यमकण्टकम्/त्वयातुखलुवस्तव्यंनववर्षाणिपञ्चच/वनेप्रव्रजकाकुत्स्थपितरंमोचयानृतात्/तथेत्युवाचतांरामःकैकेयीमकुतोभयः/चकारतद्वचस्तस्याममभर्तादृढव्रतः/दद्यान्नप्रतिगृह्णीयात्सत्यब्रूयान्नचानृतम्/एतद्ब्राह्मणरामस्यव्रतंध्रुवमनुत्तमम्/तस्यभ्रातातुवैमात्रोलक्ष्मणोनामवीर्यवान्/रामस्यपुरुषव्याघ्रःसहायःसमरेऽरिहा/सभ्रातालक्ष्मणोनामधर्मचारीदृढव्रतः/अन्वगच्छद्धनुष्पाणिःप्रव्रजन्तंमयासह/तेवयंप्रच्युताराज्यात्कैलेय्यास्तुकृतेत्रयः/विचरामद्विजश्रेष्ठवनंगम्भीरमोजसा/समाश्वसमुहूर्तंतुशक्यंवस्तुमिहत्वया/आगमिष्यतिमेभर्तावन्यमादायपुष्कलम्/सत्वंनामचगोत्रंचकुलमाचक्ष्वतत्त्वतः/एकश्चदण्डकारण्येकिमर्थंचरसिद्विज/एवंब्रुवत्यांसीतायांरामपत्न्यांमहाबलः/प्रत्युवाचोत्तरंतीव्रंरावणोराक्षसाधिपः/येनवित्रासितालोकाःसदेवासुरपन्नगाः/अहंसरावणोनामसीतेरक्षोगणेश्वरः/त्वांतुकाञ्चनवर्णाभांदृष्ट्वाकौशेयवासिनीम्/रतिंस्वकेषुदारेषुनाधिगच्छाम्यनिन्दिते/बह्वीनामुत्तमस्त्रीणामाहृतानामितस्ततः/सर्वासामेवभद्रंतेममाग्रमहिषीभव/लङ्कानामसमुद्रस्यमध्येमममहापुरी/सागरेणपरिक्षिप्तानिविष्टागिरिमूर्धनि/तत्रसीतेमयासार्धंवनेषुविचरिष्यसि/नचास्यारण्यवासस्यस्पृहयिष्यसिभामिनि/पञ्चदास्यःसहस्राणिसर्वाभरणभूषिताः/सीतेपरिचरिष्यन्तिभार्याभवसिमेयदि/रावणेनैवमुक्तातुकुपिताजनकात्मजा/प्रत्युवाचानवद्याङ्गीतमनादृत्यराक्षसं/महागिरिमिवाकम्प्यंमहेन्द्रसदृशंपतिम्/महोदधिमिवाक्षोभ्यमहंराममनुव्रता/महाबाहुंमहोरस्कंसिंहविक्रान्तगामिनम्/नृसिंहंसिंहसंकाशमहंराममनुव्रता/पूर्णचन्द्राननंवीरंराजवत्संजितेन्द्रियम्/पृथुकीर्तिंमहाबाहुमहंराममनुव्रता/त्वंपुनर्जम्बुकःसिंहींमामिहेच्छसिदुर्लभाम्/नाहंशक्यात्वयास्प्रष्टुमादित्यस्यप्रभायथा/पादपान्काञ्चनान्नूनंबहून्पश्यसिमन्दभाक्/राघवस्यप्रियांभार्यांयस्त्वमिच्छसिरावण/क्षुधितस्यचसिंहस्यमृगशत्रोस्तरस्विनः/आशीविषस्यवदनाद्दंष्ट्रामादातुमिच्छसि/मन्दरंपर्वतश्रेष्ठंपाणिनाहर्तुमिच्छसि/कालकूटंविषंपीत्वास्वस्तिमान्गन्तुमिच्छसि/अक्षिसूच्याप्रमृजसिजिह्वयालेढिचक्षुरम्/राघवस्यप्रियांभार्यामधिगन्तुंत्वमिच्छसि/अवसज्यशिलांकण्ठेसमुद्रंतर्तुमिच्छसि/सूर्याचन्द्रमसौचोभौप्राणिभ्यांहर्तुमिच्छसि/योरामस्यप्रियांभार्यांप्रधर्षयितुमिच्छसि/अग्निंप्रज्वलितंदृष्ट्वावस्त्रेणाहर्तुमिच्छसि/कल्याणवृत्तांरामस्ययोभार्यांहर्तुमिच्छसि/अयोमुखानांशूलानामग्रेचरितुमिच्छसि/रामस्यसदृशींभार्यांयोऽधिगन्तुंत्वमिच्छसि/यदन्तरंसिंहशृगालयोर्वने॑यदन्तरंस्यन्दनिकासमुद्रयोः/सुराग्र्यसौवीरकयोर्यदन्तरं॑तदन्तरंदाशरथेस्तवैवच/यदन्तरंकाञ्चनसीसलोहयोर्॑यदन्तरंचन्दनवारिपङ्कयोः/यदन्तरंहस्तिबिडालयोर्वने॑तदन्तरंदशरथेस्तवैवच/यदन्तरंवायसवैनतेययोर्॑यदन्तरंमद्गुमयूरयोरपि/यदन्तरंसारसगृध्रयोर्वने॑तदन्तरंदाशरथेस्तवैवच/तस्मिन्सहस्राक्षसमप्रभावे॑रामेस्थितेकार्मुकबाणपाणौ/हृतापितेऽहंनजरांगमिष्ये॑वज्रंयथामक्षिकयावगीर्णम्/इतीवतद्वाक्यमदुष्टभावा॑सुदृष्टमुक्त्वारजनीचरंतम्/गात्रप्रकम्पाद्व्यथिताबभूव॑वातोद्धतासाकदलीवतन्वी/तांवेपमानामुपलक्ष्यसीतां॑सरावणोमृत्युसमप्रभावः/कुलंबलंनामचकर्मचात्मनः॑समाचचक्षेभयकारणार्थम्/एवंब्रुवत्यांसीतायांसंरब्धःपरुषाक्षरम्/ललाटेभ्रुकुटींकृत्वारावणःप्रत्युवाचह/भ्रातावैश्रवणस्याहंसापत्न्योवरवर्णिनि/रावणोनामभद्रंतेदशग्रीवःप्रतापवान्/यस्यदेवाःसगन्धर्वाःपिशाचपतगोरगाः/विद्रवन्तिभयाद्भीतामृत्योरिवसदाप्रजाः/येनवैश्रवणोभ्रातावैमात्रःकारणान्तरे/द्वन्द्वमासादितःक्रोधाद्रणेविक्रम्यनिर्जितः/मद्भयार्तःपरित्यज्यस्वमधिष्ठानमृद्धिमत्/कैलासंपर्वतश्रेष्ठमध्यास्तेनरवाहनः/यस्यतत्पुष्पकंनामविमानंकामगंशुभम्/वीर्यादावर्जितंभद्रेयेनयामिविहायसं/ममसंजातरोषस्यमुखंदृष्ट्वैवमैथिलि/विद्रवन्तिपरित्रस्ताःसुराःशक्रपुरोगमाः/यत्रतिष्ठाम्यहंतत्रमारुतोवातिशङ्कितः/तीव्रांशुःशिशिरांशुश्चभयात्संपद्यतेरविः/निष्कम्पपत्रास्तरवोनद्यश्चस्तिमितोदकाः/भवन्तियत्रयत्राहंतिष्ठामिचचरामिच/ममपारेसमुद्रस्यलङ्कानामपुरीशुभा/संपूर्णाराक्षसैर्घोरैर्यथेन्द्रस्यामरावती/प्राकारेणपरिक्षिप्तापाण्डुरेणविराजिता/हेमकक्ष्यापुरीरम्यावैदूर्यमयतोरणा/हस्त्यश्वरथसंभाधातूर्यनादविनादिता/सर्वकामफलैर्वृक्षैःसंकुलोद्यानशोभिता/तत्रत्वंवसतीसीतेराजपुत्रिमयासह/नस्रमिष्यसिनारीणांमानुषीणांमनस्विनि/भुञ्जानामानुषान्भोगान्दिव्यांश्चवरवर्णिनि/नस्मरिष्यसिरामस्यमानुषस्यगतायुषः/स्थापयित्वाप्रियंपुत्रंराज्ञादशरथेनयः/मन्दवीर्यःसुतोज्येष्ठस्ततःप्रस्थापितोवनम्/तेनकिंभ्रष्टराज्येनरामेणगतचेतसा/करिष्यसिविशालाक्षितापसेनतपस्विना/सर्वराक्षसभर्तारंकामात्स्वयमिहागतम्/नमन्मथशराविष्टंप्रत्याख्यातुंत्वमर्हसि/प्रत्याख्यायहिमांभीरुपरितापंगमिष्यसि/चरणेनाभिहत्येवपुरूरवसमुर्वशी/एवमुक्तातुवैदेहीक्रुद्धासंरक्तलोचना/अब्रवीत्परुषंवाक्यंरहितेराक्षसाधिपम्/कथंवैश्रवणंदेवंसर्वभूतनमस्कृतम्/भ्रातरंव्यपदिश्यत्वमशुभंकर्तुमिच्छसि/अवश्यंविनशिष्यन्तिसर्वेरावणराक्षसाः/येषांत्वंकर्कशोराजादुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः/अपहृत्यशचींभार्यांशक्यमिन्द्रस्यजीवितुम्/नतुरामस्यभार्यांमामपनीयास्तिजीवितम्/जीवेच्चिरंवज्रधरस्यहस्ताच्॑छचींप्रधृष्याप्रतिरूपरूपाम्/नमादृशींराक्षसधर्षयित्वा॑पीतामृतस्यापितवास्तिमोक्षः/सीतायावचनंश्रुत्वादशग्रीवःप्रतापवान्/हस्तेहस्तंसमाहत्यचकारसुमहद्वपुः3491/समैथिलींपुनर्वाक्यंबभाषेचततोभृशम्/नोन्मत्तयाश्रुतौमन्येममवीर्यपराक्रमौ/उद्वहेयंभुजाभ्यांतुमेदिनीमम्बरेस्थितः/आपिबेयंसमुद्रंचमृत्युंहन्यांरणेस्थितः/अर्कंरुन्ध्यांशरैस्तीक्ष्णैर्विभिन्द्यांहिमहीतलम्/कामरूपिणमुन्मत्तेपश्यमांकामदंपतिम्/एवमुक्तवतस्तस्यरावणस्यशिखिप्रभे/क्रुद्धस्यहरिपर्यन्तेरक्तेनेत्रेबभूवतुः/सद्यःसौम्यंपरित्यज्यभिक्षुरूपंसरावणः/स्वंरूपंकालरूपाभंभेजेवैश्रवणानुजः/संरक्तनयनःश्रीमांस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः/दशास्यःकार्मुकीबाणीबभूवक्षणदाचरः/सपरिव्राजकच्छद्ममहाकायोविहायतत्/प्रतिपेदेस्वकंरूपंरावणोराक्षसाधिपः/संरक्तनयनःक्रोधाज्जीमूतनिचयप्रभः/रक्ताम्बरधरस्तस्थौस्त्रीरत्नंप्रेक्ष्यमैथिलीम्/सतामसितकेशान्तांभास्करस्यप्रभामिव/वसनाभरणोपेतांमैथिलींरावणोऽब्रवीत्/त्रिषुलोकेषुविख्यातंयदिभर्तारमिच्छसि/मामाश्रयवरारोहेतवाहंसदृशःपतिः/मांभजस्वचिरायत्वमहंश्लाघ्यस्तवप्रियः/नैवचाहंक्वचिद्भद्रेकरिष्येतवविप्रियम्/त्यज्यतांमानुषोभावोमयिभावःप्रणीयताम्/राज्याच्च्युतमसिद्धार्थंरामंपरिमितायुषम्/कैर्गुणैरनुरक्तासिमूढेपण्डितमानिनि/यःस्त्रियावचनाद्राज्यंविहायससुहृज्जनम्/अस्मिन्व्यालानुचरितेवनेवसतिदुर्मतिः/इत्युक्त्वामैथिलींवाक्यंप्रियार्हांप्रियवादिनीम्/जग्राहरावणःसीतांबुधःखेरोहिणीमिव/वामेनसीतांपद्माक्षींमूर्धजेषुकरेणसः/ऊर्वोस्तुदक्षिणेनैवपरिजग्राहपाणिना/तंदृष्ट्वागिरिशृङ्गाभंतीक्ष्णदंष्ट्रंमहाभुजम्/प्राद्रवन्मृत्युसंकाशंभयार्तावनदेवताः/सचमायामयोदिव्यःखरयुक्तःखरस्वनः/प्रत्यदृश्यतहेमाङ्गोरावणस्यमहारथः/ततस्तांपरुषैर्वाक्यैरभितर्ज्यमहास्वनः/अङ्केनादायवैदेहींरथमारोपयत्तदा/सागृहीतातिचुक्रोशरावणेनयशस्विनी/रामेतिसीतादुःखार्तारामंदूरगतंवने/तामकामांसकामार्तःपन्नगेन्द्रवधूमिव/विवेष्टमानामादायउत्पपाथाथरावणः/ततःसाराक्षसेन्द्रेणह्रियमाणाविहायसा/भृशंचुक्रोशमत्तेवभ्रान्तचित्तायथातुरा/हालक्ष्मणमहाबाहोगुरुचित्तप्रसादक/ह्रियमाणांनजानीषेरक्षसाकामरूपिणा/जीवितंसुखमर्थांश्चधर्महेतोःपरित्यजन्/ह्रियमाणामधर्मेणमांराघवनपश्यसि/ननुनामाविनीतानांविनेतासिपरंतप/कथमेवंविधंपापंनत्वंशाधिहिरावणम्/ननुसद्योऽविनीतस्यदृश्यतेकर्मणःफलम्/कालोऽप्यङ्गीभवत्यत्रसस्यानामिवपक्तये/सकर्मकृतवानेतत्कालोपहतचेतनः/जीवितान्तकरंघोरंरामाद्व्यसनमाप्नुहि/हन्तेदानींसकामातुकैकेयीबान्धवैःसह/ह्रियेयंधर्मकामस्यधर्मपत्नीयशस्विनः/आमन्त्रयेजनस्थानंकर्णिकारांश्चपुष्पितान्/क्षिप्रंरामायशंसध्वंसीतांहरतिरावणः/माल्यवन्तंशिखरिणंवन्देप्रस्रवणंगिरिम्/क्षिप्रंरामायशंसध्वंसीतांहरतिरावणः/हंससारससंघुष्टांवन्देगोदावरींनदीम्/क्षिप्रंरामायशंसध्वंसीतांहरतिरावणः/दैवतानिचयान्त्यस्मिन्वनेविविधपादपे/नमस्करोम्यहंतेभ्योभर्तुःशंसतमांहृताम्/यानिकानिचिदप्यत्रसत्त्वानिनिवसन्त्युत/सर्वाणिशरणंयामिमृगपक्षिगणानपि/ह्रियमाणांप्रियांभर्तुःप्राणेभ्योऽपिगरीयसीम्/विवशापहृतासीतारावणेनेतिशंसत/विदित्वामांमहाबाहुरमुत्रापिमहाबलः/आनेष्यतिपराक्रम्यवैवस्वतहृतामपि/रामायतुयथातत्त्वंजटायोहरणंमम/लक्ष्मणायचतत्सर्वमाख्यातव्यमशेषतः/तंशब्दमवसुप्तस्यजटायुरथशुश्रुवे/निरैक्षद्रावणंक्षिप्रंवैदेहींचददर्शसः/ततःपर्वतकूटाभस्तीक्ष्णतुण्डःखगोत्तमः/वनस्पतिगतःश्रीमान्व्याजहारशुभांगिरम्/दशग्रीवस्थितोधर्मेपुराणेसत्यसंश्रयः/जटायुर्नामनाम्नाहंगृध्रराजोमहाबलः/राजासर्वस्यलोकस्यमहेन्द्रवरुणोपमः/लोकानांचहितेयुक्तोरामोदशरथात्मजः/तस्यैषालोकनाथस्यधर्मपत्नीयशस्विनी/सीतानामवरारोहायांत्वंहर्तुमिहेच्छसि/कथंराजास्थितोधर्मेपरदारान्परामृशेत्/रक्षणीयाविशेषेणराजदारामहाबलः/निवर्तयमतिंनीचांपरदाराभिमर्शनम्/नतत्समाचरेद्धीरोयत्परोऽस्यविगर्हयेत्/यथात्मनस्तथान्येषांदारारक्ष्याविमर्शनात्/अर्थंवायदिवाकामंशिष्टाःशास्त्रेष्वनागतम्/व्यवस्यन्त्यनुराजानंधर्मंपौरस्त्यनन्दन/राजाधर्मश्चकामश्चद्रव्याणांचोत्तमोनिधिः/धर्मःशुभंवापापंवाराजमूलंप्रवर्तते/पापस्वभावश्चपलःकथंत्वंरक्षसांवर/ऐश्वर्यमभिसंप्राप्तोविमानमिवदुष्कृती/कामस्वभावोयोयस्यनसशक्यःप्रमार्जितुम्/नहिदुष्टात्मनामार्यमावसत्यालयेचिरम्/विषयेवापुरेवातेयदारामोमहाबलः/नापराध्यतिधर्मात्माकथंतस्यापराध्यसि/यदिशूर्पणखाहेतोर्जनस्थानगतःखरः/अतिवृत्तोहतःपूर्वंरामेणाक्लिष्टकर्मणा/अत्रब्रूहियथासत्यंकोरामस्यव्यतिक्रमः/यस्यत्वंलोकनाथस्यहृत्वाभार्यांगमिष्यसि/क्षिप्रंविसृजवैदेहींमात्वाघोरेणचक्षुषा/दहेद्दहनभूतेनवृत्रमिन्द्राशनिर्यथा/सर्पमाशीविषंबद्ध्वावस्त्रान्तेनावबुध्यसे/ग्रीवायांप्रतिमुक्तंचकालपाशंनपश्यसि/सभारःसौम्यभर्तव्योयोनरंनावसादयेत्/तदन्नमुपभोक्तव्यंजीर्यतेयदनामयम्/यत्कृत्वानभवेद्धर्मोनकीर्तिर्नयशोभुवि/शरीरस्यभवेत्खेदःकस्तत्कर्मसमाचरेत्/षष्टिवर्षसहस्राणिममजातस्यरावण/पितृपैतामहंराज्यंयथावदनुतिष्ठतः/वृद्धोऽहंत्वंयुवाधन्वीसरथःकवचीशरी/तथाप्यादायवैदेहींकुशलीनगमिष्यसि/नशक्तस्त्वंबलाद्धर्तुंवैदेहींममपश्यतः/हेतुभिर्न्यायसंयुक्तैर्ध्रुवांवेदश्रुतीमिव/युध्यस्वयदिशूरोऽसिमुहूर्तंतिष्ठरावण/शयिष्यसेहतोभूमौयथापूर्वंखरस्तथा/असकृत्संयुगेयेननिहतादैत्यदानवाः/नचिराच्चीरवासास्त्वांरामोयुधिवधिष्यति/किंनुशक्यंमयाकर्तुंगतौदूरंनृपात्मजौ/क्षिप्रंत्वंनश्यसेनीचतयोर्भीतोनसंशयः/नहिमेजीवमानस्यनयिष्यसिशुभामिमाम्/सीतांकमलपत्राक्षींरामस्यमहषींप्रियाम्/अवश्यंतुमयाकार्यंप्रियंतस्यमहात्मनः/जीवितेनापिरामस्यतथादशरथस्यच/तिष्ठतिष्ठदशग्रीवमुहूर्तंपश्यरावण/युद्धातिथ्यंप्रदास्यामियथाप्राणंनिशाचर/वृन्तादिवफलंत्वांतुपातयेयंरथोत्तमात्/इत्युक्तस्ययथान्यायंरावणस्यजटायुषा/क्रुद्धस्याग्निनिभाःसर्वारेजुर्विंशतिदृष्टयः/संरक्तनयनःकोपात्तप्तकाञ्चनकुण्डलः/राक्षसेन्द्रोऽभिदुद्रावपतगेन्द्रममर्षणः/ससंप्रहारस्तुमुलस्तयोस्तस्मिन्महावने/बभूववातोद्धतयोर्मेघयोर्गगनेयथा/तद्बभूवाद्भुतंयुद्धंगृध्रराक्षसयोस्तदा/सपक्षयोर्माल्यवतोर्महापर्वतयोरिव/ततोनालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्चविकर्णिभिः/अभ्यवर्षन्महाघोरैर्गृध्रराजंमहाबलः/सतानिशरजालानिगृध्रःपत्ररथेश्वरः/जटायुःप्रतिजग्राहरावणास्त्राणिसंयुगे/तस्यतीक्ष्णनखाभ्यांतुचरणाभ्यांमहाबलः/चकारबहुधागात्रेव्रणान्पतगसत्तमः/अथक्रोधाद्दशग्रीवोजग्राहदशमार्गणान्/मृत्युदण्डनिभान्घोराञ्शत्रुमर्दनकाङ्क्षया/सतैर्बाणैर्महावीर्यःपूर्णमुक्तैरजिह्मगैः/बिभेदनिशितैस्तीक्ष्णैर्गृध्रंघोरैःशिलीमुखैः/सराक्षसरथेपश्यञ्जानकींबाष्पलोचनाम्/अचिन्तयित्वाबाणांस्तान्राक्षसंसमभिद्रवत्/ततोऽस्यसशरंचापंमुक्तामणिविभूषितम्/चरणाभ्यांमहातेजाबभञ्जपतगेश्वरः/तच्चाग्निसदृशंदीप्तंरावणस्यशरावरम्/पक्षाभ्यांचमहातेजाव्यधुनोत्पतगेश्वरः/काञ्चनोरश्छदान्दिव्यान्पिशाचवदनान्खरान्/तांश्चास्यजवसंपन्नाञ्जघानसमरेबली/वरंत्रिवेणुसंपन्नंकामगंपावकार्चिषम्/मणिहेमविचित्राङ्गंबभञ्जचमहारथम्/पूर्णचन्द्रप्रतीकाशंछत्रंचव्यजनैःसह/सभग्नधन्वाविरथोहताश्वोहतसारथिः/अङ्केनादायवैदेहींपपातभुविरावणः/दृष्ट्वानिपतितंभूमौरावणंभग्नवाहनम्/साधुसाध्वितिभूतानिगृध्रराजमपूजयन्/परिश्रान्तंतुतंदृष्ट्वाजरयापक्षियूथपम्/उत्पपातपुनर्हृष्टोमैथिलींगृह्यरावणः/तंप्रहृष्टंनिधायाङ्केगच्छन्तंजनकात्मजाम्/गृध्रराजःसमुत्पत्यजटायुरिदमब्रवीत्/वज्रसंस्पर्शबाणस्यभार्यांरामस्यरावण/अल्पबुद्धेहरस्येनांवधायखलुरक्षसाम्/समित्रबन्धुःसामात्यःसबलःसपरिच्छदः/विषपानंपिबस्येतत्पिपासितइवोदकम्/अनुबन्धमजानन्तःकर्मणामविचक्षणाः/शीघ्रमेवविनश्यन्तियथात्वंविनशिष्यसि/बद्धस्त्वंकालपाशेनक्वगतस्तस्यमोक्ष्यसे/वधायबडिशंगृह्यसामिषंजलजोयथा/नहिजातुदुराधर्षौकाकुत्स्थौतवरावण/धर्षणंचाश्रमस्यास्यक्षमिष्येतेतुराघवौ/यथात्वयाकृतंकर्मभीरुणालोकगर्हितम्/तस्कराचरितोमार्गोनैषवीरनिषेवितः/युध्यस्वयदिशूरोऽसिमुहूर्तंतिष्ठरावण/शयिष्यसेहतोभूमौयथाभ्राताखरस्तथा/परेतकालेपुरुषोयत्कर्मप्रतिपद्यते/विनाशायात्मनोऽधर्म्यंप्रतिपन्नोऽसिकर्मतत्/पापानुबन्धोवैयस्यकर्मणःकोनुतत्पुमान्/कुर्वीतलोकाधिपतिःस्वयम्भूर्भगवानपि/एवमुक्त्वाशुभंवाक्यंजटायुस्तस्यरक्षसः/निपपातभृशंपृष्ठेदशग्रीवस्यवीर्यवान्/तंगृहीत्वानखैस्तीक्ष्णैर्विररादसमन्ततः/अधिरूढोगजारोहियथास्याद्दुष्टवारणम्/विररादनखैरस्यतुण्डंपृष्ठेसमर्पयन्/केशांश्चोत्पाटयामासनखपक्षमुखायुधः/सतथागृध्रराजेनक्लिश्यमानोमुहुर्मुहुः/अमर्षस्फुरितौष्ठःसन्प्राकम्पतसराक्षसः/संपरिष्वज्यवैदेहींवामेनाङ्केनरावणः/तलेनाभिजघानार्तोजटायुंक्रोधमूर्छितः/जटायुस्तमतिक्रम्यतुण्डेनास्यखराधिपः/वामबाहून्दशतदाव्यपाहरदरिंदमः/ततःक्रुद्धोदशक्रीवःसीतामुत्सृज्यवीर्यवान्/मुष्टिभ्यांचरणाभ्यांचगृध्रराजमपोथयत्/ततोमुहूर्तंसंग्रामोबभूवातुलवीर्ययोः/राक्षसानांचमुख्यस्यपक्षिणांप्रवरस्यच/तस्यव्यायच्छमानस्यरामस्यार्थेऽथरावणः/पक्षौपादौचपार्श्वौचखड्गमुद्धृत्यसोऽच्छिनत्/सछिन्नपक्षःसहसारक्षसारौद्रकर्मणा/निपपातहतोगृध्रोधरण्यामल्पजीवितः/तंदृष्ट्वापतितंभूमौक्षतजार्द्रंजटायुषम्/अभ्यधावतवैदेहीस्वबन्धुमिवदुःखिता/तंनीलजीमूतनिकाशकल्पं॑सुपाण्डुरोरस्कमुदारवीर्यम्/ददर्शलङ्काधिपतिःपृथिव्यां॑जटायुषंशान्तमिवाग्निदावम्/ततस्तुतंपत्ररथंमहीतले॑निपातितंरावणवेगमर्दितम्/पुनःपरिष्वज्यशशिप्रभानना॑रुरोदसीताजनकात्मजातदा/तमल्पजीवितंभूमौस्फुरन्तंराक्षसाधिपः/ददर्शगृध्रंपतितंसमीपेराघवाश्रमात्/सातुताराधिपमुखीरावणेनसमीक्ष्यतम्/गृध्रराजंविनिहतंविललापसुदुःखिता/निमित्तंलक्षणज्ञानंशकुनिस्वरदर्शनम्/अवश्यंसुखदुःखेषुनराणांप्रतिदृश्यते/ननूनंरामजानासिमहद्व्यसनमात्मजः/धावन्तिनूनंकाकुत्स्थमदर्थंमृगपक्षिणः/त्राहिमामद्यकाकुत्स्थलक्ष्मणेतिवराङ्गना/सुसंत्रस्तासमाक्रन्दच्छृण्वतांतुयथान्तिके/तांक्लिष्टमाल्याभरणांविलपन्तीमनाथवत्/अभ्यधावतवैदेहींरावणोराक्षसाधिपः/तांलतामिववेष्टन्तीमालिङ्गन्तींमहाद्रुमान्/मुञ्चमुञ्चेतिबहुशःप्रवदन्राक्षसाधिपः/क्रोशन्तींरामरामेतिरामेणरहितांवने/जीवितान्तायकेशेषुजग्राहान्तकसंनिभः/प्रधर्षितायांवैदेह्यांबभूवसचराचरम्/जगत्सर्वममर्यादंतमसान्धेनसंवृतम्/दृष्ट्वासीतांपरामृष्टांदीनांदिव्येनचक्षुषा/कृतंकार्यमितिश्रीमान्व्याजहारपितामहः/प्रहृष्टाव्यथिताश्चासन्सर्वेतेपरमर्षयः/दृष्ट्वासीतांपरामृष्टांदण्डकारण्यवासिनः/सतुतांरामरामेतिरुदन्तींलक्ष्मणेतिच/जगामाकाशमादायरावणोराक्षसाधिपः/तप्ताभरणसर्वाङ्गीपीतकौशेयवासनी/रराजराजपुत्रीतुविद्युत्सौदामनीयथा/उद्धूतेनचवस्त्रेणतस्याःपीतेनरावणः/अधिकंपरिबभ्राजगिरिर्दीपइवाग्निना/तस्याःपरमकल्याण्यास्ताम्राणिसुरभीणिच/पद्मपत्राणिवैदेह्याअभ्यकीर्यन्तरावणम्/तस्याःकौशेयमुद्धूतमाकाशेकनकप्रभम्/बभौचादित्यरागेणताम्रमभ्रमिवातपे/तस्यास्तद्विमलंवक्त्रमाकाशेरावणाङ्कगम्/नरराजविनारामंविनालमिवपङ्कजम्/बभूवजलदंनीलंभित्त्वाचन्द्रइवोदितः/सुललाटंसुकेशान्तंपद्मगर्भाभमव्रणम्/शुक्लैःसुविमलैर्दन्तैःप्रभावद्भिरलंकृतम्/रुदितंव्यपमृष्टास्त्रंचन्द्रवत्प्रियदर्शनम्/सुनासंचारुताम्रौष्ठमाकाषेहाटकप्रभम्/राक्षसेन्द्रसमाधूतंतस्यास्तद्वचनंशुभम्/शुशुभेनविनारामंदिवाचन्द्रइवोदितः/साहेमवर्णानीलाङ्गंमैथिलीराक्षसाधिपम्/शुशुभेकाञ्चनीकाञ्चीनीलंमणिमिवाश्रिता/सापद्मगौरीहेमाभारावणंजनकात्मजा/विद्युद्घनमिवाविश्यशुशुभेतप्तभूषणा/तस्याभूषणघोषेणवैदेह्याराक्षसाधिपः/बभूवविमलोनीलःसघोषइवतोयदः/उत्तमाङ्गच्युतातस्याःपुष्पवृष्टिःसमन्ततः/सीतायाह्रियमाणायाःपपातधरणीतले/सातुरावणवेगेनपुष्पवृष्टिःसमन्ततः/समाधूतादशग्रीवंपुनरेवाभ्यवर्तत/अभ्यवर्ततपुष्पाणांधारावैश्रवणानुजम्/नक्षत्रमालाविमलामेरुंनगमिवोत्तमम्/चरणान्नूपुरंभ्रष्टंवैदेह्यारत्नभूषितम्/विद्युन्मण्डलसंकाशंपपातमधुरस्वनम्/तरुप्रवालरक्तासानीलाङ्गंराक्षसेश्वरम्/प्राशोभयतवैदेहीगजंकष्येवकाञ्चनी/तांमहोल्कामिवाकाशेदीप्यमानांस्वतेजसा/जहाराकाशमाविश्यसीतांवैश्रवणानुजः/तस्यास्तान्यग्निवर्णानिभूषणानिमहीतले/सघोषाण्यवकीर्यन्तक्षीणास्ताराइवाम्बरात्/तस्याःस्तनान्तराद्भ्रष्टोहारस्ताराधिपद्युतिः/वैदेह्यानिपतन्भातिगङ्गेवगगनाच्च्युता/उत्पातवाताभिहतानानाद्विजगणायुताः/माभैरितिविधूताग्राव्याजह्रुरिवपादपाः/नलिन्योध्वस्तकमलास्त्रस्तमीनजलेचराः/सखीमिवगतोत्साहांशोचन्तीवस्ममैथिलीम्/समन्तादभिसंपत्यसिंहव्याघ्रमृगद्विजाः/अन्वधावंस्तदारोषात्सीताच्छायानुगामिनः/जलप्रपातास्रमुखाःशृङ्गैरुच्छ्रितबाहवः/सीतायांह्रियमाणायांविक्रोशन्तीवपर्वताः/ह्रियमाणांतुवैदेहींदृष्ट्वादीनोदिवाकरः/प्रविध्वस्तप्रभःश्रीमानासीत्पाण्डुरमण्डलः/नास्तिधर्मःकुतःसत्यंनार्जवंनानृशंसता/यत्ररामस्यवैदेहींभार्यांहरतिरावणः/इतिसर्वाणिभूतानिगणशःपर्यदेवयन्/वित्रस्तकादीनमुखारुरुदुर्मृगपोतकाः/उद्वीक्ष्योद्वीक्ष्यनयनैरास्रपाताविलेक्षणाः/सुप्रवेपितगात्राश्चबभूवुर्वनदेवताः/विक्रोशन्तींदृढंसीतांदृष्ट्वादुःखंतथागताम्/तांतुलक्ष्मणरामेतिक्रोशन्तींमधुरस्वराम्/अवेक्षमाणांबहुषोवैदेहींधरणीतलम्/सतामाकुलकेशान्तांविप्रमृष्टविशेषकाम्/जहारात्मविनाशायदशग्रीवोमनस्विनाम्/ततस्तुसाचारुदतीशुचिस्मिता॑विनाकृताबन्धुजनेनमैथिली/अपश्यतीराघवलक्ष्मणावुभौ॑विवर्णवक्त्राभयभारपीडिता/खमुत्पतन्तंतंदृष्ट्वामैथिलीजनकात्मजा/दुःखितापरमोद्विग्नाभयेमहतिवर्तिनी/रोषरोदनताम्राक्षीभीमाक्षंराक्षसाधिपम्/रुदतीकरुणंसीताह्रियमाणेदमब्रवीत्/नव्यपत्रपसेनीचकर्मणानेनरावण/ज्ञात्वाविरहितांयोमांचोरयित्वापलायसे/त्वयैवनूनंदुष्टात्मन्भीरुणाहर्तुमिच्छता/ममापवाहितोभर्तामृगरूपेणमायया/योहिमामुद्यतस्त्रातुंसोऽप्ययंविनिपातितः/परमंखलुतेवीर्यंदृश्यतेराक्षसाधम/विश्राव्यनामधेयंहियुद्धेनास्तिजितात्वया/ईदृशंगर्हितंकर्मकथंकृत्वानलज्जसे/स्त्रियाश्चहरणंनीचरहितेचपरस्यच/कथयिष्यन्तिलोकेषुपुरुषाःकर्मकुत्सितम्/सुनृशंसमधर्मिष्ठंतवशौण्डीर्यमानिनः/धिक्तेशौर्यंचसत्त्वंचयत्त्वयाकथितंतदा/कुलाक्रोशकरंलोकेधिक्तेचारित्रमीदृशम्/किंशक्यंकर्तुमेवंहियज्जवेनैवधावसि/मुहूर्तमपितिष्ठस्वनजीवन्प्रतियास्यसि/नहिचक्षुःपथंप्राप्यतयोःपार्थिवपुत्रयोः/ससैन्योऽपिसमर्तःस्त्वंमुहूर्तमपिजीवितुम्/नत्वंतयोःशरस्पर्शंसोढुंशक्तःकथंचन/वनेप्रज्वलितस्येवस्पर्शमग्नेर्विहंगमः/साधुकृत्वात्मनःपथ्यंसाधुमांमुञ्चरावण/मत्प्रधर्षणरुष्टोहिभ्रात्रासहपतिर्मम/विधास्यतिविनाशायत्वंमांयदिनमुञ्चसि/येनत्वंव्यवसायेनबलान्मांहर्तुमिच्छसि/व्यवसायःसतेनीचभविष्यतिनिरर्थकः/नह्यहंतमपश्यन्तीभर्तारंविबुधोपमम्/उत्सहेशत्रुवशगाप्राणान्धारयितुंचिरम्/ननूनंचात्मनःश्रेयःपथ्यंवासमवेक्षसे/मृत्युकालेयथामर्त्योविपरीतानिसेवते/मुमूर्षूणांहिसर्वेषांयत्पथ्यंतन्नरोचते/पश्यामीवहिकण्ठेत्वांकालपाशावपाशितम्/यथाचास्मिन्भयस्थानेनबिभेषेदशानन/व्यक्तंहिरण्मयान्हित्वंसंपश्यसिमहीरुहान्/नदींवैरतणींघोरांरुधिरौघनिवाहिनीम्/खड्गपत्रवनंचैवभीमंपश्यसिरावण/तप्तकाञ्चनपुष्पांचवैदूर्यप्रवरच्छदाम्/द्रक्ष्यसेशाल्मलींतीक्ष्णामायसैःकण्टकैश्चिताम्/नहित्वमीदृशंकृत्वातस्यालीकंमहात्मनः/धारितुंशक्ष्यसिचिरंविषंपीत्वेवनिर्घृणः/बद्धस्त्वंकालपाशेनदुर्निवारेणरावण/क्वगतोलप्स्यसेशर्मभर्तुर्मममहात्मनः/निमेषान्तरमात्रेणविनाभ्रातरमाहवे/राक्षसानिहतायेनसहस्राणिचतुर्दश/सकथंराघवोवीरःसर्वास्त्रकुशलोबली/नत्वांहन्याच्छरैस्तीक्ष्णैरिष्टभार्यापहारिणम्/एतच्चान्यच्चपरुषंवैदेहीरावणाङ्कगा/भयशोकसमाविष्टाकरुणंविललापह/तथाभृशार्तांबहुचैवभाषिणीं॑विललापपूर्वंकरुणंचभामिनीम्/जहारपापस्तरुणींविवेष्टतीं॑नृपात्मजामागतगात्रवेपथुम्/ह्रियमाणातुवैदेहीकंचिन्नाथमपश्यती/ददर्शगिरिशृङ्गस्थान्पञ्चवानरपुंगवान्/तेषांमध्येविशालाक्षीकौशेयंकनकप्रभम्/उत्तरीयंवरारोहाशुभान्याभरणानिच/मुमोचयदिरामायशंसेयुरितिमैथिली/वस्त्रमुत्सृज्यतन्मध्येविनिक्षिप्तंसभूषणम्/संभ्रमात्तुदशग्रीवस्तत्कर्मनचबुद्धिवान्/पिङ्गाक्षास्तांविशालाक्षींनेत्रैरनिमिषैरिव/विक्रोशन्तींतदासीतांददृशुर्वानरर्षभाः/सचपम्पामतिक्रम्यलङ्कामभिमुखःपुरीम्/जगामरुदतींगृह्यमैथिलींराक्षसेश्वरः/तांजहारसुसंहृष्टोरावणोमृत्युमात्मनः/उत्सङ्गेनैवभुजगींतीक्ष्णदंष्ट्रांमहाविषाम्/वनानिसरितःशैलान्सरांसिचविहायसा/सक्षिप्रंसमतीयायशरश्चापादिवच्युतः/तिमिनक्रनिकेतंतुवरुणालयमक्षयम्/सरितांशरणंगत्वासमतीयायसागरम्/संभ्रमात्परिवृत्तोर्मीरुद्धमीनमहोरगः/वैदेह्यांह्रियमाणायांबभूववरुणालयः/अन्तरिक्षगतावाचःससृजुश्चारणास्तदा/एतदन्तोदशग्रीवइतिसिद्धास्तदाब्रुवन्/सतुसीतांविवेष्टन्तीमङ्केनादायरावणः/प्रविवेशपुरींलङ्कांरूपिणींमृत्युमात्मनः/सोऽभिगम्यपुरींलङ्कांसुविभक्तमहापथाम्/संरूढकक्ष्याबहुलंस्वमन्तःपुरमाविशत्/तत्रतामसितापाङ्गींशोकमोहपरायणाम्/निदधेरावणःसीतांमयोमायामिवासुरीम्/अब्रवीच्चदशग्रीवःपिशाचीर्घोरदर्शनाः/यथानैनांपुमान्स्त्रीवासीतांपश्यत्यसंमतः/मुक्तामणिसुवर्णानिवस्त्राण्याभरणानिच/यद्यदिच्छेत्तदेवास्यादेयंमच्छन्दतोयथा/याचवक्ष्यतिवैदेहींवचनंकिंचिदप्रियम्/अज्ञानाद्यदिवाज्ञानान्नतस्याजीवितंप्रियम्/तथोक्त्वाराक्षसीस्तास्तुराक्षसेन्द्रःप्रतापवान्/निष्क्रम्यान्तःपुरात्तस्मात्किंकृत्यमितिचिन्तयन्/ददर्शाष्टौमहावीर्यान्राक्षसान्पिशिताशनान्/सतान्दृष्ट्वामहावीर्योवरदानेनमोहितः/उवाचैतानिदंवाक्यंप्रशस्यबलवीर्यतः/नानाप्रहरणाःक्षिप्रमितोगच्छतसत्वराः/जनस्थानंहतस्थानंभूतपूर्वंखरालयम्/तत्रोष्यतांजनस्थानेशून्येनिहतराक्षसे/पौरुषंबलमाश्रित्यत्रासमुत्सृज्यदूरतः/बलंहिसुमहद्यन्मेजनस्थानेनिवेशितम्/सदूषणखरंयुद्धेहतंतद्रामसायकैः/ततःक्रोधोममापूर्वोधैर्यस्योपरिवर्धते/वैरंचसुमहज्जातंरामंप्रतिसुदारुणम्/निर्यातयितुमिच्छामितच्चवैरमहंरिपोः/नहिलप्स्याम्यहंनिद्रामहत्वासंयुगेरिपुम्/तंत्विदानीमहंहत्वाखरदूषणघातिनम्/रामंशर्मोपलप्स्यामिधनंलब्ध्वेवनिर्धनः/जनस्थानेवसद्भिस्तुभवद्भीराममाश्रिता/प्रवृत्तिरुपनेतव्याकिंकरोतीतितत्त्वतः/अप्रमादाच्चगन्तव्यंसर्वैरेवनिशाचरैः/कर्तव्यश्चसदायत्नोराघवस्यवधंप्रति/युष्माकंहिबलज्ञोऽहंबहुशोरणमूर्धनि/अतश्चास्मिञ्जनस्थानेमयायूयंनियोजिताः/ततःप्रियंवाक्यमुपेत्यराक्षसा॑महार्थमष्टावभिवाद्यरावणम्/विहायलङ्कांसहिताःप्रतस्थिरे॑यतोजनस्थानमलक्ष्यदर्शनाः/ततस्तुसीतामुपलभ्यरावणः॑सुसंप्रहृष्टःपरिगृह्यमैथिलीम्/प्रसज्यरामेणचवैरमुत्तमं॑बभूवमोहान्मुदितःसराक्षसः/संदिश्यराक्षसान्घोरान्रावणोऽष्टौमहाबलान्/आत्मानंबुद्धिवैक्लव्यात्कृतकृत्यममन्यत/सचिन्तयानोवैदेहींकामबाणसमर्पितः/प्रविवेशगृहंरम्यंसीतांद्रष्टुमभित्वरन्/सप्रविश्यतुतद्वेश्मरावणोराक्षसाधिपः/अपश्यद्राक्षसीमध्येसीतांशोकपरायणम्/अश्रुपूर्णमुखींदीनांशोकभारावपीडिताम्/वायुवेगैरिवाक्रान्तांमज्जन्तींनावमर्णवे/मृगयूथपरिभ्रष्टांमृगींश्वभिरिवावृताम्/अधोमुखमुखींदीनामभ्येत्यचनिशाचरः/तांतुशोकवशांदीनामवशांराक्षसाधिपः/सबलाद्दर्शयामासगृहंदेवगृहोपमम्/हर्म्यप्रासादसंबधंस्त्रीसहस्रनिषेवितम्/नानापक्षिगणैर्जुष्टंनानारत्नसमन्वितम्/काञ्चनैस्तापनीयैश्चस्फाटिकैराजतैस्तथा/वज्रवैदूर्यचित्रैश्चस्तम्भैर्दृष्टिमनोहरैः/दिव्यदुन्दुभिनिर्ह्रादंतप्तकाञ्चनतोरणम्/सोपानंकाञ्चनंचित्रमारुरोहतयासह/दान्तकाराजताश्चैवगवाक्षाःप्रियदर्शनाः/हेमजालावृताश्चासंस्तत्रप्रासादपङ्क्तयः/सुधामणिविचित्राणिभूमिभागानिसर्वशः/दशग्रीवःस्वभवनेप्रादर्शयतमैथिलीम्/दीर्घिकाःपुष्करिण्यश्चनानापुष्पसमावृताः/रावणोदर्शयामाससीतांशोकपरायणाम्/दर्शयित्वातुवैदेहींकृत्स्नंतद्भवनोत्तमम्/उवाचवाक्यंपापात्मारावणोजनकात्मजाम्/दशराक्षसकोट्यश्चद्वाविंशतिरथापराः/वर्जयित्वाजरावृद्धान्बालांश्चरजनीचरान्/तेषांप्रभुरहंसीतेसर्वेषांभीमकर्मणाम्/सहस्रमेकमेकस्यममकार्यपुरःसरम्/यदिदंराज्यतन्त्रंमेत्वयिसर्वंप्रतिष्ठितम्/जीवितंचविशालाक्षित्वंमेप्राणैर्गरीयसी/बहूनांस्त्रीसहस्राणांममयोऽसौपरिग्रहः/तासांत्वमीश्वरीसीतेममभार्याभवप्रिये/साधुकिंतेऽन्ययाबुद्ध्यारोचयस्ववचोमम/भजस्वमाभितप्तस्यप्रसादंकर्तुमर्हसि/परिक्षिप्तासमुद्रेणलङ्केयंशतयोजना/नेयंधर्षयितुंशक्यासेन्द्रैरपिसुरासुरैः/नदेवेषुनयक्षेषुनगन्धर्वेषुनर्षिषु/अहंपश्यामिलोकेषुयोमेवीर्यसमोभवेत्/राज्यभ्रष्टेनदीनेनतापसेनगतायुषा/किंकरिष्यसिरामेणमानुषेणाल्पतेजसा/भजस्वसीतेमामेवभर्ताहंसदृशस्तव/यौवनंह्यध्रुवंभीरुरमस्वेहमयासह/दर्शनेमाकृथाबुद्धिंराघवस्यवरानने/कास्यशक्तिरिहागन्तुमपिसीतेमनोरथैः/नशक्योवायुराकाशेपाशैर्बद्धंमहाजवः/दीप्यमानस्यवाप्यग्नेर्ग्रहीतुंविमलांशिखाम्/त्रयाणामपिलोकानांनतंपश्यामिशोभने/विक्रमेणनयेद्यस्त्वांमद्बाहुपरिपालिताम्/लङ्कायांसुमहद्राज्यमिदंत्वमनुपालय/अभिषेकोदकक्लिन्नातुष्टाचरमयस्वमाम्/दुष्कृतंयत्पुराकर्मवनवासेनतद्गतम्/यश्चतेसुकृतोधर्मस्तस्येहफलमाप्नुहि/इहसर्वाणिमाल्यानिदिव्यगन्धानिमैथिलि/भूषणानिचमुख्यानितानिसेवमयासह/पुष्पकंनामसुश्रोणिभ्रातुर्वैश्रवणस्यमे/विमानंरमणीयंचतद्विमानंमनोजवम्/तत्रसीतेमयासार्धंविहरस्वयथासुखम्/वदनंपद्मसंकाशंविमलंचारुदर्शनम्/शोकार्तंतुवरारोहेनभ्राजतिवरानने/अलंव्रीडेनवैदेहिधर्मलोपकृतेनते/आर्षोऽयंदैवनिष्यन्दोयस्त्वामभिगमिष्यति/एतौपादौमयास्निग्धौशिरोभिःपरिपीडितौ/प्रसादंकुरुमेक्षिप्रंवश्योदासोऽहमस्मिते/नेमाःशून्यामयावाचःशुष्यमाणेनभाषिताः/नचापिरावणःकांचिन्मूर्ध्नास्त्रींप्रणमेतह/एवमुक्त्वादशग्रीवोमैथिलींजनकात्मजाम्/कृतान्तवशमापन्नोममेयमितिमन्यते/सातथोक्तातुवैदेहीनिर्भयाशोककर्षिता/तृणमन्तरतःकृत्वारावणंप्रत्यभाषत/राजादशरथोनामधर्मसेतुरिवाचलः/सत्यसन्धःपरिज्ञातोयस्यपुत्रःसराघवः/रामोनामसधर्मात्मात्रिषुलोकेषुविश्रुतः/दीर्घबाहुर्विशालाक्षोदैवतंसपतिर्मम/इक्ष्वाकूणांकुलेजातःसिंहस्कन्धोमहाद्युतिः/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रायस्तेप्राणांहरिष्यति/प्रत्यक्षंयद्यहंतस्यत्वयास्यांधर्षिताबलात्/शयितात्वंहतःसंख्येजनस्थानेयथाखरः/यएतेराक्षसाःप्रोक्ताघोररूपामहाबलाः/राघवेनिर्विषाःसर्वेसुपर्णेपन्नगायथा/तस्यज्याविप्रमुक्तास्तेशराःकाञ्चनभूषणाः/शरीरंविधमिष्यन्तिगङ्गाकूलमिवोर्मयः/असुरैर्वासुरैर्वात्वंयद्यवधोऽसिरावण/उत्पाद्यसुमहद्वैरंजीवंस्तस्यनमोक्ष्यसे/सतेजीवितशेषस्यराघवोऽन्तकरोबली/पशोर्यूपगतस्येवजीवितंतवदुर्लभम्/यदिपश्येत्सरामस्त्वांरोषदीप्तेनचक्षुषा/रक्षस्त्वमद्यनिर्दग्धोगच्छेःसद्यःपराभवम्/यश्चन्द्रंनभसोभूमौपातयेन्नाशयेतवा/सागरंशोषयेद्वापिससीतांमोचयेदिह/गतायुस्त्वंगतश्रीकोगतसत्त्वोगतेन्द्रियः/लङ्कावैधव्यसंयुक्तात्वत्कृतेनभविष्यति/नतेपापमिदंकर्मसुखोदर्कंभविष्यति/याहंनीताविनाभावंपतिपार्श्वात्त्वयावनात्/सहिदैवतसंयुक्तोममभर्तामहाद्युतिः/निर्भयोवीर्यमाश्रित्यशून्येवसतिदण्डके/सतेदर्पंबलंवीर्यमुत्सेकंचतथाविधम्/अपनेष्यतिगात्रेभ्यःशरवर्षेणसंयुगे/यदाविनाशोभूतानांदृश्यतेकालचोदितः/तदाकार्येप्रमाद्यन्तिनराःकालवशंगताः/मांप्रधृष्यसतेकालःप्राप्तोऽयंरक्षसाधम/आत्मनोराक्षसानांचवधायान्तःपुरस्यच/नशक्यायज्ञमध्यस्थावेदिःस्रुग्भाण्डमण्डिता/द्विजातिमन्त्रसंपूताचण्डालेनावमर्दितुम्/इदंशरीरंनिःसंज्ञंबन्धवाघातयस्ववा/नेदंशरीरंरक्ष्यंमेजीवितंवापिराक्षस/नहिशक्ष्याम्युपक्रोशंपृथिव्यांदातुमात्मनः/एवमुक्त्वातुवैदेहीक्रोद्धात्सुपरुषंवचः/रावणंमैथिलीतत्रपुनर्नोवाचकिंचन/सीतायावचनंश्रुत्वापरुषंरोमहर्षणम्/प्रत्युवाचततःसीतांभयसंदर्शनंवचः/शृणुमैथिलिमद्वाक्यंमासान्द्वादशभामिनि/कालेनानेननाभ्येषियदिमांचारुहासिनि/ततस्त्वांप्रातराशार्थंसूदाश्छेत्स्यन्तिलेशशः/इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणःशत्रुरावणः/राक्षसीश्चततःक्रुद्धइदंवचनमब्रवीत्/शीघ्रमेवंहिराक्षस्योविकृताघोरदर्शनाः/दर्पमस्याविनेष्यन्तुमांसशोणितभोजनाः/वचनादेवतास्तस्यविकृताघोरदर्शनाः/कृतप्राञ्जलयोभूत्वामैथिलींपर्यवारयन्/सताःप्रोवाचराजातुरावणोघोरदर्शनः/प्रचाल्यचरणोत्कर्षैर्दारयन्निवमेदिनीम्/अशोकवनिकामध्येमैथिलीनीयतामिति/तत्रेयंरक्ष्यतांगूढमुष्माभिःपरिवारिता/तत्रैनांतर्जनैर्घोरैःपुनःसान्त्वैश्चमैथिलीम्/आनयध्वंवशंसर्वावन्यांगजवधूमिव/इतिप्रतिसमादिष्टाराक्षस्योरावणेनताः/अशोकवनिकांजग्मुर्मैथिलींपरिगृह्यताम्/सर्वकामफलैर्वृक्षैर्नानापुष्पफलैर्वृताम्/सर्वकालमदैश्चापिद्विजैःसमुपसेविताम्/सातुशोकपरीताङ्गीमैथिलीजनकात्मजा/राक्षसीवशमापन्नाव्याघ्रीणांहरिणीयथा/नविन्दतेतत्रतुशर्ममैथिली॑विरूपनेत्राभिरतीवतर्जिता/पतिंस्मरन्तीदयितंचदेवरं॑विचेतनाभूद्भयशोकपीडिता/राक्षसंमृगरूपेणचरन्तंकामरूपिणम्/निहत्यरामोमारीचंतूर्णंपथिन्यवर्तत3571/तस्यसंत्वरमाणस्यद्रष्टुकामस्यमैथिलीम्/क्रूरस्वरोऽथगोमायुर्विननादास्यपृष्ठतः/सतस्यस्वरमाज्ञायदारुणंरोमहर्षणम्/चिन्तयामासगोमायोःस्वरेणपरिशङ्कितः/अशुभंबतमन्येऽहंगोमायुर्वाश्यतेयथा/स्वस्तिस्यादपिवैदेह्याराक्षसैर्भक्षणंविना/मारीचेनतुविज्ञायस्वरमालक्ष्यमामकम्/विक्रुष्टंमृगरूपेणलक्ष्मणःशृणुयाद्यदि/ससौमित्रिःस्वरंश्रुत्वातांचहित्वाथमैथिलीम्/तयैवप्रहितःक्षिप्रंमत्सकाशमिहैष्यति/राक्षसैःसहितैर्नूनंसीतायाईप्सितोवधः/काञ्चनश्चमृगोभूत्वाव्यपनीयाश्रमात्तुमाम्/दूरंनीत्वातुमारीचोराक्षसोऽभूच्छराहतः/हालक्ष्मणहतोऽस्मीतियद्वाक्यंव्यजहारह/अपिस्वस्तिभवेद्द्वाभ्यांरहिताभ्यांमयावने/जनस्थाननिमित्तंहिकृतवैरोऽस्मिराक्षसैः/निमित्तानिचघोराणिदृश्यन्तेऽद्यबहूनिच/इत्येवंचिन्तयन्रामःश्रुत्वागोमायुनिःस्वनम्/आत्मनश्चापनयनंमृगरूपेणरक्षसा/आजगामजनस्थानंराघवःपरिशङ्कितः/तंदीनमानसंदीनमासेदुर्मृगपक्षिणः/सव्यंकृत्वामहात्मानंघोरांश्चससृजुःस्वरान्/तानिदृष्ट्वानिमित्तानिमहाघोराणिराघवः/ततोलक्षणमायान्तंददर्शविगतप्रभम्/ततोऽविदूरेरामेणसमीयायसलक्ष्मणः/विषण्णःसविषण्णेनदुःखितोदुःखभागिना/संजगर्हेऽथतंभ्राताजेष्ठोलक्ष्मणमागतम्/विहायसीतांविजनेवनेराक्षससेविते/गृहीत्वाचकरंसव्यंलक्ष्मणंरघुनन्दनः/उवाचमधुरोदर्कमिदंपरुषमार्तवत्/अहोलक्ष्मणगर्ह्यंतेकृतंयत्त्वंविहायताम्/सीतामिहागतःसौम्यकच्चित्स्वस्तिभवेदिति/नमेऽस्तिसंशयोवीरसर्वथाजनकात्मजा/विनष्टाभक्षितावापराक्षसैर्वनचारिभिः/अशुभान्येवभूयिष्ठंयथाप्रादुर्भवन्तिमे/अपिलक्ष्मणसीतायाःसामग्र्यंप्राप्नुयावहे/इदंहिरक्षोमृगसंनिकाशं॑प्रलोभ्यमांदूरमनुप्रयातम्/हतंकथंचिन्महताश्रमेण॑सराक्षसोऽभून्म्रियमाणएव/मनश्चमेदीनमिहाप्रहृष्टं॑चक्षुश्चसव्यंकुरुतेविकारम्/असंशयंलक्ष्मणनास्तिसीता॑हृतामृतावापथिवर्ततेवा/सदृष्ट्वालक्ष्मणंदीनंशून्येदशरथात्मजः/पर्यपृच्छतधर्मात्मावैदेहीमागतंविना/प्रस्थितंदण्डकारण्यंयामामनुजगामह/क्वसालक्ष्मणवैदेहीयांहित्वात्वमिहागतः/राज्यभ्रष्टस्यदीनस्यदण्डकान्परिधावतः/क्वसादुःखसहायामेवैदेहीतनुमध्यमा/यांविनानोत्सहेवीरमुहूर्तमपिजीवितुम्/क्वसाप्राणसहायामेसीतासुरसुतोपमा/पतित्वममराणांवापृथिव्याश्चापिलक्ष्मण/विनातांतपनीयाभांनेच्छेयंजनकात्मजाम्/कच्चिज्जीवतिवैदेहीप्राणैःप्रियतरामम/कच्चित्प्रव्राजनंसौम्यनमेमिथ्याभविष्यति/सीतानिमित्तंसौमित्रेमृतेमयिगतेत्वयि/कच्चित्सकामासुखिताकैकेयीसाभविष्यति/सपुत्रराज्यांसिद्धार्थांमृतपुत्रातपस्विनी/उपस्थास्यतिकौसल्याकच्चिन्सौम्यनकैकयीम्/यदिजीवतिवैदेहीगमिष्याम्याश्रमंपुनः/सुवृत्तायदिवृत्तासाप्राणांस्त्यक्ष्यामिलक्ष्मण/यदिमामाश्रमगतंवैदेहीनाभिभाषते/पुनःप्रहसितासीताविनशिष्यामिलक्ष्मण/ब्रूहिलक्ष्मणवैदेहीयदिजीवतिवानवा/त्वयिप्रमत्तेरक्षोभिर्भक्षितावातपस्विनी/सुकुमारीचबालाचनित्यंचादुःखदर्शिनी/मद्वियोगेनवैदेहीव्यक्तंशोचतिदुर्मनाः/सर्वथारक्षसातेनजिह्मेनसुदुरात्मना/वदतालक्ष्मणेत्युच्चैस्तवापिजनितंभयम्/श्रुतश्चशङ्केवैदेह्यासस्वरःसदृशोमम/त्रस्तयाप्रेषितस्त्वंचद्रष्टुंमांशीघ्रमागतः/सर्वथातुकृतंकष्टंसीतामुत्सृजतावने/प्रतिकर्तुंनृशंसानांरक्षसांदत्तमन्तरम्/दुःखिताःखरघातेनराक्षसाःपिशिताशनाः/तैःसीतानिहताघोरैर्भविष्यतिनसंशयः/अहोऽस्मिव्यसनेमग्नःसर्वथारिपुनाशन/किंत्विदानींकरिष्यामिशङ्केप्राप्तव्यमीदृशम्/इतिसीतांवरारोहांचिन्तयन्नेवराघवः/आजगामजनस्थानंत्वरयासहलक्ष्मणः/विगर्हमाणोऽनुजमार्तरूपं॑क्षुधाश्रमाच्चैवपिपासयाच/विनिःश्वसञ्शुष्कमुखोविषण्णः॑प्रतिश्रयंप्राप्यसमीक्ष्यशून्यम्/स्वमाश्रमंसंप्रविगाह्यवीरो॑विहारदेशाननुसृत्यकांश्चित्/एतत्तदित्येवनिवासभूमौ॑प्रहृष्टरोमाव्यथितोबभूव/अथाश्रमादुपावृत्तमन्तरारघुनन्दनः/परिपप्रच्छसौमित्रिंरामोदुःखार्दितःपुनः3591/तमुवाचकिमर्थंत्वमागतोऽपास्यमैथिलीम्/यदासातवविश्वासाद्वनेविहरितामया/दृष्ट्वैवाभ्यागतंत्वांमेमैथिलींत्यज्यलक्ष्मण/शङ्कमानंमहत्पापंयत्सत्यंव्यथितंमनः/स्फुरतेनयनंसव्यंबाहुश्चहृदयंचमे/दृष्ट्वालक्ष्मणदूरेत्वांसीताविरहितंपथि/एवमुक्तस्तुसौमित्रिर्लक्ष्मणःशुभलक्षणः/भूयोदुःखसमाविष्टोदुःखितंराममब्रवीत्/नस्वयंकामकारेणतांत्यक्त्वाहमिहागतः/प्रचोदितस्तयैवोग्रैस्त्वत्सकाशमिहागतः/आर्येणेवपरिक्रुष्टंहासीतेलक्ष्मणेतिच/परित्राहीतियद्वाक्यंमैथिल्यास्तच्छ्रुतिंगतम्/सातमार्तस्वरंश्रुत्वातवस्नेहेनमैथिली/गच्छगच्छेतिमामाहरुदन्तीभयविह्वला/प्रचोद्यमानेनमयागच्छेतिबहुशस्तया/प्रत्युक्तामैथिलीवाक्यमिदंत्वत्प्रत्ययान्वितम्/नतत्पश्याम्यहंरक्षोयदस्यभयमावहेत्/निर्वृताभवनास्त्येतत्केनाप्येवमुदाहृतम्/विगर्हितंचनीचंचकथमार्योऽभिधास्यति/त्राहीतिवचनंसीतेयस्त्रायेत्त्रिदशानपि/किंनिमित्तंतुकेनापिभ्रातुरालम्ब्यमेस्वरम्/विस्वरंव्याहृतंवाक्यंलक्ष्मणत्राहिमामिति/नभवत्याव्यथाकार्याकुनारीजनसेविता/अलंवैक्लव्यमालम्ब्यस्वस्थाभवनिरुत्सुका/नचास्तित्रिषुलोकेषुपुमान्योराघवंरणे/जातोवाजायमानोवासंयुगेयःपराजयेत्/एवमुक्तातुवैदेहीपरिमोहितचेतना/उवाचाश्रूणिमुञ्चन्तीदारुणंमामिदंवचः/भावोमयितवात्यर्थंपापएवनिवेशितः/विनष्टेभ्रातरिप्राप्तेनचत्वंमामवाप्स्यसि/संकेताद्भरतेनत्वंरामंसमनुगच्छसि/क्रोशन्तंहियथात्यर्थंनैनमभ्यवपद्यसे/रिपुःप्रच्छन्नचारीत्वंमदर्थमनुगच्छसि/राघवस्यान्तरप्रेप्सुस्तथैनंनाभिपद्यसे/एवमुक्तोहिवैदेह्यासंरब्धोरक्तलोचनः/क्रोधात्प्रस्फुरमाणौष्ठआश्रमादभिनिर्गतः/एवंब्रुवाणंसौमित्रिंरामःसंतापमोहितः/अब्रवीद्दुष्कृतंसौम्यतांविनायत्त्वमागतः/जानन्नपिसमर्थंमांरक्षसांविनिवारणे/अनेनक्रोधवाक्येनमैथिल्यानिःसृतोभवान्/नहितेपरितुष्यामित्यक्त्वायद्यासिमैथिलीम्/क्रुद्धायाःपरुषंश्रुत्वास्त्रियायत्त्वमिहागतः/सर्वथात्वपनीतंतेसीतयायत्प्रचोदितः/क्रोधस्यवशमागम्यनाकरोःशासनंमम/असौहिराक्षसःशेतेशरेणाभिहतोमया/मृगरूपेणयेनाहमाश्रमादपवादितः/विकृष्यचापंपरिधायसायकं॑सलीलबाणेनचताडितोमया/मार्गींतनुंत्यज्यचविक्लवस्वरो॑बभूवकेयूरधरःसराक्षसः/शराहतेनैवतदार्तयागिरा॑स्वरंममालम्ब्यसुदूरसंश्रवम्/उदाहृतंतद्वचनंसुदारुणं॑त्वमागतोयेनविहायमैथिलीम्/भृशमाव्रजमानस्यतस्याधोवामलोचनम्/प्रास्फुरच्चास्खलद्रामोवेपथुश्चास्यजायते/उपालक्ष्यनिमित्तानिसोऽशुभानिमुहुर्मुहुः/अपिक्षेमंतुसीतायाइतिवैव्याजहारह/त्वरमाणोजगामाथसीतादर्शनलालसः/शून्यमावसथंदृष्ट्वाबभूवोद्विग्नमानसः/उद्भ्रमन्निववेगेनविक्षिपन्रघुनन्दनः/तत्रतत्रोटजस्थानमभिवीक्ष्यसमन्ततः/ददर्शपर्णशालांचरहितांसीतयातदा/श्रियाविरहितांध्वस्तांहेमन्तेपद्मिनीमिव/रुदन्तमिववृक्षैश्चम्लानपुष्पमृगद्विजम्/श्रियाविहीनंविध्वस्तंसंत्यक्तवनदैवतम्/विप्रकीर्णाजिनकुशंविप्रविद्धबृसीकटम्/दृष्ट्वाशून्योटजस्थानंविललापपुनःपुनः/हृतामृतावानष्टावाभक्षितावाभविष्यति/निलीनाप्यथवाभीरुरथवावनमाश्रिता/गताविचेतुंपुष्पाणिफलान्यपिचवापुनः/अथवापद्मिनींयाताजलार्थंवानदींगता/यत्नान्मृगयमाणस्तुनाससादवनेप्रियाम्/शोकरक्तेक्षणःशोकादुन्मत्तइवलक्ष्यते/वृक्षाद्वृक्षंप्रधावन्सगिरींश्चापिनदीन्नदीम्/बभूवविलपन्रामःशोकपङ्कार्णवप्लुतः/अस्तिकच्चित्त्वयादृष्टासाकदम्बप्रियाप्रिया/कदम्बयदिजानीषेशंससीतांशुभाननाम्/स्निग्धपल्लवसंकाशांपीतकौशेयवासिनीम्/शंसस्वयदिवादृष्टाबिल्वबिल्वोपमस्तनी/अथवार्जुनशंसत्वंप्रियांतामर्जुनप्रियाम्/जनकस्यसुताभीरुर्यदिजीवतिवानवा/ककुभःककुभोरुंतांव्यक्तंजानातिमैथिलीम्/लतापल्लवपुष्पाढ्योभातिह्येषवनस्पतिः/भ्रमरैरुपगीतश्चयथाद्रुमवरोह्ययम्/एषव्यक्तंविजानातितिलकस्तिलकप्रियाम्/अशोकशोकापनुदशोकोपहतचेतसं/त्वन्नामानंकुरुक्षिप्रंप्रियासंदर्शनेनमाम्/यदितालत्वयादृष्टापक्वतालफलस्तनी/कथयस्ववरारोहांकारुष्यंयदितेमयि/यदिदृष्टात्वयासीताजम्बुजाम्बूनदप्रभा/प्रियांयदिविजानीषेनिःशङ्कंकथयस्वमे/अथवामृगशावाक्षींमृगजानासिमैथिलीम्/मृगविप्रेक्षणीकान्तामृगीभिःसहिताभवेत्/गजसागजनासोरुर्यदिदृष्टात्वयाभवेत्/तांमन्येविदितांतुभ्यमाख्याहिवरवारण/शार्दूलयदिसादृष्टाप्रियाचन्द्रनिभानना/मैथिलीममविस्रब्धःकथयस्वनतेभयम्/किंधावसिप्रियेनूनंदृष्टासिकमलेक्षणे/वृक्षेणाच्छाद्यचात्मानंकिंमांनप्रतिभाषसे/तिष्ठतिष्ठवरारोहेनतेऽस्तिकरुणामयि/नात्यर्थंहास्यशीलासिकिमर्थंमामुपेक्षसे/पीतकौशेयकेनासिसूचितावरवर्णिनि/धावन्त्यपिमयादृष्टातिष्ठयद्यस्तिसौहृदम्/नैवसानूनमथवाहिंसिताचारुहासिनी/कृच्छ्रंप्राप्तंहिमांनूनंयथोपेक्षितुमर्हति/व्यक्तंसाभक्षिताबालाराक्षसैःपिशिताशनैः/विभज्याङ्गानिसर्वाणिमयाविरहिताप्रिया/नूनंतच्छुभदन्तौष्ठंमुखंनिष्प्रभतांगतम्/साहिचम्पकवर्णाभाग्रीवाग्रैवेयशोभिता/कोमलाविलपन्त्यास्तुकान्तायाभक्षिताशुभा/नूनंविक्षिप्यमाणौतौबाहूपल्लवकोमलौ/भक्षितौवेपमानाग्रौसहस्ताभरणाङ्गदौ/मयाविरहिताबालारक्षसांभक्षणायवै/सार्थेनेवपरित्यक्ताभक्षिताबहुबान्धवा/हालक्ष्मणमहाबाहोपश्यसित्वंप्रियांक्वचित्/हाप्रियेक्वगताभद्रेहासीतेतिपुनःपुनः/इत्येवंविलपन्रामःपरिधावन्वनाद्वनम्/क्वचिदुद्भ्रमतेवेगात्क्वचिद्विभ्रमतेबलात्/क्वचिन्मत्तइवाभातिकान्तान्वेषणतत्परः/सवनानिनदीःशैलान्गिरिप्रस्रवणानिच/काननानिचवेगेनभ्रमत्यपरिसंस्थितः/तथासगत्वाविपुलंमहद्वनं॑परीत्यसर्वंत्वथमैथिलींप्रति/अनिष्ठिताशःसचकारमार्गणे॑पुनःप्रियायाःपरमंपरिश्रमम्/दृष्टाश्रमपदंशून्यंरामोदशरथात्मजः/रहितांपर्णशालांचविध्वस्तान्यासनानिच/अदृष्ट्वातत्रवैदेहींसंनिरीक्ष्यचसर्वशः/उवाचरामःप्राक्रुश्यप्रगृह्यरुचिरौभुजौ/क्वनुलक्ष्मणवैदेहीकंवादेशमितोगता/केनाहृतावासौमित्रेभक्षिताकेनवाप्रिया/वृष्केणावार्ययदिमांसीतेहसितुमिच्छसि/अलंतेहसितेनाद्यमांभजस्वसुदुःखितम्/यैःसहक्रीडसेसीतेविश्वस्तैर्मृगपोतकैः/एतेहीनास्त्वयासौम्येध्यायन्त्यस्राविलेक्षणाः/मृतंशोकेनमहतासीताहरणजेनमाम्/परलोकेमहाराजोनूनंद्रक्ष्यतिमेपिता/कथंप्रतिज्ञांसंश्रुत्यमयात्वमभियोजितः/अपूरयित्वातंकालंमत्सकाशमिहागतः/कामवृत्तमनार्यंमांमृषावादिनमेवच/धिक्त्वामितिपरेलोकेव्यक्तंवक्ष्यतिमेपिता/विवशंशोकसंतप्तंदीनंभग्नमनोरथम्/मामिहोत्सृज्यकरुणंकीर्तिर्नरमिवानृजुम्/क्वगच्छसिवरारोहेमामुत्सृज्यसुमध्यमे/त्वयाविरहितश्चाहंमोक्ष्येजीवितमात्मनः/इतीवविलपन्रामःसीतादर्शनलालसः/नददर्शसुदुःखार्तोराघवोजनकात्मजाम्/अनासादयमानंतंसीतांदशरथात्मजम्/पङ्कमासाद्यविपुलंसीदन्तमिवकुञ्जरम्/लक्ष्मणोराममत्यर्थमुवाचहितकाम्यया/माविषादंमहाबाहोकुरुयत्नंमयासह/इदंचहिवनंशूरबहुकन्दरशोभितम्/प्रियकाननसंचारावनोन्मत्ताचमैथिली/सावनंवाप्रविष्टास्यान्नलिनींवासुपुष्पिताम्/सरितंवापिसंप्राप्तामीनवञ्जुरसेविताम्/वित्रासयितुकामावालीनास्यात्काननेक्वचित्/जिज्ञासमानावैदेहीत्वांमांचपुरुषर्षभ/तस्याह्यन्वेषणेश्रीमन्क्षिप्रमेवयतावहे/वनंसर्वंविचिनुवोयत्रसाजनकात्मजा/मन्यसेयदिकाकुत्स्थमास्मशोकेमनःकृथाः/एवमुक्तस्तुसौहार्दाल्लक्ष्मणेनसमाहितः/सहसौमित्रिणारामोविचेतुमुपचक्रमे/तौवनानिगिरींश्चैवसरितश्चसरांसिच/निखिलेनविचिन्वन्तौसीतांदशरथात्मजौ/तस्यशैलस्यसानूनिगुहाश्चशिखराणिच/निखिलेनविचिन्वन्तौनैवतामभिजग्मतुः/विचित्यसर्वतःशैलंरामोलक्ष्मणमब्रवीत्/नेहपश्यामिसौमित्रेवैदेहींपर्वतेशुभे/ततोदुःखाभिसंतप्तोलक्ष्मणोवाक्यमब्रवीत्/विचरन्दण्डकारण्यंभ्रातरंदीप्ततेजसं/प्राप्स्यसित्वंमहाप्राज्ञमैथिलींजनकात्मजाम्/यथाविष्णुर्महाबाहुर्बलिंबद्ध्वामहीमिमाम्/एवमुक्तस्तुवीरेणलक्ष्मणेनसराघवः/उवाचदीनयावाचादुःखाभिहतचेतनः/वनंसर्वंसुविचितंपद्मिन्यःफुल्लपङ्कजाः/गिरिश्चायंमहाप्राज्ञबहुकन्दरनिर्झरः/नहिपश्यामिवैदेहींप्राणेभ्योऽपिगरीयसीम्/एवंसविलपन्रामःसीताहरणकर्शितः/दीनःशोकसमाविष्टोमुहूर्तंविह्वलोऽभवत्/सविह्वलितसर्वाङ्गोगतबुद्धिर्विचेतनः/विषसादातुरोदीनोनिःश्वस्याशीतमायतम्/बहुशःसतुनिःश्वस्यरामोराजीवलोचनः/हाप्रियेतिविचुक्रोशबहुशोबाष्पगद्गदः/तंसान्त्वयामासततोलक्ष्मणःप्रियबान्धवः/बहुप्रकारंधर्मज्ञःप्रश्रितःप्रश्रिताञ्जलिः/अनादृत्यतुतद्वाक्यंलक्ष्मणौष्ठपुटच्युतम्/अपश्यंस्तांप्रियांसीतांप्राक्रोशत्सपुनःपुनः/सदीनोदीनयावाचालक्ष्मणंवाक्यमब्रवीत्/शीघ्रंलक्ष्मणजानीहिगत्वागोदावरींनदीम्/अपिगोदावरींसीतापद्मान्यानयितुंगता/एवमुक्तस्तुरामेणलक्ष्मणःपुनरेवहि/नदींगोदावरींरम्यांजगामलघुविक्रमः/तांलक्ष्मणस्तीर्थवतींविचित्वाराममब्रवीत्/नैनांपश्यामितीर्थेषुक्रोशतोनशृणोतिमे/कंनुसादेशमापन्नावैदेहीक्लेशनाशिनी/नहितंवेद्मिवैरामयत्रसातनुमध्यमा/लक्ष्मणस्यवचःश्रुत्वादीनःसंतापमोहितः/रामःसमभिचक्रामस्वयंगोदावरींनदीम्/सतामुपस्थितोरामःक्वसीतेत्येवमब्रवीत्/भूतानिराक्षसेन्द्रेणवधार्हेणहृतामपि/नतांशशंसूरामायतथागोदावरीनदी/ततःप्रचोदिताभूतैःशंसास्मैतांप्रियामिति/नचसाभ्यवदत्सीतांपृष्टारामेणशोचिता/रावणस्यचतद्रूपंकर्माणिचदुरात्मनः/ध्यात्वाभयात्तुवैदेहींसानदीनशशंसताम्/निराशस्तुतयानद्यासीतायादर्शनेकृतः/उवाचरामःसौमित्रिंसीतादर्शनकर्शितः/किंनुलक्ष्मणवक्ष्यामिसमेत्यजनकंवचः/मातरंचैववैदेह्याविनातामहमप्रियम्/यामेराज्यविहीनस्यवनेवन्येनजीवतः/सर्वंव्यपनयच्छोकंवैदेहीक्वनुसागता/ज्ञातिपक्षविहीनस्यराजपुत्रीमपश्यतः/मन्येदीर्घाभविष्यन्तिरात्रयोममजाग्रतः/गोदावरींजनस्थानमिमंप्रस्रवणंगिरिम्/सर्वाण्यनुचरिष्यामियदिसीताहिदृश्यते/एवंसंभाषमाणौतावन्योन्यंभ्रातरावुभौ/वसुंधरायांपतितंपुष्पमार्गमपश्यताम्/तांपुष्पवृष्टिंपतितांदृष्ट्वारामोमहीतले/उवाचलक्ष्मणंवीरोदुःखितोदुःखितंवचः/अभिजानामिपुष्पाणितानीमामीहलक्ष्मण/अपिनद्धानिवैदेह्यामयादत्तानिकानने/एवमुक्त्वामहाबाहुर्लक्ष्मणंपुरुषर्षभम्/क्रुद्धोऽब्रवीद्गिरिंतत्रसिंहःक्षुद्रमृगंयथा/तांहेमवर्णांहेमाभांसीतांदर्शयपर्वत/यावत्सानूनिसर्वाणिनतेविध्वंसयाम्यहम्/ममबाणाग्निनिर्दग्धोभस्मीभूतोभविष्यसि/असेव्यःसततंचैवनिस्तृणद्रुमपल्लवः/इमांवासरितंचाद्यशोषयिष्यामिलक्ष्मण/यदिनाख्यातिमेसीतामद्यचन्द्रनिभाननाम्/एवंसरुषितोरामोदिधक्षन्निवचक्षुषा/ददर्शभूमौनिष्क्रान्तंराक्षसस्यपदंमहत्/ससमीक्ष्यपरिक्रान्तंसीतायाराक्षसस्यच/संभ्रान्तहृदयोरामःशशंसभ्रातरंप्रियम्/पश्यलक्ष्मणवैदेह्याःशीर्णाःकनकबिन्दवः/भूषणानांहिसौमित्रेमाल्यानिविविधानिच/तप्तबिन्दुनिकाशैश्चचित्रैःक्षतजबिन्दुभिः/आवृतंपश्यसौमित्रेसर्वतोधरणीतलम्/मन्येलक्ष्मणवैदेहीराक्षसैःकामरूपिभिः/भित्त्वाभित्त्वाविभक्तावाभक्षितावाभविष्यति/तस्यनिमित्तंवैदेह्याद्वयोर्विवदमानयोः/बभूवयुद्धंसौमित्रेघोरंराक्षसयोरिह/मुक्तामणिचितंचेदंतपनीयविभूषितम्/धरण्यांपतितंसौम्यकस्यभग्नंमहद्धनुः/तरुणादित्यसंकाशंवैदूर्यगुलिकाचितम्/विशीर्णंपतितंभूमौकवचंकस्यकाञ्चनम्/छत्रंशतशलाकंचदिव्यमाल्योपशोभितम्/भग्नदण्डमिदंकस्यभूमौसौम्यनिपातितम्/काञ्चनोरश्छदाश्चेमेपिशाचवदनाःखराः/भीमरूपामहाकायाःकस्यवानिहतारणे/दीप्तपावकसंकाशोद्युतिमान्समरध्वजः/अपविद्धश्चभग्नश्चकस्यसांग्रामिकोरथः/रथाक्षमात्राविशिखास्तपनीयविभूषणाः/कस्येमेऽभिहताबाणाःप्रकीर्णाघोरकर्मणः/वैरंशतगुणंपश्यममेदंजीवितान्तकम्/सुघोरहृदयैःसौम्यराक्षसैःकामरूपिभिः/हृतामृतावासीताहिभक्षितावातपस्विनी/नधर्मस्त्रायतेसीतांह्रियमाणांमहावने/भक्षितायांहिवैदेह्यांहृतायामपिलक्ष्मण/केहिलोकेप्रियंकर्तुंशक्ताःसौम्यममेश्वराः/कर्तारमपिलोकानांशूरंकरुणवेदिनम्/अज्ञानादवमन्येरन्सर्वभूतानिलक्ष्मण/मृदुंलोकहितेयुक्तंदान्तंकरुणवेदिनम्/निर्वीर्यइतिमन्यन्तेनूनंमांत्रिदशेश्वराः/मांप्राप्यहिगुणोदोषःसंवृत्तःपश्यलक्ष्मण/अद्यैवसर्वभूतानांरक्षसामभवायच/संहृत्यैवशशिज्योत्स्नांमहान्सूर्यइवोदितः/नैवयक्षानगन्धर्वानपिशाचानराक्षसाः/किंनरावामनुष्यावासुखंप्राप्स्यन्तिलक्ष्मण/ममास्त्रबाणसंपूर्णमाकाशंपश्यलक्ष्मण/निःसंपातंकरिष्यामिह्यद्यत्रैलोक्यचारिणाम्/संनिरुद्धग्रहगणमावारितनिशाकरम्/विप्रनष्टानलमरुद्भास्करद्युतिसंवृतम्/विनिर्मथितशैलाग्रंशुष्यमाणजलाशयम्/ध्वस्तद्रुमलतागुल्मंविप्रणाशितसागरम्/नतांकुशलिनींसीतांप्रदास्यन्तिममेश्वराः/अस्मिन्मुहूर्तेसौमित्रेममद्रक्ष्यन्तिविक्रमम्/नाकाशमुत्पतिष्यन्तिसर्वभूतानिलक्ष्मण/ममचापगुणान्मुक्तैर्बाणजालैर्निरन्तरम्/अर्दितंममनाराचैर्ध्वस्तभ्रान्तमृगद्विजम्/समाकुलममर्यादंजगत्पश्याद्यलक्ष्मण/आकर्णपूर्णैरिषुभिर्जीवलोकंदुरावरैः/करिष्येमैथिलीहेतोरपिशाचमराक्षसं/ममरोषप्रयुक्तानांसायकानांबलंसुराः/द्रक्ष्यन्त्यद्यविमुक्तानाममर्षाद्दूरगामिनाम्/नैवदेवानदैतेयानपिशाचानराक्षसाः/भविष्यन्तिममक्रोधात्त्रैलोक्येविप्रणाशिते/देवदानवयक्षाणांलोकायेरक्षसामपि/बहुधानिपतिष्यन्तिबाणौघैःशकुलीकृताः/निर्मर्यादानिमांल्लोकान्करिष्याम्यद्यसायकैः/यथाजरायथामृत्युर्यथाकालोयथाविधिः/नित्यंनप्रतिहन्यन्तेसर्वभूतेषुलक्ष्मण/तथाहंक्रोधसंयुक्तोननिवार्योऽस्म्यसंशयम्/पुरेवमेचारुदतीमनिन्दितां॑दिशन्तिसीतांयदिनाद्यमैथिलीम्/सदेवगन्धर्वमनुष्यपन्नगं॑जगत्सशैलंपरिवर्तयाम्यहम्/तप्यमानंतथारामंसीताहरणकर्शितम्/लोकानामभवेयुक्तंसाम्वर्तकमिवानलम्/वीक्षमाणंधनुःसज्यंनिःश्वसन्तंमुहुर्मुहुः/हन्तुकामंपशुंरुद्रंक्रुद्धंदक्षक्रतौयथा/अदृष्टपूर्वंसंक्रुद्धंदृष्ट्वारामंसलक्ष्मणः/अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंमुखेनपरिशुष्यता/पुराभूत्वामृदुर्दान्तःसर्वभूतहितेरतः/नक्रोधवशमापन्नःप्रकृतिंहातुमर्हसि/चन्द्रेलक्ष्णीःप्रभासूर्येगतिर्वायौभुविक्षमा/एतच्चनियतंसर्वंत्वयिचानुत्तमंयशः/नतुजानामिकस्यायंभग्नःसांग्रामिकोरथः/केनवाकस्यवाहेतोःसायुधःसपरिच्छदः/खुरनेमिक्षतश्चायंसिक्तोरुधिरबिन्दुभिः/देशोनिवृत्तसंग्रामःसुघोरःपार्थिवात्मज/एकस्यतुविमर्दोऽयंनद्वयोर्वदतांवर/नहिवृत्तंहिपश्यामिबलस्यमहतःपदम्/नैकस्यतुकृतेलोकान्विनाशयितुमर्हसि/युक्तदण्डाहिमृदवःप्रशान्तावसुधाधिपाः/सदात्वंसर्वभूतानांशरण्यःपरमागतिः/कोनुदारप्रणाशंतेसाधुमन्येतराघव/सरितःसागराःशैलादेवगन्धर्वदानवाः/नालंतेविप्रियंकर्तुंदीक्षितस्येवसाधवः/येनराजन्हृतासीतातमन्वेषितुमर्हसि/मद्द्वितीयोधनुष्पाणिःसहायैःपरमर्षिभिः/समुद्रंचविचेष्यामःपर्वतांश्चवनानिच/गुहाश्चविविधाघोरानलिनीःपार्वतीश्चह/देवगन्धर्वलोकांश्चविचेष्यामःसमाहिताः/यावन्नाधिगमिष्यामस्तवभार्यापहारिणम्/नचेत्साम्नाप्रदास्यन्तिपत्नींतेत्रिदशेश्वराः/कोसलेन्द्रततःपश्चात्प्राप्तकालंकरिष्यसि/शीलेनसाम्नाविनयेनसीतां॑नयेननप्राप्स्यसिचेन्नरेन्द्र/ततःसमुत्सादयहेमपुङ्खैर्॑महेन्द्रवज्रप्रतिमैःशरौघैः/तंतथाशोकसंतप्तंविलपन्तमनाथवत्/मोहेनमहताविष्टंपरिद्यूनमचेतनम्3661/ततःसौमित्रिराश्वास्यमुहूर्तादिवलक्ष्मणः/रामंसंबोधयामासचरणौचाभिपीडयन्/महतातपसाराममहताचापिकर्मणा/राज्ञादशरथेनासील्लब्धोऽमृतमिवामरैः/तवचैवगुणैर्बद्धस्त्वद्वियोगान्महीपतिः/राजादेवत्वमापन्नोभरतस्ययथाश्रुतम्/यदिदुःखमिदंप्राप्तंकाकुत्स्थनसहिष्यसे/प्राकृतश्चाल्पसत्त्वश्चइतरःकःसहिष्यति/दुःखितोहिभवांल्लोकांस्तेजसायदिधक्ष्यते/आर्ताःप्रजानरव्याघ्रक्वनुयास्यन्तिनिर्वृतिम्/लोकस्वभावएवैषययातिर्नहुषात्मजः/गतःशक्रेणसालोक्यमनयस्तंसमस्पृशत्/महर्षयोवसिष्ठस्तुयःपितुर्नःपुरोहितः/अह्नापुत्रशतंजज्ञेतथैवास्यपुनर्हतम्/याचेयंजगतोमातादेवीलोकनमस्कृता/अस्याश्चचलनंभूमेर्दृश्यतेसत्यसंश्रव/यौचेमौजगतांनेत्रेयत्रसर्वंप्रतिष्ठितम्/आदित्यचन्द्रौग्रहणमभ्युपेतौमहाबलौ/सुमहान्त्यपिभूतानिदेवाश्चपुरुषर्षभ/नदैवस्यप्रमुञ्चन्तिसर्वभूतानिदेहिनः/शक्रादिष्वपिदेवेषुवर्तमानौनयानयौ/श्रूयेतेनरशार्दूलनत्वंव्यथितुमर्हसि/नष्टायामपिवैदेह्यांहृतायामपिचानघ/शोचितुंनार्हसेवीरयथान्यःप्राकृतस्तथा/त्वद्विधाहिनशोचन्तिसततंसत्यदर्शिनः/सुमहत्स्वपिकृच्छ्रेषुरामानिर्विण्णदर्शणाः/तत्त्वतोहिनरश्रेष्ठबुद्ध्यासमनुचिन्तय/बुद्ध्यायुक्तामहाप्राज्ञाविजानन्तिशुभाशुभे/अदृष्टगुणदोषाणामधृतानांचकर्मणाम्/नान्तरेणक्रियांतेषांफलमिष्टंप्रवर्तते/मामेवहिपुरावीरत्वमेवबहुषोऽन्वशाः/अनुशिष्याद्धिकोनुत्वामपिसाक्षाद्बृहस्पतिः/बुद्धिश्चतेमहाप्राज्ञदेवैरपिदुरन्वया/शोकेनाभिप्रसुप्तंतेज्ञानंसंबोधयाम्यहम्/दिव्यंचमानुषंचैवमात्मनश्चपराक्रमम्/इक्ष्वाकुवृषभावेक्ष्ययतस्वद्विषतांबधे/किंतेसर्वविनाशेनकृतेनपुरुषर्षभ/तमेवतुरिपुंपापंविज्ञायोद्धर्तुमर्हसि/पूर्वजोऽप्युक्तमात्रस्तुलक्ष्मणेनसुभाषितम्/सारग्राहीमहासारंप्रतिजग्राहराघवः/संनिगृह्यमहाबाहुःप्रवृद्धंकोपमात्मनः/अवष्टभ्यधनुश्चित्रंरामोलक्ष्मणमब्रवीत्/किंकरिष्यावहेवत्सक्ववागच्छावलक्ष्मण/केनोपायेनपश्येयंसीतामितिविचिन्तय/तंतथापरितापार्तंलक्ष्मणोराममब्रवीत्/इदमेवजनस्थानंत्वमन्वेषितुमर्हसि/राक्षसैर्बहुभिःकीर्णंनानाद्रुमलतायुतम्/सन्तीहगिरिदुर्गाणिनिर्दराःकन्दराणिच/गुहाश्चविविधाघोरानानामृगगणाकुलाः/आवासाःकिंनराणांचगन्धर्वभवनानिच/तानियुक्तोमयासार्धंत्वमन्वेषितुमर्हसि/त्वद्विधोबुद्धिसंपन्नामाहात्मानोनरर्षभ/आपत्सुनप्रकम्पन्तेवायुवेगैरिवाचलाः/इत्युक्तस्तद्वनंसर्वंविचचारसलक्ष्मणः/क्रुद्धोरामःशरंघोरंसंधायधनुषिक्षुरम्/ततःपर्वतकूटाभंमहाभागंद्विजोत्तमम्/ददर्शपतितंभूमौक्षतजार्द्रंजटायुषम्/तंदृष्ट्वागिरिशृङ्गाभंरामोलक्ष्मणमब्रवीत्/अनेनसीतावैदेहीभक्षितानात्रसंशयः/गृध्ररूपमिदंव्यक्तंरक्षोभ्रमतिकाननम्/भक्षयित्वाविशालाक्षीमास्तेसीतांयथासुखम्/एनंवधिष्येदीप्ताग्रैर्घोरैर्बाणैरजिह्मगैः/इत्युक्त्वाभ्यपतद्गृध्रंसंधायधनुषिक्षुरम्/क्रुद्धोरामःसमुद्रान्तांचालयन्निवमेदिनीम्/तंदीनदीनयावाचासफेनंरुधिरंवमन्/अभ्यभाषतपक्षीतुरामंदशरथात्मजम्/यामोषधिमिवायुष्मन्नन्वेषसिमहावने/सादेवीममचप्राणारावणेनोभयंहृतम्/त्वयाविरहितादेवीलक्ष्मणेनचराघव/ह्रियमाणामयादृष्टारावणेनबलीयसा/सीतामभ्यवपन्नोऽहंरावणश्चरणेमया/विध्वंसितरथच्छत्रःपातितोधरणीतले/एतदस्यधनुर्भग्नमेतदस्यशरावरम्/अयमस्यरणेरामभग्नःसांग्रामिकोरथः/परिश्रान्तस्यमेपक्षौछित्त्वाखड्गेनरावणः/सीतामादायवैदेहीमुत्पपातविहायसं/रक्षसानिहतंपूर्व्मनमांहन्तुंत्वमर्हसि/रामस्तस्यतुविज्ञायसीतासक्तांप्रियांकथाम्/गृध्रराजंपरिष्वज्यरुरोदसहलक्ष्मणः/एकमेकायनेदुर्गेनिःश्वसन्तंकथंचन/समीक्ष्यदुःखितोरामःसौमित्रिमिदमब्रवीत्/राज्याद्भ्रंशोवनेवासःसीतानष्टाहतोद्विजः/ईदृशीयंममालक्ष्मीर्निर्दहेदपिपावकम्/संपूर्णमपिचेदद्यप्रतरेयंमहोदधिम्/सोऽपिनूनंममालक्ष्म्याविशुष्येत्सरितांपतिः/नास्त्यभाग्यतरोलोकेमत्तोऽस्मिन्सचराचरे/येनेयंमहतीप्राप्तामयाव्यसनवागुरा/अयंपितृवयस्योमेगृध्रराजोजरान्वितः/शेतेविनिहतोभूमौममभाग्यविपर्ययात्/इत्येवमुक्त्वाबहुशोराघवःसहलक्ष्मणः/जटायुषंचपस्पर्शपितृस्नेहंनिदर्शयन्/निकृत्तपक्षंरुधिरावसिक्तं॑तंगृध्रराजंपरिरभ्यरामः/क्वमैथिलिप्राणसमाममेति॑विमुच्यवाचंनिपपातभूमौ/रामःप्रेक्ष्यतुतंगृध्रंभुविरौद्रेणपातितम्/सौमित्रिंमित्रसंपन्नमिदंवचनमब्रवीत्/ममायंनूनमर्थेषुयतमानोविहंगमः/राक्षसेनहतःसंख्येप्राणांस्त्यजतिदुस्त्यजान्/अयमस्यशरीरेऽस्मिन्प्राणोलक्ष्मणविद्यते/तथास्वरविहीनोऽयंविक्लवंसमुदीक्षते/जटायोयदिशक्नोषिवाक्यंव्याहरितुंपुनः/सीतामाख्याहिभद्रंतेवधमाख्याहिचात्मनः/किंनिमित्तोऽहरत्सीतांरावणस्तस्यकिंमया/अपराद्धंतुयंदृष्ट्वारावणेनहृताप्रिया/कथंतच्चन्द्रसंकाशंमुखमासीन्मनोहरम्/सीतयाकानिचोक्तानितस्मिन्कालेद्विजोत्तम/कथंवीर्यःकथंरूपःकिंकर्मासचराक्षसः/क्वचास्यभवनंतातब्रूहिमेपरिपृच्छतः/तमुद्वीक्ष्याथदीनात्माविलपन्तमनन्तरम्/वाचातिसन्नयारामंजटायुरिदमब्रवीत्/साहृताराक्षसेन्द्रेणरावणेनविहायसा/मायामास्थायविपुलांवातदुर्दिनसंकुलाम्/परिश्रान्तस्यमेतातपक्षौछित्त्वानिशाचरः/सीतामादायवैदेहींप्रयातोदक्षिणामुखः/उपरुध्यन्तिमेप्राणादृष्टिर्भ्रमतिराघव/पश्यामिवृक्षान्सौवर्णानुशीरकृतमूर्धजान्/येनयातिमुहूर्तेनसीतामादायरावणः/विप्रनष्टंधनंक्षिप्रंतत्स्वामिप्रतिपद्यते/विन्दोनाममुहूर्तोऽसौसचकाकुत्स्थनाबुधत्/झषवद्बडिशंगृह्यक्षिप्रमेवविनश्यति/नचत्वयाव्यथाकार्याजनकस्यसुतांप्रति/वैदेह्यारंस्यसेक्षिप्रंहत्वातंराक्षसंरणे/असंमूढस्यगृध्रस्यरामंप्रत्यनुभाषतः/आस्यात्सुस्रावरुधिरंम्रियमाणस्यसामिषम्/पुत्रोविश्रवसःसाक्षाद्भ्रातावैश्रवणस्यच/इत्युक्त्वादुर्लभान्प्राणान्मुमोचपतगेश्वरः/ब्रूहिब्रूहीतिरामस्यब्रुवाणस्यकृताञ्जलेः/त्यक्त्वाशरीरंगृध्रस्यजग्मुःप्राणाविहायसं/सनिक्षिप्यशिरोभूमौप्रसार्यचरणौतदा/विक्षिप्यचशरीरंस्वंपपातधरणीतले/तंगृध्रंप्रेक्ष्यताम्राक्षंगतासुमचलोपमम्/रामःसुबहुभिर्दुःखैर्दीनःसौमित्रिमब्रवीत्/बहूनिरक्षसांवासेवर्षाणिवसतासुखम्/अनेनदण्डकारण्येविचीर्णमिहपक्षिणा/अनेकवार्षिकोयस्तुचिरकालंसमुत्थितः/सोऽयमद्यहतःशेतेकालोहिदुरतिक्रमः/पश्यलक्ष्मणगृध्रोऽयमुपकारीहतश्चमे/सीतामभ्यवपन्नोवैरावणेनबलीयसा/गृध्रराज्यंपरित्यज्यपितृपैतामहंमहत्/ममहेतोरयंप्राणान्मुमोचपतगेश्वरः/सर्वत्रखलुदृश्यन्तेसाधवोधर्मचारिणः/शूराःशरण्याःसौमित्रेतिर्यग्योनिगतेष्वपि/सीताहरणजंदुःखंनमेसौम्यतथागतम्/यथाविनाशोगृध्रस्यमत्कृतेचपरंतप/राजादशरथःश्रीमान्यथामममयायशाः/पूजनीयश्चमान्यश्चतथायंपतगेश्वरः/सौमित्रेहरकाष्ठानिनिर्मथिष्यामिपावकम्/गृध्रराजंदिधक्षामिमत्कृतेनिधनंगतम्/नाथंपतगलोकस्यचितामारोपयाम्यहम्/इमंधक्ष्यामिसौमित्रेहतंरौद्रेणरक्षसा/यागतिर्यज्ञशीलानामाहिताग्नेश्चयागतिः/अपरावर्तिनांयाचयाचभूमिप्रदायिनाम्/मयात्वंसमनुज्ञातोगच्छलोकाननुत्तमान्/गृध्रराजमहासत्त्वसंस्कृतश्चमयाव्रज/एवमुक्त्वाचितांदीप्तामारोप्यपतगेश्वरम्/ददाहरामोधर्मात्मास्वबन्धुमिवदुःखितः/रामोऽथसहसौमित्रिर्वनंयात्वासवीर्यवान्/स्थूलान्हत्वामहारोहीननुतस्तारतंद्विजम्/रोहिमांसानिचोद्धृत्यपेशीकृत्वामहायशाः/शकुनायददौरामोरम्येहरितशाद्वले/यत्तत्प्रेतस्यमर्त्यस्यकथयन्तिद्विजातयः/तत्स्वर्गगमनंतस्यक्षिप्रंरामोजजापह/ततोगोदावरींगत्वानदींनरवरात्मजौ/उदकंचक्रतुस्तस्मैगृध्रराजायतावुभौ/सगृध्रराजःकृतवान्यशस्करं॑सुदुष्करंकर्मरणेनिपातितः/महर्षिकल्पेनचसंस्कृतस्तदा॑जगामपुण्यांगतिमात्मनःशुभाम्/कृत्वैवमुदकंतस्मैप्रस्थितौराघवौतदा/अवेक्षन्तौवनेसीतांपश्चिमांजग्मतुर्दिशम्/तांदिशंदक्षिणांगत्वाशरचापासिधारिणौ/अविप्रहतमैक्ष्वाकौपन्थानंप्रतिपेदतुः/गुल्मैर्वृक्षैश्चबहुभिर्लताभिश्चप्रवेष्टितम्/आवृतंसर्वतोदुर्गंगहनंघोरदर्शनम्/व्यतिक्रम्यतुवेगेनगृहीत्वादक्षिणांदिशम्/सुभीमंतन्महारण्यंव्यतियातौमहाबलौ/ततःपरंजनस्थानात्त्रिक्रोशंगम्यराघवौ/क्रौञ्चारण्यंविविशतुर्गहनंतौमहौजसौ/नानामेघघनप्रख्यंप्रहृष्टमिवसर्वतः/नानावर्णैःशुभैःपुष्पैर्मृगपक्षिगणैर्युतम्/दिदृक्षमाणौवैदेहींतद्वनंतौविचिक्यतुः/तत्रतत्रावतिष्ठन्तौसीताहरणकर्शितौ/लक्ष्मणस्तुमहातेजाःसत्त्ववाञ्शीलवाञ्शुचिः/अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंभ्रातरंदीप्ततेजसं/स्पन्दतेमेदृढंबाहुरुद्विग्नमिवमेमनः/प्रायशश्चाप्यनिष्टानिनिमित्तान्युपलक्षये/तस्मात्सज्जीभवार्यत्वंकुरुष्ववचनंहितम्/ममैवहिनिमित्तानिसद्यःशंसन्तिसंभ्रमम्/एषवञ्चुलकोनामपक्षीपरमदारुणः/आवयोर्विजयंयुद्धेशंसन्निवविनर्दति/तयोरन्वेषतोरेवंसर्वंतद्वनमोजसा/संजज्ञेविपुलःशब्दःप्रभञ्जन्निवतद्वनम्/संवेष्टितमिवात्यर्थंगहनंमातरिश्वना/वनस्यतस्यशब्दोऽभूद्दिवमापूरयन्निव/तंशब्दंकाङ्क्षमाणस्तुरामःकक्षेसहानुजः/ददर्शसुमहाकायंराक्षसंविपुलोरसं/आसेदतुस्ततस्तत्रतावुभौप्रमुखेस्थितम्/विवृद्धमशिरोग्रीवंकबन्धमुदरेमुखम्/रोमभिर्निचितैस्तीक्ष्णैर्महागिरिमिवोच्छ्रितम्/नीलमेघनिभंरौद्रंमेघस्तनितनिःस्वनम्/महापक्ष्मेणपिङ्गेनविपुलेनायतेनच/एकेनोरसिघोरेणनयनेनाशुदर्शिना/महादंष्ट्रोपपन्नंतंलेलिहानंमहामुखम्/भक्षयन्तंमहाघोरानृक्षसिंहमृगद्विपान्/घोरौभुजौविकुर्वाणमुभौयोजनमायतौ/कराभ्यांविविधान्गृह्यऋष्कान्पक्षिगणान्मृगान्/आकर्षन्तंविकर्षन्तमनेकान्मृगयूथपान्/स्थितमावृत्यपन्थानंतयोर्भ्रात्रोःप्रपन्नयोः/अथतौसमतिक्रम्यक्रोशमात्रेददर्शतुः/महान्तंदारुणंभीमंकबन्धंभुजसंवृतम्/समहाबाहुरत्यर्थंप्रसार्यविपुलौभुजौ/जग्राहसहितावेवराघवौपीडयन्बलात्/खड्गिनौदृढधन्वानौतिग्मतेजौमहाभुजौ/भ्रातरौविवशंप्राप्तौकृष्यमाणौमहाबलौ/तावुवाचमहाबाहुःकबन्धोदानवोत्तमः/कौयुवांवृषभस्कन्धौमहाखड्गधनुर्धरौ/घोरंदेशमिमंप्राप्तौममभक्षावुपस्थितौ/वदतंकार्यमिहवांकिमर्थंचागतौयुवाम्/इमंदेशमनुप्राप्तौक्षुधार्तस्येहतिष्ठतः/सबाणचापखड्गौचतीक्ष्णशृङ्गाविवर्षभौ/ममास्यमनुसंप्राप्तौदुर्लभंजीवितंपुनः/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाकबन्धस्यदुरात्मनः/उवाचलक्ष्मणंरामोमुखेनपरिशुष्यता/कृच्छ्रात्कृच्छ्रतरंप्राप्यदारुणंसत्यविक्रम/व्यसनंजीवितान्तायप्राप्तमप्राप्यतांप्रियाम्/कालस्यसुमहद्वीर्यंसर्वभूतेषुलक्ष्मण/त्वांचमांचनरव्याघ्रव्यसनैःपश्यमोहितौ/नातिभारोऽस्तिदैवस्यसर्वभुतेषुलक्ष्मण/शूराश्चबलवन्तश्चकृतास्त्राश्चरणाजिरे/कालाभिपन्नाःसीदन्तियथावालुकसेतवः/इतिब्रुवाणोदृढसत्यविक्रमो॑महायशादाशरथिःप्रतापवान्/अवेक्ष्यसौमित्रिमुदग्रविक्रमं॑स्थिरांतदास्वांमतिमात्मनाकरोत्/तौतुतत्रस्थितौदृष्ट्वाभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/बाहुपाशपरिक्षिप्तौकबन्धोवाक्यमब्रवीत्/तिष्ठतःकिंनुमांदृष्ट्वाक्षुधार्तंक्षत्रियर्षभौ/आहारार्थंतुसंदिष्टौदैवेनगतचेतसौ/तच्छ्रुत्वालक्ष्मणोवाक्यंप्राप्तकालंहितंतदा/उवाचार्तिसमापन्नोविक्रमेकृतनिश्चयः/त्वांचमांचपुरातूर्णमादत्तेराक्षसाधमः/तस्मादसिभ्यामस्याशुबाहूछिन्दावहेगुरू/ततस्तौदेशकालज्ञौखड्गाभ्यामेवराघवौ/अच्छिन्दतांसुसंहृष्टौबाहूतस्यांसदेशयोः/दक्षिणोदक्षिणंबाहुमसक्तमसिनाततः/चिच्छेदरामोवेगेनसव्यंवीरस्तुलक्ष्मणः/सपपातमहाबाहुश्छिन्नबाहुर्महास्वनः/खंचगांचदिशश्चैवनादयञ्जलदोयथा/सनिकृत्तौभुजौदृष्ट्वाशोणितौघपरिप्लुतः/दीनःपप्रच्छतौवीरौकौयुवामितिदानवः/इतितस्यब्रुवाणस्यलक्ष्मणःशुभलक्षणः/शशंसतस्यकाकुत्स्थंकबन्धस्यमहाबलः/अयमिक्ष्वाकुदायादोरामोनामजनैःश्रुतः/अस्यैवावरजंविद्धिभ्रातरंमांचलक्ष्मणम्/अस्यदेवप्रभावस्यवसतोविजनेवने/रक्षसापहृताभार्यायामिच्छन्ताविहागतौ/त्वंतुकोवाकिमर्थंवाकबन्धसदृशोवने/आस्येनोरसिदीप्तेनभग्नजङ्घोविचेष्टसे/एवमुक्तःकबन्धस्तुलक्ष्मणेनोत्तरंवचः/उवाचपरमप्रीतस्तदिन्द्रवचनंस्मरन्/स्वागतंवांनरव्याघ्रौदिष्ट्यापश्यामिचाप्यहम्/दिष्ट्याचेमौनिकृत्तौमेयुवाभ्यांबाहुबन्धनौ/विरूपंयच्चमेरूपंप्राप्तंह्यविनयाद्यथा/तन्मेशृणुनरव्याघ्रतत्त्वतःशंसतस्तव/पुराराममहाबाहोमहाबलपराक्रम/रूपमासीन्ममाचिन्त्यंत्रिषुलोकेषुविश्रुतम्/यथासोमस्यशक्रस्यसूर्यस्यचयथावपुः/सोऽहंरूपमिदंकृत्वालोकवित्रासनंमहत्/ऋषीन्वनगतान्रामत्रासयामिततस्ततः/ततःस्थूलशिरानाममहर्षिःकोपितोमया/संचिन्वन्विविधंवन्यंरूपेणानेनधर्षितः/तेनाहमुक्तःप्रेक्ष्यैवंघोरशापाभिधायिना/एतदेवनृशंसंतेरूपमस्तुविगर्हितम्/समयायाचितःक्रुद्धःशापस्यान्तोभवेदिति/अभिशापकृतस्येतितेनेदंभाषितंवचः/यदाछित्त्वाभुजौरामस्त्वांदहेद्विजनेवने/तदात्वंप्राप्स्यसेरूपंस्वमेवविपुलंशुभम्/श्रियाविराजितंपुत्रंदनोस्त्वंविद्धिलक्ष्मण/इन्द्रकोपादिदंरूपंप्राप्तमेवंरणाजिरे/अहंहितपसोग्रेणपितामहमतोषयम्/दीर्घमायुःसमेप्रादात्ततोमांविभ्रमोऽस्पृशत्/दीर्घमायुर्मयाप्राप्तंकिंमेशक्रःकरिष्यति/इत्येवंबुद्धिमास्थायरणेशक्रमधर्षयम्/तस्यबाहुप्रमुक्तेनवज्रेणशतपर्वणा/सक्थिनीचशिरश्चैवशरीरेसंप्रवेशितम्/समयायाच्यमानःसन्नानयद्यमसादनम्/पितामहवचःसत्यंतदस्त्वितिममाब्रवीत्/अनाहारःकथंशक्तोभग्नसक्थिशिरोमुखः/वज्रेणाभिहतःकालंसुदीर्घमपिजीवितुम्/एवमुक्तस्तुमेशक्रोबाहूयोजनमायतौ/प्रादादास्यंचमेकुक्षौतीक्ष्णदंष्ट्रमकल्पयत्/सोऽहंभुजाभ्यांदीर्घाभ्यांसमाकृष्यवनेचरान्/सिंहद्विपमृगव्याघ्रान्भक्षयामिसमन्ततः/सतुमामब्रवीदिन्द्रोयदारामःसलक्ष्मणः/छेत्स्यतेसमरेबाहूतदास्वर्गंगमिष्यसि/सत्वंरामोऽसिभद्रंतेनाहमन्येनराघव/शक्योहन्तुंयथातत्त्वमेवमुक्तंमहर्षिणा/अहंहिमतिसाचिव्यंकरिष्यामिनरर्षभ/मित्रंचैवोपदेक्ष्यामियुवाभ्यांसंस्कृतोऽग्निना/एवमुक्तस्तुधर्मात्मादनुनातेनराघवः/इदंजगादवचनंलक्ष्मणस्योपशृण्वतः/रावणेनहृतासीताममभार्यायशस्विनी/निष्क्रान्तस्यजनस्थानात्सहभ्रात्रायथासुखम्/नाममात्रंतुजानामिनरूपंतस्यरक्षसः/निवासंवाप्रभावंवावयंतस्यनविद्महे/शोकार्तानामनाथानामेवंविपरिधावताम्/कारुण्यंसदृशंकर्तुमुपकारेचवर्तताम्/काष्ठान्यानीयशुष्काणिकालेभग्नानिकुञ्जरैः/भक्ष्यामस्त्वांवयंवीरश्वभ्रेमहतिकल्पिते/सत्वंसीतांसमाचक्ष्वयेनवायत्रवाहृता/कुरुकल्याणमत्यर्थंयदिजानासितत्त्वतः/एवमुक्तस्तुरामेणवाक्यंदनुरनुत्तमम्/प्रोवाचकुशलोवक्तुंवक्तारमपिराघवम्/दिव्यमस्तिनमेज्ञानंनाभिजानामिमैथिलीम्/यस्तांज्ञास्यतितंवक्ष्येदग्धःस्वंरूपमास्थितः/अदग्धस्यहिविज्ञातुंशक्तिरस्तिनमेप्रभो/राक्षसंतंमहावीर्यंसीतायेनहृतातव/विज्ञानंहिमहद्भ्रष्टंशापदोषेणराघव/स्वकृतेनमयाप्राप्तंरूपंलोकविगर्हितम्/किंतुयावन्नयात्यस्तंसविताश्रान्तवाहनः/तावन्मामवटेक्षिप्त्वादहरामयथाविधि/दग्धस्त्वयाहमवटेन्यायेनरघुनन्दन/वक्ष्यामितमहंवीरयस्तंज्ञास्यतिराक्षसं/तेनसख्यंचकर्तव्यंन्याय्यवृत्तेनराघव/कल्पयिष्यतितेप्रीतःसाहाय्यंलघुविक्रमः/नहितस्यास्त्यविज्ञातंत्रिषुलोकेषुराघव/सर्वान्परिसृतोलोकान्पुरावैकारणान्तरे/एवमुक्तौतुतौवीरौकबन्धेननरेश्वरौ/गिरिप्रदरमासाद्यपावकंविससर्जतुः/लक्ष्मणस्तुमहोल्काभिर्ज्वलिताभिःसमन्ततः/चितामादीपयामाससाप्रजज्वालसर्वतः/तच्छरीरंकबन्धस्यघृतपिण्डोपमंमहत्/मेदसापच्यमानस्यमन्दंदहतिपावक/सविधूयचितामाशुविधूमोऽग्निरिवोत्थितः/अरजेवाससीविभ्रन्मालांदिव्यांमहाबलः/ततश्चितायावेगेनभास्वरोविरजाम्बरः/उत्पपाताशुसंहृष्टःसर्वप्रत्यङ्गभूषणः/विमानेभास्वरेतिष्ठन्हंसयुक्तेयशस्करे/प्रभयाचमहातेजादिशोदशविराजयन्/सोऽन्तरिक्षगतोरामंकबन्धोवाक्यमब्रवीत्/शृणुराघवतत्त्वेनयथासीमामवाप्स्यसि/रामषड्युक्तयोलोकेयाभिःसर्वंविमृश्यते/परिमृष्टोदशान्तेनदशाभागेनसेव्यते/दशाभागगतोहीनस्त्वंरामसहलक्ष्मणः/यत्कृतेव्यसनंप्राप्तंत्वयादारप्रधर्षणम्/तदवश्यंत्वयाकार्यःससुहृत्सुहृदांवर/अकृत्वानहितेसिद्धिमहंपश्यामिचिन्तयन्/श्रूयतांरामवक्ष्यामिसुग्रीवोनामवानरः/भ्रात्रानिरस्तःक्रुद्धेनवालिनाशक्रसूनुना/ऋष्यमूकेगिरिवरेपम्पापर्यन्तशोभिते/निवसत्यात्मवान्वीरश्चतुर्भिःसहवानरैः/वयस्यंतंकुरुक्षिप्रमितोगत्वाद्यराघव/अद्रोहायसमागम्यदीप्यमानेविभावसौ/नचतेसोऽवमन्तव्यःसुग्रीवोवानराधिपः/कृतज्ञःकामरूपीचसहायार्थीचवीर्यवान्/शक्तौह्यद्ययुवांकर्तुंकार्यंतस्यचिकीर्षितम्/कृतार्थोवाकृतार्थोवाकृत्यंतवकरिष्यति/सऋक्षरजसःपुत्रःपम्पामटतिशङ्कितः/भास्करस्यौरसःपुत्रोवालिनाकृतकिल्बिषः/संनिधायायुधंक्षिप्रमृष्यमूकालयंकपिम्/कुरुराघवसत्येनवयस्यंवनचारिणम्/सहिस्थानानिसर्वाणिकार्त्स्न्येनकपिकुञ्जरः/नरमांसाशिनांलोकेनैपुण्यादधिगच्छति/नतस्याविदितंलोकेकिंचिदस्तिहिराघव/यावत्सूर्यःप्रतपतिसहस्रांशुररिंदम/सनदीर्विपुलाञ्शैलान्गिरिदुर्गाणिकन्दरान्/अन्विष्यवानरैःसार्धंपत्नींतेऽधिगमिष्यति/वानरांश्चमहाकायान्प्रेषयिष्यतिराघव/दिशोविचेतुंतांसीतांत्वद्वियोगेनशोचतीम्/समेरुशृङ्गाग्रगतामनिन्दितां॑प्रविश्यपातालतलेऽपिवाश्रिताम्/प्लवंगमानांप्रवरस्तवप्रियां॑निहत्यरक्षांसिपुनःप्रदास्यति37227/निदर्शयित्वारामायसीतायाःप्रतिपादने3731/वाक्यमन्वर्थमर्थज्ञःकबन्धःपुनरब्रवीत्/एषरामशिवःपन्थायत्रैतेपुष्पिताद्रुमाः/प्रतीचींदिशमाश्रित्यप्रकाशन्तेमनोरमाः/जम्बूप्रियालपनसाःप्लक्षन्यग्रोधतिन्दुकाः/अश्वत्थाःकर्णिकाराश्चचूताश्चान्येचपादपाः/तानारुह्याथवाभूमौपातयित्वाचतान्बलात्/फलान्यमृतकल्पानिभक्षयन्तौगमिष्यथः/चङ्क्रमन्तौवरान्देशाञ्शैलाच्छैलंवनाद्वनम्/ततःपुष्करिणींवीरौपम्पांनामगमिष्यथः/अशर्करामविभ्रंशांसमतीर्थमशैवलाम्/रामसंजातवालूकांकमलोत्पलशोभिताम्/तत्रहंसाःप्लवाःक्रौञ्चाःकुरराश्चैवराघव/वल्गुस्वरानिकूजन्तिपम्पासलिलगोचराः/नोद्विजन्तेनरान्दृष्ट्वावधस्याकोविदाःशुभाः/घृतपिण्डोपमान्स्थूलांस्तान्द्विजान्भक्षयिष्यथः/रोहितान्वक्रतुण्डांश्चनलमीनांश्चराघव/पम्पायामिषुभिर्मत्स्यांस्तत्ररामवरान्हतान्/निस्त्वक्पक्षानयस्तप्तानकृशानेककण्टकान्/तवभक्त्यासमायुक्तोलक्ष्मणःसंप्रदास्यति/भृशंतेखादतोमत्स्यान्पम्पायाःपुष्पसंचये/पद्मगन्धिशिवंवारिसुखशीतमनामयम्/उद्धृत्यसतदाक्लिष्टंरूप्यस्फटिकसंनिभम्/अथपुष्करपर्णेनलक्ष्मणःपाययिष्यति/स्थूलान्गिरिगुहाशय्यान्वराहान्वनचारिणः/अपांलोभादुपावृत्तान्वृषभानिवनर्दतः/रूपान्वितांश्चपम्पायांद्रक्ष्यसित्वंनरोत्तम/सायाह्नेविचरन्रामविटपीमाल्यधारिणः/शीतोदकंचपम्पायांदृष्ट्वाशोकंविहास्यसि/सुमनोभिश्चितांस्तत्रतिलकान्नक्तमालकान्/उत्पलानिचफुल्लानिपङ्कजानिचराघव/नतानिकश्चिन्माल्यानितत्रारोपयितानरः/मतङ्गशिष्यास्तत्रासन्नृषयःसुसमाहितः/तेषांभाराभितप्तानांवन्यमाहरतांगुरोः/येप्रपेतुर्महींतूर्णंशरीरात्स्वेदबिन्दवः/तानिमाल्यानिजातानिमुनीनांतपसातदा/स्वेदबिन्दुसमुत्थानिनविनश्यन्तिराघव/तेषामद्यापितत्रैवदृश्यतेपरिचारिणी/श्रमणीशबरीनामकाकुत्स्थचिरजीविनी/त्वांतुधर्मेस्थितानित्यंसर्वभूतनमस्कृतम्/दृष्ट्वादेवोपमंरामस्वर्गलोकंगमिष्यति/ततस्तद्रामपम्पायास्तीरमाश्रित्यपश्चिमम्/आश्रमस्थानमतुलंगुह्यंकाकुत्स्थपश्यसि/नतत्राक्रमितुंनागाःशक्नुवन्तितमाश्रमम्/ऋषेस्तस्यमतङ्गस्यविधानात्तच्चकाननम्/तस्मिन्नन्दनसंकाशेदेवारण्योपमेवने/नानाविहगसंकीर्णेरंस्यसेरामनिर्वृतः/ऋष्यमूकस्तुपम्पायाःपुरस्तात्पुष्पितद्रुमः/सुदुःखारोहणोनामशिशुनागाभिरक्षितः/उदारोब्रह्मणाचैवपूर्वकालेविनिर्मितः/शयानःपुरुषोरामतस्यशैलस्यमूर्धनि/यत्स्वप्नेलभतेवित्तंतत्प्रबुद्धोऽधिगच्छति/नत्वेनंविषमाचारःपापकर्माधिरोहति/तत्रैवप्रहरन्त्येनंसुप्तमादायराक्षसाः/ततोऽपिशिशुनागानामाक्रन्दःश्रूयतेमहान्/क्रीडतांरामपम्पायांमतङ्गारण्यवासिनाम्/सिक्तारुधिरधाराभिःसंहत्यपरमद्विपाः/प्रचरन्तिपृथक्कीर्णामेघवर्णास्तरस्विनः/तेतत्रपीत्वापानीयंविमलंशीतमव्ययम्/निवृत्ताःसंविगाहन्तेवनानिवनगोचराः/रामतस्यतुशैलस्यमहतीशोभतेगुहा/शिलापिधानाकाकुत्स्थदुःखंचास्याःप्रवेशनम्/तस्यागुहायाःप्राग्द्वारेमहाञ्शीतोदकोह्रदः/बहुमूलफलोरम्योनानानगसमावृतः/तस्यांवसतिसुग्रीवश्चतुर्भिःसहवानरैः/कदाचिच्छिखरेतस्यपर्वतस्यावतिष्ठते/कबन्धस्त्वनुशास्यैवंतावुभौरामलक्ष्मणौ/स्रग्वीभास्करवर्णाभःखेव्यरोचतवीर्यवान्/तंतुखस्थंमहाभागंकबन्धंरामलक्ष्मणौ/प्रस्थितौत्वंव्रजस्वेतिवाक्यमूचतुरन्तिकात्/गम्यतांकार्यसिद्ध्यर्थमितितावब्रवीच्चसः/सुप्रीतौतावनुज्ञाप्यकबन्धःप्रस्थितस्तदा/सतत्कबन्धःप्रतिपद्यरूपं॑वृतःश्रियाभास्करतुल्यदेहः/निदर्शयन्राममवेक्ष्यखस्थः॑सख्यंकुरुष्वेतितदाभ्युवाच/तौकबन्धेनतंमार्गंपम्पायादर्शितंवने/आतस्थतुर्दिशंगृह्यप्रतीचींनृवरात्मजौ/तौशैलेष्वाचितानेकान्क्षौद्रकल्पफलद्रुमान्/वीक्षन्तौजग्मतुर्द्रष्टुंसुग्रीवंरामलक्ष्मणौ/कृत्वाचशैलपृष्ठेतुतौवासंरघुनन्दनौ/पम्पायाःपश्चिमंतीरंराघवावुपतस्थतुः/तौपुष्करिण्याःपम्पायास्तीरमासाद्यपश्चिमम्/अपश्यतांततस्तत्रशबर्यारम्यमाश्रमम्/तौतमाश्रममासाद्यद्रुमैर्बहुभिरावृतम्/सुरम्यमभिवीक्षन्तौशबरीमभ्युपेयतुः/तौतुदृष्ट्वातदासिद्धासमुत्थायकृताञ्जलिः/पादौजग्राहरामस्यलक्ष्मणस्यचधीमतः/तामुवाचततोरामःश्रमणींसंशितव्रताम्/कच्चित्तेनिर्जिताविघ्नाःकच्चित्तेवर्धतेतपः/कच्चित्तेनियतःकोपआहारश्चतपोधने/कच्चित्तेनियमाःप्राप्ताःकच्चित्तेमनसःसुखम्/कच्चित्तेगुरुशुश्रूषासफलाचारुभाषिणि/रामेणतापसीपृष्ठासासिद्धासिद्धसंमता/शशंसशबरीवृद्धारामायप्रत्युपस्थिता/चित्रकूटंत्वयिप्राप्तेविमानैरतुलप्रभैः/इतस्तेदिवमारूढायानहंपर्यचारिषम्/तैश्चाहमुक्ताधर्मज्ञैर्महाभागैर्महर्षिभिः/आगमिष्यतितेरामःसुपुण्यमिममाश्रमम्/सतेप्रतिग्रहीतव्यःसौमित्रिसहितोऽतिथिः/तंचदृष्ट्वावरांल्लोकानक्षयांस्त्वंगमिष्यसि/मयातुविविधंवन्यंसंचितंपुरुषर्षभ/तवार्थेपुरुषव्याघ्रपम्पायास्तीरसंभवम्/एवमुक्तःसधर्मात्माशबर्याशबरीमिदम्/राघवःप्राहविज्ञानेतांनित्यमबहिष्कृताम्/दनोःसकाशात्तत्त्वेनप्रभावंतेमहात्मनः/श्रुतंप्रत्यक्षमिच्छामिसंद्रष्टुंयदिमन्यसे/एतत्तुवचनंश्रुत्वारामवक्त्राद्विनिःसृतम्/शबरीदर्शयामासतावुभौतद्वनंमहत्/पश्यमेघघनप्रख्यंमृगपक्षिसमाकुलम्/मतङ्गवनमित्येवविश्रुतंरघुनन्दन/इहतेभावितात्मानोगुरवोमेमहाद्युते/जुहवांश्चक्रिरेतीर्थंमन्त्रवन्मन्त्रपूजितम्/इयंप्रत्यक्स्थलीवेदीयत्रतेमेसुसत्कृताः/पुष्पोपहारंकुर्वन्तिश्रमादुद्वेपिभिःकरैः/तेषांतपःप्रभावेनपश्याद्यापिरघूत्तम/द्योतयन्तिदिशःसर्वाःश्रियावेद्योऽतुलप्रभाः/अशक्नुवद्भिस्तैर्गन्तुमुपवासश्रमालसैः/चिन्तितेऽभ्यागतान्पश्यसमेतान्सप्तसागरान्/कृताभिषेकैस्तैर्न्यस्तावल्कलाःपादपेष्विह/अद्यापिनविशुष्यन्तिप्रदेशेरघुनन्दन/कृत्स्नंवनमिदंदृष्टंश्रोतव्यंचश्रुतंत्वया/तदिच्छाम्यभ्यनुज्ञातात्यक्तुमेतत्कलेवरम्/तेषामिच्छाम्यहंगन्तुंसमीपंभावितात्मनाम्/मुनीनामाश्रंमोयेषामहंचपरिचारिणी/धर्मिष्ठंतुवचःश्रुत्वाराघवःसहलक्ष्मणः/अनुजानामिगच्छेतिप्रहृष्टवदनोऽब्रवीत्/अनुज्ञातातुरामेणहुत्वात्मानंहुताशने/ज्वलत्पावकसंकाशास्वर्गमेवजगामसा/यत्रतेसुकृतात्मानोविहरन्तिमहर्षयः/तत्पुण्यंशबरीस्थानंजगामात्मसमाधिना/दिवंतुतस्यांयातायांशबर्यांस्वेनकर्मणा/लक्ष्मणेनसहभ्रात्राचिन्तयामासराघवः3751/चिन्तयित्वातुधर्मात्माप्रभावंतंमहात्मनाम्/हितकारिणमेकाग्रंलक्ष्मणंराघवोऽब्रवीत्/दृष्टोऽयमाश्रमःसौम्यबह्वाश्चर्यःकृतात्मनाम्/विश्वस्तमृगशार्दूलोनानाविहगसेवितः/सप्तानांचसमुद्राणामेषुतीर्थेषुलक्ष्मण/उपस्पृष्टंचविधिवत्पितरश्चापितर्पिताः/प्रनष्टमशुभंयत्तत्कल्याणंसमुपस्थितम्/तेनत्वेतत्प्रहृष्टंमेमनोलक्ष्मणसंप्रति/हृदयेहिनरव्याघ्रशुभमाविर्भविष्यति/तदागच्छगमिष्यावःपम्पांतांप्रियदर्शनाम्/ऋश्यमूकोगिरिर्यत्रनातिदूरेप्रकाशते/यस्मिन्वसतिधर्मात्मासुग्रीवोऽंशुमतःसुतः/नित्यंवालिभयात्त्रस्तश्चतुर्भिःसहवानरैः/अभित्वरेचतंद्रष्टुंसुग्रीवंवानरर्षभम्/तदधीनंहिमेसौम्यसीतायाःपरिमार्गणम्/इतिब्रुवाणंतंरामंसौमित्रिरिदमब्रवीत्/गच्छावस्त्वरितंतत्रममापित्वरतेमनः/आश्रमात्तुततस्तस्मान्निष्क्रम्यसविशांपतिः/आजगामततःपम्पांलक्ष्मणेनसहाभिभूः/समीक्षमाणःपुष्पाढ्यंसर्वतोविपुलद्रुमम्/कोयष्टिभिश्चार्जुनकैःशतपत्रैश्चकीचकैः/एतैश्चान्यैश्चविविधैर्नादितंतद्वनंमहत्/सरामोविधिवान्वृक्षान्सरांसिविविधानिच/पश्यन्कामाभिसंतप्तोजगामपरमंह्रदम्/सतामासाद्यवैरामोदूरादुदकवाहिनीम्/मतङ्गसरसंनामह्रदंसमवगाहत/सतुशोकसमाविष्टोरामोदशरथात्मजः/विवेशनलिनींपम्पांपङ्कजैश्चसमावृताम्/तिलकाशोकपुंनागबकुलोद्दालकाशिनीम्/रम्योपवनसंबाधांपद्मसंपीडितोदकाम्/स्फटिकोपमतोयाढ्यांश्लक्ष्णवालुकसंतताम्/मत्स्यकच्छपसंबाधांतीरस्थद्रुमशोभिताम्/सखीभिरिवयुक्ताभिर्लताभिरनुवेष्टिताम्/किंनरोरगगन्धर्वयक्षराक्षससेविताम्/नानाद्रुमलताकीर्णांशीतवारिनिधिंशुभाम्/पद्मैःसौगन्धिकैस्ताम्रांशुक्लांकुमुदमण्डलैः/नीलांकुवलयोद्धातैर्बहुवर्णांकुथामिव/अरविन्दोत्पलवतींपद्मसौगन्धिकायुताम्/पुष्पिताम्रवणोपेतांबर्हिणोद्घुष्टनादिताम्/सतांदृष्ट्वाततःपम्पांरामःसौमित्रिणासह/विललापचतेजस्वीकामाद्दशरथात्मजः/तिलकैर्बीजपूरैश्चवटैःशुक्लद्रुमैस्तथा/पुष्पितैःकरवीरैश्चपुंनागैश्चसुपुष्पितैः/मालतीकुन्दगुल्मैश्चभण्डीरैर्निचुलैस्तथा/अशोकैःसप्तपर्णैश्चकेतकैरतिमुक्तकैः/अन्यैश्चविविधैर्वृक्षैःप्रमदेवोपशोभिताम्/अस्यास्तीरेतुपूर्वोक्तःपर्वतोधातुमण्डितः/ऋश्यमूकइतिख्यातश्चित्रपुष्पितकाननः/हरिरृक्षरजोनाम्नःपुत्रस्तस्यमहात्मनः/अध्यास्तेतंमहावीर्यःसुग्रीवइतिविश्रुतः/सुग्रीवमभिगच्छत्वंवानरेन्द्रंनरर्षभ/इत्युवाचपुनर्वाक्यंलक्ष्मणंसत्यविक्रमम्/ततोमहद्वर्त्मचदूरसंक्रमं॑क्रमेणगत्वाप्रविलोकयन्वनम्/ददर्शपम्पांशुभदर्शकाननाम्॑अनेकनानाविधपक्षिसंकुलाम्/4Kiskindhakand/सतांपुष्करिणींगत्वापद्मोत्पलझषाकुलाम्/रामःसौमित्रिसहितोविललापाकुलेन्द्रियः/तस्यदृष्ट्वैवतांहर्षादिन्द्रियाणिचकम्पिरे/सकामवशमापन्नःसौमित्रिमिदमब्रवीत्/सौमित्रेपश्यपम्पायाःकाननंशुभदर्शनम्/यत्रराजन्तिशैलाभाद्रुमाःसशिखराइव/मांतुशोकाभिसंतप्तमाधयःपीडयन्तिवै/भरतस्यचदुःखेनवैदेह्याहरणेनच/अधिकंप्रविभात्येतन्नीलपीतंतुशाद्वलम्/द्रुमाणांविविधैःपुष्पैःपरिस्तोमैरिवार्पितम्/सुखानिलोऽयंसौमित्रेकालःप्रचुरमन्मथः/गन्धवान्सुरभिर्मासोजातपुष्पफलद्रुमः/पश्यरूपाणिसौमित्रेवनानांपुष्पशालिनाम्/सृजतांपुष्पवर्षाणिवर्षंतोयमुचामिव/प्रस्तरेषुचरम्येषुविविधाःकाननद्रुमाः/वायुवेगप्रचलिताःपुष्पैरवकिरन्तिगाम्/मारुतःसुखंसंस्पर्शेवातिचन्दनशीतलः/षट्पदैरनुकूजद्भिर्वनेषुमधुगन्धिषु/गिरिप्रस्थेषुरम्येषुपुष्पवद्भिर्मनोरमैः/संसक्तशिखराशैलाविराजन्तिमहाद्रुमैः/पुष्पिताग्रांश्चपश्येमान्कर्णिकारान्समन्ततः/हाटकप्रतिसंछन्नान्नरान्पीताम्बरानिव/अयंवसन्तःसौमित्रेनानाविहगनादितः/सीतयाविप्रहीणस्यशोकसंदीपनोमम/मांहिशोकसमाक्रान्तंसंतापयतिमन्मथः/हृष्टःप्रवदमानश्चसमाह्वयतिकोकिलः/एषदात्यूहकोहृष्टोरम्येमांवननिर्झरे/प्रणदन्मन्मथाविष्टंशोचयिष्यतिलक्ष्मण/विमिश्राविहगाःपुम्भिरात्मव्यूहाभिनन्दिताः/भृङ्गराजप्रमुदिताःसौमित्रेमधुरस्वराः/मांहिसामृगशावाक्षीचिन्ताशोकबलात्कृतम्/संतापयतिसौमित्रेक्रूरश्चैत्रवनानिलः/शिखिनीभिःपरिवृतामयूरागिरिसानुषु/मन्मथाभिपरीतस्यमममन्मथवर्धनाः/पश्यलक्ष्णमनृत्यन्तंमयूरमुपनृत्यति/शिखिनीमन्मथार्तैषाभर्तारंगिरिसानुषु/मयूरस्यवनेनूनंरक्षसानहृताप्रिया/ममत्वयंविनावासःपुष्पमासेसुदुःसहः/पश्यलक्ष्मणपुष्पाणिनिष्फलानिभवन्तिमे/पुष्पभारसमृद्धानांवनानांशिशिरात्यये/वदन्तिरावंमुदिताःशकुनाःसंघशःकलम्/आह्वयन्तइवान्योन्यंकामोन्मादकरामम/नूनंपरवशासीतासापिशोचत्यहंयथा/श्यामापद्मपलाशाक्षीमृदुभाषाचमेप्रिया/एषपुष्पवहोवायुःसुखस्पर्शोहिमावहः/तांविचिन्तयतःकान्तांपावकप्रतिमोमम/तांविनाथविहंगोऽसौपक्षीप्रणदितस्तदा/वायसःपादपगतःप्रहृष्टमभिनर्दति/एषवैतत्रवैदेह्याविहगःप्रतिहारकः/पक्षीमांतुविशालाक्ष्याःसमीपमुपनेष्यति/पश्यलक्ष्मणसंनादंवनेमदविवर्धनम्/पुष्पिताग्रेषुवृक्षेषुद्विजानामुपकूजताम्/सौमित्रेपश्यपम्पायाश्चित्रासुवनराजिषु/नलिनानिप्रकाशन्तेजलेतरुणसूर्यवत्/एषाप्रसन्नसलिलापद्मनीलोत्पलायता/हंसकारण्डवाकीर्णापम्पासौगन्धिकायुता/चक्रवाकयुतानित्यंचित्रप्रस्थवनान्तरा/मातङ्गमृगयूथैश्चशोभतेसलिलार्थिभिः/पद्मकोशपलाशानिद्रष्टुंदृष्टिर्हिमन्यते/सीतायानेत्रकोशाभ्यांसदृशानीतिलक्ष्मण/पद्मकेसरसंसृष्टोवृक्षान्तरविनिःसृतः/निःश्वासइवसीतायावातिवायुर्मनोहरः/सौमित्रेपश्यपम्पायादक्षिणेगिरिसानुनि/पुष्पितांकर्णिकारस्ययष्टिंपरमशोभनाम्/अधिकंशैलराजोऽयंधातुभिस्तुविभूषितः/विचित्रंसृजतेरेणुंवायुवेगविघट्टितम्/गिरिप्रस्थास्तुसौमित्रेसर्वतःसंप्रपुष्पितैः/निष्पत्रैःसर्वतोरम्यैःप्रदीपाइवकुंशुकैः/पम्पातीररुहाश्चेमेसंसक्तामधुगन्धिनः/मालतीमल्लिकाषण्डाःकरवीराश्चपुष्पिताः/केतक्यःसिन्दुवाराश्चवासन्त्यश्चसुपुष्पिताः/माधव्योगन्धपूर्णाश्चकुन्दगुल्माश्चसर्वशः/चिरिबिल्वामधूकाश्चवञ्जुलाबकुलास्तथा/चम्पकास्तिलकाश्चैवनागवृक्षाश्चपुष्पिताः/नीपाश्चवरणाश्चैवखर्जूराश्चसुपुष्पिताः/अङ्कोलाश्चकुरण्टाश्चचूर्णकाःपारिभद्रकाः/चूताःपाटलयश्चैवकोविदाराश्चपुष्पिताः/मुचुकुन्दार्जुनाश्चैवदृश्यन्तेगिरिसानुषु/केतकोद्दालकाश्चैवशिरीषाःशिंशपाधवाः/शाल्मल्यःकिंशुकाश्चैवरक्ताःकुरबकास्तथा/तिनिशानक्तमालाश्चचन्दनाःस्यन्दनास्तथा/विविधाविविधैःपुष्पैस्तैरेवनगसानुषु/विकीर्णैःपीतरक्ताभाःसौमित्रेप्रस्तराःकृताः/हिमान्तेपश्यसौमित्रेवृक्षाणांपुष्पसंभवम्/पुष्पमासेहितरवःसंघर्षादिवपुष्पिताः/पश्यशीतजलांचेमांसौमित्रेपुष्करायुताम्/चक्रवाकानुचरितांकारण्डवनिषेविताम्/प्लवैःक्रौञ्चैश्चसंपूर्णांवराहमृगसेविताम्/अधिकंशोभतेपम्पाविकूजद्भिर्विहंगमैः/दीपयन्तीवमेकामंविविधामुदिताद्विजाः/श्यामांचन्द्रमुखींस्मृत्वाप्रियांपद्मनिभेक्षणाम्/पयसानुषुचित्रेषुमृगीभिःसहितान्मृगान्/मांपुनर्मृगशावाक्ष्यावैदेह्याविरहीकृतम्/एवंसविलपंस्तत्रशोकोपहतचेतनः/अवेक्षतशिवांपम्पांरम्यवारिवहांशुभाम्/निरीक्षमाणःसहसामहात्मा॑सर्वंवनंनिर्झरकन्दरंच/उद्विग्नचेताःसहलक्ष्मणेन॑विचार्यदुःखोपहतःप्रतस्थे/तावृष्यमूकंसहितौप्रयातौ॑सुग्रीवशाखामृगसेवितंतम्/त्रस्तास्तुदृष्ट्वाहरयोबभूवुर्॑महौजसौराघवलक्ष्मणौतौ/तौतुदृष्ट्वामहात्मानौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/वरायुधधरौवीरौसुग्रीवःशङ्कितोऽभवत्/उद्विग्नहृदयःसर्वादिशःसमवलोकयन्/नव्यतिष्ठतकस्मिंश्चिद्देशेवानरपुंगवः/नैवचक्रेमनःस्थानेवीक्षमाणोमहाबलौ/कपेःपरमभीतस्यचित्तंव्यवससादह/चिन्तयित्वासधर्मात्माविमृश्यगुरुलाघवम्/सुग्रीवःपरमोद्विग्नःसर्वैरनुचरैःसह/ततःससचिवेभ्यस्तुसुग्रीवःप्लवगाधिपः/शशंसपरमोद्विग्नःपश्यंस्तौरामलक्ष्मणौ/एतौवनमिदंदुर्गंवालिप्रणिहितौध्रुवम्/छद्मनाचीरवसनौप्रचरन्ताविहागतौ/ततःसुग्रीवसचिवादृष्ट्वापरमधन्विनौ/जग्मुर्गिरितटात्तस्मादन्यच्छिखरमुत्तमम्/तेक्षिप्रमभिगम्याथयूथपायूथपर्षभम्/हरयोवानरश्रेष्ठंपरिवार्योपतस्थिरे/एकमेकायनगताःप्लवमानागिरेर्गिरिम्/प्रकम्पयन्तोवेगेनगिरीणांशिखराणिच/ततःशाखामृगाःसर्वेप्लवमानामहाबलाः/बभञ्जुश्चनगांस्तत्रपुष्पितान्दुर्गसंश्रितान्/आप्लवन्तोहरिवराःसर्वतस्तंमहागिरिम्/मृगमार्जारशार्दूलांस्त्रासयन्तोययुस्तदा/ततःसुग्रीवसचिवाःपर्वतेन्द्रंसमाश्रिताः/संगम्यकपिमुख्येनसर्वेप्राञ्जलयःस्थिताः/ततस्तंभयसंत्रस्तंवालिकिल्बिषशङ्कितम्/उवाचहनुमान्वाक्यंसुग्रीवंवाक्यकोविदः/यस्मादुद्विग्नचेतास्त्वंप्रद्रुतोहरिपुंगव/तंक्रूरदर्शनंक्रूरंनेहपश्यामिवालिनम्/यस्मात्तवभयंसौम्यपूर्वजात्पापकर्मणः/सनेहवालीदुष्टात्मानतेपश्याम्यहंभयम्/अहोशाखामृगत्वंतेव्यक्तमेवप्लवंगम/लघुचित्ततयात्मानंनस्थापयसियोमतौ/बुद्धिविज्ञानसंपन्नइङ्गितैःसर्वमाचर/नह्यबुद्धिंगतोराजासर्वभूतानिशास्तिहि/सुग्रीवस्तुशुभंवाक्यंश्रुत्वासर्वंहनूमतः/ततःशुभतरंवाक्यंहनूमन्तमुवाचह/दीर्घबाहूविशालाक्षौशरचापासिधारिणौ/कस्यनस्याद्भयंदृष्ट्वाएतौसुरसुतोपमौ/वालिप्रणिहितावेतौशङ्केऽहंपुरुषोत्तमौ/राजानोबहुमित्राश्चविश्वासोनात्रहिक्षमः/अरयश्चमनुष्येणविज्ञेयाश्छन्नचारिणः/विश्वस्तानामविश्वस्ताश्छिद्रेषुप्रहरन्तिहि/कृत्येषुवालीमेधावीराजानोबहुदर्शनाः/भवन्तिपरहन्तारस्तेज्ञेयाःप्राकृतैर्नरैः/तौत्वयाप्राकृतेनैवगत्वाज्ञेयौप्लवंगम/शङ्कितानांप्रकारैश्चरूपव्याभाषणेनच/लक्षयस्वतयोर्भावंप्रहृष्टमनसौयदि/विश्वासयन्प्रशंसाभिरिङ्गितैश्चपुनःपुनः/ममैवाभिमुखंस्थित्वापृच्छत्वंहरिपुंगव/प्रयोजनंप्रवेशस्यवनस्यास्यधनुर्धरौ/शुद्धात्मानौयदित्वेतौजानीहित्वंप्लवंगम/व्याभाषितैर्वारूपैर्वाविज्ञेयादुष्टतानयोः/इत्येवंकपिराजेनसंदिष्टोमारुतात्मजः/चकारगमनेबुद्धिंयत्रतौरामलक्ष्मणौ/तथेतिसंपूज्यवचस्तुतस्य॑कपेःसुभीतस्यदुरासदस्य/महानुभावोहनुमान्ययौतदा॑सयत्ररामोऽतिबलश्चलक्ष्मणः/वचोविज्ञायहनुमान्सुग्रीवस्यमहात्मनः/पर्वतादृश्यमूकात्तुपुप्लुवेयत्रराघवौ/सतत्रगत्वाहनुमान्बलवान्वानरोत्तमः/उपचक्रामतौवाग्भिर्मृद्वीभिःसत्यविक्रमः/स्वकंरूपंपरित्यज्यभिक्षुरूपेणवानरः/आबभाषेचतौवीरौयथावत्प्रशशंसच/राजर्षिदेवप्रतिमौतापसौसंशितव्रतौ/देशंकथमिमंप्राप्तौभवन्तौवरवर्णिनौ/त्रासयन्तौमृगगणानन्यांश्चवनचारिणः/पम्पातीररुहान्वृक्षान्वीक्षमाणौसमन्ततः/इमांनदींशुभजलांशोभयन्तौतरस्विनौ/धैर्यवन्तौसुवर्णाभौकौयुवांचीरवाससौ/सिंहविप्रेक्षितौवीरौसिंहातिबलविक्रमौ/शक्रचापनिभेचापेप्रगृह्यविपुलैर्भुजैः/श्रीमन्तौरूपसंपन्नौवृषभश्रेष्ठविक्रमौ/हस्तिहस्तोपमभुजौद्युतिमन्तौनरर्षभौ/प्रभयापर्वतेन्द्रोऽयंयुवयोरवभासितः/राज्यार्हावमरप्रख्यौकथंदेशमिहागतौ/पद्मपत्रेक्षणौवीरौजटामण्डलधारिणौ/अन्योन्यसदृशौवीरौदेवलोकादिवागतौ/यदृच्छयेवसंप्राप्तौचन्द्रसूर्यौवसुंधराम्/विशालवक्षसौवीरौमानुषौदेवरूपिणौ/सिंहस्कन्धौमहासत्त्वौसमदाविवगोवृषौ/आयताश्चसुवृत्ताश्चबाहवःपरिघोत्तमाः/सर्वभूषणभूषार्हाःकिमर्थंनविभूषितः/उभौयोग्यावहंमन्येरक्षितुंपृथिवीमिमाम्/ससागरवनांकृत्स्नांविन्ध्यमेरुविभूषिताम्/इमेचधनुषीचित्रेश्लक्ष्णेचित्रानुलेपने/प्रकाशेतेयथेन्द्रस्यवज्रेहेमविभूषिते/संपूर्णानिशितैर्बाणैर्तूणाश्चशुभदर्शनाः/जीवितान्तकरैर्घोरैर्ज्वलद्भिरिवपन्नगैः/महाप्रमाणौविपुलौतप्तहाटकभूषितौ/खड्गावेतौविराजेतेनिर्मुक्तभुजगाविव/एवंमांपरिभाषन्तंकस्माद्वैनाभिभाषथः/सुग्रीवोनामधर्मात्माकश्चिद्वानरयूथपः/वीरोविनिकृतोभ्रात्राजगद्भ्रमतिदुःखितः/प्राप्तोऽहंप्रेषितस्तेनसुग्रीवेणमहात्मना/राज्ञावानरमुख्यानांहनुमान्नामवानरः/युवाभ्यांसहधर्मात्मासुग्रीवःसख्यमिच्छति/तस्यमांसचिवंवित्तंवानरंपवनात्मजम्/भिक्षुरूपप्रतिच्छन्नंसुग्रीवप्रियकाम्यया/ऋश्यमूकादिहप्राप्तंकामगंकामरूपिणम्/एवमुक्त्वातुहनुमांस्तौवीरौरामलक्ष्मणौ/वाक्यज्ञौवाक्यकुशलःपुनर्नोवाचकिंचन/एतच्छ्रुत्वावचस्तस्यरामोलक्ष्मणमब्रवीत्/प्रहृष्टवदनःश्रीमान्भ्रातरंपार्श्वतःस्थितम्/सचिवोऽयंकपीन्द्रस्यसुग्रीवस्यमहात्मनः/तमेवकाङ्क्षमाणस्यममान्तिकमुपागतः/तमभ्यभाषसौमित्रेसुग्रीवसचिवंकपिम्/वाक्यज्ञंमधुरैर्वाक्यैःस्नेहयुक्तमरिंदमम्/ततःप्रहृष्टोहनुमान्कृत्यवानितितद्वचः/श्रुत्वामधुरसंभाषंसुग्रीवंमनसागतः/भव्योराज्यागमस्तस्यसुग्रीवस्यमहात्मनः/यदयंकृत्यवान्प्राप्तःकृत्यंचैतदुपागतम्/ततःपरमसंहृष्टोहनूमान्प्लवगर्षभः/प्रत्युवाचततोवाक्यंरामंवाक्यविशारदः/किमर्थंत्वंवनंघोरंपम्पाकाननमण्डितम्/आगतःसानुजोदुर्गंनानाव्यालमृगायुतम्/तस्यतद्वचनंश्रुत्वालक्ष्मणोरामचोदितः/आचचक्षेमहात्मानंरामंदशरथात्मजम्/राजादशरथोनामद्युतिमान्धर्मवत्सलः/तस्यायंपूर्वजःपुत्रोरामोनामजनैःश्रुतः/शरण्यःसर्वभूतानांपितुर्निर्देशपारगः/वीरोदशरथस्यायंपुत्राणांगुणवत्तरः/राज्याद्भ्रष्टोवनेवस्तुंमयासार्धमिहागतः/भार्ययाचमहातेजाःसीतयानुगतोवशी/दिनक्षयेमहातेजाःप्रभयेवदिवाकरः/अहमस्यावरोभ्रातागुणैर्दास्यमुपागतः/कृतज्ञस्यबहुज्ञस्यलक्ष्मणोनामनामतः/सुखार्हस्यमहार्हस्यसर्वभूतहितात्मनः/ऐश्वर्येणविहीनस्यवनवासाश्रितस्यच/रक्षसापहृताभार्यारहितेकामरूपिणा/तच्चनज्ञायतेरक्षःपत्नीयेनास्यसाहृता/दनुर्नामश्रियःपुत्रःशापाद्राक्षसतांगतः/आख्यातस्तेनसुग्रीवःसमर्थोवानराधिपः/सज्ञास्यतिमहावीर्यस्तवभार्यापहारिणम्/एवमुक्त्वादनुःस्वर्गंभ्राजमानोगतःसुखम्/एतत्तेसर्वमाख्यातंयाथातथ्येनपृच्छतः/अहंचैवहिरामश्चसुग्रीवंशरणंगतौ/एषदत्त्वाचवित्तानिप्राप्यचानुत्तमंयशः/लोकनाथःपुराभूत्वासुग्रीवंनाथमिच्छति/शोकाभिभूतेरामेतुशोकार्तेशरणंगते/कर्तुमर्हतिसुग्रीवःप्रसादंसहयूथपैः/एवंब्रुवाणंसौमित्रिंकरुणंसाश्रुपातनम्/हनूमान्प्रत्युवाचेदंवाक्यंवाक्यविशारदः/ईदृशाबुद्धिसंपन्नाजितक्रोधाजितेन्द्रियाः/द्रष्टव्यावानरेन्द्रेणदिष्ट्यादर्शनमागताः/सहिराज्याच्चविभ्रष्टःकृतवैरश्चवालिना/हृतदारोवनेत्रस्तोभ्रात्राविनिकृतोभृशम्/करिष्यतिससाहाय्यंयुवयोर्भास्करात्मजः/सुग्रीवःसहचास्माभिःसीतायाःपरिमार्गणे/इत्येवमुक्त्वाहनुमाञ्श्लक्ष्णंमधुरयागिरा/बभाषेसोऽभिगच्छामःसुग्रीवमितिराघवम्/एवंब्रुवाणंधर्मात्माहनूमन्तंसलक्ष्मणः/प्रतिपूज्ययथान्यायमिदंप्रोवाचराघवम्/कपिःकथयतेहृष्टोयथायंमारुतात्मजः/कृत्यवान्सोऽपिसंप्राप्तःकृतकृत्योऽसिराघव/प्रसन्नमुखवर्णश्चव्यक्तंहृष्टश्चभाषते/नानृतंवक्ष्यतेवीरोहनूमान्मारुतात्मजः/ततःसतुमहाप्राज्ञोहनूमान्मारुतात्मजः/जगामादायतौवीरौहरिराजायराघवौ/सतुविपुलयशाःकपिप्रवीरः॑पवनसुतःकृतकृत्यवत्प्रहृष्टः/गिरिवरमुरुविक्रमःप्रयातः॑सशुभमतिःसहरामलक्ष्मणाभ्याम्/ऋश्यमूकात्तुहनुमान्गत्वातंमलयंगिरम्/आचचक्षेतदावीरौकपिराजायराघवौ/अयंरामोमहाप्राज्ञःसंप्राप्तोदृढविक्रमः/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रारामोऽयंसत्यविक्रमः/इक्ष्वाकूणांकुलेजातोरामोदशरथात्मजः/धर्मेनिगदितश्चैवपितुर्निर्देशपालकः/तस्यास्यवसतोऽरण्येनियतस्यमहात्मनः/रक्षसापहृताभार्यासत्वांशरणमागतः/राजसूयाश्वमेधैश्चवह्निर्येनाभितर्पितः/दक्षिणाश्चतथोत्सृष्टागावःशतसहस्रशः/तपसासत्यवाक्येनवसुधायेनपालिता/स्त्रीहेतोस्तस्यपुत्रोऽयंरामस्त्वांशरणंगतः/भवतासख्यकामौतौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/प्रतिगृह्यार्चयस्वेमौपूजनीयतमावुभौ/श्रुत्वाहनुमतोवाक्यंसुग्रीवोहृष्टमानसः/भयंसराघवाद्घोरंप्रजहौविगतज्वरः/सकृत्वामानुषंरूपंसुग्रीवःप्लवगाधिपः/दर्शनीयतमोभूत्वाप्रीत्याप्रोवाचराघवम्/भवान्धर्मविनीतश्चविक्रान्तःसर्ववत्सलः/आख्यातावायुपुत्रेणतत्त्वतोमेभवद्गुणाः/तन्ममैवैषसत्कारोलाभश्चैवोत्तमःप्रभो/यत्त्वमिच्छसिसौहार्दंवानरेणमयासह/रोचतेयदिवासख्यंबाहुरेषप्रसारितः/गृह्यतांपाणिनापाणिर्मर्यादावध्यतांध्रुवा/एतत्तुवचनंश्रुत्वासुग्रीवस्यसुभाषितम्/संप्रहृष्टमनाहस्तंपीडयामासपाणिना/हृद्यंसौहृदमालम्ब्यपर्यष्वजतपीडितम्/ततोहनूमान्संत्यज्यभिक्षुरूपमरिंदमः/काष्ठयोःस्वेनरूपेणजनयामासपावकम्/दीप्यमानंततोवह्निंपुष्पैरभ्यर्च्यसत्कृतम्/तयोर्मध्येतुसुप्रीतोनिदधेसुसमाहितः/ततोऽग्निंदीप्यमानंतौचक्रतुश्चप्रदक्षिणम्/सुग्रीवोराघवश्चैववयस्यत्वमुपागतौ/ततःसुप्रीतमनसौतावुभौहरिराघवौ/अन्योन्यमभिवीक्षन्तौनतृप्तिमुपजग्मतुः/ततःसर्वार्थविद्वांसंरामंदशरथात्मजम्/सुग्रीवःप्राहतेजस्वीवाक्यमेकमनास्तदा/अयमाख्यातिमेरामसचिवोमन्त्रिसत्तमः/हनुमान्यन्निमित्तंत्वंनिर्जनंवनमागतः/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रावसतश्चवनेतव/रक्षसापहृताभार्यामैथिलीजनकात्मजा/त्वयावियुक्तारुदतीलक्ष्मणेनचधीमता/अन्तरंप्रेप्सुनातेनहत्वागृध्रंजटायुषम्/भार्यावियोगजंदुःखंनचिरात्त्वंविमोक्ष्यसे/अहंतामानयिष्यामिनष्टांवेदश्रुतिंयथा/रसातलेवावर्तन्तींवर्तन्तींवानभस्तले/अहमानीयदास्यामितवभार्यामरिंदम/इदंतथ्यंममवचस्त्वमवेहिचराघव/त्यजशोकंमहाबाहोतांकान्तामानयामिते/अनुमानात्तुजानामिमैथिलीसानसंशयः/ह्रियमाणामयादृष्टारक्षसाक्रूरकर्मणा/क्रोशन्तीरामरामेतिलक्ष्मणेतिचविस्वरम्/स्फुरन्तीरावणस्याङ्केपन्नगेन्द्रवधूर्यथा/आत्मनापञ्चमंमांहिदृष्ट्वाशैलतटेस्थितम्/उत्तरीयंतयात्यक्तंशुभान्याभरणानिच/तान्यस्माभिर्गृहीतानिनिहितानिचराघव/आनयिष्याम्यहंतानिप्रत्यभिज्ञातुमर्हसि/तमब्रवीत्ततोरामःसुग्रीवंप्रियवादिनम्/आनयस्वसखेशीघ्रंकिमर्थंप्रविलम्बसे/एवमुक्तस्तुसुग्रीवःशैलस्यगहनांगुहाम्/प्रविवेशततःशीघ्रंराघवप्रियकाम्यया/उत्तरीयंगृहीत्वातुशुभान्याभरणानिच/इदंपश्येतिरामायदर्शयामासवानरः/ततोगृहीत्वातद्वासःशुभान्याभरणानिच/अभवद्बाष्पसंरुद्धोनीहारेणेवचन्द्रमाः/सीतास्नेहप्रवृत्तेनसतुबाष्पेणदूषितः/हाप्रियेतिरुदन्धैर्यमुत्सृज्यन्यपतत्क्षितौ/हृदिकृत्वासबहुशस्तमलंकारमुत्तमम्/निशश्वासभृशंसर्पोबिलस्थइवरोषितः/अविच्छिन्नाश्रुवेगस्तुसौमित्रिंवीक्ष्यपार्श्वतः/परिदेवयितुंदीनंरामःसमुपचक्रमे/पश्यलक्ष्मणवैदेह्यासंत्यक्तंह्रियमाणया/उत्तरीयमिदंभूमौशरीराद्भूषणानिच/शाद्वलिन्यांध्रुवंभूम्यांसीतयाह्रियमाणया/उत्सृष्टंभूषणमिदंतथारूपंहिदृश्यते/ब्रूहिसुग्रीवकंदेशंह्रियन्तीलक्षितात्वया/रक्षसारौद्ररूपेणममप्राणसमाप्रिया/क्ववावसतितद्रक्षोमहद्व्यसनदंमम/यन्निमित्तमहंसर्वान्नाशयिष्यामिराक्षसान्/हरतामैथिलींयेनमांचरोषयताभृशम्/आत्मनोजीवितान्तायमृत्युद्वारमपावृतम्/ममदयिततमाहृतावनाद्॑रजनिचरेणविमथ्ययेनसा/कथयममरिपुंतमद्यवै॑प्रवगपतेयमसंनिधिंनयामि/एवमुक्तस्तुसुग्रीवोरामेणार्तेनवानरः/अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंसबाष्पंबाष्पगद्गदः/नजानेनिलयंतस्यसर्वथापापरक्षसः/सामर्थ्यंविक्रमंवापिदौष्कुलेयस्यवाकुलम्/सत्यंतुप्रतिजानामित्यजशोकमरिंदम/करिष्यामितथायत्नंयथाप्राप्स्यसिमैथिलीम्/रावणंसगणंहत्वापरितोष्यात्मपौरुषम्/तथास्मिकर्तानचिराद्यथाप्रीतोभविष्यसि/अलंवैक्लव्यमालम्ब्यधैर्यमात्मगतंस्मर/त्वद्विधानांनसदृशमीदृशंबुद्धिलाघवम्/मयापिव्यसनंप्राप्तंभार्याहरणजंमहत्/नचाहमेवंशोचामिनचधैर्यंपरित्यजे/नाहंतामनुशोचामिप्राकृतोवानरोऽपिसन्/महात्माचविनीतश्चाकिंपुनर्धृतिमान्भवान्/बाष्पमापतितंधैर्यान्निग्रहीतुंत्वमर्हसि/मर्यादांसत्त्वयुक्तानांधृतिंनोत्स्रष्टुमर्हसि/व्यसनेवार्थकृच्छ्रेवाभयेवाजीवितान्तगे/विमृशन्वैस्वयाबुद्ध्याधृतिमान्नावसीदति/बालिशस्तुनरोनित्यंवैक्लव्यंयोऽनुवर्तते/समज्जत्यवशःशोकेभाराक्रान्तेवनौर्जले/एषोऽञ्जलिर्मयाबद्धःप्रणयात्त्वांप्रसादये/पौरुषंश्रयशोकस्यनान्तरंदातुमर्हसि/येशोकमनुवर्तन्तेनतेषांविद्यतेसुखम्/तेजश्चक्षीयतेतेषांनत्वंशोचितुमर्हसि/हितंवयस्यभावेनब्रूहिनोपदिशामिते/वयस्यतांपूजयन्मेनत्वंशोचितुमर्हसि/मधुरंसान्त्वितस्तेनसुग्रीवेणसराघवः/मुखमश्रुपरिक्लिन्नंवस्त्रान्तेनप्रमार्जयत्/प्रकृतिष्ठस्तुकाकुत्स्थःसुग्रीववचनात्प्रभुः/संपरिष्वज्यसुग्रीवमिदंवचनमब्रवीत्/कर्तव्यंयद्वयस्येनस्निग्धेनचहितेनच/अनुरूपंचयुक्तंचकृतंसुग्रीवतत्त्वया/एषचप्रकृतिष्ठोऽहमनुनीतस्त्वयासखे/दुर्लभोहीदृशोबन्धुरस्मिन्कालेविशेषतः/किंतुयत्नस्त्वयाकार्योमैथिल्याःपरिमार्गणे/राक्षसस्यचरौद्रस्यरावणस्यदुरात्मनः/मयाचयदनुष्ठेयंविस्रब्धेनतदुच्यताम्/वर्षास्विवचसुक्षेत्रेसर्वंसंपद्यतेतव/मयाचयदिदंवाक्यमभिमानात्समीरितम्/तत्त्वयाहरिशार्दूलतत्त्वमित्युपधार्यताम्/अनृतंनोक्तपूर्वंमेनचवक्ष्येकदाचन/एतत्तेप्रतिजानामिसत्येनैवशपामिते/ततःप्रहृष्टःसुग्रीवोवानरैःसचिवैःसह/राघवस्यवचःश्रुत्वाप्रतिज्ञातंविशेषतः/महानुभावस्यवचोनिशम्य॑हरिर्नराणामृषभस्यतस्य/कृतंसमेनेहरिवीरमुख्यस्॑तदास्वकार्यंहृदयेनविद्वान्/परितुष्टस्तुसुग्रीवस्तेनवाक्येनवानरः/लक्ष्मणस्याग्रजंराममिदंवचनमब्रवीत्/सर्वथाहमनुग्राह्योदेवतानामसंशयः/उपपन्नगुणोपेतःसखायस्यभवान्मम/शक्यंखलुभवेद्रामसहायेनत्वयानघ/सुरराज्यमपिप्राप्तुंस्वराज्यंकिंपुनःप्रभो/सोऽहंसभाज्योबन्धूनांसुहृदांचैवराघव/यस्याग्निसाक्षिकंमित्रंलब्धंराघववंशजम्/अहमप्यनुरूपस्तेवयस्योज्ञास्यसेशनैः/नतुवक्तुंसमर्थोऽहंस्वयमात्मगतान्गुणान्/महात्मनांतुभूयिष्ठंत्वद्विधानांकृतात्मनाम्/निश्चलाभवतिप्रीतिर्धैर्यमात्मवतामिव/रजतंवासुवर्णंवावस्त्राण्याभरणानिवा/अविभक्तानिसाधूनामवगच्छन्तिसाधवः/आढ्योवापिदरिद्रोवादुःखितःसुखितोऽपिवा/निर्दोषोवासदोषोवावयस्यःपरमागतिः/धनत्यागःसुखत्यागोदेहत्यागोऽपिवापुनः/वयस्यार्थेप्रवर्तन्तेस्नेहंदृष्ट्वातथाविधम्/तत्तथेत्यब्रवीद्रामःसुग्रीवंप्रियवादिनम्/लक्ष्मणस्याग्रतोलक्ष्म्यावासवस्येवधीमतः/ततोरामंस्थितंदृष्ट्वालक्ष्मणंचमहाबलम्/सुग्रीवःसर्वतश्चक्षुर्वनेलोलमपातयत्/सददर्शततःसालमविदूरेहरीश्वरः/सुपुष्पमीषत्पत्राढ्यंभ्रमरैरुपशोभितम्/तस्यैकांपर्णबहुलांभङ्क्त्वाशाखांसुपुष्पिताम्/सालस्यास्तीर्यसुग्रीवोनिषसादसराघवः/तावासीनौततोदृष्ट्वाहनूमानपिलक्ष्मणम्/सालशाखांसमुत्पाट्यविनीतमुपवेशयत्/ततःप्रहृष्टःसुग्रीवःश्लक्ष्णंमधुरयागिरा/उवाचप्रणयाद्रामंहर्षव्याकुलिताक्षरम्/अहंविनिकृतोभ्रात्राचराम्येषभयार्दितः/ऋश्यमूकंगिरिवरंहृतभार्यःसुदुःखितः/सोऽहंत्रस्तोभयेमग्नोवसाम्युद्भ्रान्तचेतनः/वालिनानिकृतोभ्रात्राकृतवैरश्चराघव/वालिनोमेभयार्तस्यसर्वलोकाभयंकर/ममापित्वमनाथस्यप्रसादंकर्तुमर्हसि/एवमुक्तस्तुतेजस्वीधर्मज्ञोधर्मवत्सलः/प्रत्युवाचसकाकुत्स्थःसुग्रीवंप्रहसन्निव/उपकारफलंमित्रमपकारोऽरिलक्षणम्/अद्यैवतंहनिष्यामितवभार्यापहारिणम्/इमेहिमेमहावेगाःपत्रिणस्तिग्मतेजसः/कार्तिकेयवनोद्भूताःशराहेमविभूषिताः/कङ्कपत्रप्रतिच्छन्नामहेन्द्राशनिसंनिभाः/सुपर्वाणःसुतीक्ष्णाग्रासरोषाभुजगाइव/भ्रातृसंज्ञममित्रंतेवालिनंकृतकिल्बिषम्/शरैर्विनिहतंपश्यविकीर्णमिवपर्वतम्/राघवस्यवचःश्रुत्वासुग्रीवोवाहिनीपतिः/प्रहर्षमतुलंलेभेसाधुसाध्वितिचाब्रवीत्/रामशोकाभिभूतोऽहंशोकार्तानांभवान्गतिः/वयस्यइतिकृत्वाहित्वय्यहंपरिदेवये/त्वंहिपाणिप्रदानेनवयस्योसोऽग्निसाक्षिकः/कृतःप्राणैर्बहुमतःसत्येनापिशपाम्यहम्/वयस्यइतिकृत्वाचविस्रब्धंप्रवदाम्यहम्/दुःखमन्तर्गतंयन्मेमनोदहतिनित्यशः/एतावदुक्त्वावचनंबाष्पदूषितलोचनः/बाष्पोपहतयावाचानोच्चैःशक्नोतिभाषितुम्/बाष्पवेगंतुसहसानदीवेगमिवागतम्/धारयामासधैर्येणसुग्रीवोरामसंनिधौ/संनिगृह्यतुतंबाष्पंप्रमृज्यनयनेशुभे/विनिःश्वस्यचतेजस्वीराघवंपुनरब्रवीत्/पुराहंवलिनारामराज्यात्स्वादवरोपितः/परुषाणिचसंश्राव्यनिर्धूतोऽस्मिबलीयसा/हृताभार्याचमेतेनप्राणेभ्योऽपिगरीयसी/सुहृदश्चमदीयायेसंयताबन्धनेषुते/यत्नवांश्चसुदुष्टात्मामद्विनाशायराघव/बहुशस्तत्प्रयुक्ताश्चवानरानिहतामया/शङ्कयात्वेतयाचाहंदृष्ट्वात्वामपिराघव/नोपसर्पाम्यहंभीतोभयेसर्वेहिबिभ्यति/केवलंहिसहायामेहनुमत्प्रमुखास्त्विमे/अतोऽहंधारयाम्यद्यप्राणान्कृच्छ्रगतोऽपिसन्/एतेहिकपयःस्निग्धामांरक्षन्तिसमन्ततः/सहगच्छन्तिगन्तव्येनित्यंतिष्ठन्तिचस्थिते/संक्षेपस्त्वेषमेरामकिमुक्त्वाविस्तरंहिते/समेज्येष्ठोरिपुर्भ्रातावालीविश्रुतपौरुषः/तद्विनाशाद्धिमेदुःखंप्रनष्टंस्यादनन्तरम्/सुखंमेजीवितंचैवतद्विनाशनिबन्धनम्/एषमेरामशोकान्तःशोकार्तेननिवेदितः/दुःखितोऽदुःखितोवापिसख्युर्नित्यंसखागतिः/श्रुत्वैतच्चवचोरामःसुग्रीवमिदमब्रवीत्/किंनिमित्तमभूद्वैरंश्रोतुमिच्छामितत्त्वतः/सुखंहिकारणंश्रुत्वावैरस्यतववानर/आनन्तर्यंविधास्यामिसंप्रधार्यबलाबलम्/बलवान्हिममामर्षःश्रुत्वात्वामवमानितम्/वर्धतेहृदयोत्कम्पीप्रावृड्वेगइवाम्भसः/हृष्टःकथयविस्रब्धोयावदारोप्यतेधनुः/सृष्टश्चहिमयाबाणोनिरस्तश्चरिपुस्तव/एवमुक्तस्तुसुग्रीवःकाकुत्स्थेनमहात्मना/प्रहर्षमतुलंलेभेचतुर्भिःसहवानरैः/ततःप्रहृष्टवदनःसुग्रीवोलक्ष्मणाग्रजे/वैरस्यकारणंतत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे/वालीनामममभ्राताज्येष्ठःशत्रुनिषूदनः/पितुर्बहुमतोनित्यंममचापितथापुरा/पितर्युपरतेऽस्माकंज्येष्ठोऽयमितिमन्त्रिभिः/कपीनामीश्वरोराज्येकृतःपरमसंमतः/राज्यंप्रशासतस्तस्यपितृपैतामहंमहत्/अहंसर्वेषुकालेषुप्रणतःप्रेष्यवत्स्थितः/मायावीनामतेजस्वीपूर्वजोदुन्दुभेःसुतः/तेनतस्यमहद्वैरंस्त्रीकृतंविश्रुतंपुरा/सतुसुप्तेजनेरात्रौकिष्किन्धाद्वारमागतः/नर्दतिस्मसुसंरब्धोवालिनंचाह्वयद्रणे/प्रसुप्तस्तुममभ्रातानर्दितंभैरवस्वनम्/श्रुत्वानममृषेवालीनिष्पपातजवात्तदा/सतुवैनिःसृतःक्रोधात्तंहन्तुमसुरोत्तमम्/वार्यमाणस्ततःस्त्रीभिर्मयाचप्रणतात्मना/सतुनिर्धूयसर्वान्नोनिर्जगाममहाबलः/ततोऽहमपिसौहार्दान्निःसृतोवालिनासह/सतुमेभ्रातरंदृष्ट्वामांचदूरादवस्थितम्/असुरोजातसंत्रासःप्रदुद्रावतदाभृशम्/तस्मिन्द्रवतिसंत्रस्तेह्यावांद्रुततरंगतौ/प्रकाशोऽपिकृतोमार्गश्चन्द्रेणोद्गच्छतातदा/सतृणैरावृतंदुर्गंधरण्याविवरंमहत्/प्रविवेशासुरोवेगादावामासाद्यविष्ठितौ/तंप्रविष्टंरिपुंदृष्ट्वाबिलंरोषवशंगतः/मामुवाचतदावालीवचनंक्षुभितेन्द्रियः/इहत्वंतिष्ठसुग्रीवबिलद्वारिसमाहितः/यावदत्रप्रविश्याहंनिहन्मिसमरेरिपुम्/मयात्वेतद्वचःश्रुत्वायाचितःसपरंतप/शापयित्वाचमांपद्भ्यांप्रविवेशबिलंतदा/तस्यप्रविष्टस्यबिलंसाग्रःसंवत्सरोगतः/स्थितस्यचममद्वारिसकालोव्यत्यवर्तत/अहंतुनष्टंतंज्ञात्वास्नेहादागतसंभ्रमः/भ्रातरंनहिपश्यामिपापशङ्किचमेमनः/अथदीर्घस्यकालस्यबिलात्तस्माद्विनिःसृतम्/सफेनंरुधिरंरक्तमहंदृष्ट्वासुदुःखितः/नर्दतामसुराणांचध्वनिर्मेश्रोत्रमागतः/निरस्तस्यचसंग्रामेक्रोशतोनिःस्वनोगुरोः/अहंत्ववगतोबुद्ध्याचिह्नैस्तैर्भ्रातरंहतम्/पिधायचबिलद्वारंशिलयागिरिमात्रया/शोकार्तश्चोदकंकृत्वाकिष्किन्धामागतःसखे/गूहमानस्यमेतत्त्वंयत्नतोमन्त्रिभिःश्रुतम्/ततोऽहंतैःसमागम्यसमेतैरभिषेचितः/राज्यंप्रशासतस्तस्यन्यायतोममराघव/आजगामरिपुंहत्वावालीतमसुरोत्तमम्/अभिषिक्तंतुमांदृष्ट्वाक्रोधात्संरक्तलोचनः/मदीयान्मन्त्रिणोबद्ध्वापरुषंवाक्यमब्रवीत्/निग्रहेऽपिसमर्थस्यतंपापंप्रतिराघव/नप्रावर्ततमेबुद्धिर्भ्रातृगौरवयन्त्रिता/मानयंस्तंमहात्मानंयथावच्चाभ्यवादयम्/उक्ताश्चनाशिषस्तेनसंतुष्टेनान्तरात्मना/ततःक्रोधसमाविष्टंसंरब्धंतमुपागतम्/अहंप्रसादयांचक्रेभ्रातरंप्रियकाम्यया/दिष्ट्यासिकुशलीप्राप्तोनिहतश्चत्वयारिपुः/अनाथस्यहिमेनाथस्त्वमेकोऽनाथनन्दनः/इदंबहुशलाकंतेपूर्णचन्द्रमिवोदितम्/छत्रंसवालव्यजनंप्रतीच्छस्वमयोद्यतम्/त्वमेवराजामानार्हःसदाचाहंयथापुरा/न्यासभूतमिदंराज्यंतवनिर्यातयाम्यहम्/माचरोषंकृथाःसौम्यमयिशत्रुनिबर्हण/याचेत्वांशिरसाराजन्मयाबद्धोऽयमञ्जलिः/बलादस्मिसमागम्यमन्त्रिभिःपुरवासिभिः/राजभावेनियुक्तोऽहंशून्यदेशजिगीषया/स्निग्धमेवंब्रुवाणंमांसतुनिर्भर्त्स्यवानरः/धिक्त्वामितिचमामुक्त्वाबहुतत्तदुवाचह/प्रकृतीश्चसमानीयमन्त्रिणश्चैवसंमतान्/मामाहसुहृदांमध्येवाक्यंपरमगर्हितम्/विदितंवोयथारात्रौमायावीसमहासुरः/मांसमाह्वयतक्रूरोयुद्धाकाङ्क्षीसुदुर्मतिः/तस्यतद्गर्जितंश्रुत्वानिःसृतोऽहंनृपालयात्/अनुयातश्चमांतूर्णमयंभ्रातासुदारुणः/सतुदृष्ट्वैवमांरात्रौसद्वितीयंमहाबलः/प्राद्रवद्भयसंत्रस्तोवीक्ष्यावांतमनुद्रुतौ/अनुद्रुतस्तुवेगेनप्रविवेशमहाबिलम्/तंप्रविष्टंविदित्वातुसुघोरंसुमहद्बिलम्/अयमुक्तोऽथमेभ्रातामयातुक्रूरदर्शनः/अहत्वानास्तिमेशक्तिःप्रतिगन्तुमितःपुरीम्/बिलद्वारिप्रतीक्षत्वंयावदेनंनिहन्म्यहम्/स्थितोऽयमितिमत्वातुप्रविष्टोऽहंदुरासदम्/तंचमेमार्गमाणस्यगतःसंवत्सरस्तदा/सतुदृष्टोमयाशत्रुरनिर्वेदाद्भयावहः/निहतश्चमयातत्रसोऽसुरोबन्धुभिःसह/तस्यास्यात्तुप्रवृत्तेनरुधिरौघेणतद्बिलम्/पूर्णमासीद्दुराक्रामंस्तनतस्तस्यभूतले/सूदयित्वातुतंशत्रुंविक्रान्तंदुन्दुभेःसुतम्/निष्क्रामन्नेवपश्यामिबिलस्यपिहितंमुखम्/विक्रोशमानस्यतुमेसुग्रीवेतिपुनःपुनः/यदाप्रतिवचोनास्तिततोऽहंभृशदुःखितः/पादप्रहारैस्तुमयाबहुशस्तद्विदारितम्/ततोऽहंतेननिष्क्रम्ययथापुनरुपागतः/तत्रानेनास्मिसंरुद्धोराज्यंमार्गयतात्मनः/सुग्रीवेणनृशंसेनविस्मृत्यभ्रातृसौहृदम्/एवमुक्त्वातुमांतत्रवस्त्रेणैकेनवानरः/तदानिर्वासयामासवालीविगतसाध्वसः/तेनाहमपविद्धश्चहृतदारश्चराघव/तद्भयाच्चमहीकृत्स्नाक्रान्तेयंसवनार्णवा/ऋश्यमूकंगिरिवरंभार्याहरणदुःखितः/प्रविष्टोऽस्मिदुराधर्षंवालिनःकारणान्तरे/एतत्तेसर्वमाख्यातंवैरानुकथनंमहत्/अनागसामयाप्राप्तंव्यसनंपश्यराघव/वालिनस्तुभयार्तस्यसर्वलोकाभयंकर/कर्तुमर्हसिमेवीरप्रसादंतस्यनिग्रहात्/एवमुक्तःसतेजस्वीधर्मज्ञोधर्मसंहितम्/वचनंवक्तुमारेभेसुग्रीवंप्रहसन्निव/अमोघाःसूर्यसंकाशाममेमेनिशिताःशराः/तस्मिन्वालिनिदुर्वृत्तेपतिष्यन्तिरुषान्विताः/यावत्तंनहिपश्येयंतवभार्यापहारिणम्/तावत्सजीवेत्पापात्मावालीचारित्रदूषकः/आत्मानुमानात्पश्यामिमग्नंत्वांशोकसागरे/त्वामहंतारयिष्यामिकामंप्राप्स्यसिपुष्कलम्/रामस्यवचनंश्रुत्वाहर्षपौरुषवर्धनम्/सुग्रीवःपूजयांचक्रेराघवंप्रशशंसच/असंशयंप्रज्वलितैस्तीक्ष्णैर्मर्मातिगैःशरैः/त्वंदहेःकुपितोलोकान्युगान्तइवभास्करः/वालिनःपौरुषंयत्तद्यच्चवीर्यंधृतिश्चया/तन्ममैकमनाःश्रुत्वाविधत्स्वयदनन्तरम्/समुद्रात्पश्चिमात्पूर्वंदक्षिणादपिचोत्तरम्/क्रामत्यनुदितेसूर्येवालीव्यपगतक्लमः/अग्राण्यारुह्यशैलानांशिखराणिमहान्त्यपि/ऊर्ध्वमुत्क्षिप्यतरसाप्रतिगृह्णातिवीर्यवान्/बहवःसारवन्तश्चवनेषुविविधाद्रुमाः/वालिनातरसाभग्नाबलंप्रथयतात्मनः/महिषोदुन्दुभिर्नामकैलासशिखरप्रभः/बलंनागसहस्रस्यधारयामासवीर्यवान्/वीर्योत्सेकेनदुष्टात्मावरदानाच्चमोहितः/जगामसमहाकायःसमुद्रंसरितांपतिम्/ऊर्मिमन्तमतिक्रम्यसागरंरत्नसंचयम्/ममयुद्धंप्रयच्छेतितमुवाचमहार्णवम्/ततःसमुद्रोधर्मात्मासमुत्थायमहाबलः/अब्रवीद्वचनंराजन्नसुरंकालचोदितम्/समर्थोनास्मितेदातुंयुद्धंयुद्धविशारद/श्रूयतामभिधास्यामियस्तेयुद्धंप्रदास्यति/शैलराजोमहारण्येतपस्विशरणंपरम्/शंकरश्वशुरोनाम्नाहिमवानितिविश्रुतः/गुहाप्रस्रवणोपेतोबहुकन्दरनिर्झरः/ससमर्थस्तवप्रीतिमतुलांकर्तुमाहवे/तंभीतमितिविज्ञायसमुद्रमसुरोत्तमः/हिमवद्वनमागच्छच्छरश्चापादिवच्युतः/ततस्तस्यगिरेःश्वेतागजेन्द्रविपुलाःशिलाः/चिक्षेपबहुधाभूमौदुन्दुभिर्विननादच/ततःश्वेताम्बुदाकारःसौम्यःप्रीतिकराकृतिः/हिमवानब्रवीद्वाक्यंस्वएवशिखरेस्थितः/क्लेष्टुमर्हसिमांनत्वंदुन्दुभेधर्मवत्सल/रणकर्मस्वकुशलस्तपस्विशरणंह्यहम्/तस्यतद्वचनंश्रुत्वागिरिराजस्यधीमतः/उवाचदुन्दुभिर्वाक्यंक्रोधात्संरक्तलोचनः/यदियुद्धेऽसमर्थस्त्वंमद्भयाद्वानिरुद्यमः/तमाचक्ष्वप्रदद्यान्मेयोऽद्ययुद्धंयुयुत्सतः/हिमवानब्रवीद्वाक्यंश्रुत्वावाक्यविशारदः/अनुक्तपूर्वंधर्मात्माक्रोधात्तमसुरोत्तमम्/वालीनाममहाप्राज्ञःशक्रतुल्यपराक्रमः/अध्यास्तेवानरःश्रीमान्किष्किन्धामतुलप्रभाम्/ससमर्थोमहाप्राज्ञस्तवयुद्धविशारदः/द्वन्द्वयुद्धंमहद्दातुंनमुचेरिववासवः/तंशीघ्रमभिगच्छत्वंयदियुद्धमिहेच्छसि/सहिदुर्धर्षणोनित्यंशूरःसमरकर्मणि/श्रुत्वाहिमवतोवाक्यंक्रोधाविष्टःसदुन्दुभिः/जगामतांपुरींतस्यकिष्किन्धांवालिनस्तदा/धारयन्माहिषंरूपंतीक्ष्णशृङ्गोभयावहः/प्रावृषीवमहामेघस्तोयपूर्णोनभस्तले/ततस्तुद्वारमागम्यकिष्किन्धायामहाबलः/ननर्दकम्पयन्भूमिंदुन्दुभिर्दुन्दुभिर्यथा/समीपजान्द्रुमान्भञ्जन्वसुधांदारयन्खुरैः/विषाणेनोल्लेखन्दर्पात्तद्द्वारंद्विरदोयथा/अन्तःपुरगतोवालीश्रुत्वाशब्दममर्षणः/निष्पपातसहस्त्रीभिस्ताराभिरिवचन्द्रमाः/मितंव्यक्ताक्षरपदंतमुवाचसदुन्दुभिम्/हरीणामीश्वरोवालीसर्वेषांवनचारिणाम्/किमर्थंनगरद्वारमिदंरुद्ध्वाविनर्दसि/दुन्दुभेविदितोमेऽसिरक्षप्राणान्महाबल/तस्यतद्वचनंश्रुत्वावानरेन्द्रस्यधीमतः/उवाचदुन्दुभिर्वाक्यंक्रोधात्संरक्तलोचनः/नत्वंस्त्रीसंनिधौवीरवचनंवक्तुमर्हसि/ममयुद्धंप्रयच्छत्वंततोज्ञास्यामितेबलम्/अथवाधारयिष्यामिक्रोधमद्यनिशामिमाम्/गृह्यतामुदयःस्वैरंकामभोगेषुवानर/योहिमत्तंप्रमत्तंवासुप्तंवारहितंभृशम्/हन्यात्सभ्रूणहालोकेत्वद्विधंमदमोहितम्/सप्रहस्याब्रवीन्मन्दंक्रोधात्तमसुरोत्तमम्/विसृज्यताःस्त्रियःसर्वास्ताराप्रभिऋतिकास्तदा/मत्तोऽयमितिमामंस्थायद्यभीतोऽसिसंयुगे/मदोऽयंसंप्रहारेऽस्मिन्वीरपानंसमर्थ्यताम्/तमेवमुक्त्वासंक्रुद्धोमालामुत्क्षिप्यकाञ्चनीम्/पित्रादत्तांमहेन्द्रेणयुद्धायव्यवतिष्ठत/विषाणयोर्गृहीत्वातंदुन्दुभिंगिरिसंनिभम्/वालीव्यापातयांचक्रेननर्दचमहास्वनम्/युद्धेप्राणहरेतस्मिन्निष्पिष्टोदुन्दुभिस्तदा/श्रोत्राभ्यामथरक्तंतुतस्यसुस्रावपात्यतः/पपातचमहाकायःक्षितौपञ्चत्वमागतः/तंतोलयित्वाबाहुभ्यांगतसत्त्वमचेतनम्/चिक्षेपवेगवान्वालीवेगेनैकेनयोजनम्/तस्यवेगप्रविद्धस्यवक्त्रात्क्षतजबिन्दवः/प्रपेतुर्मारुतोत्क्षिप्तामतङ्गस्याश्रमंप्रति/तान्दृष्ट्वापतितांस्तत्रमुनिःशोणितविप्रुषः/उत्ससर्जमहाशापंक्षेप्तारंवालिनंप्रति/इहतेनाप्रवेष्टव्यंप्रविष्टस्यबधोभवेत्/समहर्षिंसमासाद्ययाचतेस्मकृताञ्जलिः/ततःशापभयाद्भीतऋश्यमूकंमहागिरिम्/प्रवेष्टुंनेच्छतिहरिर्द्रष्टुंवापिनरेश्वर/तस्याप्रवेशंज्ञात्वाहमिदंराममहावनम्/विचरामिसहामात्योविषादेनविवर्जितः/एषोऽस्थिनिचयस्तस्यदुन्दुभेःसंप्रकाशते/वीर्योत्सेकान्निरस्तस्यगिरिकूटनिभोमहान्/इमेचविपुलाःसालाःसप्तशाखावलम्बिनः/यत्रैकंघटतेवालीनिष्पत्रयितुमोजसा/एतदस्यासमंवीर्यंमयारामप्रकाशितम्/कथंतंवालिनंहन्तुंसमरेशक्ष्यसेनृप/यदिभिन्द्याद्भवान्सालानिमांस्त्वेकेषुणाततः/जानीयांत्वांमहाबाहोसमर्थंवालिनोवधे/तस्यतद्वचनंश्रुत्वासुग्रीवस्यमहात्मनः/राघवोदुन्दुभेःकायंपादाङ्गुष्ठेनलीलया/तोलयित्वामहाबाहुश्चिक्षेपदशयोजनम्/क्षिप्तंदृष्ट्वाततःकायंसुग्रीवःपुनरब्रवीत्/लक्ष्मणस्याग्रतोराममिदंवचनमर्थवत्/आर्द्रःसमांसप्रत्यग्रःक्षिप्तःकायःपुरासखे/लघुःसंप्रतिनिर्मांसस्तृणभूतश्चराघव/नात्रशक्यंबलंज्ञातुंतववातस्यवाधिकम्/एतच्चवचनंश्रुत्वासुग्रीवेणसुभाषितम्/प्रत्ययार्थंमहातेजारामोजग्राहकार्मुकम्/सगृहीत्वाधनुर्घोरंशरमेकंचमानदः/सालानुद्दिश्यचिक्षेपज्यास्वनैःपूरयन्दिशः/सविसृष्टोबलवताबाणःस्वर्णपरिष्कृतः/भित्त्वासालान्गिरिप्रस्थेसप्तभूमिंविवेशह/प्रविष्टस्तुमुहूर्तेनरसांभित्त्वामहाजवः/निष्पत्यचपुनस्तूर्णंस्वतूणींप्रविवेशह/तान्दृष्ट्वासप्तनिर्भिन्नान्सालान्वानरपुंगवः/रामस्यशरवेगेनविस्मयंपरमंगतः/समूर्ध्नान्यपतद्भूमौप्रलम्बीकृतभूषणः/सुग्रीवःपरमप्रीतोराघवायकृताञ्जलिः/इदंचोवाचधर्मज्ञंकर्मणातेनहर्षितः/रामंसर्वास्त्रविदुषांश्रेष्ठंशूरमवस्थितम्/सेन्द्रानपिसुरान्सर्वांस्त्वंबाणैःपुरुषर्षभ/समर्थःसमरेहन्तुंकिंपुनर्वालिनंप्रभो/येनसप्तमहासालागिरिर्भूमिश्चदारिताः/बाणेनैकेनकाकुत्स्थस्थातातेकोरणाग्रतः/अद्यमेविगतःशोकःप्रीतिरद्यपरामम/सुहृदंत्वांसमासाद्यमहेन्द्रवरुणोपमम्/तमद्यैवप्रियार्थंमेवैरिणंभ्रातृरूपिणम्/वालिनंजहिकाकुत्स्थमयाबद्धोऽयमञ्जलिः/ततोरामःपरिष्वज्यसुग्रीवंप्रियदर्शनम्/प्रत्युवाचमहाप्राज्ञोलक्ष्मणानुमतंवचः/अस्माद्गच्छामकिष्किन्धांक्षिप्रंगच्छत्वमग्रतः/गत्वाचाह्वयसुग्रीववालिनंभ्रातृगन्धिनम्/सर्वेतेत्वरितंगत्वाकिष्किन्धांवालिनःपुरीम्/वृक्षैरात्मानमावृत्यव्यतिष्ठन्गहनेवने/सुग्रीवोव्यनदद्घोरंवालिनोह्वानकारणात्/गाढंपरिहितोवेगान्नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम्/तंश्रुत्वानिनदंभ्रातुःक्रुद्धोवालीमहाबलः/निष्पपातसुसंरब्धोभास्करोऽस्ततटादिव/ततःसुतुमुलंयुद्धंवालिसुग्रीवयोरभूत्/गगनेग्रहयोर्घोरंबुधाङ्गारकयोरिव/तलैरशनिकल्पैश्चवज्रकल्पैश्चमुष्टिभिः/जघ्नतुःसमरेऽन्योन्यंभ्रातरौक्रोधमूर्छितौ/ततोरामोधनुष्पाणिस्तावुभौसमुदीक्ष्यतु/अन्योन्यसदृशौवीरावुभौदेवाविवाश्विनौ/यन्नावगच्छत्सुग्रीवंवालिनंवापिराघवः/ततोनकृतवान्बुद्धिंमोक्तुमन्तकरंशरम्/एतस्मिन्नन्तरेभग्नःसुग्रीवस्तेनवालिना/अपश्यन्राघवंनाथमृश्यमूकंप्रदुद्रुवे/क्लान्तोरुधिरसिक्ताङ्गःप्रहारैर्जर्जरीकृतः/वालिनाभिद्रुतःक्रोधात्प्रविवेशमहावनम्/तंप्रविष्टंवनंदृष्ट्वावालीशापभयात्ततः/मुक्तोह्यसित्वमित्युक्त्वासनिवृत्तोमहाबलः/राघवोऽपिसहभ्रात्रासहचैवहनूमता/तदेववनमागच्छत्सुग्रीवोयत्रवानरः/तंसमीक्ष्यागतंरामंसुग्रीवःसहलक्ष्मणम्/ह्रीमान्दीनमुवाचेदंवसुधामवलोकयन्/आह्वयस्वेतिमामुक्त्वादर्शयित्वाचविक्रमम्/वैरिणाघातयित्वाचकिमिदानींत्वयाकृतम्/तामेववेलांवक्तव्यंत्वयाराघवतत्त्वतः/वालिनंननिहन्मीतिततोनाहमितोव्रजे/तस्यचैवंब्रुवाणस्यसुग्रीवस्यमहात्मनः/करुणंदीनयावाचाराघवःपुनरब्रवीत्/सुग्रीवश्रूयतांतातःक्रोधश्चव्यपनीयताम्/कारणंयेनबाणोऽयंनमयासविसर्जितः/अलंकारेणवेषेणप्रमाणेनगतेनच/त्वंचसुग्रीववालीचसदृशौस्थःपरस्परम्/स्वरेणवर्चसाचैवप्रेक्षितेनचवानर/विक्रमेणचवाक्यैश्चव्यक्तिंवांनोपलक्षये/ततोऽहंरूपसादृश्यान्मोहितोवानरोत्तम/नोत्सृजामिमहावेगंशरंशत्रुनिबर्हणम्/एतन्मुहूर्तेतुमयापश्यवालिनमाहवे/निरस्तमिषुणैकेनवेष्टमानंमहीतले/अभिज्ञानंकुरुष्वत्वमात्मनोवानरेश्वर/येनत्वामभिजानीयांद्वन्द्वयुद्धमुपागतम्/गजपुष्पीमिमांफुल्लामुत्पाट्यशुभलक्षणाम्/कुरुलक्ष्मणकण्ठेऽस्यसुग्रीवस्यमहात्मनः/ततोगिरितटेजातामुत्पाट्यकुसुमायुताम्/लक्ष्मणोगजपुष्पींतांतस्यकण्ठेव्यसर्जयत्/सतथाशुशुभेश्रीमांल्लतयाकण्ठसक्तया/मालयेवबलाकानांससंध्यइवतोयदः/विभ्राजमानोवपुषारामवाक्यसमाहितः/जगामसहरामेणकिष्किन्धांवालिपालिताम्/ऋश्यमूकात्सधर्मात्माकिष्किन्धांलक्ष्मणाग्रजः/जगामसहसुग्रीवोवालिविक्रमपालिताम्/समुद्यम्यमहच्चापंरामःकाञ्चनभूषितम्/शरांश्चादित्यसंकाशान्गृहीत्वारणसाधकान्/अग्रतस्तुययौतस्यराघवस्यमहात्मनः/सुग्रीवःसंहतग्रीवोलक्ष्मणश्चमहाबलः/पृष्ठतोहनुमान्वीरोनलोनीलश्चवानरः/तारश्चैवमहातेजाहरियूथपयूथपाः/तेवीक्षमाणावृक्षांश्चपुष्पभारावलम्बिनः/प्रसन्नाम्बुवहाश्चैवसरितःसागरंगमाः/कन्दराणिचशैलांश्चनिर्झराणिगुहास्तथा/शिखराणिचमुख्यानिदरीश्चप्रियदर्शनाः/वैदूर्यविमलैःपर्णैःपद्मैश्चाकाशकुड्मलैः/शोभितान्सजलान्मार्गेतटाकांश्चव्यलोकयन्/कारण्डैःसारसैर्हंसैर्वञ्जूलैर्जलकुक्कुटैः/चक्रवाकैस्तथाचान्यैःशकुनैःप्रतिनादितान्/मृदुशष्पाङ्कुराहारान्निर्भयान्वनगोचरान्/चरतःसर्वतोऽपश्यन्स्थलीषुहरिणान्स्थितान्/तटाकवैरिणश्चापिशुक्लदन्तविभूषितान्/घोरानेकचरान्वन्यान्द्विरदान्कूलघातिनः/वनेवनचरांश्चान्यान्खेचरांश्चविहंगमान्/पश्यन्तस्त्वरिताजग्मुःसुग्रीववशवर्तिनः/तेषांतुगच्छतांतत्रत्वरितंरघुनन्दनः/द्रुमषण्डंवनंदृष्ट्वारामःसुग्रीवमब्रवीत्/एषमेघइवाकाशेवृक्षषण्डःप्रकाशते/मेघसंघातविपुलःपर्यन्तकदलीवृतः/किमेतज्ज्ञातुमिच्छामिसखेकौतूहलंमम/कौतूहलापनयनंकर्तुमिच्छाम्यहंत्वया/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराघवस्यमहात्मनः/गच्छन्नेवाचचक्षेऽथसुग्रीवस्तन्महद्वनम्/एतद्राघवविस्तीर्णमाश्रमंश्रमनाशनम्/उद्यानवनसंपन्नंस्वादुमूलफलोदकम्/अत्रसप्तजनानाममुनयःसंशितव्रताः/सप्तैवासन्नधःशीर्षानियतंजलशायिनः/सप्तरात्रकृताहारावायुनावनवासिनः/दिवंवर्षशतैर्याताःसप्तभिःसकलेवराः/तेषामेवंप्रभावेनद्रुमप्राकारसंवृतम्/आश्रमंसुदुराधर्षमपिसेन्द्रैःसुरासुरैः/पक्षिणोवर्जयन्त्येतत्तथान्येवनचारिणः/विशन्तिमोहाद्येऽप्यत्रनिवर्तन्तेनतेपुनः/विभूषणरवाश्चात्रश्रूयन्तेसकलाक्षराः/तूर्यगीतस्वनाश्चापिगन्धोदिव्यश्चराघव/त्रेताग्नयोऽपिदीप्यन्तेधूमोह्येषप्रदृश्यते/वेष्टयन्निववृक्षाग्रान्कपोताङ्गारुणोघनः/कुरुप्रणामंधर्मात्मंस्तान्समुद्दिश्यराघवः/लक्ष्मणेनसहभ्रात्राप्रयतःसंयताञ्जलिः/प्रणमन्तिहियेतेषामृषीणांभावितात्मनाम्/नतेषामशुभंकिंचिच्छरीरेरामदृश्यते/ततोरामःसहभ्रात्रालक्ष्मणेनकृताञ्जलिः/समुद्दिश्यमहात्मानस्तानृषीनभ्यवादयत्/अभिवाद्यचधर्मात्मारामोभ्राताचलक्ष्मणः/सुग्रीवोवानराश्चैवजग्मुःसंहृष्टमानसाः/तेगत्वादूरमध्वानंतस्मात्सप्तजनाश्रमात्/ददृशुस्तांदुराधर्षांकिष्किन्धांवालिपालिताम्/सर्वेतेत्वरितंगत्वाकिष्किन्धांवालिपालिताम्/वृक्षैरात्मानमावृत्यव्यतिष्ठन्गहनेवने/विचार्यसर्वतोदृष्टिंकाननेकाननप्रियः/सुग्रीवोविपुलग्रीवःक्रोधमाहारयद्भृशम्/ततःसनिनदंघोरंकृत्वायुद्धायचाह्वयत्/परिवारैःपरिवृतोनादैर्भिन्दन्निवाम्बरम्/अथबालार्कसदृशोदृप्तसिंहगतिस्तदा/दृष्ट्वारामंक्रियादक्षंसुग्रीवोवाक्यमब्रवीत्/हरिवागुरयाव्याप्तंतप्तकाञ्चनतोरणाम्/प्राप्ताःस्मध्वजयन्त्राढ्यांकिष्किन्धांवालिनःपुरीम्/प्रतिज्ञायात्वयावीरकृतावालिवधेपुरा/सफलांतांकुरुक्षिप्रंलतांकालइवागतः/एवमुक्तस्तुधर्मात्मासुग्रीवेणसराघवः/तमथोवाचसुग्रीवंवचनंशत्रुसूदनः/कृताभिज्ञानचिह्नस्त्वमनयागजसाह्वया/विपरीतइवाकाशेसूर्योनक्षत्रमालया/अद्यवालिसमुत्थंतेभयंवैरंचवानर/एकेनाहंप्रमोक्ष्यामिबाणमोक्षेणसंयुगे/ममदर्शयसुग्रीववैरिणंभ्रातृरूपिणम्/वालीविनिहतोयावद्वनेपांसुषुवेष्टते/यदिदृष्टिपथंप्राप्तोजीवन्सविनिवर्तते/ततोदोषेणमागच्छेत्सद्योगर्हेच्चमाभवान्/प्रत्यक्षंसप्ततेसालामयाबाणेनदारिताः/ततोवेत्सिबलेनाद्यबालिनंनिहतंमया/अनृतंनोक्तपूर्वंमेवीरकृच्छ्रेऽपितिष्ठता/धर्मलोभपरीतेननचवक्ष्येकथंचन/सफलांचकरिष्यामिप्रतिज्ञांजहिसंभ्रमम्/प्रसूतंकलमंक्षेत्रेवर्षेणेवशतक्रतुः/तदाह्वाननिमित्तंत्वंवालिनोहेममालिनः/सुग्रीवकुरुतंशब्दंनिष्पतेद्येनवानरः/जितकाशीजयश्लाघीत्वयाचाधर्षितःपुरात्/निष्पतिष्यत्यसंगेनवालीसप्रियसंयुगः/रिपूणांधर्षणंशूरामर्षयन्तिनसंयुगे/जानन्तस्तुस्वकंवीर्यंस्त्रीसमक्षंविशेषतः/सतुरामवचःश्रुत्वासुग्रीवोहेमपिङ्गलः/ननर्दक्रूरनादेनविनिर्भिन्दन्निवाम्बरम्/तस्यशब्देनवित्रस्तागावोयान्तिहतप्रभाः/राजदोषपरामृष्टाःकुलस्त्रियइवाकुलाः/द्रवन्तिचमृगाःशीघ्रंभग्नाइवरणेहयाः/पतन्तिचखगाभूमौक्षीणपुण्याइवग्रहाः/ततःसजीमूतगणप्रणादो॑नादंव्यमुञ्चत्त्वरयाप्रतीतः/सूर्यात्मजःशौर्यविवृद्धतेजाः॑सरित्पतिर्वानिलचञ्चलोर्मिः/अथतस्यनिनादंतंसुग्रीवस्यमहात्मनः/शुश्रावान्तःपुरगतोवालीभ्रातुरमर्षणः/श्रुत्वातुतस्यनिनदंसर्वभूतप्रकम्पनम्/मदश्चैकपदेनष्टःक्रोधश्चापतितोमहान्/सतुरोषपरीताङ्गोवालीसंध्यातपप्रभः/उपरक्तइवादित्यःसद्योनिष्प्रभतांगतः/वालीदंष्ट्राकरालस्तुक्रोधाद्दीप्ताग्निसंनिभः/भात्युत्पतितपद्माभःसमृणालइवह्रदः/शब्दंदुर्मर्षणंश्रुत्वानिष्पपातततोहरिः/वेगेनचरणन्यासैर्दारयन्निवमेदिनीम्/तंतुतारापरिष्वज्यस्नेहाद्दर्शितसौहृदा/उवाचत्रस्तसंभ्रान्ताहितोदर्कमिदंवचः/साधुक्रोधमिमंवीरनदीवेगमिवागतम्/शयनादुत्थितःकाल्यंत्यजभुक्तामिवस्रजम्/सहसातवनिष्क्रामोममतावन्नरोचते/श्रूयतामभिधास्यामियन्निमित्तंनिवार्यसे/पूर्वमापतितःक्रोधात्सत्वामाह्वयतेयुधि/निष्पत्यचनिरस्तस्तेहन्यमानोदिशोगतः/त्वयातस्यनिरस्तस्यपीडितस्यविशेषतः/इहैत्यपुनराह्वानंशङ्कांजनयतीवमे/दर्पश्चव्यवसायश्चयादृशस्तस्यनर्दतः/निनादस्यचसंरम्भोनैतदल्पंहिकारणम्/नासहायमहंमन्येसुग्रीवंतमिहागतम्/अवष्टब्धसहायश्चयमाश्रित्यैषगर्जति/प्रकृत्यानिपुणश्चैवबुद्धिमांश्चैववानरः/अपरीक्षितवीर्येणसुग्रीवःसहनैष्यति/पूर्वमेवमयावीरश्रुतंकथयतोवचः/अङ्गदस्यकुमारस्यवक्ष्यामित्वाहितंवचः/तवभ्रातुर्हिविख्यातःसहायोरणकर्कशः/रामःपरबलामर्दीयुगान्ताग्निरिवोत्थितः/निवासवृक्षःसाधूनामापन्नानांपरागतिः/आर्तानांसंश्रयश्चैवयशसश्चैकभाजनम्/ज्ञानविज्ञानसंपन्नोनिदेशोनिरतःपितुः/धातूनामिवशैलेन्द्रोगुणानामाकरोमहान्/तत्क्षमंनविरोधस्तेसहतेनमहात्मना/दुर्जयेनाप्रमेयेनरामेणरणकर्मसु/शूरवक्ष्यामितेकिंचिन्नचेच्छाम्यभ्यसूयितुम्/श्रूयतांक्रियतांचैवतववक्ष्यामियद्धितम्/यौवराज्येनसुग्रीवंतूर्णंसाध्वभिषेचय/विग्रहंमाकृथावीरभ्रात्राराजन्बलीयसा/अहंहितेक्षमंमन्येतवरामेणसौहृदम्/सुग्रीवेणचसंप्रीतिंवैरमुत्सृज्यदूरतः/लालनीयोहितेभ्रातायवीयानेषवानरः/तत्रवासन्निहस्थोवासर्वथाबन्धुरेवते/यदितेमत्प्रियंकार्यंयदिचावैषिमांहिताम्/याच्यमानःप्रयत्नेनसाधुवाक्यंकुरुष्वमे/तामेवंब्रुवतींतारांताराधिपनिभाननाम्/वालीनिर्भर्त्सयामासवचनंचेदमब्रवीत्/गर्जतोऽस्यचसंरम्भंभ्रातुःशत्रोर्विशेषतः/मर्षयिष्याम्यहंकेनकारणेनवरानने/अधर्षितानांशूराणांसमरेष्वनिवर्तिनाम्/धर्षणामर्षणंभीरुमरणादतिरिच्यते/सोढुंनचसमर्थोऽहंयुद्धकामस्यसंयुगे/सुग्रीवस्यचसंरम्भंहीनग्रीवस्यगर्जतः/नचकार्योविषादस्तेराघवंप्रतिमत्कृते/धर्मज्ञश्चकृतज्ञश्चकथंपापंकरिष्यति/निवर्तस्वसहस्त्रीभिःकथंभूयोऽनुगच्छसि/सौहृदंदर्शितंतारेमयिभक्तिःकृतात्वया/प्रतियोत्स्याम्यहंगत्वासुग्रीवंजहिसंभ्रमम्/दर्पंचास्यविनेष्यामिनचप्राणैर्विमोक्ष्यते/शापितासिममप्राणैर्निवर्तस्वजयेनच/अहंजित्वानिवर्तिष्येतमलंभ्रातरंरणे/तंतुतारापरिष्वज्यवालिनंप्रियवादिनी/चकाररुदतीमन्दंदक्षिणासाप्रदक्षिणम्/ततःस्वस्त्ययनंकृत्वामन्त्रवद्विजयैषिणी/अन्तःपुरंसहस्त्रीभिःप्रविष्टाशोकमोहिता/प्रविष्टायांतुतारायांसहस्त्रीभिःस्वमालयम्/नगरान्निर्ययौक्रुद्धोमहासर्पइवश्वसन्/सनिःश्वस्यमहावेगोवालीपरमरोषणः/सर्वतश्चारयन्दृष्टिंशत्रुदर्शनकाङ्क्षया/सददर्शततःश्रीमान्सुग्रीवंहेमपिङ्गलम्/सुसंवीतमवष्टब्धंदीप्यमानमिवानलम्/सतंदृष्ट्वामहावीर्यंसुग्रीवंपर्यवस्थितम्/गाढंपरिदधेवासोवालीपरमरोषणः/सवालीगाढसंवीतोमुष्टिमुद्यम्यवीर्यवान्/सुग्रीवमेवाभिमुखोययौयोद्धुंकृतक्षणः/श्लिष्टमुष्टिंसमुद्यम्यसंरब्धतरमागतः/सुग्रीवोऽपिसमुद्दिश्यवालिनंहेममालिनम्/तंवालीक्रोधताम्राक्षःसुग्रीवंरणपण्डितम्/आपतन्तंमहावेगमिदंवचनमब्रवीत्/एषमुष्टिर्मयाबद्धोगाढःसुनिहिताङ्गुलिः/मयावेगविमुक्तस्तेप्राणानादाययास्यति/एवमुक्तस्तुसुग्रीवःक्रुद्धोवालिनमब्रवीत्/तवैवचहरन्प्राणान्मुष्टिःपततुमूर्धनि/ताडितस्तेनसंक्रुद्धःसमभिक्रम्यवेगतः/अभवच्छोणितोद्गारीसोत्पीडइवपर्वतः/सुग्रीवेणतुनिःसंगंसालमुत्पाट्यतेजसा/गात्रेष्वभिहतोवालीवज्रेणेवमहागिरिः/सतुवालीप्रचरितःसालताडनविह्वलः/गुरुभारसमाक्रान्तासागरेनौरिवाभवत्/तौभीमबलविक्रान्तौसुपर्णसमवेगिनौ/प्रवृद्धौघोरवपुषौचन्द्रसूर्याविवाम्बरे/वालिनाभग्नदर्पस्तुसुग्रीवोमन्दविक्रमः/वालिनंप्रतिसामर्षोदर्शयामासलाघवम्/ततोधनुषिसंधायशरमाशीविषोपमम्/राघवेणमहाबाणोवालिवक्षसिपातितः/वेगेनाभिहतोवालीनिपपातमहीतले/अथोक्षितःशोणिततोयविस्रवैः॑सुपुष्पिताशोकइवानिलोद्धतः/विचेतनोवासवसूनुराहवे॑प्रभ्रंशितेन्द्रध्वजवत्क्षितिंगतः/ततःशरेणाभिहतोरामेणरणकर्कशः/पपातसहसावालीनिकृत्तइवपादपः/सभूमौन्यस्तसर्वाङ्गस्तप्तकाञ्चनभूषणः/अपतद्देवराजस्यमुक्तरश्मिरिवध्वजः/तस्मिन्निपतितेभूमौहर्यृषाणांगणेश्वरे/नष्टचन्द्रमिवव्योमनव्यराजतभूतलम्/भूमौनिपतितस्यापितस्यदेहंमहात्मनः/नश्रीर्जहातिनप्राणानतेजोनपराक्रमः/शक्रदत्तावरामालाकाञ्चनीरत्नभूषिता/दधारहरिमुख्यस्यप्राणांस्तेजःश्रियंचसा/सतयामालयावीरोहैमयाहरियूथपः/संध्यानुगतपर्यन्तःपयोधरइवाभवत्/तस्यमालाचदेहश्चमर्मघातीचयःशरः/त्रिधेवरचितालक्ष्मीःपतितस्यापिशोभते/तदस्त्रंतस्यवीरस्यस्वर्गमार्गप्रभावनम्/रामबाणासनक्षिप्तमावहत्परमांगतिम्/तंतथापतितंसंख्येगतार्चिषमिवानलम्/ययातिमिवपुण्यान्तेदेवलोकात्परिच्युतम्/आदित्यमिवकालेनयुगान्तेभुविपातितम्/महेन्द्रमिवदुर्धर्षंमहेन्द्रमिवदुःसहम्/महेन्द्रपुत्रंपतितंवालिनंहेममालिनम्/सिंहोरस्कंमहाबाहुंदीप्तास्यंहरिलोचनम्/लक्ष्मणानुगतोरामोददर्शोपससर्पच/सदृष्ट्वाराघवंवालीलक्ष्मणंचमहाबलम्/अब्रवीत्प्रश्रितंवाक्यंपरुषंधर्मसंहितम्/पराङ्मुखवधंकृत्वाकोनुप्राप्तस्त्वयागुणः/यदहंयुद्धसंरब्धस्त्वत्कृतेनिधनंगतः/कुलीनःसत्त्वसंपन्नस्तेजस्वीचरितव्रतः/रामःकरुणवेदीचप्रजानांचहितेरतः/सानुक्रोशोमहोत्साहःसमयज्ञोदृढव्रतः/इतितेसर्वभूतानिकथयन्तियशोभुवि/तान्गुणान्संप्रधार्याहमग्र्यंचाभिजनंतव/तारयाप्रतिषिद्धःसन्सुग्रीवेणसमागतः/नमामन्येनसंरब्धंप्रमत्तंवेद्धुमर्हसि/इतिमेबुद्धिरुत्पन्नाबभूवादर्शनेतव/नत्वांविनिहतात्मानंधर्मध्वजमधार्मिकम्/जानेपापसमाचारंतृणैःकूपमिवावृतम्/सतांवेषधरंपापंप्रच्छन्नमिवपावकम्/नाहंत्वामभिजानानिधर्मच्छद्माभिसंवृतम्/विषयेवापुरेवातेयदानापकरोम्यहम्/नचत्वांप्रतिजानेऽहंकस्मात्त्वंहंस्यकिल्बिषम्/फलमूलाशनंनित्यंवानरंवनगोचरम्/मामिहाप्रतियुध्यन्तमन्येनचसमागतम्/त्वंनराधिपतेःपुत्रःप्रतीतःप्रियदर्शनः/लिङ्गमप्यस्तितेराजन्दृश्यतेधर्मसंहितम्/कःक्षत्रियकुलेजातःश्रुतवान्नष्टसंशयः/धर्मलिङ्गप्रतिच्छन्नःक्रूरंकर्मसमाचरेत्/रामराजकुलेजातोधर्मवानितिविश्रुतः/अभव्योभव्यरूपेणकिमर्थंपरिधावसि/सामदानंक्षमाधर्मःसत्यंधृतिपराक्रमौ/पार्थिवानांगुणाराजन्दण्डश्चाप्यपकारिषु/वयंवनचराराममृगामूलफलाशनाः/एषाप्रकृतिरस्माकंपुरुषस्त्वंनरेश्वरः/भूमिर्हिरण्यंरूप्यंचनिग्रहेकारणानिच/तत्रकस्तेवनेलोभोमदीयेषुफलेषुवा/नयश्चविनयश्चोभौनिग्रहानुग्रहावपि/राजवृत्तिरसंकीर्णाननृपाःकामवृत्तयः/त्वंतुकामप्रधानश्चकोपनश्चानवस्थितः/राजवृत्तैश्चसंकीर्णःशरासनपरायणः/नतेऽस्त्यपचितिर्धर्मेनार्थेबुद्धिरवस्थिता/इन्द्रियैःकामवृत्तःसन्कृष्यसेमनुजेश्वर/हत्वाबाणेनकाकुत्स्थमामिहानपराधिनम्/किंवक्ष्यसिसतांमध्येकर्मकृत्वाजुगुप्सितम्/राजहाब्रह्महागोघ्नश्चोरःप्राणिवधेरतः/नास्तिकःपरिवेत्ताचसर्वेनिरयगामिनः/अधार्यंचर्ममेसद्भीरोमाण्यस्थिचवर्जितम्/अभक्ष्याणिचमांसानित्वद्विधैर्धर्मचारिभिः/पञ्चपञ्चनखाभक्ष्याब्रह्मक्षत्रेणराघव/शल्यकःश्वाविधोगोधाशशःकूर्मश्चपञ्चमः/चर्मचास्थिचमेराजन्नस्पृशन्तिमनीषिणः/अभक्ष्याणिचमांसानिसोऽहंपञ्चनखोहतः/त्वयानाथेनकाकुत्स्थनसनाथावसुंधरा/प्रमदाशीलसंपन्नाधूर्तेनपतितायथा/शठोनैकृतिकःक्षुद्रोमिथ्याप्रश्रितमानसः/कथंदशरथेनत्वंजातःपापोमहात्मना/छिन्नचारित्र्यकक्ष्येणसतांधर्मातिवर्तिना/त्यक्तधर्माङ्कुशेनाहंनिहतोरामहस्तिना/दृश्यमानस्तुयुध्येथामयायुधिनृपात्मज/अद्यवैवस्वतंदेवंपश्येस्त्वंनिहतोमया/त्वयादृश्येनतुरणेनिहतोऽहंदुरासदः/प्रसुप्तःपन्नगेनेवनरःपानवशंगतः/सुग्रीवप्रियकामेनयदहंनिहतस्त्वया/कण्ठेबद्ध्वाप्रदद्यांतेऽनिहतंरावणंरणे/न्यस्तांसागरतोयेवापातालेवापिमैथिलीम्/जानयेयंतवादेशाच्छ्वेतामश्वतरीमिव/युक्तंयत्प्रप्नुयाद्राज्यंसुग्रीवःस्वर्गतेमयि/अयुक्तंयदधर्मेणत्वयाहंनिहतोरणे/काममेवंविधंलोकःकालेनविनियुज्यते/क्षमंचेद्भवताप्राप्तमुत्तरंसाधुचिन्त्यताम्/इत्येवमुक्त्वापरिशुष्कवक्त्रः॑शराभिघाताद्व्यथितोमहात्मा/समीक्ष्यरामंरविसंनिकाशं॑तूष्णींबभूवामरराजसूनुः/इत्युक्तःप्रश्रितंवाक्यंधर्मार्थसहितंहितम्/परुषंवालिनारामोनिहतेनविचेतसा/तंनिष्प्रभमिवादित्यंमुक्ततोयमिवाम्बुदम्/उक्तवाक्यंहरिश्रेष्ठमुपशान्तमिवानलम्/धर्मार्थगुणसंपन्नंहरीश्वरमनुत्तमम्/अधिक्षिप्तस्तदारामःपश्चाद्वालिनमब्रवीत्/धर्ममर्थंचकामंचसमयंचापिलौकिकम्/अविज्ञायकथंबाल्यान्मामिहाद्यविगर्हसे/अपृष्ट्वाबुद्धिसंपन्नान्वृद्धानाचार्यसंमतान्/सौम्यवानरचापल्यात्त्वंमांवक्तुमिहेच्छसि/इक्ष्वाकूणामियंभूमिःसशैलवनकानना/मृगपक्षिमनुष्याणांनिग्रहानुग्रहावपि/तांपालयतिधर्मात्माभरतःसत्यवागृजुः/धर्मकामार्थतत्त्वज्ञोनिग्रहानुग्रहेरतः/नयश्चविनयश्चोभौयस्मिन्सत्यंचसुस्थितम्/विक्रमश्चयथादृष्टःसराजादेशकालवित्/तस्यधर्मकृतादेशावयमन्येचपार्थिवः/चरामोवसुधांकृत्स्नांधर्मसंतानमिच्छवः/तस्मिन्नृपतिशार्दूलभरतेधर्मवत्सले/पालयत्यखिलांभूमिंकश्चरेद्धर्मनिग्रहम्/तेवयंमार्गविभ्रष्टंस्वधर्मेपरमेस्थिताः/भरताज्ञांपुरस्कृत्यनिगृह्णीमोयथाविधि/त्वंतुसंक्लिष्टधर्माचकर्मणाचविगर्हितः/कामतन्त्रप्रधानश्चनस्थितोराजवर्त्मनि/ज्येष्ठोभ्रातापिताचैवयश्चविद्यांप्रयच्छति/त्रयस्तेपितरोज्ञेयाधर्मेचपथिवर्तिनः/यवीयानात्मनःपुत्रःशिष्यश्चापिगुणोदितः/पुत्रवत्तेत्रयश्चिन्त्याधर्मश्चेदत्रकारणम्/सूक्ष्मःपरमदुर्ज्ञेयःसतांधर्मःप्लवंगम/हृदिस्थःसर्वभूतानामात्मावेदशुभाशुभम्/चपलश्चपलैःसार्धंवानरैरकृतात्मभिः/जात्यन्धइवजात्यन्धैर्मन्त्रयन्द्रक्ष्यसेनुकिम्/अहंतुव्यक्ततामस्यवचनस्यब्रवीमिते/नहिमांकेवलंरोषात्त्वंविगर्हितुमर्हसि/तदेतत्कारणंपश्ययदर्थंत्वंमयाहतः/भ्रातुर्वर्तसिभार्यायांत्यक्त्वाधर्मंसनातनम्/अस्यत्वंधरमाणस्यसुग्रीवस्यमहात्मनः/रुमायांवर्तसेकामात्स्नुषायांपापकर्मकृत्/तद्व्यतीतस्यतेधर्मात्कामवृत्तस्यवानर/भ्रातृभार्याभिमर्शेऽस्मिन्दण्डोऽयंप्रतिपादितः/नहिधर्मविरुद्धस्यलोकवृत्तादपेयुषः/दण्डादन्यत्रपश्यामिनिग्रहंहरियूथप/औरसींभगिनींवापिभार्यांवाप्यनुजस्ययः/प्रचरेतनरःकामात्तस्यदण्डोवधःस्मृतः/भरतस्तुमहीपालोवयंत्वादेशवर्तिनः/त्वंचधर्मादतिक्रान्तःकथंशक्यमुपेक्षितुम्/गुरुधर्मव्यतिक्रान्तंप्राज्ञोधर्मेणपालयन्/भरतःकामवृत्तानांनिग्रहेपर्यवस्थितः/वयंतुभरतादेशंविधिंकृत्वाहरीश्वर/त्वद्विधान्भिन्नमर्यादान्नियन्तुंपर्यवस्थिताः/सुग्रीवेणचमेसख्यंलक्ष्मणेनयथातथा/दारराज्यनिमित्तंचनिःश्रेयसिरतःसमे/प्रतिज्ञाचमयादत्तातदावानरसंनिधौ/प्रतिज्ञाचकथंशक्यामद्विधेनानवेक्षितुम्/तदेभिःकारणैःसर्वैर्महद्भिर्धर्मसंहितैः/शासनंतवयद्युक्तंतद्भवाननुमन्यताम्/सर्वथाधर्मइत्येवद्रष्टव्यस्तवनिग्रहः/वयस्यस्योपकर्तव्यंधर्ममेवानुपश्यता/राजभिर्धृतदण्डास्तुकृत्वापापानिमानवाः/निर्मलाःस्वर्गमायान्तिसन्तःसुकृतिनोयथा/आर्येणमममान्धात्राव्यसनंघोरमीप्सितम्/श्रमणेनकृतेपापेयथापापंकृतंत्वया/अन्यैरपिकृतंपापंप्रमत्तैर्वसुधाधिपैः/प्रायश्चित्तंचकुर्वन्तितेनतच्छाम्यतेरजः/तदलंपरितापेनधर्मतःपरिकल्पितः/वधोवानरशार्दूलनवयंस्ववशेस्थिताः/वागुराभिश्चपाशैश्चकूटैश्चविविधैर्नराः/प्रतिच्छन्नाश्चदृश्याश्चगृह्णन्तिसुबहून्मृगान्/प्रधावितान्वावित्रस्तान्विस्रब्धानतिविष्ठितान्/प्रमत्तानप्रमत्तान्वानरामांसार्थिनोभृशम्/विध्यन्तिविमुखांश्चापिनचदोषोऽत्रविद्यते/यान्तिराजर्षयश्चात्रमृगयांधर्मकोविदाः/तस्मात्त्वंनिहतोयुद्धेमयाबाणेनवानर/अयुध्यन्प्रतियुध्यन्वायस्माच्छाखामृगोह्यसि/दुर्लभस्यचधर्मस्यजीवितस्यशुभस्यच/राजानोवानरश्रेष्ठप्रदातारोनसंशयः/तान्नहिंस्यान्नचाक्रोशेन्नाक्षिपेन्नाप्रियंवदेत्/देवामानुषरूपेणचरन्त्येतेमहीतले/त्वंतुधर्ममविज्ञायकेवलंरोषमास्थितः/प्रदूषयसिमांधर्मेपितृपैतामहेस्थितम्/एवमुक्तस्तुरामेणवालीप्रव्यथितोभृशम्/प्रत्युवाचततोरामंप्राञ्जलिर्वानरेश्वरः/यत्त्वमात्थनरश्रेष्ठतदेवंनात्रसंशयः/प्रतिवक्तुंप्रकृष्टेहिनापकृष्टस्तुशक्नुयात्/यदयुक्तंमयापूर्वंप्रमादाद्वाक्यमप्रियम्/तत्रापिखलुमेदोषंकर्तुंनार्हसिराघव/त्वंहिदृष्टार्थतत्त्वज्ञःप्रजानांचहितेरतः/कार्यकारणसिद्धौतेप्रसन्नाबुद्धिरव्यया/मामप्यवगतंधर्माद्व्यतिक्रान्तपुरस्कृतम्/धर्मसंहितयावाचाधर्मज्ञपरिपालय/बाष्पसंरुद्धकण्ठस्तुवालीसार्तरवःशनैः/उवाचरामंसंप्रेक्ष्यपङ्कलग्नइवद्विपः/नत्वात्मानमहंशोचेनतारांनापिबान्धवान्/यथापुत्रंगुणश्रेष्ठमङ्गदंकनकाङ्गदम्/सममादर्शनाद्दीनोबाल्यात्प्रभृतिलालितः/तटाकइवपीताम्बुरुपशोषंगमिष्यति/सुग्रीवेचाङ्गदेचैवविधत्स्वमतिमुत्तमाम्/त्वंहिशास्ताचगोप्ताचकार्याकार्यविधौस्थितः/यातेनरपतेवृत्तिर्भरतेलक्ष्मणेचया/सुग्रीवेचाङ्गदेराजंस्तांचिन्तयितुमर्हसि/मद्दोषकृतदोषांतांयथातारांतपस्विनीम्/सुग्रीवोनावमन्येततथावस्थातुमर्हसि/त्वयाह्यनुगृहीतेनशक्यंराज्यमुपासितुम्/त्वद्वशेवर्तमानेनतवचित्तानुवर्तिना/सतमाश्वासयद्रामोवालिनंव्यक्तदर्शनम्/नवयंभवताचिन्त्यानाप्यात्माहरिसत्तम/वयंभवद्विशेषेणधर्मतःकृतनिश्चयाः/दण्ड्येयःपातयेद्दण्डंदण्ड्योयश्चापिदण्ड्यते/कार्यकारणसिद्धार्थावुभौतौनावसीदतः/तद्भवान्दण्डसंयोगादस्माद्विगतकल्मषः/गतःस्वांप्रकृतिंधर्म्यांधर्मदृष्ट्तेनवर्त्मना/सतस्यवाक्यंमधुरंमहात्मनः॑समाहितंधर्मपथानुवर्तिनः/निशम्यरामस्यरणावमर्दिनो॑वचःसुयुक्तंनिजगादवानरः/शराभितप्तेनविचेतसामया॑प्रदूषितस्त्वंयदजानताप्रभो/इदंमहेन्द्रोपमभीमविक्रम॑प्रसादितस्त्वंक्षममेमहीश्वर/सवानरमहाराजःशयानःशरविक्षतः/प्रत्युक्तोहेतुमद्वाक्यैर्नोत्तरंप्रत्यपद्यत/अश्मभिःपरिभिन्नाङ्गःपादपैराहतोभृशम्/रामबाणेनचाक्रान्तोजीवितान्तेमुमोहसः/तंभार्याबाणमोक्षेणरामदत्तेनसंयुगे/हतंप्लवगशार्दूलंताराशुश्राववालिनम्/सासपुत्राप्रियंश्रुत्वावधंभर्तुःसुदारुणम्/निष्पपातभृशंत्रस्ताविविधाद्गिरिगह्वरात्/येत्वङ्गदपरीवारावानराहिमहाबलाः/तेसकार्मुकमालोक्यरामंत्रस्ताःप्रदुद्रुवुः/साददर्शततस्त्रस्तान्हरीनापततोद्रुतम्/यूथादिवपरिभ्रष्टान्मृगान्निहतयूथपान्/तानुवाचसमासाद्यदुःखितान्दुःखितासती/रामवित्रासितान्सर्वाननुबद्धानिवेषुभिः/वानराराजसिंहस्ययस्ययूयंपुरःसराः/तंविहायसुवित्रस्ताःकस्माद्द्रवतदुर्गताः/राज्यहेतोःसचेद्भ्राताभ्रातारौद्रेणपातितः/रामेणप्रसृतैर्दूरान्मार्गणैर्दूरपातिभिः/कपिपत्न्यावचःश्रुत्वाकपयःकामरूपिणः/प्राप्तकालमविश्लिष्टमूचुर्वचनमङ्गनाम्/जीवपुत्रेनिवर्तस्यपुत्रंरक्षस्वचान्दगम्/अन्तकोरामरूपेणहत्वानयतिवालिनम्/क्षिप्तान्वृक्षान्समाविध्यविपुलाश्चशिलास्तथा/वालीवज्रसमैर्बाणैर्वज्रेणेवनिपातितः/अभिद्रुतमिदंसर्वंविद्रुतंप्रसृतंबलम्/अस्मिन्प्लवगशार्दूलेहतेशक्रसमप्रभे/रक्ष्यतांनगरंशूरैरङ्गदश्चाभिषिच्यताम्/पदस्थंवालिनःपुत्रंभजिष्यन्तिप्लवंगमाः/अथवारुचिरंस्थानमिहतेरुचिरानने/आविशन्तिहिदुर्गाणिक्षिप्रमद्यैववानराः/अभार्याःसहभार्याश्चसन्त्यत्रवनचारिणः/लुब्धेभ्योविप्रयुक्तेभ्यःस्वेभ्योनस्तुमुलंभयम्/अल्पान्तरगतानांतुश्रुत्वावचनमङ्गना/आत्मनःप्रतिरूपंसाबभाषेचारुहासिनी/पुत्रेणममकिंकार्यंकिंराज्येनकिमात्मना/कपिसिंहेमहाभागेतस्मिन्भर्तरिनश्यति/पादमूलंगमिष्यामितस्यैवाहंमहात्मनः/योऽसौरामप्रयुक्तेनशरेणविनिपातितः/एवमुक्त्वाप्रदुद्रावरुदतीशोककर्शिता/शिरश्चोरश्चबाहुभ्यांदुःखेनसमभिघ्नती/आव्रजन्तीददर्शाथपतिंनिपतितंभुवि/हन्तारंदानवेन्द्राणांसमरेष्वनिवर्तिनाम्/क्षेप्तारंपर्वतेन्द्राणांवज्राणामिववासवम्/महावातसमाविष्टंमहामेघौघनिःस्वनम्/शक्रतुल्यपराक्रान्तंवृष्ट्वेवोपरतंघनम्/नर्दन्तंनर्दतांभीमंशूरंशूरेणपातितम्/शार्दूलेनामिषस्यार्थेमृगराजंयथाहतम्/अर्चितंसर्वलोकस्यसपताकंसवेदिकम्/नागहेतोःसुपर्णेनचैत्यमुन्मथितंयथा/अवष्टभ्यावतिष्ठन्तंददर्शधनुरूर्जितम्/रामंरामानुजंचैवभर्तुश्चैवानुजंशुभा/तानतीत्यसमासाद्यभर्तारंनिहतंरणे/समीक्ष्यव्यथिताभूमौसंभ्रान्तानिपपातह/सुप्तेवपुनरुत्थायआर्यपुत्रेतिक्रोशती/रुरोदसापतिंदृष्ट्वासंदितंमृत्युदामभिः/तामवेक्ष्यतुसुग्रीवःक्रोशन्तींकुररीमिव/विषादमगमत्कष्टंदृष्ट्वाचाङ्गदमागतम्/रामचापविसृष्टेनशरेणान्तकरेणतम्/दृष्ट्वाविनिहतंभूमौताराताराधिपानना/सासमासाद्यभर्तारंपर्यष्वजतभामिनी/इषुणाभिहतंदृष्ट्वावालिनंकुञ्जरोपमम्/वानरेन्द्रंमहेन्द्राभंशोकसंतप्तमानसा/तारातरुमिवोन्मूलंपर्यदेवयदातुरा/रणेदारुणविक्रान्तप्रवीरप्लवतांवर/किंदीनामपुरोभागामद्यत्वंनाभिभाषसे/उत्तिष्ठहरिशार्दूलभजस्वशयनोत्तमम्/नैवंविधाःशेरतेहिभूमौनृपतिसत्तमाः/अतीवखलुतेकान्तावसुधावसुधाधिप/गतासुरपियांगात्रैर्मांविहायनिषेवसे/व्यक्तमन्यात्वयावीरधर्मतःसंप्रवर्तता/किष्किन्धेवपुरीरम्यास्वर्गमार्गेविनिर्मिता/यान्यस्माभिस्त्वयासार्धंवनेषुमधुगन्धिषु/विहृतानित्वयाकालेतेषामुपरमःकृतः/निरानन्दानिराशाहंनिमग्नाशोकसागरे/त्वयिपञ्चत्वमापन्नेमहायूथपयूथपे/हृदयंसुस्थिरंमह्यंदृष्ट्वाविनिहतंभुवि/यन्नशोकाभिसंतप्तंस्फुटतेऽद्यसहस्रधा/सुग्रीवस्यत्वयाभार्याहृतासचविवासितः/यत्तत्तस्यत्वयाव्युष्टिःप्राप्तेयंप्लवगाधिप/निःश्रेयसपरामोहात्त्वयाचाहंविगर्हिता/यैषाब्रुवंहितंवाक्यंवानरेन्द्रहितैषिणी/कालोनिःसंशयोनूनंजीवितान्तकरस्तव/बलाद्येनावपन्नोऽसिसुग्रीवस्यावशोवशम्/वैधव्यंशोकसंतापंकृपणंकृपणासती/अदुःखोपचितापूर्वंवर्तयिष्याम्यनाथवत्/लालितश्चाङ्गदोवीरःसुकुमारःसुखोचितः/वत्स्यतेकामवस्थांमेपितृव्येक्रोधमूर्छिते/कुरुष्वपितरंपुत्रसुदृष्टंधर्मवत्सलम्/दुर्लभंदर्शनंत्वस्यतववत्सभविष्यति/समाश्वासयपुत्रंत्वंसंदेशंसंदिशस्वच/मूर्ध्निचैनंसमाघ्रायप्रवासंप्रस्थितोह्यसि/रामेणहिमहत्कर्मकृतंत्वामभिनिघ्नता/आनृण्यंतुगतंतस्यसुग्रीवस्यप्रतिश्रवे/सकामोभवसुग्रीवरुमांत्वंप्रतिपत्स्यसे/भुङ्क्ष्वराज्यमनुद्विग्नःशस्तोभ्रातारिपुस्तव/किंमामेवंविलपतींप्रेंणात्वंनाभिभाषसे/इमाःपश्यवराबह्वीर्भार्यास्तेवानरेश्वर/तस्याविलपितंश्रुत्वावानर्यःसर्वतश्चताः/परिगृह्याङ्गदंदीनंदुःखार्ताःपरिचुक्रुशुः/किमङ्गदंसाङ्गदवीरबाहो॑विहाययास्यद्यचिरप्रवासं/नयुक्तमेवंगुणसंनिकृष्टं॑विहायपुत्रंप्रियपुत्रगन्तुम्/किमप्रियंतेप्रियचारुवेष॑कृतंमयानाथसुतेनवाते/सहायिनीमद्यविहायवीर॑यमक्षयंगच्छसिदुर्विनीतम्/यद्यप्रियंकिंचिदसंप्रधार्य॑कृतंमयास्यात्तवदीर्घबाहो/क्षमस्वमेतद्धरिवंशनाथ॑व्रजामिमूर्ध्नातववीरपादौ/तथातुताराकरुणंरुदन्ती॑भर्तुःसमीपेसहवानरीभिः/व्यवस्यतप्रायमनिन्द्यवर्णा॑उपोपवेष्टुंभुवियत्रवाली/ततोनिपतितांतारांच्युतांतारामिवाम्बरात्/शनैराश्वासयामासहनूमान्हरियूथपः/गुणदोषकृतंजन्तुःस्वकर्मफलहेतुकम्/अव्यग्रस्तदवाप्नोतिसर्वंप्रेत्यशुभाशुभम्/शोच्याशोचसिकंशोच्यंदीनंदीनानुकम्पसे/कश्चकस्यानुशोच्योऽस्तिदेहेऽस्मिन्बुद्बुदोपमे/अङ्गदस्तुकुमारोऽयंद्रष्टव्योजीवपुत्रया/आयत्याचविधेयानिसमर्थान्यस्यचिन्तय/जानास्यनियतामेवंभूतानामागतिंगतिम्/तस्माच्छुभंहिकर्तव्यंपण्डितेनैहलौकिकम्/यस्मिन्हरिसहस्राणिप्रयुतान्यर्बुदानिच/वर्तयन्तिकृतांशानिसोऽयंदिष्टान्तमागतः/यदयंन्यायदृष्टार्थःसामदानक्षमापरः/गतोधर्मजितांभूमिंनैनंशोचितुमर्हसि/सर्वेचहरिशार्दूलपुत्रश्चायंतवाङ्गदः/हर्यृष्कपतिराज्यंचत्वत्सनाथमनिन्दिते/ताविमौशोकसंतप्तौशनैःप्रेरयभामिनि/त्वयापरिगृहीतोऽयमङ्गदःशास्तुमेदिनीम्/संततिश्चयथादृष्टाकृत्यंयच्चापिसाम्प्रतम्/राज्ञस्तत्क्रियतांसर्वमेषकालस्यनिश्चयः/संस्कार्योहरिराजस्तुअङ्गदश्चाभिषिच्यताम्/सिंहासनगतंपुत्रंपश्यन्तीशान्तिमेष्यसि/सातस्यवचनंश्रुत्वाभर्तृव्यसनपीडिता/अब्रवीदुत्तरंताराहनूमन्तमवस्थितम्/अङ्गदप्रतिरूपाणांपुत्राणामेकतःशतम्/हतस्याप्यस्यवीरस्यगात्रसंश्लेषणंवरम्/नचाहंहरिराजस्यप्रभवाम्यङ्गदस्यवा/पितृव्यस्तस्यसुग्रीवःसर्वकार्येष्वनन्तरः/नह्येषाबुद्धिरास्थेयाहनूमन्नङ्गदंप्रति/पिताहिबन्धुःपुत्रस्यनमाताहरिसत्तम/नहिममहरिराजसंश्रयात्॑क्षमतरमस्तिपरत्रचेहवा/अभिमुखहतवीरसेवितं॑शयनमिदंममसेवितुंक्षमम्/वीक्षमाणस्तुमन्दासुःसर्वतोमन्दमुच्छ्वसन्/आदावेवतुसुग्रीवंददर्शत्वात्मजाग्रतः/तंप्राप्तविजयंवालीसुग्रीवंप्लवगेश्वरम्/आभाष्यव्यक्तयावाचासस्नेहमिदमब्रवीत्/सुग्रीवदोषेणनमांगन्तुमर्हसिकिल्बिषात्/कृष्यमाणंभविष्येणबुद्धिमोहेनमांबलात्/युगपद्विहितंतातनमन्येसुखमावयोः/सौहार्दंभ्रातृयुक्तंहितदिदंजातमन्यथा/प्रतिपद्यत्वमद्यैवराज्यमेषांवनौकसाम्/मामप्यद्यैवगच्छन्तंविद्धिवैवस्वतक्षयम्/जीवितंचहिराज्यंचश्रियंचविपुलामिमाम्/प्रजहाम्येषवैतूर्णंमहच्चागर्हितंयशः/अस्यांत्वहमवस्थायांवीरवक्ष्यामियद्वचः/यद्यप्यसुकरंराजन्कर्तुमेवतदर्हसि/सुखार्हंसुखसंवृद्धंबालमेनमबालिशम्/बाष्पपूर्णमुखंपश्यभूमौपतितमङ्गदम्/ममप्राणैःप्रियतरंपुत्रंपुत्रमिवौरसं/मयाहीनमहीनार्थंसर्वतःपरिपालय/त्वमप्यस्यहिदाताचपरित्राताचसर्वतः/भयेष्वभयदश्चैवयथाहंप्लवगेश्वर/एषतारात्मजःश्रीमांस्त्वयातुल्यपराक्रमः/रक्षसांतुवधेतेषामग्रतस्तेभविष्यति/अनुरूपाणिकर्माणिविक्रम्यबलवान्रणे/करिष्यत्येषतारेयस्तरस्वीतरुणोऽङ्गदः/सुषेणदुहिताचेयमर्थसूक्ष्मविनिश्चये/औत्पातिकेचविविधेसर्वतःपरिनिष्ठिता/यदेषासाध्वितिब्रूयात्कार्यंतन्मुक्तसंशयम्/नहितारामतंकिंचिदन्यथापरिवर्तते/राघवस्यचतेकार्यंकर्तव्यमविशङ्कया/स्यादधर्मोह्यकरणेत्वांचहिंस्याद्विमानितः/इमांचमालामाधत्स्वदिव्यांसुग्रीवकाञ्चनीम्/उदाराश्रीःस्थिताह्यस्यांसंप्रजह्यान्मृतेमयि/इत्येवमुक्तःसुग्रीवोवालिनाभ्रातृसौहृदात्/हर्षंत्यक्त्वापुनर्दीनोग्रहग्रस्तइवोडुराट्/तद्वालिवचनाच्छान्तःकुर्वन्युक्तमतन्द्रितः/जग्राहसोऽभ्यनुज्ञातोमालांतांचैवकाञ्चनीम्/तांमालांकाञ्चनींदत्त्वावालीदृष्ट्वात्मजंस्थितम्/संसिद्धःप्रेत्यभावायस्नेहादङ्गदमब्रवीत्/देशकालौभजस्वाद्यक्षममाणःप्रियाप्रिये/सुखदुःखसहःकालेसुग्रीववशगोभव/यथाहित्वंमहाबाहोलालितःसततंमया/नतथावर्तमानंत्वांसुग्रीवोबहुमंस्यते/मास्यामित्रैर्गतंगच्छेर्माशत्रुभिररिंदम/भर्तुरर्थपरोदान्तःसुग्रीववशगोभव/नचातिप्रणयःकार्यःकर्तव्योऽप्रणयश्चते/उभयंहिमहादोषंतस्मादन्तरदृग्भव/इत्युक्त्वाथविवृत्ताक्षःशरसंपीडितोभृशम्/विवृतैर्दशनैर्भीमैर्बभूवोत्क्रान्तजीवितः/हतेतुवीरेप्लवगाधिपेतदा॑प्लवंगमास्तत्रनशर्मलेभिरे/वनेचराःसिंहयुतेमहावने॑यथाहिगावोनिहतेगवांपतौ/ततस्तुताराव्यसनार्णवप्लुता॑मृतस्याभर्तुर्वदनंसमीक्ष्यसा/जगामभूमिंपरिरभ्यवालिनं॑महाद्रुमंछिन्नमिवाश्रितालता/ततःसमुपजिघ्रन्तीकपिराजस्यतन्मुखम्/पतिंलोकाच्च्युतंतारामृतंवचनमब्रवीत्/शेषेत्वंविषमेदुःखमकृत्वावचनंमम/उपलोपचितेवीरसुदुःखेवसुधातले/मत्तःप्रियतरानूनंवानरेन्द्रमहीतव/शेषेहितांपरिष्वज्यमांचनप्रतिभाषसे/सुग्रीवएवविक्रान्तोवीरसाहसिकप्रिय/ऋक्षवानरमुख्यास्त्वांबलिनंपर्युपासते/एषांविलपितंकृच्छ्रमङ्गदस्यचशोचतः/ममचेमांगिरंश्रुत्वाकिंत्वंनप्रतिबुध्यसे/इदंतच्छूरशयनंयत्रशेषेहतोयुधि/शायितानिहतायत्रत्वयैवरिपवःपुरा/विशुद्धसत्त्वाभिजनप्रिययुद्धममप्रिय/मामनाथांविहायैकांगतस्त्वमसिमानद/शूरायनप्रदातव्याकन्याखलुविपश्चिता/शूरभार्यांहतांपश्यसद्योमांविधवांकृताम्/अवभग्नश्चमेमानोभग्नामेशाश्वतीगतिः/अगाधेचनिमग्नास्मिविपुलेशोकसागरे/अश्मसारमयंनूनमिदंमेहृदयंदृढम्/भर्तारंनिहतंदृष्ट्वायन्नाद्यशतधागतम्/सुहृच्चैवहिभर्ताचप्रकृत्याचममप्रियः/आहवेचपराक्रान्तःशूरःपञ्चत्वमागतः/पतिहीनातुयानारीकामंभवतुपुत्रिणी/धनधान्यैःसुपूर्णापिविधवेत्युच्यतेबुधैः/स्वगात्रप्रभवेवीरशेषेरुधिरमण्डले/कृमिरागपरिस्तोमेत्वमेवंशयनेयथा/रेणुशोणितसंवीतंगात्रंतवसमन्ततः/परिरब्धुंनशक्नोमिभुजाभ्यांप्लवगर्षभ/कृतकृत्योऽद्यसुग्रीवोवैरेऽस्मिन्नतिदारुणे/यस्यरामविमुक्तेनहृतमेकेषुणाभयम्/शरेणहृदिलग्नेनगात्रसंस्पर्शनेतव/वार्यामित्वांनिरीक्षन्तीत्वयिपञ्चत्वमागते/उद्बबर्हशरंनीलस्तस्यगात्रगतंतदा/गिरिगह्वरसंलीनंदीप्तमाशीविषंयथा/तस्यनिष्कृष्यमाणस्यबाणस्यचबभौद्युतिः/अस्तमस्तकसंरुद्धोरश्मिर्दिनकरादिव/पेतुःक्षतजधारास्तुव्रणेभ्यस्तस्यसर्वशः/ताम्रगैरिकसंपृक्ताधाराइवधराधरात्/अवकीर्णंविमार्जन्तीभर्तारंरणरेणुना/अस्रैर्नयनजैःशूरंसिषेचास्त्रसमाहतम्/रुधिरोक्षितसर्वाङ्गंदृष्ट्वाविनिहतंपतिम्/उवाचतारापिङ्गाक्षंपुत्रमङ्गदमङ्गना/अवस्थांपश्चिमांपश्यपितुःपुत्रसुदारुणाम्/संप्रसक्तस्यवैरस्यगतोऽन्तःपापकर्मणा/बालसूर्योदयतनुंप्रयान्तंयमसादनम्/अभिवादयराजानंपितरंपुत्रमानदम्/एवमुक्तःसमुत्थायजग्राहचरणौपितुः/भुजाभ्यांपीनवृताभ्यामङ्गदोऽहमितिब्रुवन्/अभिवादयमानंत्वामङ्गदंत्वंयथापुरा/दीर्घायुर्भवपुत्रेतिकिमर्थंनाभिभाषसे/अहंपुत्रसहायात्वामुपासेगतचेतनम्/सिंहेननिहतंसद्योगौःसवत्सेवगोवृषम्/इष्ट्वासंग्रामयज्ञेननानाप्रहरणाम्भसा/अस्मिन्नवभृथेस्नातःकथंपत्न्यामयाविना/यादत्तादेवराजेनतवतुष्टेनसंयुगे/शातकुम्भमयींमालांतांतेपश्यामिनेहकिम्/राजश्रीर्नजहातित्वांगतासुमपिमानद/सूर्यस्यावर्तमानस्यशैलराजमिवप्रभा/नमेवचःपथ्यमिदंत्वयाकृतं॑नचास्मिशक्ताहिनिवारणेतव/हतासपुत्रास्मिहतेनसंयुगे॑सहत्वयाश्रीर्विजहातिमामिह/गतासुंवालिनंदृष्ट्वाराघवस्तदनन्तरम्/अब्रवीत्प्रश्रितंवाक्यंसुग्रीवंशत्रुतापनः/नशोकपरितापेनश्रेयसायुज्यतेमृतः/यदत्रानन्तरंकार्यंतत्समाधातुमर्हथ/लोकवृत्तमनुष्ठेयंकृतंवोबाष्पमोक्षणम्/नकालादुत्तरंकिंचित्कर्मशक्यमुपासितुम्/नियतःकारणंलोकेनियतिःकर्मसाधनम्/नियतिःसर्वभूतानांनियोगेष्विहकारणम्/नकर्ताकस्यचित्कश्चिन्नियोगेचापिनेश्वरः/स्वभावेवर्ततेलोकस्तस्यकालःपरायणम्/नकालःकालमत्येतिनकालःपरिहीयते/स्वभावंवासमासाद्यनकश्चिदतिवर्तते/नकालस्यास्तिबन्धुत्वंनहेतुर्नपराक्रमः/नमित्रज्ञातिसंबन्धःकारणंनात्मनोवशः/किंतुकालपरीणामोद्रष्टव्यःसाधुपश्यता/धर्मश्चार्थश्चकामश्चकालक्रमसमाहिताः/इतःस्वांप्रकृतिंवालीगतःप्राप्तःक्रियाफलम्/धर्मार्थकामसंयोगैःपवित्रंप्लवगेश्वर/स्वधर्मस्यचसंयोगाज्जितस्तेनमहात्मना/स्वर्गःपरिगृहीतश्चप्राणानपरिरक्षता/एषावैनियतिःश्रेष्ठायांगतोहरियूथपः/तदलंपरितापेनप्राप्तकालमुपास्यताम्/वचनान्तेतुरामस्यलक्ष्मणःपरवीरहा/अवदत्प्रश्रितंवाक्यंसुग्रीवंगतचेतसं/कुरुत्वमस्यसुग्रीवप्रेतकार्यमनन्तरम्/ताराङ्गदाभ्यांसहितोवालिनोदहनंप्रति/समाज्ञापयकाष्ठानिशुष्काणिचबहूनिच/चन्दनानिचदिव्यानिवालिसंस्कारकारणात्/समाश्वासयचैनंत्वमङ्गदंदीनचेतसं/माभूर्बालिशबुद्धिस्त्वंत्वदधीनमिदंपुरम्/अङ्गदस्त्वानयेन्माल्यंवस्त्राणिविविधानिच/घृतंतैलमथोगन्धान्यच्चात्रसमनन्तरम्/त्वंतारशिबिकांशीघ्रमादायागच्छसंभ्रमात्/त्वरागुणवतीयुक्ताह्यस्मिन्कालेविशेषतः/सज्जीभवन्तुप्लवगाःशिबिकावाहनोचिताः/समर्थाबलिनश्चैवनिर्हरिष्यन्तिवालिनम्/एवमुक्त्वातुसुग्रीवंसुमित्रानन्दवर्धनः/तस्थौभ्रातृसमीपस्थोलक्ष्मणःपरवीरहा/लक्ष्मणस्यवचःश्रुत्वातारःसंभ्रान्तमानसः/प्रविवेशगुहांशीघ्रंशिबिकासक्तमानसः/आदायशिबिकांतारःसतुपर्यापयत्पुनः/वानरैरुह्यमानांतांशूरैरुद्वहनोचितैः/ततोवालिनमुद्यम्यसुग्रीवःशिबिकांतदा/आरोपयतविक्रोशन्नङ्गदेनसहैवतु/आरोप्यशिबिकांचैववालिनंगतजीवितम्/अलंकारैश्चविविधैर्माल्यैर्वस्त्रैश्चभूषितम्/आज्ञापयत्तदाराजासुग्रीवःप्लवगेश्वरः/और्ध्वदेहिकमार्यस्यक्रियतामनुरूपतः/विश्राणयन्तोरत्नानिविविधानिबहूनिच/अग्रतःप्लवगायान्तुशिबिकातदनन्तरम्/राज्ञामृद्धिविशेषाहिदृश्यन्तेभुवियादृशाः/तादृशंवालिनःक्षिप्रंप्राकुर्वन्नौर्ध्वदेहिकम्/अङ्गदमप्रिगृह्याशुतारप्रभृतयस्तथा/क्रोशन्तःप्रययुःसर्वेवानराहतबान्धवाः/ताराप्रभृतयःसर्वावानर्योहतयूथपाः/अनुजग्मुर्हिभर्तारंक्रोशन्त्यःकरुणस्वनाः/तासांरुदितशब्देनवानरीणांवनान्तरे/वनानिगिरयःसर्वेविक्रोशन्तीवसर्वतः/पुलिनेगिरिनद्यास्तुविविक्तेजलसंवृते/चितांचक्रुःसुबहवोवानरावनचारिणः/अवरोप्यततःस्कन्धाच्छिबिकांवहनोचिताः/तस्थुरेकान्तमाश्रित्यसर्वेशोकसमन्विताः/ततस्तारापतिंदृष्ट्वाशिबिकातलशायिनम्/आरोप्याङ्केशिरस्तस्यविललापसुदुःखिता/जनंचपश्यसीमंत्वंकस्माच्छोकाभिपीडितम्/प्रहृष्टमिवतेवक्त्रंगतासोरपिमानद/अस्तार्कसमवर्णंचलक्ष्यतेजीवतोयथा/एषत्वांरामरूपेणकालःकर्षतिवानर/येनस्मविधवाःसर्वाःकृताएकेषुणारणे/इमास्तास्तवराजेन्द्रवानर्योवल्लभाःसदा/पादैर्विकृष्टमध्वानमागताःकिंनबुध्यसे/तवेष्टाननुनामैताभार्याश्चन्द्रनिभाननाः/इदानींनेक्षसेकस्मात्सुग्रीवंप्लवगेश्वरम्/एतेहिसचिवाराजंस्तारप्रभृतयस्तव/पुरवासिजनश्चायंपरिवार्यासतेऽनघ/विसर्जयैनान्प्रवलान्यथोचितमरिंदम/ततःक्रीडामहेसर्वावनेषुमदिरोत्कटाः/एवंविलपतींतारांपतिशोकपरिप्लुताम्/उत्थापयन्तिस्मतदावानर्यःशोककर्शिताः/सुग्रीवेणततःसार्धमङ्गदःपितरंरुदन्/चितामारोपयामासशोकेनाभिहतेन्द्रियः/ततोऽग्निंविधिवद्दत्त्वासोऽपसव्यंचकारह/पितरंदीर्घमध्वानंप्रस्थितंव्याकुलेन्द्रियः/संस्कृत्यवालिनंतेतुविधिपूर्वंप्लवंगमाः/आजग्मुरुदकंकर्तुंनदींशीतजलांशुभाम्/ततस्तेसहितास्तत्रअङ्गदंस्थाप्यचाग्रतः/सुग्रीवतारासहिताःसिषिचुर्वालिनेजलम्/सुग्रीवेणैवदीनेनदीनोभूत्वामहाबलः/समानशोकःकाकुत्स्थःप्रेतकार्याण्यकारयत्/ततःशोकाभिसंतप्तंसुग्रीवंक्लिन्नवासनम्/शाखामृगमहामात्राःपरिवार्योपतस्थिरे/अभिगम्यमहाबाहुंराममक्लिष्टकारिणम्/स्थिताःप्राञ्जलयःसर्वेपितामहमिवर्षयः/ततःकाञ्चनशैलाभस्तरुणार्कनिभाननः/अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंहनुमान्मारुतात्मजः/भवत्प्रसादात्सुग्रीवःपितृपैतामहंमहत्/वानराणांसुदुष्प्रापंप्राप्तोराज्यमिदंप्रभो/भवतासमनुज्ञातःप्रविश्यनगरंशुभम्/संविधास्यतिकार्याणिसर्वाणिससुहृज्जनः/स्नातोऽयंविविधैर्गन्धैरौषधैश्चयथाविधि/अर्चयिष्यतिरत्नैश्चमाल्यैश्चत्वांविशेषतः/इमांगिरिगुहांरम्यामभिगन्तुमितोऽर्हसि/कुरुष्वस्वामिसंबन्धंवानरान्संप्रहर्षयन्/एवमुक्तोहनुमताराघवःपरवीरहा/प्रत्युवाचहनूमन्तंबुद्धिमान्वाक्यकोविदः/चतुर्दशसमाःसौम्यग्रामंवायदिवापुरम्/नप्रवेक्ष्यामिहनुमन्पितुर्निर्देशपालकः/सुसमृद्धांगुहांदिव्यांसुग्रीवोवानरर्षभः/प्रविष्टोविधिवद्वीरःक्षिप्रंराज्येऽभिषिच्यताम्/एवमुक्त्वाहनूमन्तंरामःसुग्रीवमब्रवीत्/इममप्यङ्गदंवीरयौवराज्येऽभिषेचय/पूर्वोऽयंवार्षिकोमासःश्रावणःसलिलागमः/प्रवृत्ताःसौम्यचत्वारोमासावार्षिकसंज्ञिताः/नायमुद्योगसमयःप्रविशत्वंपुरींशुभाम्/अस्मिन्वत्स्याम्यहंसौम्यपर्वतेसहलक्ष्मणः/इयंगिरिगुहारम्याविशालायुक्तमारुता/प्रभूतसलिलासौम्यप्रभूतकमलोत्पला/कार्तिकेसमनुप्राप्तेत्वंरावणवधेयत/एषनःसमयःसौम्यप्रविशत्वंस्वमालयम्/अभिषिञ्चस्वराज्येचसुहृदःसंप्रहर्षय/इतिरामाभ्यनुज्ञातःसुग्रीवोवानरर्षभः/प्रविवेशपुरींरम्यांकिष्किन्धांवालिपालिताम्/तंवानरसहस्राणिप्रविष्टंवानरेश्वरम्/अभिवाद्यप्रहृष्टानिसर्वतःपर्यवारयन्/ततःप्रकृतयःसर्वादृष्ट्वाहरिगणेश्वरम्/प्रणम्यमूर्ध्नापतितावसुधायांसमाहिताः/सुग्रीवःप्रकृतीःसर्वाःसंभाष्योत्थाप्यवीर्यवान्/भ्रातुरन्तःपुरंसौम्यंप्रविवेशमहाबलः/प्रविश्यत्वभिनिष्क्रान्तंसुग्रीवंवानरर्षभम्/अभ्यषिञ्चन्तसुहृदःसहस्राक्षमिवामराः/तस्यपाण्डुरमाजह्रुश्छत्रंहेमपरिष्कृतम्/शुक्लेचबालव्यजनेहेमदण्डेयशस्करे/तथासर्वाणिरत्नानिसर्वबीजौषधानिच/सक्षीराणांचवृक्षाणांप्ररोहान्कुसुमानिच/शुक्लानिचैववस्त्राणिश्वेतंचैवानुलेपनम्/सुगन्धीनिचमाल्यानिस्थलजान्यम्बुजानिच/चन्दनानिचदिव्यानिगन्धांश्चविविधान्बहून्/अक्षतंजातरूपंचप्रियङ्गुमधुसर्पिषी/दधिचर्मचवैयाघ्रंवाराहीचाप्युपानहौ/समालम्भनमादायरोचनांसमनःशिलाम्/आजग्मुस्तत्रमुदितावराःकन्यास्तुषोडश/ततस्तेवानरश्रेष्ठंयथाकालंयथाविधि/रत्नैर्वस्त्रैश्चभक्ष्यैश्चतोषयित्वाद्विजर्षभान्/ततःकुशपरिस्तीर्णंसमिद्धंजातवेदसं/मन्त्रपूतेनहविषाहुत्वामन्त्रविदोजनाः/ततोहेमप्रतिष्ठानेवरास्तरणसंवृते/प्रासादशिखरेरम्येचित्रमाल्योपशोभिते/प्राङ्मुखंविविधिअर्मन्त्रैःस्थापयित्वावरासने/नदीनदेभ्यःसंहृत्यतीर्थेभ्यश्चसमन्ततः/आहृत्यचसमुद्रेभ्यःसर्वेभ्योवानरर्षभाः/अपःकनककुम्भेषुनिधायविमलाःशुभाः/शुभैर्वृषभशृङ्गैश्चकलशैश्चापिकाञ्चनैः/शास्त्रदृष्टेनविधिनामहर्षिविहितेनच/गजोगवाक्षोगवयःशरभोगन्धमादनः/मैन्दश्चद्विविदश्चैवहनूमाञ्जाम्बवान्नलः/अभ्यषिञ्चन्तसुग्रीवंप्रसन्नेनसुगन्धिना/सलिलेनसहस्राक्षंवसवोवासवंयथा/अभिषिक्तेतुसुग्रीवेसर्वेवानरपुंगवाः/प्रचुक्रुशुर्महात्मानोहृष्टास्तत्रसहस्रशः/रामस्यतुवचःकुर्वन्सुग्रीवोहरिपुंगवः/अङ्गदंसंपरिष्वज्ययौवराज्येऽभिषेचयत्/अङ्गदेचाभिषिक्तेतुसानुक्रोशाःप्लवंगमाः/साधुसाध्वितिसुग्रीवंमहात्मानोऽभ्यपूजयन्/हृष्टपुष्टजनाकीर्णापताकाध्वजशोभिता/बभूवनगरीरम्याक्षिकिन्धागिरिगह्वरे/निवेद्यरामायतदामहात्मने॑महाभिषेकंकपिवाहिनीपतिः/रुमांचभार्यांप्रतिलभ्यवीर्यवान्॑अवापराज्यंत्रिदशाधिपोयथा/अभिषिक्तेतुसुग्रीवेप्रविष्टेवानरेगुहाम्/आजगामसहभ्रात्रारामःप्रस्रवणंगिरिम्/शार्दूलमृगसंघुष्टंसिंहैर्भीमरवैर्वृतम्/नानागुल्मलतागूढंबहुपादपसंकुलम्/ऋक्षवानरगोपुच्छैर्मार्जारैश्चनिषेवितम्/मेघराशिनिभंशैलंनित्यंशुचिजलाश्रयम्/तस्यशैलस्यशिखरेमहतीमायतांगुहाम्/प्रत्यगृह्णतवासार्थंरामःसौमित्रिणासह/अवसत्तत्रधर्मात्माराघवःसहलक्ष्मणः/बहुदृश्यदरीकुञ्जेतस्मिन्प्रस्रवणेगिरौ/सुसुखेऽपिबहुद्रव्येतस्मिन्हिधरणीधरे/वसतस्तस्यरामस्यरतिरल्पापिनाभवत्/हृतांहिभार्यांस्मरतःप्राणेभ्योऽपिगरीयसीम्/उदयाभ्युदितंदृष्ट्वाशशाङ्कंचविशेषतः/आविवेशनतंनिद्रानिशासुशयनंगतम्/तत्समुत्थेनशोकेनबाष्पोपहतचेतसं/तंशोचमानंकाकुत्स्थंनित्यंशोकपरायणम्/तुल्यदुःखोऽब्रवीद्भ्रातालक्ष्मणोऽनुनयन्वचः/अलंवीरव्यथांगत्वानत्वंशोचितुमर्हसि/शोचतोह्यवसीदन्तिसर्वार्थाविदितंहिते/भवान्क्रियापरोलोकेभवान्देवपरायणः/आस्तिकोधर्मशीलश्चव्यवसायीचराघव/नह्यव्यवसितःशत्रुंराक्षसंतंविशेषतः/समर्थस्त्वंरणेहन्तुंविक्रमैर्जिह्मकारिणम्/समुन्मूलयशोकंत्वंव्यवसायंस्थिरंकुरु/ततःसपरिवारंतंनिर्मूलंकुरुराक्षसं/पृथिवीमपिकाकुत्स्थससागरवनाचलाम्/परिवर्तयितुंशक्तःकिमङ्गपुनरावणम्/अहंतुखलुतेवीर्यंप्रसुप्तंप्रतिबोधये/दीप्तैराहुतिभिःकालेभस्मच्छन्नमिवानलम्/लक्ष्मणस्यतुतद्वाक्यंप्रतिपूज्यहितंशुभम्/राघवःसुहृदंस्निग्धमिदंवचनमब्रवीत्/वाच्यंयदनुरक्तेनस्निग्धेनचहितेनच/सत्यविक्रमयुक्तेनतदुक्तंलक्ष्मणत्वया/एषशोकःपरित्यक्तःसर्वकार्यावसादकः/विक्रमेष्वप्रतिहतंतेजःप्रोत्साहयाम्यहम्/शरत्कालंप्रतीक्षेऽहमियंप्रावृडुपस्थिता/ततःसराष्ट्रंसगणंराक्षसंतंनिहन्म्यहम्/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाहृष्टोरामस्यलक्ष्मणः/पुनरेवाब्रवीद्वाक्यंसौमित्रिर्मित्रनन्दनः/एतत्तेसदृशंवाक्यमुक्तंशत्रुनिबर्हण/इदानीमसिकाकुत्स्थप्रकृतिंस्वामुपागतः/विज्ञायह्यात्मनोवीर्यंतथ्यंभवितुमर्हसि/एतत्सदृशमुक्तंतेश्रुतस्याभिजनस्यच/तस्मात्पुरुषशार्दूलचिन्तयञ्शत्रुनिग्रहम्/वर्षारात्रमनुप्राप्तमतिक्रामयराघव/नियम्यकोपंप्रतिपाल्यतांशरत्॑क्षमस्वमासांश्चतुरोमयासह/वसाचलेऽस्मिन्मृगराजसेविते॑संवर्धयञ्शत्रुवधेसमुद्यतः/सतदावालिनंहत्वासुग्रीवमभिषिच्यच/वसन्माल्यवतःपृष्टेरामोलक्ष्मणमब्रवीत्/अयंसकालःसंप्राप्तःसमयोऽद्यजलागमः/संपश्यत्वंनभोमेघैःसंवृतंगिरिसंनिभैः/नवमासधृतंगर्भंभास्कारस्यगभस्तिभिः/पीत्वारसंसमुद्राणांद्यौःप्रसूतेरसायनम्/शक्यमम्बरमारुह्यमेघसोपानपङ्क्तिभिः/कुटजार्जुनमालाभिरलंकर्तुंदिवाकरम्/संध्यारागोत्थितैस्ताम्रैरन्तेष्वधिकपाण्डुरैः/स्निग्धैरभ्रपटच्छदैर्बद्धव्रणमिवाम्बरम्/मन्दमारुतनिःश्वासंसंध्याचन्दनरञ्जितम्/आपाण्डुजलदंभातिकामातुरमिवाम्बरम्/एषाधर्मपरिक्लिष्टानववारिपरिप्लुता/सीतेवशोकसंतप्तामहीबाष्पंविमुञ्चति/मेघोदरविनिर्मुक्ताःकह्लारसुखशीतलाः/शक्यमञ्जलिभिःपातुंवाताःकेतकिगन्धिनः/एषफुल्लार्जुनःशैलःकेतकैरधिवासितः/सुग्रीवइवशान्तारिर्धाराभिरभिषिच्यते/मेघकृष्णाजिनधराधारायज्ञोपवीतिनः/मारुतापूरितगुहाःप्राधीताइवपर्वताः/कशाभिरिवहैमीभिर्विद्युद्भिरिवताडितम्/अन्तःस्तनितनिर्घोषंसवेदनमिवाम्बरम्/नीलमेघाश्रिताविद्युत्स्फुरन्तीप्रतिभातिमे/स्फुरन्तीरावणस्याङ्केवैदेहीवतपस्विनी/इमास्तामन्मथवतांहिताःप्रतिहतादिशः/अनुलिप्ताइवघनैर्नष्टग्रहनिशाकराः/क्वचिद्बाष्पाभिसंरुद्धान्वर्षागमसमुत्सुकान्/कुटजान्पश्यसौमित्रेपुष्टितान्गिरिसानुषु/ममशोकाभिभूतस्यकामसंदीपनान्स्थितान्/रजःप्रशान्तंसहिमोऽद्यवायुर्॑निदाघदोषप्रसराःप्रशान्ताः/स्थिताहियात्रावसुधाधिपानां॑प्रवासिनोयान्तिनराःस्वदेशान्/संप्रस्थितामानसवासलुब्धाः॑प्रियान्विताःसंप्रतिचक्रवाकः/अभीक्ष्णवर्षोदकविक्षतेषु॑यानानिमार्गेषुनसंपतन्ति/क्वचित्प्रकाशंक्वचिदप्रकाशं॑नभःप्रकीर्णाम्बुधरंविभाति/क्वचित्क्वचित्पर्वतसंनिरुद्धं॑रूपंयथाशान्तमहार्णवस्य/व्यामिश्रितंसर्जकदम्बपुष्पैर्॑नवंजलंपर्वतधातुताम्रम्/मयूरकेकाभिरनुप्रयातं॑शैलापगाःशीघ्रतरंवहन्ति/रसाकुलंषट्पदसंनिकाशं॑प्रभुज्यतेजम्बुफलंप्रकामम्/अनेकवर्णंपवनावधूतं॑भूमौपतत्याम्रफलंविपक्वम्/विद्युत्पताकाःसबलाकमालाः॑शैलेन्द्रकूटाकृतिसंनिकाशाः/गर्जन्तिमेघाःसमुदीर्णनादा॑मत्तगजेन्द्राइवसंयुगस्थः/मेघाभिकामीपरिसंपतन्ती॑संमोदिताभातिबलाकपङ्क्तिः/वातावधूतावरपौण्डरीकी॑लम्बेवमालारचिताम्बरस्य/निद्राशनैःकेशवमभ्युपैति॑द्रुतंनदीसागरमभ्युपैति/हृष्टाबलाकाघनमभ्युपैति॑कान्तासकामाप्रियमभ्युपैति/जातावनान्ताःशिखिसुप्रनृत्ता॑जाताःकदम्बाःसकदम्बशाखाः/जातावृषागोषुसमानकामा॑जातामहीसस्यवनाभिरामा/वहन्तिवर्षन्तिनदन्तिभान्ति॑ध्यायन्तिनृत्यन्तिसमाश्वसन्ति/नद्योघनामत्तगजावनान्ताः॑प्रियाविनीहाःशिखिनःप्लवंगाः/प्रहर्षिताःकेतकपुष्पगन्धम्॑आघ्रायहृष्टावननिर्झरेषु/प्रपातशब्दाकुलितागजेन्द्राः॑सार्धंमयूरैःसमदानदन्ति/धारानिपातैरभिहन्यमानाः॑कदम्बशाखासुविलम्बमानाः/क्षणार्जितंपुष्परसावगाढं॑शनैर्मदंषट्चरणास्त्यजन्ति/अङ्गारचूर्णोत्करसंनिकाशैः॑फलैःसुपर्याप्तरसैःसमृद्धैः/जम्बूद्रुमाणांप्रविभान्तिशाखा॑निलीयमानाइवषट्पदौघैः/तडित्पताकाभिरलंकृतानाम्॑उदीर्णगम्भीरमहारवाणाम्/विभान्तिरूपाणिबलाहकानां॑रणोद्यतानामिववारणानाम्/मार्गानुगःशैलवनानुसारी॑संप्रस्थितोमेघरवंनिशम्य/युद्धाभिकामःप्रतिनागशङ्की॑मत्तोगजेन्द्रःप्रतिसंनिवृत्तः/मुक्तासकाशंसलिलंपतद्वै॑सुनिर्मलंपत्रपुटेषुलग्नम्/हृष्टाविवर्णच्छदनाविहंगाः॑सुरेन्द्रदत्तंतृषिताःपिबन्ति/नीलेषुनीलानववारिपूर्णा॑मेघेषुमेघाःप्रविभान्तिसक्ताः/दवाग्निदग्धेषुदवाग्निदग्धाः॑शैलेषुशैलाइवबद्धमूलाः/मत्तागजेन्द्रामुदितागवेन्द्रा॑वनेषुविश्रान्ततरामृगेन्द्राः/रम्यानगेन्द्रानिभृतानगेन्द्राः॑प्रक्रीडितोवारिधरैःसुरेन्द्रः/वृत्तायात्रानरेन्द्राणांसेनाप्रतिनिवर्तते/वैराणिचैवमार्गाश्चसलिलेनसमीकृताः/मासिप्रौष्ठपदेब्रह्मब्राह्मणानांविवक्षताम्/अयमध्यायसमयःसामगानामुपस्थितः/निवृत्तकर्मायतनोनूनंसंचितसंचयः/आषाढीमभ्युपगतोभरतःकोषकाधिपः/नूनमापूर्यमाणायाःसरय्वावधतेरयः/मांसमीक्ष्यसमायान्तमयोध्यायाइवस्वनः/इमाःस्फीतगुणावर्षाःसुग्रीवःसुखमश्नुते/विजितारिःसदारश्चराज्येमहतिचस्थितः/अहंतुहृतदारश्चराज्याच्चमहतश्च्युतः/नदीकूलमिवक्लिन्नमवसीदामिलक्ष्मण/शोकश्चममविस्तीर्णोवर्षाश्चभृशदुर्गमाः/रावणश्चमहाञ्शत्रुरपारंप्रतिभातिमे/अयात्रांचैवदृष्ट्वेमांमार्गांश्चभृशदुर्गमान्/प्रणतेचैवसुग्रीवेनमयाकिंचिदीरितम्/अपिचातिपरिक्लिष्टंचिराद्दारैःसमागतम्/आत्मकार्यगरीयस्त्वाद्वक्तुंनेच्छामिवानरम्/स्वयमेवहिविश्रम्यज्ञात्वाकालमुपागतम्/उपकारंचसुग्रीवोवेत्स्यतेनात्रसंशयः/तस्मात्कालप्रतीक्षोऽहंस्थितोऽस्मिशुभलक्षण/सुग्रीवस्यनदीनांचप्रसादमनुपालयन्/उपकारेणवीरोहिप्रतिकारेणयुज्यते/अकृतज्ञोऽप्रतिकृतोहन्तिसत्त्ववतांमनः/अथैवमुक्तःप्रणिधायलक्ष्मणः॑कृताञ्जलिस्तत्प्रतिपूज्यभाषितम्/उवाचरामंस्वभिरामदर्शनं॑प्रदर्शयन्दर्शनमात्मनःशुभम्/यथोक्तमेतत्तवसर्वमीप्सितं॑नरेन्द्रकर्तानचिराद्धरीश्वरः/शरत्प्रतीक्षःक्षमतामिमंभवाञ्॑जलप्रपातंरिपुनिग्रहेधृतः/समीक्ष्यविमलंव्योमगतविद्युद्बलाहकम्/सारसारवसंघुष्टंरम्यज्योत्स्नानुलेपनम्/समृद्धार्थंचसुग्रीवंमन्दधर्मार्थसंग्रहम्/अत्यर्थमसतांमार्गमेकान्तगतमानसं/निवृत्तकार्यंसिद्धार्थंप्रमदाभिरतंसदा/प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेवमनोरथान्/स्वांचपात्नीमभिप्रेतांतारांचापिसमीप्सिताम्/विहरन्तमहोरात्रंकृतार्थंविगतज्वलम्/क्रीडन्तमिवदेवेशंनन्दनेऽप्सरसांगणैः/मन्त्रिषुन्यस्तकार्यंचमन्त्रिणामनवेक्षकम्/उत्सन्नराज्यसंदेशंकामवृत्तमवस्थितम्/निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञःकालधर्मविशेषवित्/प्रसाद्यवाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः/वाक्यविद्वाक्यतत्त्वज्ञंहरीशंमारुतात्मजः/हितंतथ्यंचपथ्यंचसामधर्मार्थनीतिमत्/प्रणयप्रीतिसंयुक्तंविश्वासकृतनिश्चयम्/हरीश्वरमुपागम्यहनुमान्वाक्यमब्रवीत्/राज्यंप्राप्तंयशश्चैवकौलीश्रीरभिवर्थिता/मित्राणांसंग्रहःशेषस्तद्भवान्कर्तुमर्हति/योहिमित्रेषुकालज्ञःसततंसाधुवर्तते/तस्यराज्यंचकीर्तिश्चप्रतापश्चाभिवर्धते/यस्यकोशश्चदण्डश्चमित्राण्यात्माचभूमिप/समवेतानिसर्वाणिसराज्यंमहदश्नुते/तद्भवान्वृत्तसंपन्नःस्थितःपथिनिरत्यये/मित्रार्थमभिनीतार्थंयथावत्कर्तुमर्हति/यस्तुकालव्यतीतेषुमित्रकार्येषुवर्तते/सकृत्वामहतोऽप्यर्थान्नमित्रार्थेनयुज्यते/क्रियतांराघवस्यैतद्वैदेह्याःपरिमार्गणम्/तदिदंवीरकार्यंतेकालातीतमरिंदम/नचकालमतीतंतेनिवेदयतिकालवित्/त्वरमाणोऽपिसन्प्राज्ञस्तवराजन्वशानुगः/कुलस्यकेतुःस्फीतस्यदीर्घबन्धुश्चराघवः/अप्रमेयप्रभावश्चस्वयंचाप्रतिमोगुणैः/तस्यत्वंकुरुवैकार्यंपूर्वंतेनकृतंतव/हरीश्वरहरिश्रेष्ठानाज्ञापयितुमर्हसि/नहितावद्भवेत्कालोव्यतीतश्चोदनादृते/चोदितस्यहिकार्यस्यभवेत्कालव्यतिक्रमः/अकर्तुरपिकार्यस्यभवान्कर्ताहरीश्वर/किंपुनःप्रतिकर्तुस्तेराज्येनचधनेनच/शक्तिमानसिविक्रान्तोवानरर्ष्कगणेश्वर/कर्तुंदाशरथेःप्रीतिमाज्ञायांकिंनुसज्जसे/कामंखलुशरैर्शक्तःसुरासुरमहोरगान्/वशेदाशरथिःकर्तुंत्वत्प्रतिज्ञांतुकाङ्क्षते/प्राणत्यागाविशङ्केनकृतंतेनतवप्रियम्/तस्यमार्गामवैदेहींपृथिव्यामपिचाम्बरे/नदेवानचगन्धर्वानासुरानमरुद्गणाः/नचयक्षाभयंतस्यकुर्युःकिमुतराक्षसाः/तदेवंशक्तियुक्तस्यपूर्वंप्रियकृतस्तथा/रामस्यार्हसिपिङ्गेशकर्तुंसर्वात्मनाप्रियम्/नाधस्तादवनौनाप्सुगतिर्नोपरिचाम्बरे/कस्यचित्सज्जतेऽस्माकंकपीश्वरतवाज्ञया/तदाज्ञापयकःकिंतेकृतेवसतुकुत्रचित्/हरयोह्यप्रधृष्यास्तेसन्तिकोट्यग्रतोऽनघ/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाकालेसाधुनिवेदितम्/सुग्रीवःसत्त्वसंपन्नश्चकारमतिमुत्तमाम्/ससंदिदेशाभिमतंनीलंनित्यकृतोद्यमम्/दिक्षुसर्वासुसर्वेषांसैन्यानामुपसंग्रहे/यथासेनासमग्रामेयूथपालाश्चसर्वशः/समागच्छन्त्यसंगेनसेनाग्राणितथाकुरु/येत्वन्तपालाःप्लवगाःशीघ्रगाव्यवसायिनः/समानयन्तुतेसैन्यंत्वरिताःशासनान्मम/स्वयंचानन्तरंसैन्यंभवानेवानुपश्यतु/त्रिपञ्चरात्रादूर्ध्वंयःप्राप्नुयान्नेहवानरः/तस्यप्राणान्तिकोदण्डोनात्रकार्याविचारणा/हरींश्चवृद्धानुपयातुसाङ्गदो॑भवान्ममाज्ञामधिकृत्यनिश्चिताम्/इतिव्यवस्थांहरिपुंगवेश्वरो॑विधायवेश्मप्रविवेशवीर्यवान्/गुहांप्रविष्टेसुग्रीवेविमुक्तेगगनेघनैः/वर्षरात्रोषितोरामःकामशोकाभिपीडितः/पाण्डुरंगगनंदृष्ट्वाविमलंचन्द्रमण्डलम्/शारदींरजनींचैवदृष्ट्वाज्योत्स्नानुलेपनाम्/कामवृत्तंचसुग्रीवंनष्टांचजनकात्मजाम्/बुद्ध्वाकालमतीतंचमुमोहपरमातुरः/सतुसंज्ञामुपागम्यमुहूर्तान्मतिमान्पुनः/मनःस्थामपिवैदेहींचिन्तयामासराघवः/आसीनःपर्वतस्याग्रेहेमधातुविभूषिते/शारदंगगनंदृष्ट्वजगाममनसाप्रियाम्/दृष्ट्वाचविमलंव्योमगतविद्युद्बलाहकम्/सारसारवसंघुष्टंविललापार्तयागिरा/सारसारवसंनादैःसारसारवनादिनी/याश्रमेरमतेबालासाद्यमेरमतेकथम्/पुष्पितांश्चासनान्दृष्ट्वाकाञ्चनानिवनिर्मलान्/कथंसरमतेबालापश्यन्तीमामपश्यती/यापुराकलहंसानांस्वरेणकलभाषिणी/बुध्यतेचारुसर्वाङ्गीसाद्यमेबुध्यतेकथम्/निःस्वनंचक्रवाकानांनिशम्यसहचारिणाम्/पुण्डरीकविशालाक्षीकथमेषाभविष्यति/सरांसिसरितोवापीःकाननानिवनानिच/तांविनामृगशावाक्षींचरन्नाद्यसुखंलभे/अपितांमद्वियोगाच्चसौकुमार्याच्चभामिनीम्/नदूरंपीडयेत्कामःशरद्गुणनिरन्तरः/एवमादिनरश्रेष्ठोविललापनृपात्मजः/विहंगइवसारङ्गःसलिलंत्रिदशेश्वरात्/ततश्चञ्चूर्यरम्येषुफलार्थीगिरिसानुषु/ददर्शपर्युपावृत्तोलक्ष्मीवांल्लक्ष्मणोऽग्रजम्/तंचिन्तयादुःसहयापरीतं॑विसंज्ञमेकंविजनेमनस्वी/भ्रातुर्विषादात्परितापदीनः॑समीक्ष्यसौमित्रिरुवाचरामम्/किमार्यकामस्यवशंगतेन॑किमात्मपौरुष्यपराभवेन/अयंसदासंहृइयतेसमाधिः॑किमत्रयोगेननिवर्तितेन/क्रियाभियोगंमनसःप्रसादं॑समाधियोगानुगतंचकालम्/सहायसामर्थ्यमदीनसत्त्व॑स्वकर्महेतुंचकुरुष्वहेतुम्/नजानकीमानववंशनाथ॑त्वयासनाथासुलभापरेण/नचाग्निचूडांज्वलितामुपेत्य॑नदह्यतेवीरवरार्हकश्चित्/सलक्ष्मणंलक्ष्मणमप्रधृष्यं॑स्वभावजंवाक्यमुवाचरामः/हितंचपथ्यंचनयप्रसक्तं॑ससामधर्मार्थसमाहितंच/निःसंशयंकार्यमवेक्षितव्यं॑क्रियाविशेषोह्यनुवर्तितव्यः/ननुप्रवृत्तस्यदुरासदस्य॑कुमारकार्यस्यफलंनचिन्त्यम्/अथपद्मपलाशाक्षींमैथिलीमनुचिन्तयन्/उवाचलक्ष्मणंरामोमुखेनपरिशुष्यता/तर्पयित्वासहस्राक्षःसलिलेनवसुंधराम्/निर्वर्तयित्वासस्यानिकृतकर्माव्यवस्थितः/स्निग्धगम्भीरनिर्घोषाःशैलद्रुमपुरोगमाः/विसृज्यसलिलंमेघाःपरिश्रान्तानृपात्मज/नीलोत्पलदलश्यामःश्यामीकृत्वादिशोदश/विमदाइवमातङ्गाःशान्तवेगाःपयोधराः/जलगर्भामहावेगाःकुटजार्जुनगन्धिनः/चरित्वाविरताःसौम्यवृष्टिवाताःसमुद्यताः/घनानांवारणानांचमयूराणांचलक्ष्मण/नादःप्रस्रवणानांचप्रशान्तःसहसानघ/अभिवृष्टामहामेघैर्निर्मलाश्चित्रसानवः/अनुलिप्ताइवाभान्तिगिरयश्चन्द्ररश्मिभिः/दर्शयन्तिशरन्नद्यःपुलिनानिशनैःशनैः/नवसंगमसव्रीडाजघनानीवयोषितः/प्रसन्नसलिलाःसौम्यकुररीभिर्विनादिताः/चक्रवाकगणाकीर्णाविभान्तिसलिलाशयाः/अन्योन्यबद्धवैराणांजिगीषूणांनृपात्मज/उद्योगसमयःसौम्यपार्थिवानामुपस्थितः/इयंसाप्रथमायात्रापार्थिवानांनृपात्मज/नचपश्यामिसुग्रीवमुद्योगंवातथाविधम्/चत्वारोवार्षिकामासागतावर्षशतोपमाः/ममशोकाभितप्तस्यसौम्यसीतामपश्यतः/प्रियाविहीनेदुःखार्तेहृतराज्येविवासिते/कृपांनकुरुतेराजासुग्रीवोमयिलक्ष्मण/अनाथोहृतराज्योऽयंरावणेनचधर्षितः/दीनोदूरगृहःकामीमांचैवशरणंगतः/इत्येतैःकारणैःसौम्यसुग्रीवस्यदुरात्मनः/अहंवानरराजस्यपरिभूतःपरंतप/सकालंपरिसंख्यायसीतायाःपरिमार्गणे/कृतार्थःसमयंकृत्वादुर्मतिर्नावबुध्यते/त्वंप्रविश्यचकिष्किन्धांब्रूहिवानरपुंगवम्/मूर्खंग्राम्यसुखेसक्तंसुग्रीवंवचनान्मम/अर्थिनामुपपन्नानांपूर्वंचाप्युपकारिणाम्/आशांसंश्रुत्ययोहन्तिसलोकेपुरुषाधमः/शुभंवायदिवापापंयोहिवाक्यमुदीरितम्/सत्येनपरिगृह्णातिसवीरःपुरुषोत्तमः/कृतार्थाह्यकृतार्थानांमित्राणांनभवन्तिये/तान्मृतानपिक्रव्यादःकृतघ्नान्नोपभुञ्जते/नूनंकाञ्चनपृष्ठस्यविकृष्टस्यमयारणे/द्रष्टुमिच्छन्तिचापस्यरूपंविद्युद्गणोपमम्/घोरंज्यातलनिर्घोषंक्रुद्धस्यममसंयुगे/निर्घोषमिववज्रस्यपुनःसंश्रोतुमिच्छति/काममेवंगतेऽप्यस्यपरिज्ञातेपराक्रमे/त्वत्सहायस्यमेवीरनचिन्तास्यान्नृपात्मज/यदर्थमयमारम्भःकृतःपरपुरंजय/समयंनाभिजानातिकृतार्थःप्लवगेश्वरः/वर्षासमयकालंतुप्रतिज्ञायहरीश्वरः/व्यतीतांश्चतुरोमासान्विहरन्नावबुध्यते/सामात्यपरिषत्क्रीडन्पानमेवोपसेवते/शोकदीनेषुनास्मासुसुग्रीवःकुरुतेदयाम्/उच्यतांगच्छसुग्रीवस्त्वयावत्समहाबल/ममरोषस्ययद्रूपंब्रूयाश्चैनमिदंवचः/नचसंकुचितःपन्थायेनवालीहतोगतः/समयेतिष्ठसुग्रीवमावालिपथमन्वगाः/एकएवरणेवालीशरेणनिहतोमया/त्वांतुसत्यादतिक्रान्तंहनिष्यामिसबान्धवम्/तदेवंविहितेकार्येयद्धितंपुरुषर्षभ/तत्तद्ब्रूहिनरश्रेष्ठत्वरकालव्यतिक्रमः/कुरुष्वसत्यंमयिवानरेश्वर॑प्रतिश्रुतंधर्ममवेक्ष्यशाश्वतम्/मावालिनंप्रेत्यगतोयमक्षयं॑त्वमद्यपश्येर्ममचोदितैःशरैः/सपूर्वजंतीव्रविवृद्धकोपं॑लालप्यमानंप्रसमीक्ष्यदीनम्/चकारतीव्रांमतिमुग्रतेजा॑हरीश्वरमानववंशनाथः/सकामिनंदीनमदीनसत्त्वः॑शोकाभिपन्नंसमुदीर्णकोपम्/नरेन्द्रसूनुर्नरदेवपुत्रं॑रामानुजःपूर्वजमित्युवाच/नवानरःस्थास्यतिसाधुवृत्ते॑नमंस्यतेकार्यफलानुषङ्गान्/नभक्ष्यतेवानरराज्यलक्ष्मीं॑तथाहिनाभिक्रमतेऽस्यबुद्धिः/मतिक्षयाद्ग्राम्यसुखेषुसक्तस्॑तवप्रसादाप्रतिकारबुद्धिः/हतोऽग्रजंपश्यतुवालिनंस॑नराज्यमेवंविगुणस्यदेयम्/नधारयेकोपमुदीर्णवेगं॑निहन्मिसुग्रीवमसत्यमद्य/हरिप्रवीरैःसहवालिपुत्रो॑नरेन्द्रपत्न्याविचयंकरोतु/तमात्तबाणासनमुत्पतन्तं॑निवेदितार्थंरणचण्डकोपम्/उवचरामःपरवीरहन्ता॑स्ववेक्षितंसानुनयंचवाक्यम्/नहिवैत्वद्विधोलोकेपापमेवंसमाचरेत्/पापमार्येणयोहन्तिसवीरःपुरुषोत्तमः/नेदमद्यत्वयाग्राह्यंसाधुवृत्तेनलक्ष्मण/तांप्रीतिमनुवर्तस्वपूर्ववृत्तंचसंगतम्/सामोपहितयावाचारूक्षाणिपरिवर्जयन्/वक्तुमर्हसिसुग्रीवंव्यतीतंकालपर्यये/सोऽग्रजेनानुशिष्टार्थोयथावत्पुरुषर्षभः/प्रविवेशपुरींवीरोलक्ष्मणःपरवीरहा/ततःशुभमतिःप्राज्ञोभ्रातुःप्रियहितेरतः/लक्ष्मणःप्रतिसंरब्धोजगामभवनंकपेः/शक्रबाणासनप्रख्यंधनुःकालान्तकोपमः/प्रगृह्यगिरिशृङ्गाभंमन्दरःसानुमानिव/यथोक्तकारीवचनमुत्तरंचैवसोत्तरम्/बृहस्पतिसमोबुद्ध्यामत्त्वारामानुजस्तदा/कामक्रोधसमुत्थेनभ्रातुःकोपाग्निनावृतः/प्रभञ्जनइवाप्रीतःप्रययौलक्ष्मणस्तदा/सालतालाश्वकर्णांश्चतरसापातयन्बहून्/पर्यस्यन्गिरिकूटानिद्रुमानन्यांश्चवेगतः/शिलाश्चशकलीकुर्वन्पद्भ्यांगजइवाशुगः/दूरमेकपदंत्यक्त्वाययौकार्यवशाद्द्रुतम्/तामपश्यद्बलाकीर्णांहरिराजमहापुरीम्/दुर्गामिक्ष्वाकुशार्दूलःकिष्किन्धांगिरिसंकटे/रोषात्प्रस्फुरमाणौष्ठःसुग्रीवंप्रतिकल्ष्मणः/ददर्शवानरान्भीमान्किष्किन्धायाबहिश्चरान्/शैलशृङ्गाणिशतशःप्रवृद्धांश्चमहीरुहान्/जगृहुःकुञ्जरप्रख्यावानराःपर्वतान्तरे/तान्गृहीतप्रहरणान्हरीन्दृष्ट्वातुलक्ष्मणः/बभूवद्विगुणंक्रुद्धोबह्विन्धनइवानलः/तंतेभयपरीताङ्गाःक्रुद्धंदृष्ट्वाप्लवंगमाः/कालमृत्युयुगान्ताभंशतशोविद्रुतादिशः/ततःसुग्रीवभवनंप्रविश्यहरिपुंगवाः/क्रोधमागमनंचैवलक्ष्मणस्यन्यवेदयन्/तारयासहितःकामीसक्तःकपिवृषोरहः/नतेषांकपिवीराणांशुश्राववचनंतदा/ततःसचिवसंदिष्टाहरयोरोमहर्षणाः/गिरिकुञ्जरमेघाभानगर्यानिर्ययुस्तदा/नखदंष्ट्रायुधाघोराःसर्वेविकृतदर्शनाः/सर्वेशार्दूलदर्पाश्चसर्वेचविकृताननाः/दशनागबलाःकेचित्केचिद्दशगुणोत्तराः/केचिन्नागसहस्रस्यबभूवुस्तुल्यविक्रमाः/कृत्स्नांहिकपिभिर्व्याप्तांद्रुमहस्तैर्महाबलैः/अपश्यल्लक्ष्मणःक्रुद्धःकिष्किन्धांतांदुरासदम्/ततस्तेहरयःसर्वेप्राकारपरिखान्तरात्/निष्क्रम्योदग्रसत्त्वास्तुतस्थुराविष्कृतंतदा/सुग्रीवस्यप्रमादंचपूर्वजंचार्तमात्मवान्/बुद्ध्वाकोपवशंवीरःपुनरेवजगामसः/सदीर्घोष्णमहोच्छ्वासःकोपसंरक्तलोचनः/बभूवनरशार्दूलसधूमइवपावकः/बाणशल्यस्फुरज्जिह्वःसायकासनभोगवान्/स्वतेजोविषसंघातःपञ्चास्यइवपन्नगः/तंदीप्तमिवकालाग्निंनागेन्द्रमिवकोपितम्/समासाद्याङ्गदस्त्रासाद्विषादमगमद्भृशम्/सोऽङ्गदंरोषताम्राक्षःसंदिदेशमहायशाः/सुग्रीवःकथ्यतांवत्सममागमनमित्युत/एषरामानुजःप्राप्तस्त्वत्सकाशमरिंदमः/भ्रातुर्व्यसनसंतप्तोद्वारितिष्ठतिलक्ष्मणः/लक्ष्मणस्यवचःश्रुत्वाशोकाविष्टोऽङ्गदोऽब्रवीत्/पितुःसमीपमागम्यसौमित्रिरयमागतः/तेमहौघनिभंदृष्ट्वावज्राशनिसमस्वनम्/सिंहनादंसमंचक्रुर्लक्ष्मणस्यसमीपतः/तेनशब्देनमहताप्रत्यबुध्यतवानरः/मदविह्वलताम्राक्षोव्याकुलस्रग्विभूषणः/अथाङ्गदवचःश्रुत्वातेनैवचसमागतौ/मन्त्रिणोवानरेन्द्रस्यसंमतोदारदर्शिनौ/प्लक्षश्चैवप्रभावश्चमन्त्रिणावर्थधर्मयोः/वक्तुमुच्चावचंप्राप्तंलक्ष्मणंतौशशंसतुः/प्रसादयित्वासुग्रीवंवचनैःसामनिश्चितैः/आसीनंपर्युपासीनौयथाशक्रंमरुत्पतिम्/सत्यसंधौमहाभागौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/वयस्यभावंसंप्राप्तौराज्यार्हौराज्यदायिनौ/तयोरेकोधनुष्पाणिर्द्वारितिष्ठतिलक्ष्मणः/यस्यभीताःप्रवेपन्तेनादान्मुञ्चन्तिवानराः/सएषराघवभ्रातालक्ष्मणोवाक्यसारथिः/व्यवसायरथःप्राप्तस्तस्यरामस्यशासनात्/तस्यमूर्ध्नाप्रणम्यत्वंसपुत्रःसहबन्धुभिः/राजंस्तिष्ठस्वसमयेभवसत्यप्रतिश्रवः/अङ्गदस्यवचःश्रुत्वासुग्रीवःसचिवैःसह/लक्ष्मणंकुपितंश्रुत्वामुमोचासनमात्मवान्/सचिवानब्रवीद्वाक्यंनिश्चित्यगुरुलाघवम्/मन्त्रज्ञान्मन्त्रकुशलोमन्त्रेषुपरिनिष्ठितः/नमेदुर्व्याहृतंकिंचिन्नापिमेदुरनुष्ठितम्/लक्ष्मणोराघवभ्राताक्रुद्धःकिमितिचिन्तये/असुहृद्भिर्ममामित्रैर्नित्यमन्तरदर्शिभिः/ममदोषानसंभूताञ्श्रावितोराघवानुजः/अत्रतावद्यथाबुद्धिसर्वैरेवयथाविधि/भवद्भिर्निश्चयस्तस्यविज्ञेयोनिपुणंशनैः/नखल्वस्तिममत्रासोलक्ष्मणान्नापिराघवात्/मित्रंत्वस्थानकुपितंजनयत्येवसंभ्रमम्/सर्वथासुकरंमित्रंदुष्करंपरिपालनम्/अनित्यत्वात्तुचित्तानांप्रीतिरल्पेऽपिभिद्यते/अतोनिमित्तंत्रस्तोऽहंरामेणतुमहात्मना/यन्ममोपकृतंशक्यंप्रतिकर्तुंनतन्मया/सुग्रीवेणैवमुक्तस्तुहनुमान्हरिपुंगवः/उवाचस्वेनतर्केणमध्येवानरमन्त्रिणाम्/सर्वथानैतदाश्चर्यंयत्त्वंहरिगणेश्वर/नविस्मरसिसुस्निग्धमुपकारकृतंशुभम्/राघवेणतुशूरेणभयमुत्सृज्यदूरतः/त्वत्प्रियार्थंहतोवालीशक्रतुल्यपराक्रमः/सर्वथाप्रणयात्क्रुद्धोराघवोनात्रसंशयः/भ्रातरंसप्रहितवांल्लक्ष्मणंलक्ष्मिवर्धनम्/त्वंप्रमत्तोनजानीषेकालंकलविदांवर/फुल्लसप्तच्छदश्यामाप्रवृत्तातुशरच्छिवा/निर्मलग्रहनक्षत्राद्यौःप्रनष्टबलाहका/प्रसन्नाश्चदिशःसर्वाःसरितश्चसरांसिच/प्राप्तमुद्योगकालंतुनावैषिहरिपुंगव/त्वंप्रमत्तइतिव्यक्तंलक्ष्मणोऽयमिहागतः/आर्तस्यहृतदारस्यपरुषंपुरुषान्तरात्/वचनंमर्षणीयंतेराघवस्यमहात्मनः/कृतापराधस्यहितेनान्यत्पश्याम्यहंक्षमम्/अन्तरेणाञ्जलिंबद्ध्वालक्ष्मणस्यप्रसादनात्/नियुक्तैर्मन्त्रिभिर्वाच्योअवश्यंपार्थिवोहितम्/अतएवभयंत्यक्त्वाब्रवीम्यवधृतंवचः/अभिक्रुद्धःसमर्थोहिचापमुद्यम्यराघवः/सदेवासुरगन्धर्वंवशेस्थापयितुंजगत्/नसक्षमःकोपयितुंयःप्रसाद्यपुनर्भवेत्/पूर्वोपकारंस्मरताकृतज्ञेनविशेषतः/तस्यमूर्ध्नाप्रणम्यत्वंसपुत्रःससुहृज्जनः/राजंस्तिष्ठस्वसमयेभर्तुर्भार्येवतद्वशे/नरामरामानुजशासनंत्वया॑कपीन्द्रयुक्तंमनसाप्यपोहितुम्/मनोहितेज्ञास्यतिमानुषंबलं॑सराघवस्यास्यसुरेन्द्रवर्चसः/अथप्रतिसमादिष्टोलक्ष्मणःपरवीरहा/प्रविवेशगुहांघोरांकिष्किन्धांरामशासनात्/द्वारस्थाहरयस्तत्रमहाकायामहाबलाः/बभूवुर्लक्ष्मणंदृष्ट्वासर्वेप्राञ्जलयःस्थिताः/निःश्वसन्तंतुतंदृष्ट्वाक्रुद्धंदशरथात्मजम्/बभूवुर्हरयस्त्रस्तानचैनंपर्यवारयन्/सतंरत्नमयींश्रीमान्दिव्यांपुष्पितकाननाम्/रम्यांरत्नसमाकीर्णांददर्शमहतींगुहाम्/हर्म्यप्रासादसंबाधांनानापण्योपशोभिताम्/सर्वकामफलैर्वृक्षैःपुष्पितैरुपशोभिताम्/देवगन्धर्वपुत्रैश्चवानरैःकामरूपिभिः/दिव्यमाल्याम्बरधारैःशोभितांप्रियदर्शनैः/चन्दनागरुपद्मानांगन्धैःसुरभिगन्धिनाम्/मैरेयाणांमधूनांचसंमोदितमहापथाम्/विन्ध्यमेरुगिरिप्रस्थैःप्रासादैर्नैकभूमिभिः/ददर्शगिरिनद्यश्चविमलास्तत्रराघवः/अङ्गदस्यगृहंरम्यंमैन्दस्यद्विविदस्यच/गवयस्यगवाक्षस्यगजस्यशरभस्यच/विद्युन्मालेश्चसंपातेःसूर्याक्षस्यहनूमतः/वीरबाहोःसुबाहोश्चनलस्यचमहात्मनः/कुमुदस्यसुषेणस्यतारजाम्बवतोस्तथा/दधिवक्त्रस्यनीलस्यसुपाटलसुनेत्रयोः/एतेषांकपिमुख्यानांराजमार्गेमहात्मनाम्/ददर्शगृहमुख्यानिमहासाराणिलक्ष्मणः/पाण्डुराभ्रप्रकाशानिदिव्यमाल्ययुतानिच/प्रभूतधनधान्यानिस्त्रीरत्नैःशोभितानिच/पाण्डुरेणतुशैलेनपरिक्षिप्तंदुरासदम्/वानरेन्द्रगृहंरम्यंमहेन्द्रसदनोपमम्/शुल्कैःप्रासादशिखरैःकैलासशिखरोपमैः/सर्वकामफलैर्वृक्षैःपुष्टितैरुपशोभितम्/महेन्द्रदत्तैःश्रीमद्भिर्नीलजीमूतसंनिभैः/दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैःशीतच्छायैर्मनोरमैः/हरिभिःसंवृतद्वारंबलिभिःशस्त्रपाणिभिः/दिव्यमाल्यावृतंशुभ्रंतप्तकाञ्चनतोरणम्/सुग्रीवस्यगृहंरम्यंप्रविवेशमहाबलः/अवार्यमाणःसौमित्रिर्महाभ्रमिवभास्करः/ससप्तकक्ष्याधर्मात्मायानासनसमावृताः/प्रविश्यसुमहद्गुप्तंददर्शान्तःपुरंमहत्/हैमराजतपर्यङ्कैर्बहुभिश्चवरासनैः/महार्हास्तरणोपेतैस्तत्रतत्रोपशोभितम्/प्रविशन्नेवसततंशुश्रावमधुरस्वरम्/तन्त्रीगीतसमाकीर्णंसमगीतपदाक्षरम्/बह्वीश्चविविधाकारारूपयौवनगर्विताः/स्त्रियःसुग्रीवभवनेददर्शसमहाबलः/दृष्ट्वाभिजनसंपन्नाश्चित्रमाल्यकृतस्रजः/वरमाल्यकृतव्यग्राभूषणोत्तमभूषिताः/नातृप्तान्नातिचव्यग्रान्नानुदात्तपरिच्छदान्/सुग्रीवानुचरांश्चापिलक्षयामासलक्ष्मणः/ततःसुग्रीवमासीनंकाञ्चनेपरमासने/महार्हास्तरणोपेतेददर्शादित्यसंनिभम्/दिव्याभरणचित्राङ्गंदिव्यरूपंयशस्विनम्/दिव्यमाल्याम्बरधरंमहेन्द्रमिवदुर्जयम्/दिव्याभरणमाल्याभिःप्रमदाभिःसमावृतम्/रुमांतुवीरःपरिरभ्यगाढं॑वरासनस्थोवरहेमवर्णः/ददर्शसौमित्रिमदीनसत्त्वं॑विशालनेत्रःसुविशालनेत्रम्/तमप्रतिहतंक्रुद्धंप्रविष्टंपुरुषर्षभम्/सुग्रीवोलक्ष्मणंदृष्ट्वाबभूवव्यथितेन्द्रियः/क्रुद्धंनिःश्वसमानंतंप्रदीप्तमिवतेजसा/भ्रातुर्व्यसनसंतप्तंदृष्ट्वादशरथात्मजम्/उत्पपातहरिश्रेष्ठोहित्वासौवर्णमासनम्/महान्महेन्द्रस्ययथास्वलंकृतइवध्वजः/उत्पतन्तमनूत्पेतूरुमाप्रभृतयःस्त्रियः/सुग्रीवंगगनेपूर्णंचन्द्रंतारागणाइव/संरक्तनयनःश्रीमान्विचचालकृताञ्जलिः/बभूवावस्थितस्तत्रकल्पवृक्षोमहानिव/रुमाद्वितीयंसुग्रीवंनारीमध्यगतंस्थितम्/अब्रवील्लक्ष्मणःक्रुद्धःसतारंशशिनंयथा/सत्त्वाभिजनसंपन्नःसानुक्रोशोजितेन्द्रियः/कृतज्ञःसत्यवादीचराजालोकेमहीयते/यस्तुराजास्थितोऽधर्मेमित्राणामुपकारिणाम्/मिथ्याप्रतिज्ञांकुरुतेकोनृशंसतरस्ततः/शतमश्वानृतेहन्तिसहस्रंतुगवानृते/आत्मानंस्वजनंहन्तिपुरुषःपुरुषानृते/पूर्वंकृतार्थोमित्राणांनतत्प्रतिकरोतियः/कृतघ्नःसर्वभूतानांसवध्यःप्लवगेश्वर/गीतोऽयंब्रह्मणाश्लोकःसर्वलोकनमस्कृतः/दृष्ट्वाकृतघ्नंक्रुद्धेनतंनिबोधप्लवंगम/ब्रह्मघ्नेचसुरापेचचोरेभग्नव्रतेतथा/निष्कृतिर्विहितासद्भिःकृतघ्नेनास्तिनिष्कृतिः/अनार्यस्त्वंकृतघ्नश्चमिथ्यावादीचवानर/पूर्वंकृतार्थोरामस्यनतत्प्रतिकरोषियत्/ननुनामकृतार्थेनत्वयारामस्यवानर/सीतायामार्गणेयत्नःकर्तव्यःकृतमिच्छता/सत्वंग्राम्येषुभोगेषुसक्तोमिथ्याप्रतिश्रवः/नत्वांरामोविजानीतेसर्पंमण्डूकराविणम्/महाभागेनरामेणपापःकरुणवेदिना/हरीणांप्रापितोराज्यंत्वंदुरात्मामहात्मना/कृतंचेन्नाभिजानीषेरामस्याक्लिष्टकर्मणः/सद्यस्त्वंनिशितैर्बाणैर्हतोद्रक्ष्यसिवालिनम्/नचसंकुचितःपन्थायेनवालीहतोगतः/समयेतिष्ठसुग्रीवमावालिपथमन्वगाः/ननूनमिक्ष्वाकुवरस्यकार्मुकाच्॑च्युताञ्शरान्पश्यसिवज्रसंनिभान्/ततःसुखंनामनिषेवसेसुखी॑नरामकार्यंमनसाप्यवेक्षसे/तथाब्रुवाणंसौमित्रिंप्रदीप्तमिवतेजसा/अब्रवील्लक्ष्मणंताराताराधिपनिभानना/नैवंलक्ष्मणवक्तव्योनायंपरुषमर्हति/हरीणामीश्वरःश्रोतुंतववक्त्राद्विशेषतः/नैवाकृतज्ञःसुग्रीवोनशठोनापिदारुणः/नैवानृतकथोवीरनजिह्मश्चकपीश्वरः/उपकारंकृतंवीरोनाप्ययंविस्मृतःकपिः/रामेणवीरसुग्रीवोयदन्यैर्दुष्करंरणे/रामप्रसादात्कीर्तिंचकपिराज्यंचशाश्वतम्/प्राप्तवानिहसुग्रीवोरुमांमांचपरंतप/सुदुःखंशायितःपूर्वंप्राप्येदंसुखमुत्तमम्/प्राप्तकालंनजानीतेविश्वामित्रोयथामुनिः/घृताच्यांकिलसंसक्तोदशवर्षाणिलक्ष्मण/अहोऽमन्यतधर्मात्माविश्वामित्रोमहामुनिः/सहिप्राप्तंनजानीतेकालंकालविदांवरः/विश्वामित्रोमहातेजाःकिंपुनर्यःपृथग्जनः/देहधर्मंगतस्यास्यपरिश्रान्तस्यलक्ष्मण/अवितृप्तस्यकामेषुरामःक्षन्तुमिहार्हति/नचरोषवशंतातगन्तुमर्हसिलक्ष्मण/निश्चयार्थमविज्ञायसहसाप्राकृतोयथा/सत्त्वयुक्ताहिपुरुषास्त्वद्विधाःपुरुषर्षभ/अविमृश्यनरोषस्यसहसायान्तिवश्यताम्/प्रसादयेत्वांधर्मज्ञसुग्रीवार्थेसमाहिता/महान्रोषसमुत्पन्नःसंरम्भस्त्यज्यतामयम्/रुमांमांकपिराज्यंचधनधान्यवसूनिच/रामप्रियार्थंसुग्रीवस्त्यजेदितिमतिर्मम/समानेष्व्यतिसुग्रीवःसीतयासहराघवम्/शशाङ्कमिवरोहिष्यानिहत्वारावणंरणे/शतकोटिसहस्राणिलङ्कायांकिलरक्षसाम्/अयुतानिचषट्त्रिंशत्सहस्राणिशतानिच/अहत्वातांश्चदुर्धर्षान्राक्षसान्कामरूपिणः/नशक्योरावणोहन्तुंयेनसामैथिलीहृता/तेनशक्यारणेहन्तुमसहायेनलक्ष्मण/रावणःक्रूरकर्माचसुग्रीवेणविशेषतः/एवमाख्यातवान्वालीसह्यभिज्ञोहरीश्वरः/आगमस्तुनमेव्यक्तःश्रवात्तस्यब्रवीम्यहम्/त्वत्सहायनिमित्तंवैप्रेषिताहरिपुंगवाः/आनेतुंवानरान्युद्धेसुबहून्हरियूथपान्/तांश्चप्रतीक्षमाणोऽयंविक्रान्तान्सुमहाबलान्/राघवस्यार्थसिद्ध्यर्थंननिर्यातिहरीश्वरः/कृतातुसंस्थासौमित्रेसुग्रीवेणयथापुरा/अद्यतैर्वानरैर्सर्वैरागन्तव्यंमहाबलैः/ऋक्षकोटिसहस्राणिगोलाङ्गूलशतानिच/अद्यत्वामुपयास्यन्तिजहिकोपमरिंदम/कोट्योऽनेकास्तुकाकुत्स्थकपीनांदीप्ततेजसाम्/तवहिमुखमिदंनिरीक्ष्यकोपात्॑क्षतजनिभेनयनेनिरीक्षमाणाः/हरिवरवनितानयान्तिशान्तिं॑प्रथमभयस्यहिशङ्किताःस्मसर्वाः/इत्युक्तस्तारयावाक्यंप्रश्रितंधर्मसंहितम्/मृदुस्वभावःसौमित्रिःप्रतिजग्राहतद्वचः/तस्मिन्प्रतिगृहीतेतुवाक्येहरिगणेश्वरः/लक्ष्मणात्सुमहत्त्रासंवस्त्रंक्लिन्नमिवात्यजत्/ततःकण्ठगतंमाल्यंचित्रंबहुगुणंमहत्/चिच्छेदविमदश्चासीत्सुग्रीवोवानरेश्वरः/सलक्ष्मणंभीमबलंसर्ववानरसत्तमः/अब्रवीत्प्रश्रितंवाक्यंसुग्रीवःसंप्रहर्षयन्/प्रनष्टाश्रीश्चकीर्तिश्चकपिराज्यंचशाश्वतम्/रामप्रसादात्सौमित्रेपुनःप्राप्तमिदंमया/कःशक्तस्तस्यदेवस्यख्यातस्यस्वेनकर्मणा/तादृशंविक्रमंवीरप्रतिकर्तुमरिंदम/सीतांप्राप्स्यतिधर्मात्मावधिष्यतिचरावणम्/सहायमात्रेणमयाराघवःस्वेनतेजसा/सहायकृत्यंहितस्ययेनसप्तमहाद्रुमाः/शैलश्चवसुधाचैवबाणेनैकेनदारिताः/धनुर्विस्फारमाणस्ययस्यशब्देनलक्ष्मण/सशैलाकम्पिताभूमिःसहायैस्तस्यकिंनुवै/अनुयात्रांनरेन्द्रस्यकरिष्येऽहंनरर्षभ/गच्छतोरावणंहन्तुंवैरिणंसपुरःसरम्/यदिकिंचिदतिक्रान्तंविश्वासात्प्रणयेनवा/प्रेष्यस्यक्षमितव्यंमेनकश्चिन्नापराध्यति/इतितस्यब्रुवाणस्यसुग्रीवस्यमहात्मनः/अभवल्लक्ष्मणःप्रीतःप्रेंणाचेदमुवाचह/सर्वथाहिममभ्रातासनाथोवानरेश्वर/त्वयानाथेनसुग्रीवप्रश्रितेनविशेषतः/यस्तेप्रभावःसुग्रीवयच्चतेशौचमुत्तमम्/अर्हस्तंकपिराज्यस्यश्रियंभोक्तुमनुत्तमाम्/सहायेनचसुग्रीवत्वयारामःप्रतापवान्/वधिष्यतिरणेशत्रूनचिरान्नात्रसंशयः/धर्मज्ञस्यकृतज्ञस्यसंग्रामेष्वनिवर्तिनः/उपपन्नंचयुक्तंचसुग्रीवतवभाषितम्/दोषज्ञःसतिसामर्थ्येकोऽन्योभाषितुमर्हति/वर्जयित्वाममज्येष्ठंत्वांचवानरसत्तम/सदृशश्चासिरामस्यविक्रमेणबलेनच/सहायोदैवतैर्दत्तश्चिरायहरिपुंगव/किंतुशीघ्रमितोवीरनिष्क्रामत्वंमयासह/सान्त्वयस्ववयस्यंचभार्याहरणदुःखितम्/यच्चशोकाभिभूतस्यश्रुत्वारामस्यभाषितम्/मयात्वंपरुषाण्युक्तस्तच्चत्वंक्षन्तुमर्हसि/एवमुक्तस्तुसुग्रीवोलक्ष्मणेनमहात्मना/हनुमन्तंस्थितंपार्श्वेसचिवंवाक्यमब्रवीत्/महेन्द्रहिमवद्विन्ध्यकैलासशिखरेषुच/मन्दरेपाण्डुशिखरेपञ्चशैलेषुयेस्थिताः/तरुणादित्यवर्णेषुभ्राजमानेषुसर्वशः/पर्वतेषुसमुद्रान्तेपश्चिमस्यांतुयेदिशि/आदित्यभवनेचैवगिरौसंध्याभ्रसंनिभे/पद्मतालवनंभीमंसंश्रिताहरिपुंगवाः/अञ्जनाम्बुदसंकाशाःकुञ्जरप्रतिमौजसः/अञ्जनेपरतेचैवयेवसन्तिप्लवंगमाः/मनःशिलागुहावासावानराःकनकप्रभाः/मेरुपार्श्वगताश्चैवयेचधूम्रगिरिंश्रिताः/तरुणादित्यवर्णाश्चपर्वतेयेमहारुणे/पिबन्तोमधुमैरेयंभीमवेगाःप्लवंगमाः/वनेषुचसुरम्येषुसुगन्धिषुमहत्सुच/तापसानांचरम्येषुवनान्तेषुसमन्ततः/तांस्तांस्त्वमानयक्षिप्रंपृथिव्यांसर्ववानरान्/सामदानादिभिःकल्पैराशुप्रेषयवानरान्/प्रेषिताःप्रथमंयेचमयादूतामहाजवाः/त्वरणार्थंतुभूयस्त्वंहरीन्संप्रेषयापरान्/येप्रसक्ताश्चकामेषुदीर्घसूत्राश्चवानराः/इहानयस्वतान्सर्वाञ्शीघ्रंतुममशासनात्/अहोभिर्दशभिर्येचनागच्छन्तिममाज्ञया/हन्तव्यास्तेदुरात्मानोराजशासनदूषकाः/शतान्यथसहस्राणिकोट्यश्चममशासनात्/प्रयान्तुकपिसिंहानांदिशोमममतेस्थिताः/मेघपर्वतसंकाशाश्छादयन्तइवाम्बरम्/घोररूपाःकपिश्रेष्ठायान्तुमच्छासनादितः/तेगतिज्ञागतिंगत्वापृथिव्यांसर्ववानराः/आनयन्तुहरीन्सर्वांस्त्वरिताःशासनान्मम/तस्यवानरराजस्यश्रुत्वावायुसुतोवचः/दिक्षुसर्वासुविक्रान्तान्प्रेषयामासवानरान्/तेपदंविष्णुविक्रान्तंपतत्रिज्योतिरध्वगाः/प्रयाताःप्रहिताराज्ञाहरयस्तत्क्षणेनवै/तेसमुद्रेषुगिरिषुवनेषुचसरित्सुच/वानरावानरान्सर्वान्रामहेतोरचोदयन्/मृत्युकालोपमस्याज्ञांराजराजस्यवानराः/सुग्रीवस्याययुःश्रुत्वासुग्रीवभयदर्शिनः/ततस्तेऽञ्जनसंकाशागिरेस्तस्मान्महाजवाः/तिस्रःकोट्यःप्लवंगानांनिर्ययुर्यत्रराघवः/अस्तंगच्छतियत्रार्कस्तस्मिन्गिरिवरेरताः/तप्तहेमसमाभासास्तस्मात्कोट्योदशच्युताः/कैलासशिखरेभ्यश्चसिंहकेसरवर्चसाम्/ततःकोटिसहस्राणिवानराणामुपागमन्/फलमूलेनजीवन्तोहिमवन्तमुपाश्रिताः/तेषांकोटिसहस्राणांसहस्रंसमवर्तत/अङ्गारकसमानानांभीमानांभीमकर्मणाम्/विन्ध्याद्वानरकोटीनांसहस्राण्यपतन्द्रुतम्/क्षीरोदवेलानिलयास्तमालवनवासिनः/नारिकेलाशनाश्चैवतेषांसंख्यानविद्यते/वनेभ्योगह्वरेभ्यश्चसरिद्भ्यश्चमहाजवाः/आगच्छद्वानरीसेनापिबन्तीवदिवाकरम्/येतुत्वरयितुंयातावानराःसर्ववानरान्/तेवीराहिमवच्छैलंददृशुस्तंमहाद्रुमम्/तस्मिन्गिरिवरेरम्येयज्ञोमहेश्वरःपुरा/सर्वदेवमनस्तोषोबभौदिव्योमनोहरः/अन्नविष्यन्दजातानिमूलानिचफलानिच/अमृतस्वादुकल्पानिददृशुस्तत्रवानराः/तदन्नसंभवंदिव्यंफलंमूलंमनोहरम्/यःकश्चित्सकृदश्नातिमासंभवतितर्पितः/तानिमूलानिदिव्यानिफलानिचफलाशनाः/औषधानिचदिव्यानिजगृहुर्हरियूथपाः/तस्माच्चयज्ञायतनात्पुष्पाणिसुरभीणिच/आनिन्युर्वानरागत्वासुग्रीवप्रियकारणात्/तेतुसर्वेहरिवराःपृथिव्यांसर्ववानरान्/संचोदयित्वात्वरितंयूथानांजग्मुरग्रतः/तेतुतेनमुहूर्तेनयूथपाःशीघ्रकारिणः/किष्किन्धांत्वरयाप्राप्ताःसुग्रीवोयत्रवानरः/तेगृहीत्वौषधीःसर्वाःफलंमूलंचवानराः/तंप्रतिग्राहयामासुर्वचनंचेदमब्रुवन्/सर्वेपरिगताःशैलाःसमुद्राश्चवनानिच/पृथिव्यांवानराःसर्वेशासनादुपयान्तिते/एवंश्रुत्वाततोहृष्टःसुग्रीवःप्लवगाधिपः/प्रतिजग्राहचप्रीतस्तेषांसर्वमुपायनम्/प्रतिगृह्यचतत्सर्वमुपानयमुपाहृतम्/वानरान्सान्त्वयित्वाचसर्वानेवव्यसर्जयत्/विसर्जयित्वासहरीञ्शूरांस्तान्कृतकर्मणः/मेनेकृतार्थमात्मानंराघवंचमहाबलम्/सलक्ष्मणोभीमबलंसर्ववानरसत्तमम्/अब्रवीत्प्रश्रितंवाक्यंसुग्रीवंसंप्रहर्षयन्/किष्किन्धायाविनिष्क्रामयदितेसौम्यरोचते/तस्यतद्वचनंश्रुत्वालक्ष्मणस्यसुभाषितम्/सुग्रीवःपरमप्रीतोवाक्यमेतदुवाचह/एवंभवतुगच्छामःस्थेयंत्वच्छासनेमया/तमेवमुक्त्वासुग्रीवोलक्ष्मणंशुभलक्ष्मणम्/विसर्जयामासतदातारामन्याश्चयोषितः/एतेत्युच्चैर्हरिवरान्सुग्रीवःसमुदाहरत्/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाहरयःशीघ्रमाययुः/बद्धाञ्जलिपुटाःसर्वेयेस्युःस्त्रीदर्शनक्षमाः/तानुवाचततःप्राप्तान्राजार्कसदृशप्रभः/उपस्थापयतक्षिप्रंशिबिकांममवानराः/श्रुत्वातुवचनंतस्यहरयःशीघ्रविक्रमाः/समुपस्थापयामासुःशिबिकांप्रियदर्शनाम्/तामुपस्थापितांदृष्ट्वाशिबिकांवानराधिपः/लक्ष्मणारुह्यतांशीघ्रमितिसौमित्रिमब्रवीत्/इत्युक्त्वाकाञ्चनंयानंसुग्रीवःसूर्यसंनिभम्/बृहद्भिर्हरिभिर्युक्तमारुरोहसलक्ष्मणः/पाण्डुरेणातपत्रेणध्रियमाणेनमूर्धनि/शुक्लैश्चबालव्यजनैर्धूयमानैःसमन्ततः/शङ्खभेरीनिनादैश्चबन्दिभिश्चाभिवन्दितः/निर्ययौप्राप्यसुग्रीवोराज्यश्रियमनुत्तमाम्/सवानरशतैस्तीष्क्णैर्बहुभिःशस्त्रपाणिभिः/परिकीर्णोययौतत्रयत्ररामोव्यवस्थितः/सतंदेशमनुप्राप्यश्रेष्ठंरामनिषेवितम्/अवातरन्महातेजाःशिबिकायाःसलक्ष्मणः/आसाद्यचततोरामंकृताञ्जलिपुटोऽभवत्/कृताञ्जलौस्थितेतस्मिन्वानराश्चभवंस्तथा/तटाकमिवतद्दृष्ट्वारामःकुड्मलपङ्कजम्/वानराणांमहत्सैन्यंसुग्रीवेप्रीतिमानभूत्/पादयोःपतितंमूर्ध्नातमुत्थाप्यहरीश्वरम्/प्रेंणाचबहुमानाच्चराघवःपरिषस्वजे/परिष्वज्यचधर्मात्मानिषीदेतिततोऽब्रवीत्/तंनिषण्णंततोदृष्ट्वाक्षितौरामोऽब्रवीद्वचः/धर्ममर्थंचकामंचकालेयस्तुनिषेवते/विभज्यसततंवीरसराजाहरिसत्तम/हित्वाधर्मंतथार्थंचकामंयस्तुनिषेवते/सवृक्षाग्रेयथासुप्तःपतितःप्रतिबुध्यते/अमित्राणांवधेयुक्तोमित्राणांसंग्रहेरतः/त्रिवर्गफलभोक्तातुराजाधर्मेणयुज्यते/उद्योगसमयस्त्वेषप्राप्तःशत्रुविनाशन/संचिन्त्यतांहिपिङ्गेशहरिभिःसहमन्त्रिभिः/एवमुक्तस्तुसुग्रीवोरामंवचनमब्रवीत्/प्रनष्टाश्रीश्चकीर्तिश्चकपिराज्यंचशाश्वतम्/त्वत्प्रसादान्महाबाहोपुनःप्राप्तमिदंमया/तवदेवप्रसदाच्चभ्रातुश्चजयतांवर/कृतंनप्रतिकुर्याद्यःपुरुषाणांसदूषकः/एतेवानरमुख्याश्चशतशःशत्रुसूदन/प्राप्ताश्चादायबलिनःपृथिव्यांसर्ववानरान्/ऋक्षाश्चावहिताःशूरागोलाङ्गूलाश्चराघव/कान्तारवनदुर्गाणामभिज्ञाघोरदर्शनाः/देवगन्धर्वपुत्राश्चवानराःकामरूपिणः/स्वैःस्वैःपरिवृताःसैन्यैर्वर्तन्तेपथिराघव/शतैःशतसहस्रैश्चकोटिभिश्चप्लवंगमाः/अयुतैश्चावृतावीराशङ्कुभिश्चपरंतप/अर्बुदैरर्बुदशतैर्मध्यैश्चान्तैश्चवानराः/समुद्रैश्चपरार्धैश्चहरयोहरियूथपाः/आगमिष्यन्तितेराजन्महेन्द्रसमविक्रमाः/मेरुमन्दरसंकाशाविन्ध्यमेरुकृतालयाः/तेत्वामभिगमिष्यन्तिराक्षसंयेसबान्धवम्/निहत्यरावणंसंख्येह्यानयिष्यन्तिमैथिलीम्/ततस्तमुद्योगमवेक्ष्यबुद्धिमान्॑हरिप्रवीरस्यनिदेशवर्तिनः/बभूवहर्षाद्वसुधाधिपात्मजः॑प्रबुद्धनीलोत्पलतुल्यदर्शनः/इतिब्रुवाणंसुग्रीवंरामोधर्मभृतांवरः/बाहुभ्यांसंपरिष्वज्यप्रत्युवाचकृताञ्जलिम्/यदिन्द्रोवर्षतेवर्षंनतच्चित्रंभवेद्भुवि/आदित्योवासहस्रांशुःकुर्याद्वितिमिरंनभः/चन्द्रमारश्मिभिःकुर्यात्पृथिवींसौम्यनिर्मलाम्/त्वद्विधोवापिमित्राणांप्रतिकुर्यात्परंतप/एवंत्वयिनतच्चित्रंभवेद्यत्सौम्यशोभनम्/जानाम्यहंत्वांसुग्रीवसततंप्रियवादिनम्/त्वत्सनाथःसखेसंख्येजेतास्मिसकलानरीन्/त्वमेवमेसुहृन्मित्रंसाहाय्यंकर्तुमर्हसि/जहारात्मविनाशायवैदेहींराक्षसाधमः/वञ्चयित्वातुपौलोमीमनुह्लादोयथाशचीम्/नचिरात्तंहनिष्यामिरावणंनिशितैःशरैः/पौलोम्याःपितरंदृप्तंशतक्रतुरिवारिहा/एतस्मिन्नन्तरेचैवरजःसमभिवर्तत/उष्णांतीव्रांसहस्रांशोश्छादयद्गगनेप्रभाम्/दिशःपर्याकुलाश्चासन्रजसातेनमूर्छिताः/चचालचमहीसर्वासशैलवनकानना/ततोनगेन्द्रसंकाशैस्तीक्ष्णदंष्ट्रैर्महाबलैः/कृत्स्नासंछादिताभूमिरसंख्येयैःप्लवंगमैः/निमेषान्तरमात्रेणततस्तैर्हरियूथपैः/कोटीशतपरीवारैःकामरूपिभिरावृता/नादेयैःपार्वतीयैश्चसामुद्रैश्चमहाबलैः/हरिभिर्मेघनिर्ह्रादैरन्यैश्चवनचारिभिः/तरुणादित्यवर्णैश्चशशिगौरैश्चवानरैः/पद्मकेसरवर्णैश्चश्वेतैर्मेरुकृतालयैः/कोटीसहस्रैर्दशभिःश्रीमान्परिवृतस्तदा/वीरःशतबलिर्नामवानरःप्रत्यदृश्यत/ततःकाञ्चनशैलाभस्तारायावीर्यवान्पिता/अनेकैर्दशसाहस्रैःकोटिभिःप्रत्यदृश्यत/पद्मकेसरसंकाशस्तरुणार्कनिभाननः/बुद्धिमान्वानरश्रेष्ठःसर्ववानरसत्तमः/अनीकैर्बहुसाहस्रैर्वानराणांसमन्वितः/पिताहनुमतःश्रीमान्केसरीप्रत्यदृश्यत/गोलाङ्गूलमहाराजोगवाक्षोभीमविक्रमः/वृतःकोटिसहस्रेणवानराणामदृश्यत/ऋक्षाणांभीमवेगानांधूम्रःशत्रुनिबर्हणः/वृतःकोटिसहस्राभ्यांद्वाभ्यांसमभिवर्तत/महाचलनिभैर्घोरैःपनसोनामयूथपः/आजगाममहावीर्यस्तिसृभिःकोटिभिर्वृतः/नीलाञ्जनचयाकारोनीलोनामाथयूथपः/अदृश्यतमहाकायःकोटिभिर्दशभिर्वृतः/दरीमुखश्चबलवान्यूथपोऽभ्याययौतदा/वृतःकोटिसहस्रेणसुग्रीवंसमुपस्थितः/मैन्दश्चद्विविदश्चोभावश्विपुत्रौमहावलौ/कोटिकोटिसहस्रेणवानराणामदृश्यताम्/ततःकोटिसहस्राणांसहस्रेणशतेनच/पृष्ठतोऽनुगतःप्राप्तोहरिभिर्गन्धमादनः/ततःपद्मसहस्रेणवृतःशङ्कुशतेनच/युवराजोऽङ्गदःप्राप्तःपितृतुल्यपराक्रमः/ततस्ताराद्युतिस्तारोहरिर्भीमपराक्रमः/पञ्चभिर्हरिकोटीभिर्दूरतःप्रत्यदृश्यत/इन्द्रजानुःकपिर्वीरोयूथपःप्रत्यदृश्यत/एकादशानांकोटीनामीश्वरस्तैश्चसंवृतः/ततोरम्भस्त्वनुप्राप्तस्तरुणादित्यसंनिभः/अयुतेनवृतश्चैवसहस्रेणशतेनच/ततोयूथपतिर्वीरोदुर्मुखोनामवानरः/प्रत्यदृश्यतकोटिभ्यांद्वाभ्यांपरिवृतोबली/कैलासशिखराकारैर्वानरैर्भीमविक्रमैः/वृतःकोटिसहस्रेणहनुमान्प्रत्यदृश्यत/नलश्चापिमहावीर्यःसंवृतोद्रुमवासिभिः/कोटीशतेनसंप्राप्तःसहस्रेणशतेनच/शरभःकुमुदोवह्निर्वानरोरम्भएवच/एतेचान्येचबहवोवानराःकामरूपिणः/आवृत्यपृथिवींसर्वांपर्वतांश्चवनानिच/आप्लवन्तःप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवंगमाः/अभ्यवर्तन्तसुग्रीवंसूर्यमभ्रगणाइव/कुर्वाणाबहुशब्दांश्चप्रहृष्टाबलशालिनः/शिरोभिर्वानरेन्द्रायसुग्रीवायन्यवेदयन्/अपरेवानरश्रेष्ठाःसंगम्यचयथोचितम्/सुग्रीवेणसमागम्यस्थिताःप्राञ्जलयस्तदा/सुग्रीवस्त्वरितोरामेसर्वांस्तान्वानरर्षभान्/निवेदयित्वाधर्मज्ञःस्थितःप्राञ्जलिरब्रवीत्/यथासुखंपर्वतनिर्झरेषु॑वनेषुसर्वेषुचवानरेन्द्राः/निवेशयित्वाविधिवद्बलानि॑बलंबलज्ञःप्रतिपत्तुमीष्टे/अथराजासमृद्धार्थःसुग्रीवःप्लवगेश्वरः/उवाचनरशार्दूलंरामंपरबलार्दनम्/आगताविनिविष्टाश्चबलिनःकामरूपिणः/वानरेन्द्रामहेन्द्राभायेमद्विषयवासिनः/तइमेबहुसाहस्रैर्हरिभिर्भीमविक्रमैः/आगतावानराघोरादैत्यदानवसंनिभाः/ख्यातकर्मापदानाश्चबलवन्तोजितक्लमाः/पराक्रमेषुविख्याताव्यवसायेषुचोत्तमाः/पृथिव्यम्बुचरारामनानानगनिवासिनः/कोट्यग्रशइमेप्राप्तावानरास्तवकिंकराः/निदेशवर्तिनःसर्वेसर्वेगुरुहितेरताः/अभिप्रेतमनुष्ठातुंतवशक्ष्यन्त्यरिंदम/यन्मन्यसेनरव्याघ्रप्राप्तकालंतदुच्यताम्/तत्सैन्यंत्वद्वशेयुक्तमाज्ञापयितुमर्हसि/काममेषामिदंकार्यंविदितंममतत्त्वतः/तथापितुयथातत्त्वमाज्ञापयितुमर्हसि/तथाब्रुवाणंसुग्रीवंरामोदशरथात्मजः/बाहुभ्यांसंपरिष्वज्यइदंवचनमब्रवीत्/ज्ञायतांसौम्यवैदेहीयदिजीवतिवानवा/सचदेशोमहाप्राज्ञयस्मिन्वसतिरावणः/अधिगम्यचवैदेहींनिलयंरावणस्यच/प्राप्तकालंविधास्यामितस्मिन्कालेसहत्वया/नाहमस्मिन्प्रभुःकार्येवानरेशनलक्ष्मणः/त्वमस्यहेतुःकार्यस्यप्रभुश्चप्लवगेश्वर/त्वमेवाज्ञापयविभोममकार्यविनिश्चयम्/त्वंहिजानासियत्कार्यंममवीरनसंशयः/सुहृद्द्वितीयोविक्रान्तःप्राज्ञःकालविशेषवित्/भवानस्मद्धितेयुक्तःसुकृतार्थोऽर्थवित्तमः/एवमुक्तस्तुसुग्रीवोविनतंनामयूथपम्/अब्रवीद्रामसाम्निध्येलक्ष्मणस्यचधीमतः/शैलाभंमेघनिर्घोषमूर्जितंप्लवगेश्वरम्/सोमसूर्यात्मजैःसार्धंवानरैर्वानरोत्तम/देशकालनयैर्युक्तःकार्याकार्यविनिश्चये/वृतःशतसहस्रेणवानराणांतरस्विनाम्/अधिगच्छदिशंपूर्वांसशैलवनकाननाम्/तत्रसीतांचवैदेहींनिलयंरावणस्यच/मार्गध्वंगिरिदुर्गेषुवनेषुचनदीषुच/नदींभागीरथींरम्यांसरयूंकौशिकींतथा/कालिन्दींयमुनांरम्यांयामुनंचमहागिरिम्/सरस्वतींचसिन्धुंचशोणंमणिनिभोदकम्/महींकालमहींचैवशैलकाननशोभिताम्/ब्रह्ममालान्विदेहांश्चमालवान्काशिकोसलान्/मागधांश्चमहाग्रामान्पुण्ड्रान्वङ्गांस्तथैवच/पत्तनंकोशकाराणांभूमिंचरजताकराम्/सर्वमेतद्विचेतव्यंमृगयद्भिर्ततस्ततः/रामस्यदयितांभार्यांसीतांदशरतःस्नुषाम्/समुद्रमवगाढांश्चपर्वतान्पत्तनानिच/मन्दरस्यचयेकोटिंसंश्रिताःकेचिदायताम्/कर्णप्रावरणाश्चैवतथाचाप्योष्ठकर्णकाः/घोरालोहमुखाश्चैवजवनाश्चैकपादकाः/अक्षयाबलवन्तश्चपुरुषाःपुरुषादकाः/किराताःकर्णचूडाश्चहेमाङ्गाःप्रियदर्शनाः/आममीनाशनास्तत्रकिराताद्वीपवासिनः/अन्तर्जलचराघोरानरव्याघ्राइतिश्रुताः/एतेषामालयाःसर्वेविचेयाःकाननौकसः/गिरिभिर्येचगम्यन्तेप्लवनेनप्लवेनच/रत्नवन्तंयवद्वीपंसप्तराज्योपशोभितम्/सुवर्णरूप्यकंचैवसुवर्णाकरमण्डितम्/यवद्वीपमतिक्रम्यशिशिरोनामपर्वतः/दिवंस्पृशतिशृङ्गेणदेवदानवसेवितः/एतेषांगिरिदुर्गेषुप्रतापेषुवनेषुच/रावणःसहवैदेह्यामार्गितव्यस्ततस्ततः/ततःसमुद्रद्वीपांश्चसुभीमान्द्रष्टुमर्हथ/तत्रासुरामहाकायाश्छायांगृह्णन्तिनित्यशः/ब्रह्मणासमनुज्ञातादीर्घकालंबुभुक्षिताः/तंकालमेघप्रतिमंमहोरगनिषेवितम्/अभिगम्यमहानादंतीर्थेनैवमहोदधिम्/ततोरक्तजलंभीमंलोहितंनामसागरम्/गताद्रक्ष्यथतांचैवबृहतींकूटशाल्मलीम्/गृहंचवैनतेयस्यनानारत्नविभूषितम्/तत्रकैलाससंकाशंविहितंविश्वकर्मणा/तत्रशैलनिभाभीमामन्देहानामराक्षसाः/शैलशृङ्गेषुलम्बन्तेनानारूपाभयावहाः/तेपतन्तिजलेनित्यंसूर्यस्योदयनंप्रति/अभितप्ताश्चसूर्येणलम्बन्तेस्मपुनःपुनः/ततःपाण्डुरमेघाभंक्षीरौदंनामसागरम्/गताद्रक्ष्यथदुर्धर्षामुखाहारमिवोर्मिभिः/तस्यमध्येमहाश्वेतऋषभोनामपर्वतः/दिव्यगन्धैःकुसुमितैरजतैश्चनगैर्वृतः/सरश्चराजतैःपद्मैर्ज्वलितैर्हेमकेसरैः/नाम्नासुदर्शनंनामराजहंसैःसमाकुलम्/विबुधाश्चारणायक्षाःकिंनराःसाप्सरोगणाः/हृष्टाःसमभिगच्छन्तिनलिनींतांरिरंसवः/क्षीरोदंसमतिक्रम्यततोद्रक्ष्यथवानराः/जलोदंसागरश्रेष्ठंसर्वभूतभयावहम्/तत्रतत्कोपजंतेजःकृतंहयमुखंमहत्/अस्याहुस्तन्महावेगमोदनंसचराचरम्/तत्रविक्रोशतांनादोभूतानांसागरौकसाम्/श्रूयतेचासमर्थानांदृष्ट्वातद्वडवामुखम्/स्वादूदस्योत्तरेदेशेयोजनानित्रयोदश/जातरूपशिलोनाममहान्कनकपर्वतः/आसीनंपर्वतस्याग्रेसर्वभूतनमस्कृतम्/सहस्रशिरसंदेवमनन्तंनीलवाससं/त्रिशिराःकाञ्चनःकेतुस्तालस्तस्यमहात्मनः/स्थापितःपर्वतस्याग्रेविराजतिसवेदिकः/पूर्वस्यांदिशिनिर्माणंकृतंतत्त्रिदशेश्वरैः/ततःपरंहेममयःश्रीमानुदयपर्वतः/तस्यकोटिर्दिवंस्पृष्ट्वाशतयोजनमायता/जातरूपमयीदिव्याविराजतिसवेदिका/सालैस्तालैस्तमालैश्चकर्णिकारैश्चपुष्पितैः/जातरूपमयैर्दिव्यैःशोभतेसूर्यसंनिभैः/तत्रयोजनविस्तारमुच्छ्रितंदशयोजनम्/शृङ्गंसौमनसंनामजातरूपमयंध्रुवम्/तत्रपूर्वंपदंकृत्वापुराविष्णुस्त्रिविक्रमे/द्वितीयंशिखरंमेरोश्चकारपुरुषोत्तमः/उत्तरेणपरिक्रम्यजम्बूद्वीपंदिवाकरः/दृश्योभवतिभूयिष्ठंशिखरंतन्महोच्छ्रयम्/तत्रवैखानसानामवालखिल्यामहर्षयः/प्रकाशमानादृश्यन्तेसूर्यवर्णास्तपस्विनः/अयंसुदर्शनोद्वीपःपुरोयस्यप्रकाशते/यस्मिंस्तेजश्चचक्षुश्चसर्वप्रानभृतामपि/शैलस्यतस्यकुञ्जेषुकन्दरेषुवनेषुच/रावणःसहवैदेह्यामार्गितव्यस्ततस्ततः/काञ्चनस्यचशैलस्यसूर्यस्यचमहात्मनः/आविष्टातेजसासंध्यापूर्वारक्ताप्रकाशते/ततःपरमगम्यास्याद्दिक्पूर्वात्रिदशावृता/रहिताचन्द्रसूर्याभ्यामदृश्यातिमिरावृता/शैलेषुतेषुसर्वेषुकन्दरेषुवनेषुच/यचनोक्तामयादेशाविचेयातेषुजानकी/एतावद्वानरैःशक्यंगन्तुंवानरपुंगवाः/अभास्करममर्यादंनजानीमस्ततःपरम्/अधिगम्यतुवैदेहींनिलयंरावणस्यच/मासेपूर्णेनिवर्तध्वमुदयंप्राप्यपर्वतम्/ऊर्ध्वंमासान्नवस्तव्यंवसन्वध्योभवेन्मम/सिद्धार्थाःसंनिवर्तध्वमधिगम्यचमैथिलीम्/महेन्द्रकान्तांवनषण्डमण्डितां॑दिशंचरित्वानिपुणेनवानराः/अवाप्यसीतांरघुवंशजप्रियां॑ततोनिवृत्ताःसुखितोभविष्यथ/ततःप्रस्थाप्यसुग्रीवस्तन्महद्वानरंबलम्/दक्षिणांप्रेषयामासवानरानभिलक्षितान्/नीलमग्निसुतंचैवहनुमन्तंचवानरम्/पितामहसुतंचैवजाम्बवन्तंमहाकपिम्/सुहोत्रंचशरीरंचशरगुल्मंतथैवच/गजंगवाक्षंगवयंसुषेणमृषभंतथा/मैन्दंचद्विविदंचैवविजयंगन्धमादनम्/उल्कामुखमसङ्गंचहुताशनसुतावुभौ/अङ्गदप्रमुखान्वीरान्वीरःकपिगणेश्वरः/वेगविक्रमसंपन्नान्संदिदेशविशेषवित्/तेषामग्रेषरंचैवमहद्बलमसंगगम्/विधायहरिवीराणामादिशद्दक्षिणांदिशम्/येकेचनसमुद्देशास्तस्यांदिशिसुदुर्गमाः/कपीशःकपिमुख्यानांसतेषांतानुदाहरत्/सहस्रशिरसंविन्ध्यंनानाद्रुमलतावृतम्/नर्मदांचनदींदुर्गांमहोरगनिषेविताम्/ततोगोदावरींरम्यांकृष्णावेणींमहानदीम्/वरदांचमहाभागांमहोरगनिषेविताम्/मेखलानुत्कलांश्चैवदशार्णनगराण्यपि/अवन्तीमभ्रवन्तींचसर्वमेवानुपश्यत/विदर्भानृषिकांश्चैवरम्यान्माहिषकानपि/तथाबङ्गान्कलिङ्गांश्चकौशिकांश्चसमन्ततः/अन्वीक्ष्यदण्डकारण्यंसपर्वतनदीगुहम्/नदींगोदावरींचैवसर्वमेवानुपश्यत/तथैवान्ध्रांश्चपुण्ड्रांश्चचोलान्पाण्ड्यान्सकेरलान्/अयोमुखश्चगन्तव्यःपर्वतोधातुमण्डितः/विचित्रशिखरःश्रीमांश्चित्रपुष्पितकाननः/सचन्दनवनोद्देशोमार्गितव्योमहागिरिः/ततस्तामापगांदिव्यांप्रसन्नसलिलांशिवाम्/तत्रद्रक्ष्यथकावेरींविहृतामप्सरोगणैः/तस्यासीनंनगस्याग्रेमलयस्यमहौजसं/द्रक्ष्यथादित्यसंकाशमगस्त्यमृषिसत्तमम्/ततस्तेनाभ्यनुज्ञाताःप्रसन्नेनमहात्मना/ताम्रपर्णींग्राहजुष्टांतरिष्यथमहानदीम्/साचन्दनवनैर्दिव्यैःप्रच्छन्नाद्वीपशालिनी/कान्तेवयुवतिःकान्तंसमुद्रमवगाहते/ततोहेममयंदिव्यंमुक्तामणिविभूषितम्/युक्तंकवाटंपाण्ड्यानांगताद्रक्ष्यथवानराः/ततःसमुद्रमासाद्यसंप्रधार्यार्थनिश्चयम्/अगस्त्येनान्तरेतत्रसागरेविनिवेशितः/चित्रनानानगःश्रीमान्महेन्द्रःपर्वतोत्तमः/जातरूपमयःश्रीमानवगाढोमहार्णवम्/नानाविधैर्नगैःफुल्लैर्लताभिश्चोपशोभितम्/देवर्षियक्षप्रवरैरप्सरोभिश्चसेवितम्/सिद्धचारणसंघैश्चप्रकीर्णंसुमनोहरम्/तमुपैतिसहस्राक्षःसदापर्वसुपर्वसु/द्वीपस्तस्यापरेपारेशतयोजनमायतः/अगम्योमानुषैर्दीप्तस्तंमार्गध्वंसमन्ततः/तत्रसर्वात्मनासीतामार्गितव्याविशेषतः/सहिदेशस्तुवध्यस्यरावणस्यदुरात्मनः/राक्षसाधिपतेर्वासःसहस्राक्षसमद्युतेः/दक्षिणस्यसमुद्रस्यमध्येतस्यतुराक्षसी/अङ्गारकेतिविख्याताछायामाक्षिप्यभोजिनी/तमतिक्रम्यलक्ष्मीवान्समुद्रेशतयोजने/गिरिःपुष्पितकोनामसिद्धचारणसेवितः/चन्द्रसूर्यांशुसंकाशःसागराम्बुसमावृतः/भ्राजतेविपुलैःशृङ्गैरम्बरंविलिखन्निव/तस्यैकंकाञ्चनंशृङ्गंसेवतेयंदिवाकरः/श्वेतंराजतमेकंचसेवतेयंनिशाकरः/नतंकृतघ्नाःपश्यन्तिननृशंसाननास्तिकाः/प्रणम्यशिरसाशैलंतंविमार्गतवानराः/तमतिक्रम्यदुर्धर्षाःसूर्यवान्नामपर्वतः/अध्वनादुर्विगाहेनयोजनानिचतुर्दश/ततस्तमप्यतिक्रम्यवैद्युतोनामपर्वतः/सर्वकामफलैर्वृक्षैःसर्वकालमनोहरैः/तत्रभुक्त्वावरार्हाणिमूलानिचफलानिच/मधूनिपीत्वामुख्यानिपरंगच्छतवानराः/तत्रनेत्रमनःकान्तःकुञ्जरोनामपर्वतः/अगस्त्यभवनंयत्रनिर्मितंविश्वकर्मणा/तत्रयोजनविस्तारमुच्छ्रितंदशयोजनम्/शरणंकाञ्चनंदिव्यंनानारत्नविभूषितम्/तत्रभोगवतीनामसर्पाणामालयःपुरी/विशालरथ्यादुर्धर्षासर्वतःपरिरक्षिता/रक्षितापन्नगैर्घोरैस्तीक्ष्णदंष्ट्रैर्महाविषैः/सर्पराजोमहाघोरोयस्यांवसतिवासुकिः/निर्यायमार्गितव्याचसाचभोगवतीपुरी/तंचदेशमतिक्रम्यमहानृषभसंस्थितः/सर्वरत्नमयःश्रीमानृषभोनामपर्वतः/गोशीर्षकंपद्मकंचहरिश्यामंचचन्दनम्/दिव्यमुत्पद्यतेयत्रतच्चैवाग्निसमप्रभम्/नतुतच्चन्दनंदृष्ट्वास्प्रष्टव्यंचकदाचन/रोहितानामगन्धर्वाघोरारक्षन्तितद्वनम्/तत्रगन्धर्वपतयःपञ्चसूर्यसमप्रभाः/शैलूषोग्रामणीर्भिक्षुःशुभ्रोबभ्रुस्तथैवच/अन्तेपृथिव्यादुर्धर्षास्तत्रस्वर्गजितःस्थिताः/ततःपरंनवःसेव्यःपितृलोकःसुदारुणः/राजधानीयमस्यैषाकष्टेनतमसावृता/एतावदेवयुष्माभिर्वीरावानरपुंगवाः/शक्यंविचेतुंगन्तुंवानातोगतिमतांगतिः/सर्वमेतत्समालोक्ययच्चान्यदपिदृश्यते/गतिंविदित्वावैदेह्याःसंनिवर्तितमर्हथ/यस्तुमासान्निवृत्तोऽग्रेदृष्टासीतेतिवक्ष्यति/मत्तुल्यविभवोभोगैःसुखंसविहरिष्यति/ततःप्रियतरोनास्तिममप्राणाद्विशेषतः/कृतापराधोबहुशोममबन्धुर्भविष्यति/अमितबलपराक्रमाभवन्तो॑विपुलगुणेषुकुलेषुचप्रसूताः/मनुजपतिसुतांयथालभध्वं॑तदधिगुणंपुरुषार्थम्/आरभध्वम्/ततःप्रस्थाप्यसुग्रीवस्तान्हरीन्दक्षिणांदिशम्/बुद्धिविक्रमसंपन्नान्वायुवेगसमाञ्जवे/अथाहूयमहातेजाःसुषेणंनामयूथपम्/तारायाःपितरंराजाश्वशुरभीमविक्रमम्/अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यमभिगम्यप्रणम्यच/साहाय्यंकुरुरामस्यकृत्येऽस्मिन्समुपस्थिते/वृतःशतसहस्रेणवानराणांतरस्विनाम्/अभिगच्छदिशंसौम्यपश्चिमांवारुणींप्रभो/सुराष्ट्रान्सहबाह्लीकाञ्शूराभीरांस्तथैवच/स्फीताञ्जनपदान्रम्यान्विपुलानिपुराणिच/पुंनागगहनंकुक्षिंबहुलोद्दालकाकुलम्/तथाकेतकषण्डांश्चमार्गध्वंहरियूथपाः/प्रत्यक्स्रोतोगमाश्चैवनद्यःशीतजलाःशिवाः/तापसानामरण्यानिकान्तारागिरयश्चये/गिरिजालावृतांदुर्गांमार्गित्वापश्चिमांदिशम्/ततःपश्चिममासाद्यसमुद्रंद्रष्टुमर्हथ/तिमिनक्रायुतजलमक्षोभ्यमथवानरः/ततःकेतकषण्डेषुतमालगहनेषुच/कपयोविहरिष्यन्तिनारिकेलवनेषुच/तत्रसीतांचमार्गध्वंनिलयंरावणस्यच/मरीचिपत्तनंचैवरम्यंचैवजटीपुरम्/अवन्तीमङ्गलोपांचतथाचालक्षितंवनम्/राष्ट्राणिचविशालानिपत्तनानिततस्ततः/सिन्धुसागरयोश्चैवसंगमेतत्रपर्वतः/महान्हेमगिरिर्नामशतशृङ्गोमहाद्रुमः/तस्यप्रस्थेषुरम्येषुसिंहाःपक्षगमाःस्थिताः/तिमिमत्स्यगजांश्चैवनीडान्यारोपयन्तिते/तानिनीडानिसिंहानांगिरिशृङ्गगताश्चये/दृप्तास्तृप्ताश्चमातङ्गास्तोयदस्वननिःस्वनाः/विचरन्तिविशालेऽस्मिंस्तोयपूर्णेसमन्ततः/तस्यशृङ्गंदिवस्पर्शंकाञ्चनंचित्रपादपम्/सर्वमाशुविचेतव्यंकपिभिःकामरूपिभिः/कोटिंतत्रसमुद्रेतुकाञ्चनींशतयोजनम्/दुर्दर्शांपरियात्रस्यगताद्रक्ष्यथवानराः/कोट्यस्तत्रचतुर्विंशद्गन्धर्वाणांतरस्विनाम्/वसन्त्यग्निनिकाशानांघोराणांकामरूपिणाम्/नात्यासादयितव्यास्तेवानरैर्भीमविक्रमैः/नादेयंचफलंतस्माद्देशात्किंचित्प्लवंगमैः/दुरासदाहितेवीराःसत्त्ववन्तोमहाबलाः/फलमूलानितेतत्ररक्षन्तेभीमविक्रमाः/तत्रयत्नश्चकर्तव्योमार्गितव्याचजानकी/नहितेभ्योभयंकिंचित्कपित्वमनुवर्तताम्/चतुर्भागेसमुद्रस्यचक्रवान्नामपर्वतः/तत्रचक्रंसहस्रारंनिर्मितंविश्वकर्मणा/तत्रपञ्चजनंहत्वाहयग्रीवंचदानवम्/आजहारततश्चक्रंशङ्खंचपुरुषोत्तमः/तस्यसानुषुचित्रेषुविशालासुगुहासुच/रावणःसहवैदेह्यामार्गितव्यस्ततस्ततः/योजनानिचतुःषष्टिर्वराहोनामपर्वतः/सुवर्णशृङ्गःसुश्रीमानगाधेवरुणालये/तत्रप्राग्ज्योतिषंनामजातरूपमयंपुरम्/यस्मिन्वस्तिदुष्टात्मानरकोनामगुहासुच/तस्यसानुषुचित्रेषुविशालासुगुहासुच/रावणःसहवैदेह्यामार्गितव्यस्ततस्ततः/तमतिक्रम्यशैलेन्द्रंकाञ्चनान्तरनिर्दरः/पर्वतःसर्वसौवर्णोधाराप्रस्रवणायुतः/तंगजाश्चवराहाश्चसिंहाव्याघ्राश्चसर्वतः/अभिगर्जन्तिसततंतेनशब्देनदर्पिताः/तस्मिन्हरिहयःश्रीमान्महेन्द्रःपाकशासनः/अभिषिक्तःसुरैराजामेघवान्नामपर्वतः/तमतिक्रम्यशैलेन्द्रंमहेन्द्रपरिपालितम्/षष्टिंगिरिसहस्राणिकाञ्चनानिगमिष्यथ/तरुणादित्यवर्णानिभ्राजमानानिसर्वतः/जातरूपमयैर्वृक्षैःशोभितानिसुपुष्पितैः/तेषांमध्येस्थितोराजामेरुरुत्तमपर्वतः/आदित्येनप्रसन्नेनशैलोदत्तवरःपुरा/तेनैवमुक्तःशैलेन्द्रःसर्वएवत्वदाश्रयाः/मत्प्रसादाद्भविष्यन्तिदिवारात्रौचकाञ्चनाः/त्वयियेचापिवत्स्यन्तिदेवगन्धर्वदानवाः/तेभविष्यन्तिरक्ताश्चप्रभयाकाञ्चनप्रभाः/आदित्यावसवोरुद्रामरुतश्चदिवौकसः/आगम्यपश्चिमांसंध्यांमेरुमुत्तमपर्वतम्/आदित्यमुपतिष्ठन्तितैश्चसूर्योऽभिपूजितः/अदृश्यःसर्वभूतानामस्तंगच्छतिपर्वतम्/योजनानांसहस्राणिदशतानिदिवाकरः/मुहूर्तार्धेनतंशीघ्रमभियातिशिलोच्चयम्/शृङ्गेतस्यमहद्दिव्यंभवनंसूर्यसंनिभम्/प्रासादगुणसंबाधंविहितंविश्वकर्मणा/शोभितंतरुभिश्चित्रैर्नानापक्षिसमाकुलैः/निकेतंपाशहस्तस्यवरुणस्यमहात्मनः/अन्तरामेरुमस्तंचतालोदशशिरामहान्/जातरूपमयःश्रीमान्भ्राजतेचित्रवेदिकः/तेषुसर्वेषुदुर्गेषुसरःसुचसरित्सुच/रावणःसहवैदेह्यामार्गितव्यस्ततस्ततः/यत्रतिष्ठतिधर्मात्मातपसास्वेनभावितः/मेरुसावर्णिरित्येवख्यातोवैब्रह्मणासमः/प्रष्टव्योमेरुसावर्णिर्महर्षिःसूर्यसंनिभः/प्रणम्यशिरसाभूमौप्रवृत्तिंमैथिलींप्रति/एतावज्जीवलोकस्यभास्करोरजनीक्षये/कृत्वावितिमिरंसर्वमस्तंगच्छतिपर्वतम्/एतावद्वानरैःशक्यंगन्तुंवानरपुंगवाः/अभास्करममर्यादंनजानीमस्ततःपरम्/अधिगम्यतुवैदेहींनिलयंरावणस्यच/अस्तंपर्वतमासाद्यपूर्णेमासेनिवर्तत/ऊर्ध्वंमासान्नवस्तव्यंवसन्वध्योभवेन्मम/सहैवशूरोयुष्माभिःश्वशुरोमेगमिष्यति/श्रोतव्यंसर्वमेतस्यभवद्भिर्दिष्टकारिभिः/गुरुरेषमहाबाहुःश्वशुरोमेमहाबलः/भवन्तश्चापिविक्रान्ताःप्रमाणंसर्वकर्मसु/प्रमाणमेनंसंस्थाप्यपश्यध्वंपश्चिमांदिशम्/दृष्टायांतुनरेन्द्रस्यापत्न्याममिततेजसः/कृतकृत्याभविष्यामःकृतस्यप्रतिकर्मणा/अतोऽन्यदपियत्किंचित्कार्यस्यास्यहितंभवेत्/संप्रधार्यभवद्भिश्चदेशकालार्थसंहितम्/ततःसुषेणप्रमुखाःप्लवंगमाः॑सुग्रीववाक्यंनिपुणंनिशम्य/आमन्त्र्यसर्वेप्लवगाधिपंते॑जग्मुर्दिशंतांवरुणाभिगुप्ताम्/ततःसंदिश्यसुग्रीवःश्वशुरंपश्चिमांदिशम्/वीरंशतबलिंनामवानरंवानरर्षभः/उवाचराजामन्त्रज्ञःसर्ववानरसंमतम्/वाक्यमात्महितंचैवरामस्यचहितंतथा/वृतःशतसहस्रेणत्वद्विधानांवनौकसाम्/वैवस्वतसुतैःसार्धंप्रतिष्ठस्वस्वमन्त्रिभिः/दिशंह्युदीचींविक्रान्तांहिमशैलावतंसकाम्/सर्वतःपरिमार्गध्वंरामपत्नीमनिन्दिताम्/अस्मिन्कार्येविनिवृत्तेकृतेदाशरथेःप्रिये/ऋणान्मुक्ताभविष्यामःकृतार्थार्थविदांवराः/कृतंहिप्रियमस्माकंराघवेणमहात्मना/तस्यचेत्प्रतिकारोऽस्तिसफलंजीवितंभवेत्/एतांबुद्धिंसमास्थायदृश्यतेजानकीयथा/तथाभवद्भिःकर्तव्यमस्मत्प्रियहितैषिभिः/अयंहिसर्वभूतानांमान्यस्तुनरसत्तमः/अस्मासुचागतप्रीतीरामःपरपुरंजयः/इमानिवनदुर्गाणिनद्यःशैलान्तराणिच/भवन्तःपरिमार्गंस्तुबुद्धिविक्रमसंपदा/तत्रम्लेच्छान्पुलिन्दांश्चशूरसेनांस्तथाइवच/प्रस्थालान्भरतांश्चैवकुरूंश्चसहमद्रकैः/काम्बोजान्यवनांश्चैवशकानारट्टकानपि/बाह्लीकानृषिकांश्चैवपौरवानथटङ्कणान्/चीनान्परमचीनांश्चनीहारांश्चपुनःपुनः/अन्विष्यदरदांश्चैवहिमवन्तंविचिन्वथ/लोध्रपद्मकषण्डेषुदेवदारुवनेषुच/रावणःसहवैदेह्यमार्गितव्यस्ततस्ततः/ततःसोमाश्रमंगत्वादेवगन्धर्वसेवितम्/कालंनाममहासानुंपर्वतंतंगमिष्यथ/महत्सुतस्यशृङ्गेषुनिर्दरेषुगुहासुच/विचिनुध्वंमहाभागांरामपत्नींयशस्विनीम्/तमतिक्रम्यशैलेन्द्रंहेमवर्गंमहागिरिम्/ततःसुदर्शनंनामपर्वतंगन्तुमर्हथ/तस्यकाननषण्डेषुनिर्दरेषुगुहासुच/रावणःसहवैदेह्यामार्गितव्यस्ततस्ततः/तमतिक्रम्यचाकाशंसर्वतःशतयोजनम्/अपर्वतनदीवृक्षंसर्वसत्त्वविवर्जितम्/तंतुशीघ्रमतिक्रम्यकान्तारंरोमहर्षणम्/कैलासंपाण्डुरंशैलंप्राप्यहृष्टाभविष्यथ/तत्रपाण्डुरमेघाभंजाम्बूनदपरिष्कृतम्/कुबेरभवनंदिव्यंनिर्मितंविश्वकर्मणा/विशालानलिनीयत्रप्रभूतकमलोत्पला/हंसकारण्डवाकीर्णाअप्सरोगणसेविता/तत्रवैश्रवणोराजासर्वभूतनमस्कृतः/धनदोरमतेश्रीमान्गुह्यकैःसहयक्षराट्/तस्यचन्द्रनिकशेषुपर्वतेषुगुहासुच/रावणःसहवैदेह्यामार्गितव्यस्ततस्ततः/क्रौञ्चंतुगिरिमासाद्यबिलंतस्यसुदुर्गमम्/अप्रमत्तैःप्रवेष्टव्यंदुष्प्रवेशंहितत्स्मृतम्/वसन्तिहिमहात्मानस्तत्रसूर्यसमप्रभाः/देवैरप्यर्चिताःसम्यग्देवरूपामहर्षयः/क्रौञ्चस्यतुगुहाश्चान्याःसानूनिशिखराणिच/निर्दराश्चनितम्बाश्चविचेतव्यास्ततस्ततः/क्रौञ्चस्यशिखरंचापिनिरीक्ष्यचततस्ततः/अवृक्षंकामशैलंचमानसंविहगालयम्/नगतिस्तत्रभूतानांदेवदानवरक्षसाम्/सचसर्वैर्विचेतव्यःससानुप्रस्थभूधरः/क्रौञ्चंगिरिमतिक्रम्यमैनाकोनामपर्वतः/मयस्यभवनंतत्रदानवस्यस्वयंकृतम्/मैनाकस्तुविचेतव्यःससानुप्रस्थकन्दरः/स्त्रीणामश्वमुखीनांचनिकेतास्तत्रतत्रतु/तंदेशंसमतिक्रम्यआश्रमंसिद्धसेवितम्/सिद्धावैखानसास्तत्रवालखिल्याश्चतापसाः/वन्द्यास्तेतुतपःसिद्धास्तापसावीतकल्मषाः/प्रष्टव्याश्चापिसीतायाःप्रवृत्तंविनयान्वितैः/हेमपुष्करसंछन्नंतत्रवैखानसंसरः/तरुणादित्यसंकाशैर्हंसैर्विचरितंशुभैः/औपवाह्यःकुबेरस्यसर्वभौमइतिस्मृतः/गजःपर्येतितंदेशंसदासहकरेणुभिः/तत्सारःसमतिक्रम्यनष्टचन्द्रदिवाकरम्/अनक्षत्रगणंव्योमनिष्पयोदमनाअदिमत्/गभस्तिभिरिवार्कस्यसतुदेशःप्रकाशते/विश्राम्यद्भिस्तपःसिद्धैर्देवकल्पैःस्वयम्प्रभैः/तंतुदेशमतिक्रम्यशैलोदानामनिम्नगा/उभयोस्तीरयोर्यस्याःकीचकानामवेणवः/तेनयन्तिपरंतीरंसिद्धान्प्रत्यानयन्तिच/उत्तराःकुरवस्तत्रकृतपुण्यप्रतिश्रियाः/ततःकाञ्चनपद्माभिःपद्मिनीभिःकृतोदकाः/नीलवैदूर्यपत्राढ्यानद्यस्तत्रसहस्रशः/रक्तोत्पलवनैश्चात्रमण्डिताश्चहिरण्मयैः/तरुणादित्यसदृशैर्भान्तितत्रजलाशयाः/महार्हमणिपत्रैश्चकाञ्चनप्रभकेसरैः/नीलोत्पलवनैश्चित्रैःसदेशःसर्वतोवृतः/निस्तुलाभिश्चमुक्ताभिर्मणिभिश्चमहाधनैः/उद्भूतपुलिनास्तत्रजातरूपैश्चनिम्नगाः/सर्वरत्नमयैश्चित्रैरवगाढानगोत्तमैः/जातरूपमयैश्चापिहुताशनसमप्रभैः/नित्यपुष्पफलाश्चात्रनगाःपत्ररथाकुलाः/दिव्यगन्धरसस्पर्शाःसर्वकामान्स्रवन्तिच/नानाकाराणिवासांसिफलन्त्यन्येनगोत्तमाः/मुक्तावैदूर्यचित्राणिभूषणानितथैवच/स्त्रीणांयान्यनुरूपाणिपुरुषाणांतथैवच/सर्वर्तुसुखसेव्यानिफलन्त्यन्येनगोत्तमाः/महार्हाणिविचित्राणिहैमान्यन्येनगोत्तमाः/शयनानिप्रसूयन्तेचित्रास्तारणवन्तिच/मनःकान्तानिमाल्यानिफलन्त्यत्रापरेद्रुमाः/पानानिचमहार्हाणिभक्ष्याणिविविधानिच/स्त्रियश्चगुणसंपन्नारूपयौवनलक्षिताः/गन्धर्वाःकिंनरासिद्धानागाविद्याधरास्तथा/रमन्तेसहितास्तत्रनारीभिर्भास्करप्रभाः/सर्वेसुकृतकर्माणःसर्वेरतिपरायणाः/सर्वेकामार्थसहितावसन्तिसहयोषितः/गीतवादित्रनिर्घोषःसोत्कृष्टहसितस्वनः/श्रूयतेसततंतत्रसर्वभूतमनोहरः/तत्रनामुदितःकश्चिन्नास्तिकश्चिदसत्प्रियः/अहन्यहनिवर्धन्तेगुणास्तत्रमनोरमाः/समतिक्रम्यतंदेशमुत्तरस्तोयसांनिधिः/तत्रसोमगिरिर्नाममध्येहेममयोमहान्/इन्द्रलोकगतायेचब्रह्मलोकगताश्चये/देवास्तंसमवेक्षन्तेगिरिराजंदिवंगतम्/सतुदेशोविसूर्योऽपितस्यभासाप्रकाशते/सूर्यलक्ष्म्याभिविज्ञेयस्तपसेवविवस्वता/भगवानपिविश्वात्माशम्भुरेकादशात्मकः/ब्रह्मावसतिदेवेशोब्रह्मर्षिपरिवारितः/नकथंचनगन्तव्यंकुरूणामुत्तरेणवः/अन्येषामपिभूतानांनातिक्रामतिवैगतिः/साहिसोमगिरिर्नामदेवानामपिदुर्गमः/तमालोक्यततःक्षिप्रमुपावर्तितुमर्हथ/एतावद्वानरैःशक्यंगन्तुंवानरपुंगवाः/अभास्करममर्यादंनजानीमस्ततःपरम्/सर्वमेतद्विचेतव्यंयन्मयापरिकीर्तितम्/यदन्यदपिनोक्तंचतत्रापिक्रियतांमतिः/ततःकृतंदाशरथेर्महत्प्रियं॑महत्तरंचापिततोममप्रियम्/कृतंभविष्यत्यनिलानलोपमा॑विदेहजादर्शनजेनकर्मणा/ततःकृतार्थाःसहिताःसबान्धवा॑मयार्चिताःसर्वगुणैर्मनोरमैः/चरिष्यथोर्वींप्रतिशान्तशत्रवः॑सहप्रियाभूतधराःप्लवंगमाः/विशेषेणतुसुग्रीवोहनुमत्यर्थमुक्तवान्/सहितस्मिन्हरिश्रेष्ठेनिश्चितार्थोऽर्थसाधने/नभूमौनान्तरिक्षेवानाम्बरेनामरालये/नाप्सुवागतिसंगंतेपश्यामिहरिपुंगव/सासुराःसहगन्धर्वाःसनागनरदेवताः/विदिताःसर्वलोकास्तेससागरधराधराः/गतिर्वेगश्चतेजश्चलाघवंचमहाकपे/पितुस्तेसदृशंवीरमारुतस्यमहौजसः/तेजसावापितेभूतंसमंभुविनविद्यते/तद्यथालभ्यतेसीतातत्त्वमेवोपपादय/त्वय्येवहनुमन्नस्तिबलंबुद्धिःपराक्रमः/देशकालानुवृत्तश्चनयश्चनयपण्डित/ततःकार्यसमासंगमवगम्यहनूमति/विदित्वाहनुमन्तंचचिन्तयामासराघवः/सर्वथानिश्चितार्थोऽयंहनूमतिहरीश्वरः/निश्चितार्थतरश्चापिहनूमान्कार्यसाधने/तदेवंप्रस्थितस्यास्यपरिज्ञातस्यकर्मभिः/भर्त्रापरिगृहीतस्यध्रुवःकार्यफलोदयः/तंसमीक्ष्यमहातेजाव्यवसायोत्तरंहरिम्/कृतार्थइवसंवृत्तःप्रहृष्टेन्द्रियमानसः/ददौतस्यततःप्रीतःस्वनामाङ्कोपशोभितम्/अङ्गुलीयमभिज्ञानंराजपुत्र्याःपरंतपः/अनेनत्वांहरिश्रेष्ठचिह्नेनजनकात्मजा/मत्सकाशादनुप्राप्तमनुद्विग्नानुपश्यति/व्यवसायश्चतेवीरसत्त्वयुक्तश्चविक्रमः/सुग्रीवस्यचसंदेशःसिद्धिंकथयतीवमे/सतद्गृह्यहरिश्रेष्ठःस्थाप्यमूर्ध्निकृताञ्जलिः/वन्दित्वाचरणौचैवप्रस्थितःप्लवगोत्तमः/सतत्प्रकर्षन्हरिणांबलंमहद्॑बभूववीरःपवनात्मजःकपि/गताम्बुदेव्योम्निविशुद्धमण्डलः॑शशीवनक्षत्रगणोपशोभितः/अतिबलबलमाश्रितस्तवाहं॑हरिवरविक्रमविक्रमैरनल्पैः/पवनसुतयथाभिगम्यतेसा॑जनकसुताहनुमंस्तथाकुरुष्व/तदुग्रशासनंभर्तुर्विज्ञायहरिपुंगवाः/शलभाइवसंछाद्यमेदिनींसंप्रतस्थिरे/रामःप्रस्रवणेतस्मिन्न्यवसत्सहलक्ष्मणः/प्रतीक्षमाणस्तंमासंयःसीताधिगमेकृतः/उत्तरांतुदिशंरम्यांगिरिराजसमावृताम्/प्रतस्थेसहसावीरोहरिःशतबलिस्तदा/पूर्वांदिशंप्रतिययौविनतोहरियूथपः/ताराङ्गदादिसहितःप्लवगःपवनात्मजः/अगस्त्यचरितामाशांदक्षिणांहरियूथपः/पश्चिमांतुदिशंघोरांसुषेणःप्लवगेश्वरः/प्रतस्थेहरिशार्दूलोभृशंवरुणपालिताम्/ततःसर्वादिशोराजाचोदयित्वायथातथम्/कपिसेनापतीन्मुख्यान्मुमोदसुखितःसुखम्/एवंसंचोदिताःसर्वेराज्ञावानरयूथपाः/स्वांस्वांदिशमभिप्रेत्यत्वरिताःसंप्रतस्थिरे/नदन्तश्चोन्नदन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवंगमाः/क्ष्वेलन्तोधावमानाश्चययुःप्लवगसत्तमाः/आनयिष्यामहेसीतांहनिष्यामश्चरावणम्/अहमेकोहनिष्यामिप्राप्तंरावणमाहवे/ततश्चोन्मथ्यसहसाहरिष्येजनकात्मजाम्/वेपमानंश्रमेणाद्यभवद्भिःस्थीयतामिति/एकएवाहरिष्यामिपातालादपिजानकीम्/विधमिष्याम्यहंवृक्षान्दारयिष्याम्यहंगिरीन्/धरणींदारयिष्यामिक्षोभयिष्यामिसागरान्/अहंयोजनसंख्यायाःप्लवितानात्रसंशयः/शतंयोजनसंख्यायाःशतंसमधिकंह्यहम्/भूतलेसागरेवापिशैलेषुचवनेषुच/पातालस्यापिवामध्येनममाच्छिद्यतेगतिः/इत्येकैकंतदातत्रवानराबलदर्पिताः/ऊचुश्चवचनंतस्मिन्हरिराजस्यसंनिधौ/गतेषुवानरेन्द्रेषुरामःसुग्रीवमब्रवीत्/कथंभवान्विनाजीतेसर्वंवैमण्डलंभुवः/सुग्रीवस्तुततोराममुवाचप्रणतात्मवान्/श्रूयतांसर्वमाख्यास्येविस्तरेणनरर्षभ/यदातुदुन्दुभिंनामदानवंमहिषाकृतिम्/परिकालयतेवालीमलयंप्रतिपर्वतम्/तदाविवेशमहिषोमलयस्यगुहांप्रति/विवेशवालीतत्रापिमलयंतज्जिघांसया/ततोऽहंतत्रनिक्षिप्तोगुहाद्वारिविनीतवत्/नचनिष्क्रमतेवालीतदासंवत्सरेगते/ततःक्षतजवेगेनआपुपूरेतदाबिलम्/तदहंविस्मितोदृष्ट्वाभ्रातृशोकविषार्दितः/अथाहंकृतबुद्धिस्तुसुव्यक्तंनिहतोगुरुः/शिलापर्वतसंकाशाबिलद्वारिमयाकृता/अशक्नुवन्निष्क्रमितुंमहिषोविनशेदिति/ततोऽहमागांकिष्किन्धांनिराशस्तस्यजीविते/राज्यंचसुमहत्प्राप्तंताराचरुमयासह/मित्रैश्चसहितस्तत्रवसामिविगतज्वरः/आजगामततोवालीहत्वांतंदानवर्षभम्/ततोऽहमददांराज्यंगौरवाद्भययन्त्रितः/समांजिघांसुर्दुष्टात्मावालीप्रव्यथितेन्द्रियः/परिलाकयतेक्रोधाद्धावन्तंसचिवैःसह/ततोऽहंवालिनातेनसानुबन्धःप्रधावितः/नदीश्चविविधाःपश्यन्वनानिनगराणिच/आदर्शतलसंकाशाततोवैपृथिवीमया/अलातचक्रप्रतिमादृष्टागोष्पदवत्तदा/ततःपूर्वमहंगत्वादक्षिणामहमाश्रितः/दिशंचपश्चिमांभूयोगतोऽस्मिभयशङ्कितः/उत्तरांतुदिशंयान्तंहनुमान्मामथाब्रवीत्/इदानींमेस्मृतंराजन्यथावालीहरीश्वरः/मतङ्गेनतदाशप्तोह्यस्मिन्नाश्रममण्डले/प्रविशेद्यदिवावालीमूर्धास्यशतधाभवेत्/तत्रवासःसुखोऽस्माकंनिरुद्विग्नोभविष्यति/ततःपर्वतमासाद्यऋश्यमूकंनृपात्मज/नविवेशतदावालीमतङ्गस्यभयात्तदा/एवंमयातदाराजन्प्रत्यक्षमुपलक्षितम्/पृथिवीमण्डलंकृत्स्नंगुहामस्म्यागतस्ततः/दर्शनार्थंतुवैदेह्याःसर्वतःकपियूथपाः/व्यादिष्टाःकपिराजेनयथोक्तंजग्मुरञ्जसा/सरांसिसरितःकक्षानाकाशंनगराणिच/नदीदुर्गांस्तथाशैलान्विचिन्वन्तिसमन्ततः/सुग्रीवेणसमाख्यातान्सर्वेवानरयूथपाः/प्रदेशान्प्रविचिन्वन्तिसशैलवनकाननान्/विचिन्त्यदिवसंसर्वेसीताधिगमनेधृताः/समायान्तिस्ममेदिन्यांनिशाकालेशुवानराः/सर्वर्तुकांश्चदेशेषुवानराःसफलान्द्रुमान्/आसाद्यरजनींशय्यांचक्रुःसर्वेष्वहःसुते/तदहःप्रथमंकृत्वामासेप्रस्रवणंगताः/कपिराजेनसंगम्यनिराशाःकपियूथपाः/विचित्यतुदिशंपूर्वांयथोक्तांसचिवैःसह/अदृष्ट्वाविनतःसीतामाजगाममहाबलः/उत्तरांतुदिशंसर्वांविचित्यसमहाकपिः/आगतःसहसैन्येनवीरःशतबलिस्तदा/सुषेणःपश्चिमामाशांविचित्यसहवानरैः/समेत्यमासेसंपूर्णेसुग्रीवमुपचक्रमे/तंप्रस्रवणपृष्ठस्थंसमासाद्याभिवाद्यच/आसीनंसहरामेणसुग्रीवमिदमब्रुवन्/विचिताःपर्वताःसर्वेवनानिनगराणिच/निम्नगाःसागरान्ताश्चसर्वेजनपदास्तथा/गुहाश्चविचिताःसर्वायास्त्वयापरिकीर्तिताः/विचिताश्चमहागुल्मालताविततसंतताः/गहनेषुचदेशेषुदुर्गेषुविषमेषुच/सत्त्वान्यतिप्रमाणानिविचितानिहतानिच/येचैवगहनादेशाविचितास्तेपुनःपुनः/उदारसत्त्वाभिजनोमहात्मा॑समैथिलींद्रक्ष्यतिवानरेन्द्रः/दिशंतुयामेवगतातुसीता॑तामास्थितोवायुसुतोहनूमान्/सहताराङ्गदाभ्यांतुगत्वासहनुमान्कपिः/सुग्रीवेणयथोद्दिष्टंतंदेशमुपचक्रमे/सतुदूरमुपागम्यसर्वैस्तैःकपिसत्तमैः/विचिनोतिस्मविन्ध्यस्यगुहाश्चगहनानिच/पर्वताग्रान्नदीदुर्गान्सरांसिविपुलान्द्रुमान्/वृक्षषण्डांश्चविविधान्पर्वतान्घनपादपान्/अन्वेषमाणास्तेसर्वेवानराःसर्वतोदिशम्/नसीतांददृशुर्वीरामैथिलींजनकात्मजाम्/तेभक्षयन्तोमूलानिफलानिविविधानिच/अन्वेषमाणादुर्धर्षान्यवसंस्तत्रतत्रह/सतुदेशोदुरन्वेषोगुहागहनवान्महान्/त्यक्त्वातुतंतदादेशंसर्वेवैहरियूथपाः/देशमन्यंदुराधर्षंविविशुश्चाकुतोभयाः/यत्रवन्ध्यफलावृक्षाविपुष्पाःपर्णवर्जिताः/निस्तोयाःसरितोयत्रमूलंयत्रसुदुर्लभम्/नसन्तिमहिषायत्रनमृगानचहस्तिनः/शार्दूलाःपक्षिणोवापियेचान्येवनगोचराः/स्निग्धपत्राःस्थलेयत्रपद्मिन्यःफुल्लपङ्कजाः/प्रेक्षणीयाःसुगन्धाश्चभ्रमरैश्चापिवर्जिताः/कण्डुर्नाममहाभागःसत्यवादीतपोधनः/महर्षिःपरमामर्षीनियमैर्दुष्प्रधर्षणः/तस्यतस्मिन्वनेपुत्रोबालकोदशवार्षिकः/प्रनष्टोजीवितान्तायक्रुद्धस्तत्रमहामुनिः/तेनधर्मात्मनाशप्तंकृत्स्नंतत्रमहद्वनम्/अशरण्यंदुराधर्षंमृगपक्षिविवर्जितम्/तस्यतेकाननान्तांस्तुगिरीणांकन्दराणिच/प्रभवानिनदीनांचविचिन्वन्तिसमाहिताः/तत्रचापिमहात्मानोनापश्यञ्जनकात्मजाम्/हर्तारंरावणंवापिसुग्रीवप्रियकारिणः/तेप्रविश्यतुतंभीमंलतागुल्मसमावृतम्/ददृशुःक्रूरकर्माणमसुरंसुरनिर्भयम्/तंदृष्ट्वावनराघोरंस्थितंशैलमिवापरम्/गाढंपरिहिताःसर्वेदृष्ट्वातंपर्वतोपमम्/सोऽपितान्वानरान्सर्वान्नष्टाःस्थेत्यब्रवीद्बली/अभ्यधावतसंक्रुद्धोमुष्टिमुद्यम्यसंहितम्/तमापतन्तंसहसावालिपुत्रोऽङ्गदस्तदा/रावणोऽयमितिज्ञात्वातलेनाभिजघानह/सवालिपुत्राभिहतोवक्त्राच्छोणितमुद्वमन्/असुरोन्यपतद्भूमौपर्यस्तइवपर्वतः/तेतुतस्मिन्निरुच्छ्वासेवानराजितकाशिनः/व्यचिन्वन्प्रायशस्तत्रसर्वंतद्गिरिगह्वरम्/विचितंतुततःकृत्वासर्वेतेकाननंपुनः/अन्यदेवापरंघोरंविविशुर्गिरिगह्वरम्/तेविचिन्त्यपुनःखिन्नाविनिष्पत्यसमागताः/एकान्तेवृक्षमूलेतुनिषेदुर्दीनमानसाः/अथाङ्गदस्तदासर्वान्वानरानिदमब्रवीत्/परिश्रान्तोमहाप्राज्ञःसमाश्वास्यशनैर्वचः/वनानिगिरयोनद्योदुर्गाणिगहनानिच/दर्योगिरिगुहाश्चैवविचितानःसमन्ततः/तत्रतत्रसहास्माभिर्जानकीनचदृश्यते/तद्वारक्षोहृतायेनसीतासुरसुतोपमा/कालश्चनोमहान्यातःसुग्रीवश्चोग्रशासनः/तस्माद्भवन्तःसहिताविचिन्वन्तुसमन्ततः/विहायतन्द्रींशोकंचनिद्रांचैवसमुत्थिताम्/विचिनुध्वंयथासीतांपश्यामोजनकात्मजाम्/अनिर्वेदंचदाक्ष्यंचमनसश्चापराजयम्/कार्यसिद्धिकराण्याहुस्तस्मादेतद्ब्रवीम्यहम्/अद्यापीदंवनंदुर्गंविचिन्वन्तुवनौकसः/खेदंत्यक्त्वापुनःसर्वंवनमेतद्विचीयताम्/अवश्यंक्रियमाणस्यदृश्यतेकर्मणःफलम्/अलंनिर्वेदमागम्यनहिनोमलिनंक्षमम्/सुग्रीवःक्रोधनोराजातीक्ष्णदण्डश्चवानराः/भेतव्यंतस्यसततंरामस्यचमहात्मनः/हितार्थमेतदुक्तंवःक्रियतांयदिरोचते/उच्यतांवाक्षमंयन्नःसर्वेषामेववानराः/अङ्गदस्यवचःश्रुत्वावचनंगन्धमादनः/उवाचाव्यक्तयावाचापिपासाश्रमखिन्नया/सदृशंखलुवोवाक्यमङ्गदोयदुवाचह/हितंचैवानुकूलंचक्रियतामस्यभाषितम्/पुनर्मार्गामहेशैलान्कन्दरांश्चदरीस्तथा/काननानिचशून्यानिगिरिप्रस्रवणानिच/यथोद्दिष्ठानिसर्वाणिसुग्रीवेणमहात्मना/विचिन्वन्तुवनंसर्वेगिरिदुर्गाणिसर्वशः/ततःसमुत्थायपुनर्वानरास्तेमहाबलाः/विन्ध्यकाननसंकीर्णांविचेरुर्दक्षिणांदिशम्/तेशारदाभ्रप्रतिमंश्रीमद्रजतपर्वतम्/शृङ्गवन्तंदरीवन्तमधिरुह्यचवानराः/तत्रलोध्रवनंरम्यंसप्तपर्णवनानिच/विचिन्वन्तोहरिवराःसीतादर्शनकाङ्क्षिणः/तस्याग्रमधिरूढास्तेश्रान्ताविपुलविक्रमाः/नपश्यन्तिस्मवैदेहींरामस्यमहिषींप्रियाम्/तेतुदृष्टिगतंकृत्वातंशैलंबहुकन्दरम्/अवारोहन्तहरयोवीक्षमाणाःसमन्ततः/अवरुह्यततोभूमिंश्रान्ताविगतचेतसः/स्थित्वामुहूर्तंतत्राथवृक्षमूलमुपाश्रिताः/तेमुहूर्तंसमाश्वस्ताःकिंचिद्भग्नपरिश्रमाः/पुनरेवोद्यताःकृत्स्नांमार्गितुंदक्षिणांदिशम्/हनुमत्प्रमुखास्तेतुप्रस्थिताःप्लवगर्षभाः/विन्ध्यमेवादितस्तावद्विचेरुस्तेसमन्ततः/सहताराङ्गदाभ्यांतुसंगम्यहनुमान्कपिः/विचिनोतिस्मविन्ध्यस्यगुहाश्चगहनानिच/सिंहशार्दूलजुष्टाश्चगुहाश्चपरितस्तथा/विषमेषुनगेन्द्रस्यमहाप्रस्रवणेषुच/तेषांतत्रैववसतांसकालोव्यत्यवर्तत/सहिदेशोदुरन्वेषोगुहागहनवान्महान्/तत्रवायुसुतःसर्वंविचिनोतिस्मपर्वतम्/परस्परेणरहिताअन्योन्यस्याविदूरतः/गजोगवाक्षोगवयःशरभोगन्धमादनः/मैन्दश्चद्विविदश्चैवहनुमाञ्जाम्बवानपि/अङ्गदोयुवराजश्चतारश्चवनगोचरः/गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वादक्षिणांदिशम्/क्षुत्पिपासापरीताश्चश्रान्ताश्चसलिलार्थिनः/अवकीर्णंलतावृक्षैर्ददृशुस्तेमहाबिलम्/ततःक्रौञ्चाश्चहंसाश्चसारसाश्चापिनिष्क्रमन्/जलार्द्राश्चक्रवाकाश्चरक्ताङ्गाःपद्मरेणुभिः/ततस्तद्बिलमासाद्यसुगन्धिदुरतिक्रमम्/विस्मयव्यग्रमनसोबभूवुर्वानरर्षभाः/संजातपरिशङ्कास्तेतद्बिलंप्लवगोत्तमाः/अभ्यपद्यन्तसंहृष्टास्तेजोवन्तोमहाबलाः/ततःपर्वतकूटाभोहनुमान्मारुतात्मजः/अब्रवीद्वानरान्सर्वान्कान्तारवनकोविदः/गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वादक्षिणांदिशम्/वयंसर्वेपरिश्रान्तानचपश्यामिमैथिलीम्/अस्माच्चापिबिलाद्धंसाःक्रौञ्चाश्चसहसारसैः/जलार्द्राश्चक्रवाकाश्चनिष्पतन्तिस्मसर्वशः/नूनंसलिलवानत्रकूपोवायदिवाह्रदः/तथाचेमेबिलद्वारेस्निग्धास्तिष्ठन्तिपादपाः/इत्युक्तास्तद्बिलंसर्वेविविशुस्तिमिरावृतम्/अचन्द्रसूर्यंहरयोददृशूरोमहर्षणम्/ततस्तस्मिन्बिलेदुर्गेनानापादपसंकुले/अन्योन्यंसंपरिष्वज्यजग्मुर्योजनमन्तरम्/तेनष्टसंज्ञास्तृषिताःसंभ्रान्ताःसलिलार्थिनः/परिपेतुर्बिलेतस्मिन्कंचित्कालमतन्द्रिताः/तेकृशादीनवदनाःपरिश्रान्ताःप्लवंगमाः/आलोकंददृशुर्वीरानिराशाजीवितेतदा/ततस्तंदेशमागम्यसौम्यंवितिमिरंवनम्/ददृशुःकाञ्चनान्वृक्षान्दीप्तवैश्वानरप्रभान्/सालांस्तालांश्चपुंनागान्ककुभान्वञ्जुलान्धवान्/चम्पकान्नागवृक्षांश्चकर्णिकारांश्चपुष्पितान्/तरुणादित्यसंकाशान्वैदूर्यमयवेदिकान्/नीलवैदूर्यवर्णाश्चपद्मिनीःपतगावृताः/महद्भिःकाञ्चनैर्वृक्षैर्वृतंबालार्कसंनिभैः/जातरूपमयैर्मत्स्यैर्महद्भिश्चसकच्छपैः/नलिनीस्तत्रददृशुःप्रसन्नसलिलायुताः/काञ्चनानिविमानानिराजतानितथैवच/तपनीयगवाक्षाणिमुक्ताजालावृतानिच/हैमराजतभौमानिवैदूर्यमणिमन्तिच/ददृशुस्तत्रहरयोगृहमुख्यानिसर्वशः/पुष्पितान्फलिनोवृक्षान्प्रवालमणिसंनिभान्/काञ्चनभ्रमरांश्चैवमधूनिचसमन्ततः/मणिकाञ्चनचित्राणिशयनान्यासनानिच/महार्हाणिचयानानिददृशुस्तेसमन्ततः/हैमराजतकांस्यानांभाजनानांचसंचयान्/अगरूणांचदिव्यानांचन्दनानांचसंचयान्/शुचीन्यभ्यवहार्याणिमूलानिचफलानिच/महार्हाणिचपानानिमधूनिरसवन्तिच/दिव्यानामम्बराणांचमहार्हाणांचसंचयान्/कम्बलानांचचित्राणामजिनानांचसंचयान्/तत्रतत्रविचिन्वन्तोबिलेतत्रमहाप्रभाः/ददृशुर्वानराःशूराःस्त्रियंकांचिददूरतः/तांदृष्ट्वाभृशसंत्रस्ताश्चीरकृष्णाजिनाम्बराम्/तापसींनियताहारांज्वलन्तीमिवतेजसा/ततोहनूमान्गिरिसंनिकाशः॑कृताञ्जलिस्तामभिवाद्यवृद्धाम्/पप्रच्छकात्वंभवनंबिलंच॑रत्नानिचेमानिवदस्वकस्य/इत्युक्त्वाहनुमांस्तत्रपुनःकृष्णाजिनाम्बराम्/अब्रवीत्तांमहाभागांतापसींधर्मचारिणीम्/इदंप्रविष्टाःसहसाबिलंतिमिरसंवृतम्/क्षुत्पिपासापरिश्रान्ताःपरिखिन्नाश्चसर्वशः/महद्धिरण्याविवरंप्रविष्टाःस्मपिपासिताः/इमांस्त्वेवंविधान्भावान्विविधानद्भुतोपमान्/दृष्ट्वावयंप्रव्यथिताःसंभ्रान्तानष्टचेतसः/कस्येमेकाञ्चनावृक्षास्तरुणादित्यसंनिभाः/शुचीन्यभ्यवहार्याणिमूलानिचफलानिच/काञ्चनानिविमानानिराजतानिगृहाणिच/तपनीयगवाक्षाणिमणिजालावृतानिच/पुष्पिताःफालवन्तश्चपुण्याःसुरभिगन्धिनः/इमेजाम्बूनदमयाःपादपाःकस्यतेजसा/काञ्चनानिचपद्मानिजातानिविमलेजले/कथंमत्स्याश्चसौवर्णाचरन्तिसहकच्छपैः/आत्मानमनुभावंचकस्यचैतत्तपोबलम्/अजानतांनःसर्वेषांसर्वमाख्यातुमर्हसि/एवमुक्ताहनुमतातापसीधर्मचारिणी/प्रत्युवाचहनूमन्तंसर्वभूतहितेरता/मयोनाममहातेजामायावीदानवर्षभः/तेनेदंनिर्मितंसर्वंमाययाकाञ्चनंवनम्/पुरादानवमुख्यानांविश्वकर्माबभूवह/येनेदंकाञ्चनंदिव्यंनिर्मितंभवनोत्तमम्/सतुवर्षसहस्राणितपस्तप्त्वामहावने/पितामहाद्वरंलेभेसर्वमौशसनंधनम्/विधायसर्वंबलवान्सर्वकामेश्वरस्तदा/उवाससुखितःकालंकंचिदस्मिन्महावने/तमप्सरसिहेमायांसक्तंदानवपुंगवम्/विक्रम्यैवाशनिंगृह्यजघानेशःपुरंदरः/इदंचब्रह्मणादत्तंहेमायैवनमुत्तमम्/शाश्वतःकामभोगश्चगृहंचेदंहिरण्मयम्/दुहितामेरुसावर्णेरहंतस्याःस्वयंप्रभा/इदंरक्षामिभवनंहेमायावानरोत्तम/ममप्रियसखीहेमानृत्तगीतविशारदा/तयादत्तवराचास्मिरक्षामिभवनोत्तमम्/किंकार्यंकस्यवाहेतोःकान्ताराणिप्रपद्यथ/कथंचेदंवनंदुर्गंयुष्माभिरुपलक्षितम्/इमान्यभ्यवहार्याणिमूलानिचफलानिच/भुक्त्वापीत्वाचपानीयंसर्वंमेवक्तुमर्हथ/अथतानब्रवीत्सर्वान्विश्रान्तान्हरियूथपान्/इदंवचनमेकाग्रातापसीधर्मचारिणी/वानरायदिवःखेदःप्रनष्टःफलभक्षणात्/यदिचैतन्मयाश्राव्यंश्रोतुमिच्छामिकथ्यताम्/तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाहनुमान्मारुतात्मजः/आर्जवेनयथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे/राजासर्वस्यलोकस्यमहेन्द्रवरुणोपमः/रामोदाशरथिःश्रीमान्प्रविष्टोदण्डकावनम्/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रावैदेह्याचापिभार्यया/तस्यभार्याजनस्थानाद्रावणेनहृताबलात्/वीरस्तस्यसखाराज्ञःसुग्रीवोनामवानरः/राजावानरमुख्यानांयेनप्रस्थापितावयम्/अगस्त्यचरितामाशांदक्षिणांयमरक्षिताम्/सहैभिर्वानरैर्मुख्यैरङ्गदप्रमुखैर्वयम्/रावणंसहिताःसर्वेराक्षसंकामरूपिणम्/सीतयासहवैदेह्यामार्गध्वमितिचोदिताः/विचित्यतुवयंसर्वेसमग्रांदक्षिणांदिशम्/बुभुक्षिताःपरिश्रान्तावृक्षमूलमुपाश्रिताः/विवर्णवदनाःसर्वेसर्वेध्यानपरायणाः/नाधिगच्छामहेपारंमग्नाश्चिन्तामहार्णवे/चारयन्तस्ततश्चक्षुर्दृष्टवन्तोमहद्बिलम्/लतापादपसंछन्नंतिमिरेणसमावृतम्/अस्माद्धंसाजलक्लिन्नाःपक्षैःसलिलरेणुभिः/कुरराःसारसाश्चैवनिष्पतन्तिपतत्रिणः/साध्वत्रप्रविशामेतिमयातूक्ताःप्लवंगमाः/तेषामपिहिसर्वेषामनुमानमुपागतम्/गच्छामःप्रविशामेतिभर्तृकार्यत्वरान्विताः/ततोगाढंनिपतितागृह्यहस्तौपरस्परम्/इदंप्रविष्टाःसहसाबिलंतिमिरसंवृतम्/एतन्नःकायमेतेनकृत्येनवयमागताः/त्वांचैवोपगताःसर्वेपरिद्यूनाबुभुक्षिताः/आतिथ्यधर्मदत्तानिमूलानिचफलानिच/अस्माभिरुपभुक्तानिबुभुक्षापरिपीडितैः/यत्त्वयारक्षिताःसर्वेम्रियमाणाबुभुक्षया/ब्रूहिप्रत्युपकारार्थंकिंतेकुर्वन्तुवानराः/एवमुक्तातुसर्वज्ञावानरैस्तैःस्वयंप्रभा/प्रत्युवाचततःसर्वानिदंवानरयूथपम्/सर्वेषांपरितुष्टास्मिवानराणांतरस्विनाम्/चरन्त्याममधर्मेणनकार्यमिहकेनचित्/एवमुक्तःशुभंवाक्यंतापस्याधर्मसंहितम्/उवाचहनुमान्वाक्यंतामनिन्दितचेष्टिताम्/शरणंत्वांप्रपन्नाःस्मःसर्वेवैधर्मचारिणि/यःकृतःसमयोऽस्माकंसुग्रीवेणमहात्मना/सतुकालोव्यतिक्रान्तोबिलेचपरिवर्तताम्/सात्वमस्माद्बिलाद्घोरादुत्तारयितुमर्हसि/तस्मात्सुग्रीववचनादतिक्रान्तान्गतायुषः/त्रातुमर्हसिनःसर्वान्सुग्रीवभयशङ्कितान्/महच्चकार्यमस्माभिःकर्तव्यंधर्मचारिणि/तच्चापिनकृतंकार्यमस्माभिरिहवासिभिः/एवमुक्ताहनुमतातापसीवाक्यमब्रवीत्/जीवतादुष्करंमन्येप्रविष्टेननिवर्तितुम्/तपसस्तुप्रभावेननियमोपार्जितेनच/सर्वानेवबिलादस्मादुद्धरिष्यामिवानरान्/निमीलयतचक्षूंषिसर्वेवानरपुंगवाः/नहिनिष्क्रमितुंशक्यमनिमीलितलोचनैः/ततःसंमीलिताःसर्वेसुकुमाराङ्गुलैःकरैः/सहसापिदधुर्दृष्टिंहृष्टागमनकाङ्क्षिणः/वानरास्तुमहात्मानोहस्तरुद्धमुखास्तदा/निमेषान्तरमात्रेणबिलादुत्तारितास्तया/ततस्तान्वानरान्सर्वांस्तापसीधर्मचारिणी/निःसृतान्विषमात्तस्मात्समाश्वास्येदमब्रवीत्/एषविन्ध्योगिरिःश्रीमान्नानाद्रुमलतायुतः/एषप्रसवणःशैलःसागरोऽयंमहोदधिः/स्वस्तिवोऽस्तुगमिष्यामिभवनंवानरर्षभाः/इत्युक्त्वातद्बिलंश्रीमत्प्रविवेशस्वयंप्रभा/ततस्तेददृशुर्घोरंसागरंवरुणालयम्/अपारमभिगर्जन्तंघोरैरूर्मिभिराकुलम्/मयस्यमायाविहितंगिरिदुर्गंविचिन्वताम्/तेषांमासोव्यतिक्रान्तोयोराज्ञासमयःकृतः/विन्ध्यस्यतुगिरेःपादेसंप्रपुष्पितपादपे/उपविश्यमहाभागाश्चिन्तामापेदिरेतदा/ततःपुष्पातिभाराग्रांल्लताशतसमावृतान्/द्रुमान्वासन्तिकान्दृष्ट्वाबभूवुर्भयशङ्किताः/तेवसन्तमनुप्राप्तंप्रतिवेद्यपरस्परम्/नष्टसंदेशकालार्थानिपेतुर्धरणीतले/सतुसिंहर्षभस्कन्धःपीनायतभुजःकपिः/युवराजोमहाप्राज्ञअङ्गदोवाक्यमब्रवीत्/शासनात्कपिराजस्यवयंसर्वेविनिर्गताः/मासःपूर्णोबिलस्थानांहरयःकिंनबुध्यते/तस्मिन्नतीतेकालेतुसुग्रीवेणकृतेस्वयम्/प्रायोपवेशनंयुक्तंसर्वेषांचवनौकसाम्/तीक्ष्णःप्रकृत्यासुग्रीवःस्वामिभावेव्यवस्थितः/नक्षमिष्यतिनःसर्वानपराधकृतोगतान्/अप्रवृत्तौचसीतायाःपापमेवकरिष्यति/तस्मात्क्षममिहाद्यैवप्रायोपविशनंहिनः/त्यक्त्वापुत्रांश्चदारांश्चधनानिचगृहाणिच/यावन्नघातयेद्राजासर्वान्प्रतिगतानितः/वधेनाप्रतिरूपेणश्रेयान्मृत्युरिहैवनः/नचाहंयौवराज्येनसुग्रीवेणाभिषेचितः/नरेन्द्रेणाभिषिक्तोऽस्मिरामेणाक्लिष्टकर्मणा/सपूर्वंबद्धवैरोमांराजादृष्ट्वाव्यतिक्रमम्/घातयिष्यतिदण्डेनतीक्ष्णेनकृतनिश्चयः/किंमेसुहृद्भिर्व्यसनंपश्यद्भिर्जीवितान्तरे/इहैवप्रायमासिष्येपुण्येसागररोधसि/एतच्छ्रुत्वाकुमारेणयुवराजेनभाषितम्/सर्वेतेवानरश्रेष्ठाःकरुणंवाक्यमब्रुवन्/तीक्ष्णःप्रकृत्यासुग्रीवःप्रियासक्तश्चराघवः/अदृष्टायांचवैदेह्यांदृष्ट्वास्मांश्चसमागतान्/राघवप्रियकामार्थंघातयिष्यत्यसंशयम्/नक्षमंचापराद्धानांगमनंस्वामिपार्श्वतः/प्लवंगमानांतुभयार्दितानां॑श्रुत्वावचस्तारइदंबभाषे/अलंविषादेनबिलंप्रविश्य॑वसामसर्वेयदिरोचतेवः/इदंहिमायाविहितंसुदुर्गमं॑प्रभूतवृक्षोदकभोज्यपेयम्/इहास्तिनोनैवभयंपुरंदरान्॑नराघवाद्वानरराजतोऽपिवा/श्रुत्वाङ्गदस्यापिवचोऽनुकूलम्॑ऊचुश्चसर्वेहरयःप्रतीताः/यथानहन्येमतथाविधानम्॑असक्तमद्यैवविधीयतांनः/तथाब्रुवतितारेतुताराधिपतिवर्चसि/अथमेनेहृतंराज्यंहनुमानङ्गदेनतत्/बुद्ध्याह्यष्टाङ्गयायुक्तंचतुर्बलसमन्वितम्/चतुर्दशगुणंमेनेहनुमान्वालिनःसुतम्/आपूर्यमाणंशश्वच्चतेजोबलपराक्रमैः/शशिनंशुक्लपक्षादौवर्धमानमिवश्रिया/बृहस्पतिसमंबुद्ध्याविक्रमेसदृशंपितुः/शुश्रूषमाणंतारस्यशुक्रस्येवपुरंदरम्/भर्तुरर्थेपरिश्रान्तंसर्वशास्त्रविशारदम्/अभिसंधातुमारेभेहनुमानङ्गदंततः/सचतुर्णामुपायानांतृतीयमुपवर्णयन्/भेदयामासतान्सर्वान्वानरान्वाक्यसंपदा/तेषुसर्वेषुभिन्नेषुततोऽभीषयदङ्गदम्/भीषणैर्बहुभिर्वाक्यैःकोपोपायसमन्वितैः/त्वंसमर्थतरःपित्रायुद्धेतारेयवैधुरम्/दृढंधारयितुंशक्तःकपिराज्यंयथापिता/नित्यमस्थिरचित्ताहिकपयोहरिपुंगव/नाज्ञाप्यंविषहिष्यन्तिपुत्रदारान्विनात्वया/त्वांनैतेह्यनुयुञ्जेयुःप्रत्यक्षंप्रवदामिते/यथायंजाम्बवान्नीलःसुहोत्रश्चमहाकपिः/नह्यहंतइमेसर्वेसामदानादिभिर्गुणैः/दण्डेननत्वयाशक्याःसुग्रीवादपकर्षितुम्/विगृह्यासनमप्याहुर्दुर्बलेनबलीयसः/आत्मरक्षाकरस्तस्मान्नविगृह्णीतदुर्बलः/यांचेमांमन्यसेधात्रीमेतद्बिलमितिश्रुतम्/एतल्लक्ष्मणबाणानामीषत्कार्यंविदारणे/स्वल्पंहिकृतमिन्द्रेणक्षिपताह्यशनिंपुरा/लक्ष्मणोनिशितैर्बाणैर्भिन्द्यात्पत्रपुटंयथा/लक्ष्मणस्यचनाराचाबहवःसन्तितद्विधाः/अवस्थानेयदैवत्वमासिष्यसिपरंतप/तदैवहरयःसर्वेत्यक्ष्यन्तिकृतनिश्चयाः/स्मरन्तःपुत्रदाराणांनित्योद्विग्नाबुभुक्षिताः/खेदितादुःखशय्याभिस्त्वांकरिष्यन्तिपृष्ठतः/सत्वंहीनःसुहृद्भिश्चहितकामैश्चबन्धुभिः/तृणादपिभृशोद्विग्नःस्पन्दमानाद्भविष्यसि/नचजातुनहिंस्युस्त्वांघोरालक्ष्मणसायकाः/अपवृत्तंजिघांसन्तोमहावेगादुरासदाः/अस्माभिस्तुगतंसार्धंविनीतवदुपस्थितम्/आनुपूर्व्यात्तुसुग्रीवोराज्येत्वांस्थापयिष्यति/धर्मकामःपितृव्यस्तेप्रीतिकामोदृढव्रतः/शुचिःसत्यप्रतिज्ञश्चनात्वांजातुजिघांसति/प्रियकामश्चतेमातुस्तदर्थंचास्यजीवितम्/तस्यापत्यंचनास्त्यन्यत्तस्मादङ्गदगम्यताम्/श्रुत्वाहनुमतोवाक्यंप्रश्रितंधर्मसंहितम्/स्वामिसत्कारसंयुक्तमङ्गदोवाक्यमब्रवीत्/स्थैर्यंसर्वात्मनाशौचमानृशंस्यमथार्जवम्/विक्रमैश्चैवधैर्यंचसुग्रीवेनोपपद्यते/भ्रातुर्ज्येष्ठस्ययोभार्यांजीवितोमहिषींप्रियाम्/धर्मेणमातरंयस्तुस्वीकरोतिजुगुप्सितः/कथंसधर्मंजानीतेयेनभ्रात्रादुरात्मना/युद्धायाभिनियुक्तेनबिलस्यपिहितंमुखम्/सत्यात्पाणिगृहीतश्चकृतकर्मामहायशाः/विस्मृतोराघवोयेनसकस्यसुकृतंस्मरेत्/लक्ष्मणस्यभयाद्येननाधर्मभयभीरुणा/आदिष्टामार्गितुंसीतांधर्ममस्मिन्कथंभवेत्/तस्मिन्पापेकृतघ्नेतुस्मृतिहीनेचलात्मनि/आर्यःकोविश्वसेज्जातुतत्कुलीनोजिजीविषुः/राज्येपुत्रंप्रतिष्ठाप्यसगुणोनिर्गुणोऽपिवा/कथंशत्रुकुलीनंमांसुग्रीवोजीवयिष्यति/भिन्नमन्त्रोऽपराद्धश्चहीनशक्तिःकथंह्यहम्/किष्किन्धांप्राप्यजीवेयमनाथइवदुर्बलः/उपांशुदण्डेनहिमांबन्धनेनोपपादयेत्/शठःक्रूरोनृशंसश्चसुग्रीवोराज्यकारणात्/बन्धनाच्चावसादान्मेश्रेयःप्रायोपवेशनम्/अनुजानीतमांसर्वेगृहान्गच्छन्तुवानराः/अहंवःप्रतिजानामिनगमिष्याम्यहंपुरीम्/इहैवप्रायमासिष्येश्रेयोमरणमेवमे/अभिवादनपूर्वंतुराजाकुशलमेवच/वाच्यस्ततोयवीयान्मेसुग्रीवोवानरेश्वरः/आरोग्यपूर्वंकुशलंवाच्यामातारुमाचमे/मातरंचैवमेतारामाश्वासयितुमर्हथ/प्रकृत्याप्रियपुत्रासासानुक्रोशातपस्विनी/विनष्टंमामिहश्रुत्वाव्यक्तंहास्यतिजीवितम्/एतावदुक्त्वावचनंवृद्धानप्यभिवाद्यच/संविवेशाङ्गदोभूमौरुदन्दर्भेषुदुर्मनाः/तस्यसंविशतस्तत्ररुदन्तोवानरर्षभाः/नयनेभ्यःप्रमुमुचुरुष्णंवैवारिदुःखिताः/सुग्रीवंचैवनिन्दन्तःप्रशंसन्तश्चवालिनम्/परिवार्याङ्गदोसर्वेव्यवस्यन्प्रायमासितुम्/मतंतद्वालिपुत्रस्यविज्ञायप्लवगर्षभाः/उपस्पृश्योदकंसर्वेप्राङ्मुखाःसमुपाविशन्/दक्षिणाग्रेषुदर्भेषुउदक्तीरंसमाश्रिताः/ससंविशद्भिर्बहुभिर्महीधरो॑महाद्रिकूटप्रमितैःप्लवंगमैः/बभूवसंनादितनिर्झरान्तरो॑भृशंनदद्भिर्जलदैरिवोल्बणैः/उपविष्टास्तुतेसर्वेयस्मिन्प्रायंगिरिस्थले/हरयोगृध्रराजश्चतंदेशमुपचक्रमे/सम्पातिर्नामनाम्नातुचिरजीवीविहंगमः/भ्राताजटायुषःश्रीमान्प्रख्यातबलपौरुषः/कन्दरादभिनिष्क्रम्यसविन्ध्यस्यमहागिरेः/उपविष्टान्हरीन्दृष्ट्वाहृष्टात्मागिरमब्रवीत्/विधिःकिलनरंलोकेविधानेनानुवर्तते/यथायंविहितोभक्ष्यश्चिरान्मह्यमुपागतः/परम्पराणांभक्षिष्येवानराणांमृतंमृतम्/उवाचैवंवचःपक्षीतान्निरीक्ष्यप्लवंगमान्/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाभक्षलुब्धस्यपक्षिणः/अङ्गदःपरमायस्तोहनूमन्तमथाब्रवीत्/पश्यसीतापदेशेनसाक्षाद्वैवस्वतोयमः/इमंदेशमनुप्राप्तोवानराणांविपत्तये/रामस्यनकृतंकार्यंराज्ञोनचवचःकृतम्/हरीणामियमज्ञाताविपत्तिःसहसागता/वैदेह्याःप्रियकामेनकृतंकर्मजटायुषा/गृध्रराजेनयत्तत्रश्रुतंवस्तदशेषतः/तथासर्वाणिभूतानितिर्यग्योनिगतान्यपि/प्रियंकुर्वन्तिरामस्यत्यक्त्वाप्राणान्यथावयम्/राघवार्थेपरिश्रान्तावयंसंत्यक्तजीविताः/कान्ताराणिप्रपन्नाःस्मनचपश्याममैथिलीम्/ससुखीगृध्रराजस्तुरावणेनहतोरणे/मुक्तश्चसुग्रीवभयाद्गतश्चपरमांगतिम्/जटायुषोविनाशेनराज्ञोदशरथस्यच/हरणेनचवैदेह्याःसंशयंहरयोगताः/रामलक्ष्मणयोर्वासामरण्येसहसीतया/राघवस्यचबाणेनवालिनश्चतथावधः/रामकोपादशेषाणांराक्षसानांतथावधः/कैकेय्यावरदानेनइदंहिविकृतंकृतम्/तत्तुश्रुत्वातदावाक्यमङ्गदस्यमुखोद्गतम्/अब्रवीद्वचनंगृध्रस्तीक्ष्णतुण्डोमहास्वनः/कोऽयंगिराघोषयतिप्राणैःप्रियतरस्यमे/जटायुषोवधंभ्रातुःकम्पयन्निवमेमनः/कथमासीज्जनस्थानेयुद्धंराक्षसगृध्रयोः/नामधेयमिदंभ्रातुश्चिरस्याद्यमयाश्रुतम्/यवीयसोगुणज्ञस्यश्लाघनीयस्यविक्रमैः/तदिच्छेयमहंश्रोतुंविनाशंवानरर्षभाः/भ्रातुर्जटायुषस्तस्यजनस्थाननिवासिनः/तस्यैवचममभ्रातुःसखादशरथःकथम्/यस्यरामःप्रियःपुत्रोज्येष्ठोगुरुजनप्रियः/सूर्यांशुदग्धपक्षत्वान्नशक्नोमिविसर्पितुम्/इच्छेयंपर्वतादस्मादवतर्तुमरिंदमाः/शोकाद्भ्रष्टस्वरमपिश्रुत्वातेहरियूथपाः/श्रद्दधुर्नैवतद्वाक्यंकर्मणातस्यशङ्किताः/तेप्रायमुपविष्टास्तुदृष्ट्वागृध्रंप्लवंगमाः/चक्रुर्बुद्धिंतदारौद्रांसर्वान्नोभक्षयिष्यति/सर्वथाप्रायमासीनान्यदिनोभक्षयिष्यति/कृतकृत्याभविष्यामःक्षिप्रंसिद्धिमितोगताः/एतांबुद्धिंततश्चक्रुःसर्वेतेवानरर्षभाः/अवतार्यगिरेःशृङ्गाद्गृध्रमाहाङ्गदस्तदा/बभूवुर्क्षरजोनामवानरेन्द्रःप्रतापवान्/ममार्यःपार्थिवःपक्षिन्धार्मिकौतस्यचात्मजौ/सुग्रीवश्चैववालीचपुत्रौघनबलावुभौ/लोकेविश्रुतकर्माभूद्राजावालीपितामम/राजाकृत्स्नस्यजगतइक्ष्वाकूणांमहारथः/रामोदाशरथिःश्रीमान्प्रविष्टोदण्डकावनम्/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रावैदेह्याचापिभार्यया/पितुर्निदेशनिरतोधर्म्यंपन्थानमाश्रितः/तस्यभार्याजनस्थानाद्रावणेनहृताबलात्/रामस्यचपितुर्मित्रंजटायुर्नामगृध्रराट्/ददर्शसीतांवैदेहींह्रियमाणांविहायसा/रावणंविरथंकृत्वास्थापयित्वाचमैथिलीम्/परिश्रान्तश्चवृद्धश्चरावणेनहतोरणे/एवंगृध्रोहतस्तेनरावणेनबलीयसा/संस्कृतश्चापिरामेणगतश्चगतिमुत्तमाम्/ततोममपितृव्येणसुग्रीवेणमहात्मना/चकारराघवःसख्यंसोऽवधीत्पितरंमम/ममपित्रानिरुद्धोहिसुग्रीवःसचिवैःसह/निहत्यवालिनंरामस्ततस्तमभिषेचयत्/सराज्येस्थापितस्तेनसुग्रीवोवानरेश्वरः/राजावानरमुख्यानांयेनप्रस्थापितावयम्/एवंरामप्रयुक्तास्तुमार्गमाणास्ततस्ततः/वैदेहींनाधिगच्छामोरात्रौसूर्यप्रभामिव/तेवयंदण्डकारण्यंविचित्यसुसमाहिताः/अज्ञानात्तुप्रविष्टाःस्मधरण्याविवृतंबिलम्/मयस्यमायाविहितंतद्बिलंचविचिन्वताम्/व्यतीतस्तत्रनोमासोयोराज्ञासामयःकृतः/तेवयंकपिराजस्यसर्वेवचनकारिणः/कृतांसंस्थामतिक्रान्ताभयात्प्रायमुपास्महे/क्रुद्धेतस्मिंस्तुकाकुत्स्थेसुग्रीवेचसलक्ष्मणे/गतानामपिसर्वेषांतत्रनोनास्तिजीवितम्/इत्युक्तःकरुणंवाक्यंवानरैस्त्यक्तजीवितैः/सबाष्पोवानरान्गृध्रःप्रत्युवाचमहास्वनः/यवीयान्ममसभ्राताजटायुर्नामवानराः/यमाख्यातहतंयुद्धेरावणेनबलीयसा/वृद्धभावादपक्षत्वाच्छृण्वंस्तदपिमर्षये/नहिमेशक्तिरद्यास्तिभ्रातुर्वैरविमोक्षणे/पुरावृत्रवधेवृत्तेसचाहंचजयैषिणौ/आदित्यमुपयातौस्वोज्वलन्तंरश्मिमालिनम्/आवृत्याकाशमार्गेणजवेनस्मगतौभृशम्/मध्यंप्राप्तेचसूर्येचजटायुरवसीदति/तमहंभ्रातरंदृष्ट्वासूर्यरश्मिभिरर्दितम्/पक्षाभ्यंछादयामासस्नेहात्परमविह्वलम्/निर्दग्धपक्षःपतितोविन्ध्येऽहंवानरोत्तमाः/अहमस्मिन्वसन्भ्रातुःप्रवृत्तिंनोपलक्षये/जटायुषस्त्वेवमुक्तोभ्रात्रासंपातिनातदा/युवराजोमहाप्राज्ञःप्रत्युवाचाङ्गदस्तदा/जटायुषोयदिभ्राताश्रुतंतेगदितंमया/आख्याहियदिजानासिनिलयंतस्यरक्षसः/अदीर्घदर्शिनंतंवारावणंराक्षसाधिपम्/अन्तिकेयदिवादूरेयदिजानासिशंसनः/ततोऽब्रवीन्महातेजाज्येष्ठोभ्राताजटायुषः/आत्मानुरूपंवचनंवानरान्संप्रहर्षयन्/निर्दग्धपक्षोगृध्रोऽहंगतवीर्यःप्लवंगमाः/वाङ्मात्रेणतुरामस्यकरिष्येसाह्यमुत्तमम्/जानामिवारुणाल्लोकान्विष्णोस्त्रैविक्रमानपि/देवासुरविमर्दांश्चअमृतस्यचमन्थनम्/रामस्ययदिदंकार्यंकर्तव्यंप्रथमंमया/जरयाचहृतंतेजःप्राणाश्चशिथिलामम/तरुणीरूपसंपन्नासर्वाभरणभूषिता/ह्रियमाणामयादृष्टारावणेनदुरात्मना/क्रोशन्तीरामरामेतिलक्ष्मणेतिचभामिनी/भूषणान्यपविध्यन्तीगात्राणिचविधुन्वती/सूर्यप्रभेवशैलाग्रेतस्याःकौशेयमुत्तमम्/असितेराक्षसेभातियथावातडिदम्बुदे/तांतुसीतामहंमन्येरामस्यपरिकीर्तनात्/श्रूयतांमेकथयतोनिलयंतस्यरक्षसः/पुत्रोविश्रवसःसाक्षाद्भ्रातावैश्रवणस्यच/अध्यास्तेनगरींलङ्कांरावणोनामराक्षसः/इतोद्वीपेसमुद्रस्यसंपूर्णेशतयोजने/तस्मिंल्लङ्कापुरीरम्यानिर्मिताविश्वकर्मणा/तस्यांवसतिवैदेहीदीनाकौशेयवासिनी/रावणान्तःपुरेरुद्धाराक्षसीभिःसुरक्षिता/जनकस्यात्मजांराज्ञस्तस्यांद्रक्ष्यथमैथिलीम्/लङ्कायामथगुप्तायांसागरेणसमन्ततः/संप्राप्यसागरस्यान्तंसंपूर्णंशतयोजनम्/आसाद्यदक्षिणंकूलंततोद्रक्ष्यथरावणम्/तत्रैवत्वरिताःक्षिप्रंविक्रमध्वंप्लवंगमाः/ज्ञानेनखलुपश्यामिदृष्ट्वाप्रत्यागमिष्यथ/आद्यःपन्थाःकुलिङ्गानांयेचान्येधान्यजीविनः/द्वितीयोबलिभोजानांयेचवृक्षफलाशिनः/भासास्तृतीयंगच्छन्तिक्रौञ्चाश्चकुररैःसह/श्येनाश्चतुर्थंगच्छन्तिगृध्रागच्छन्तिपञ्चमम्/बलवीर्योपपन्नानांरूपयौवनशालिनाम्/षष्ठस्तुपन्थाहंसानांवैनतेयगतिःपरा/वैनतेयाच्चनोजन्मसर्वेषांवानरर्षभाः/गर्हितंतुकृतंकर्मयेनस्मपिशिताशनाः/इहस्थोऽहंप्रपश्यामिरावणंजानकींतथा/अस्माकमपिसौवर्णंदिव्यंचक्षुर्बलंतथा/तस्मादाहारवीर्येणनिसर्गेणचवानराः/आयोजनशतात्साग्राद्वयंपश्यामनित्यशः/अस्माकंविहितावृत्तिर्निसर्गेणचदूरतः/विहितापादमूलेतुवृत्तिश्चरणयोधिनाम्/उपायोदृश्यतांकश्चिल्लङ्घनेलवणाम्भसः/अभिगम्यतुवैदेहींसमृद्धार्थागमिष्यथ/समुद्रंनेतुमिच्छामिभवद्भिर्वरुणालयम्/प्रदास्याम्युदकंभ्रातुःस्वर्गतस्यमहात्मनः/ततोनीत्वातुतंदेशंतीरेनदनदीपतेः/निर्दग्धपक्षंसंपातिंवानराःसुमहौजसः/पुनःप्रत्यानयित्वावैतंदेशंपतगेश्वरम्/बभूवुर्वानराहृष्टाःप्रवृत्तिमुपलभ्यते/ततस्तदमृतास्वादंगृध्रराजेनभाषितम्/निशम्यवदतोहृष्टास्तेवचःप्लवगर्षभाः/जाम्बवान्वैहरिश्रेष्ठःसहसर्वैःप्लवंगमैः/भूतलात्सहसोत्थायगृध्रराजानमब्रवीत्/क्वसीताकेनवादृष्टाकोवाहरतिमैथिलीम्/तदाख्यातुभवान्सर्वंगतिर्भववनौकसाम्/कोदाशरथिबाणानांवज्रवेगनिपातिनाम्/स्वयंलक्ष्मणमुक्तानांनचिन्तयतिविक्रमम्/सहरीन्प्रीतिसंयुक्तान्सीताश्रुतिसमाहितान्/पुनराश्वासयन्प्रीतइदंवचनमब्रवीत्/श्रूयतामिहवैदेह्यायथामेहरणंश्रुतम्/येनचापिममाख्यातंयत्रचायतलोचना/अहमस्मिन्गिरौदुर्गेबहुयोजनमायते/चिरान्निपतितोवृद्धःक्षीणप्राणपराक्रमः/तंमामेवंगतंपुत्रःसुपार्श्वोनामनामतः/आहारेणयथाकालंबिभर्तिपततांवरः/तीक्ष्णकामास्तुगन्धर्वास्तीक्ष्णकोपाभुजंगमाः/मृगाणांतुभयंतीक्ष्णंततस्तीक्ष्णक्षुधावयम्/सकदाचित्क्षुधार्तस्यममचाहारकाङ्क्षिणः/गतसूर्योऽहनिप्राप्तोममपुत्रोह्यनामिषः/समयावृद्धभावाच्चकोपाच्चपरिभर्त्सितः/क्षुत्पिपासापरीतेनकुमारःपततांवरः/सममाहारसंरोधात्पीडितःप्रीतिवर्धनः/अनुमान्ययथातत्त्वमिदंवचनमब्रवीत्/अहंतातयथाकालमामिषार्थीखमाप्लुतः/महेन्द्रस्यगिरेर्द्वारमावृत्यचसमास्थितः/तत्रसत्त्वसहस्राणांसागरान्तरचारिणाम्/पन्थानमेकोऽध्यवसंसंनिरोद्धुमवाङ्मुखः/तत्रकश्चिन्मयादृष्टःसूर्योदयसमप्रभाम्/स्त्रियमादायगच्छन्वैभिन्नाञ्जनचयोपमः/सोऽहमभ्यवहारार्थीतौदृष्ट्वाकृतनिश्चयः/तेनसाम्नाविनीतेनपन्थानमभियाचितः/नहिसामोपपन्नानांप्रहर्ताविद्यतेक्वचित्/नीचेष्वपिजनःकश्चित्किमङ्गबतमद्विधः/सयातस्तेजसाव्योमसंक्षिपन्निववेगतः/अथाहंखेचरैर्भूतैरभिगम्यसभाजितः/दिष्ट्याजीवसितातेतिअब्रुवन्मांमहर्षयः/कथंचित्सकलत्रोऽसौगतस्तेस्वस्त्यसंशयम्/एवमुक्तस्ततोऽहंतैःसिद्धैःपरमशोभनैः/सचमेरावणोराजारक्षसांप्रतिवेदितः/हरन्दाशरथेर्भार्यांरामस्यजनकात्मजाम्/भ्रष्टाभरणकौशेयांशोकवेगपराजिताम्/रामलक्ष्मणयोर्नामक्रोशन्तींमुक्तमूर्धजाम्/एषकालात्ययस्तावदितिवाक्यविदांवरः/एतमर्थंसमग्रंमेसुपार्श्वःप्रत्यवेदयत्/तच्छ्रुत्वापिहिमेबुद्धिर्नासीत्काचित्पराक्रमे/अपक्षोहिकथंपक्षीकर्मकिंचिदुपक्रमेत्/यत्तुशक्यंमयाकर्तुंवाग्बुद्धिगुणवर्तिना/श्रूयतांतत्प्रवक्ष्यामिभवतांपौरुषाश्रयम्/वाङ्मतिभ्यांहिसर्वेषांकरिष्यामिप्रियंहिवः/यद्धिदाशरथेःकार्यंममतन्नात्रसंशयः/तेभवन्तोमतिश्रेष्ठाबलवन्तोमनस्विनः/सहिताःकपिराजेनदेवैरपिदुरासदाः/रामलक्ष्मणबाणाश्चनिशिताःकङ्कपत्रिणः/त्रयाणामपिलोकानांपर्याप्तास्त्राणनिग्रहे/कामंखलुदशग्रीवस्तेजोबलसमन्वितः/भवतांतुसमर्थानांनकिंचिदपिदुष्करम्/तदलंकालसंगेनक्रियतांबुद्धिनिश्चयः/नहिकर्मसुसज्जन्तेबुद्धिमन्तोभवद्विधाः/ततःकृतोदकंस्नातंतंगृध्रंहरियूथपाः/उपविष्टागिरौदुर्गेपरिवार्यसमन्ततः/तमङ्गदमुपासीनंतैःसर्वैर्हरिभिर्वृतम्/जनितप्रत्ययोहर्षात्संपातिःपुनरब्रवीत्/कृत्वानिःशब्दमेकाग्राःशृण्वन्तुहरयोमम/तत्त्वंसंकीर्तयिष्यामियथाजानामिमैथिलीम्/अस्यविन्ध्यस्यशिखरेपतितोऽस्मिपुरावने/सूर्यातपपरीताङ्गोनिर्दग्धःसूर्यरश्मिभिः/लब्धसंज्ञस्तुषड्रात्राद्विवशोविह्वलन्निव/वीक्षमाणोदिशःसर्वानाभिजानामिकिंचन/ततस्तुसागराञ्शैलान्नदीःसर्वाःसरांसिच/वनान्यटविदेशांश्चसमीक्ष्यमतिरागमत्/हृष्टपक्षिगणाकीर्णःकन्दरान्तरकूटवान्/दक्षिणस्योदधेस्तीरेविन्ध्योऽयमितिनिश्चितः/आसीच्चात्राश्रमंपुण्यंसुरैरपिसुपूजितम्/ऋषिर्निशाकरोनामयस्मिन्नुग्रतपाभवत्/अष्टौवर्षसहस्राणितेनास्मिन्नृषिणाविना/वसतोममधर्मज्ञाःस्वर्गतेतुनिशाकरे/अवतीर्यचविन्ध्याग्रात्कृच्छ्रेणविषमाच्छनैः/तीक्ष्णदर्भांवसुमतींदुःखेनपुनरागतः/तमृषिंद्रष्टुकामोऽस्मिदुःखेनाभ्यागतोभृशम्/जटायुषामयाचैवबहुशोऽभिगतोहिसः/तस्याश्रमपदाभ्याशेववुर्वाताःसुगन्धिनः/वृक्षोनापुष्पितःकश्चिदफलोवानदृश्यते/उपेत्यचाश्रमंपुण्यंवृक्षमूलमुपाश्रितः/द्रष्टुकामःप्रतीक्षेचभगवन्तंनिशाकरम्/अथापश्यमदूरस्थमृषिंज्वलिततेजसं/कृताभिषेकंदुर्धर्षमुपावृत्तमुदङ्मुखम्/तमृक्षाःसृमराव्याघ्राःसिंहानागाःसरीसृपाः/परिवार्योपगच्छन्तिदातारंप्राणिनोयथा/ततःप्राप्तमृषिंज्ञात्वातानिसत्त्वानिवैययुः/प्रविष्टेराजनियथासर्वंसामात्यकंबलम्/ऋषिस्तुदृष्ट्वामांतुष्टःप्रविष्टश्चाश्रमंपुनः/मुहूर्तमात्रान्निष्क्रम्यततःकार्यमपृच्छत/सौम्यवैकल्यतांदृष्ट्वारोम्णांतेनावगम्यते/अग्निदग्धाविमौपक्षौत्वक्चैवव्रणितातव/द्वौगृध्रौदृष्टपूर्वौमेमातरिश्वसमौजवे/गृध्राणांचैवराजानौभ्रातरौकामरूपिणौ/ज्येष्ठस्त्वंतुचसंपातिर्जटायुरनुजस्तव/मानुषंरूपमास्थायगृह्णीतांचरणौमम/किंतेव्याधिसमुत्थानंपक्षयोःपतनंकथम्/दण्डोवायंधृतःकेनसर्वमाख्याहिपृच्छतः/ततस्तद्दारुणंकर्मदुष्करंसाहसात्कृतम्/आचचक्षेमुनेःसर्वंसूर्यानुगमनंतथा/भगवन्व्रणयुक्तत्वाल्लज्जयाचाकुलेन्द्रियः/परिश्रान्तोनशक्नोमिवचनंपरिभाषितुम्/अहंचैवजटायुश्चसंघर्षाद्दर्पमोहितौ/आकाशंपतितौवीरौजिघासन्तौपराक्रमम्/कैलासशिखरेबद्ध्वामुनीनामग्रतःपणम्/रविःस्यादनुयातव्योयावदस्तंमहागिरिम्/अथावांयुगपत्प्राप्तावपश्यावमहीतले/रथचक्रप्रमाणानिनगराणिपृथक्पृथक्/क्वचिद्वादित्रघोषांश्चब्रह्मघोषांश्चशुश्रुव/गायन्तीश्चाङ्गनाबह्वीःपश्यावोरक्तवाससः/तूर्णमुत्पत्यचाकाशमादित्यपथमास्थितौ/आवामालोकयावस्तद्वनंशाद्वलसंस्थितम्/उपलैरिवसंछन्नादृश्यतेभूःशिलोच्चयैः/आपगाभिश्चसंवीतासूत्रैरिववसुंधरा/हिमवांश्चैवविन्ध्यश्चमेरुश्चसुमहान्नगः/भूतलेसंप्रकाशन्तेनागाइवजलाशये/तीव्रस्वेदश्चखेदश्चभयंचासीत्तदावयोः/समाविशतमोहश्चमोहान्मूर्छाचदारुणा/नदिग्विज्ञायतेयाम्यानाग्नेयीनचवारुणी/युगान्तेनियतोलोकोहतोदग्धइवाग्निना/यत्नेनमहताभूयोरविःसमवलोकितः/तुल्यःपृथ्वीप्रमाणेनभास्करःप्रतिभातिनौ/जटायुर्मामनापृच्छ्यनिपपातमहींततः/तंदृष्ट्वातूर्णमाकाशादात्मानंमुक्तवानहम्/पक्षिभ्यांचमयागुप्तोजटायुर्नप्रदह्यत/प्रमादात्तत्रनिर्दग्धःपतन्वायुपथादहम्/आशङ्केतंनिपतितंजनस्थानेजटायुषम्/अहंतुपतितोविन्ध्येदग्धपक्षोजडीकृतः/राज्येनहीनोभ्रात्राचपक्षाभ्यांविक्रमेणच/सर्वथामर्तुमेवेच्छन्पतिष्येशिखराद्गिरेः/एवमुक्त्वामुनिश्रेष्ठमरुदंदुःखितोभृशम्/अथध्यात्वामुहूर्तंतुभगवानिदमब्रवीत्/पक्षौचतेप्रपक्षौचपुनरन्यौभविष्यतः/चक्षुषीचैवप्राणाश्चविक्रमश्चबलंचते/पुराणेसुमहत्कार्यंभविष्यंहिमयाश्रुतम्/दृष्टंमेतपसाचैवश्रुत्वाचविदितंमम/राजादशरथोनामकश्चिदिक्ष्वाकुनन्दनः/तस्यपुत्रोमहातेजारामोनामभविष्यति/अरण्यंचसहभ्रात्रालक्ष्मणेनगमिष्यति/तस्मिन्नर्थेनियुक्तःसन्पित्रासत्यपराक्रमः/नैरृतोरावणोनामतस्याभार्यांहरिष्यति/राक्षसेन्द्रोजनस्थानादवध्यःसुरदानवैः/साचकामैःप्रलोभ्यन्तीभक्ष्यैर्भोज्यैश्चमैथिली/नभोक्ष्यतिमहाभागादुःखमग्नायशस्विनी/परमान्नंतुवैदेह्याज्ञात्वादास्यतिवासवः/यदन्नममृतप्रख्यंसुराणामपिदुर्लभम्/तदन्नंमैथिलीप्राप्यविज्ञायेन्द्रादिदंत्विति/अग्रमुद्धृत्यरामायभूतलेनिर्वपिष्यति/यदिजीवतिमेभर्तालक्ष्मणेनसहप्रभुः/देवत्वंगतयोर्वापितयोरन्नमिदंत्विति/एष्यन्त्यन्वेषकास्तस्यारामदूताःप्लवंगमाः/आख्येयाराममहिषीत्वयातेभ्योविहंगम/सर्वथातुनगन्तव्यमीदृशःक्वगमिष्यसि/देशकालौप्रतीक्षस्वपक्षौत्वंप्रतिपत्स्यसे/उत्सहेयमहंकर्तुमद्यैवत्वांसपक्षकम्/इहस्थस्त्वंतुलोकानांहितंकार्यंकरिष्यसि/त्वयापिखलुतत्कार्यंतयोश्चनृपपुत्रयोः/ब्राह्मणानांसुराणांचमुनीनांवासवस्यच/इच्छाम्यहमपिद्रष्टुंभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/नेच्छेचिरंधारयितुंप्राणांस्त्यक्ष्येकलेवरम्/एतैरन्यैश्चबहुभिर्वाक्यैर्वाक्यविशारदः/मांप्रशस्याभ्यनुज्ञाप्यप्रविष्टःसस्वमाश्रमम्/कन्दरात्तुविसर्पित्वापर्वतस्यशनैःशनैः/अहंविन्ध्यंसमारुह्यभवतःप्रतिपालये/अद्यत्वेतस्यकालस्यसाग्रंवर्षशतंगतम्/देशकालप्रतीक्षोऽस्मिहृदिकृत्वामुनेर्वचः/महाप्रस्थानमासाद्यस्वर्गतेतुनिशाकरे/मांनिर्दहतिसंतापोवितर्कैर्बहुभिर्वृतम्/उत्थितांमरणेबुद्धिंमुनिवाक्यैर्निवर्तये/बुद्धिर्यातेनमेदत्ताप्राणसंरक्षणायतु/सामेऽपनयतेदुःखंदीप्तेवाग्निशिखातमः/बुध्यताचमयावीर्यंरावणस्यदुरात्मनः/पुत्रःसंतर्जितोवाग्भिर्नत्रातामैथिलीकथम्/तस्याविलपितंश्रुत्वातौचसीताविनाकृतौ/नमेदशरथस्नेहात्पुत्रेणोत्पादितंप्रियम्/तस्यत्वेवंब्रुवाणस्यसंपातेर्वानरैःसह/उत्पेततुस्तदापक्षौसमक्षंवनचारिणाम्/सदृष्ट्वास्वांतनुंपक्षैरुद्गतैररुणच्छदैः/प्रहर्षमतुलंलेभेवानरांश्चेदमब्रवीत्/निशाकरस्यमहर्षेःप्रभावादमितात्मनः/आदित्यरश्मिनिर्दग्धौपक्षौमेपुनरुत्थितौ/यौवनेवर्तमानस्यममासीद्यःपराक्रमः/तमेवाद्यावगच्छामिबलंपौरुषमेवच/सर्वथाक्रियतांयत्नःसीतामधिगमिष्यथ/पक्षलाभोममायंवःसिद्धिप्रत्ययकारकः/इत्युक्त्वातान्हरीन्सर्वान्संपातिःपततांवरः/उत्पपातगिरेःशृङ्गाज्जिज्ञासुःखगमोगतिम्/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाप्रीतिसंहृष्टमानसाः/बभूवुर्हरिशार्दूलाविक्रमाभ्युदयोन्मुखाः/अथपवनसमानविक्रमाः॑प्लवगवराःप्रतिलब्धपौरुषाः/अभिजिदभिमुखांदिशंययुर्॑जनकसुतापरिमार्गणोन्मुखाः/आख्यातागृध्रराजेनसमुत्पत्यप्लवंगमाः/संगताःप्रीतिसंयुक्ताविनेदुःसिंहविक्रमाः/संपातेर्वचनंश्रुत्वाहरयोरावणक्षयम्/हृष्टाःसागरमाजग्मुःसीतादर्शनकाङ्क्षिणः/अभिक्रम्यतुतंदेशंददृशुर्भीमविक्रमाः/कृत्स्नंलोकस्यमहतःप्रतिबिम्बमिवस्थितम्/दक्षिणस्यसमुद्रस्यसमासाद्योत्तरांदिशम्/संनिवेशंततश्चक्रुःसहितावानरोत्तमाः/सत्त्वैर्महद्भिर्विकृतैःक्रीडद्भिर्विविधैर्जले/व्यात्तास्यैःसुमहाकायैरूर्मिभिश्चसमाकुलम्/प्रसुप्तमिवचान्यत्रक्रीडन्तमिवचान्यतः/क्वचित्पर्वतमात्रैश्चजलराशिभिरावृतम्/संकुलंदानवेन्द्रैश्चपातालतलवासिभिः/रोमहर्षकरंदृष्ट्वाविषेदुःकपिकुञ्जराः/आकाशमिवदुष्पारंसागरंप्रेक्ष्यवानराः/विषेदुःसहसासर्वेकथंकार्यमितिब्रुवन्/विषण्णांवाहिनींदृष्ट्वासागरस्यनिरीक्षणात्/आश्वासयामासहरीन्भयार्तान्हरिसत्तमः/ननिषादेननःकार्यंविषादोदोषवत्तरः/विषादोहन्तिपुरुषंबालंक्रुद्धइवोरगः/विषादोऽयंप्रसहतेविक्रमेपर्युपस्थिते/तेजसातस्यहीनस्यपुरुषार्थोनसिध्यति/तस्यांरात्र्यांव्यतीतायामङ्गदोवानरैःसह/हरिवृद्धैःसमागम्यपुनर्मन्त्रममन्त्रयत्/सावानराणांध्वजिनीपरिवार्याङ्गदंबभौ/वासवंपरिवार्येवमरुतांवाहिनीस्थिता/कोऽन्यस्तांवानरींसेनांशक्तःस्तम्भयितुंभवेत्/अन्यत्रवालितनयादन्यत्रचहनूमतः/ततस्तान्हरिवृद्धांश्चतच्चसैन्यमरिंदमः/अनुमान्याङ्गदःश्रीमान्वाक्यमर्थवदब्रवीत्/कइदानींमहातेजालङ्घयिष्यतिसागरम्/कःकरिष्यतिसुग्रीवंसत्यसंधमरिंदमम्/कोवीरोयोजनशतंलङ्घयेतप्लवंगमाः/इमांश्चयूथपान्सर्वान्मोचयेत्कोमहाभयात्/कस्यप्रसादाद्दारांश्चपुत्रांश्चैवगृहाणिच/इतोनिवृत्ताःपश्येमसिद्धार्थाःसुखिनोवयम्/कस्यप्रसादाद्रामंचलक्ष्मणंचमहाबलम्/अभिगच्छेमसंहृष्टाःसुग्रीवंचमहाबलम्/यदिकश्चित्समर्थोवःसागरप्लवनेहरिः/सददात्विहनःशीघ्रंपुण्यामभयदक्षिणाम्/अङ्गदस्यवचःश्रुत्वानकश्चित्किंचिदब्रवीत्/स्तिमितेवाभवत्सर्वासातत्रहरिवाहिनी/पुनरेवाङ्गदःप्राहतान्हरीन्हरिसत्तमः/सर्वेबलवतांश्रेष्ठाभवन्तोदृढविक्रमाः/व्यपदेश्यकुलेजाताःपूजिताश्चाप्यभीक्ष्णशः/नहिवोगमनेसंगःकदाचिदपिकस्यचित्/ब्रुवध्वंयस्ययाशक्तिर्गमनेप्लवगर्षभाः/ततोऽङ्गदवचःश्रुत्वासर्वेतेवानरोत्तमाः/स्वंस्वंगतौसमुत्साहमाहुस्तत्रयथाक्रमम्/गजोगवाक्षोगवयःशरभोगन्धमादनः/मैन्दश्चद्विविदश्चैवसुषेणोजाम्बवांस्तथा/आबभाषेगजस्तत्रप्लवेयंदशयोजनम्/गवाक्षोयोजनान्याहगमिष्यामीतिविंशतिम्/गवयोवानरस्तत्रवानरांस्तानुवाचह/त्रिंशतंतुगमिष्यामियोजनानांप्लवंगमाः/शरभोवानरस्तत्रवानरांस्तानुवाचह/चत्वारिंशद्गमिष्यामियोजनानांनसंशयः/वानरांस्तुमहातेजाअब्रवीद्गन्धमादनः/योजनानांगमिष्यामिपञ्चाशत्तुनसंशयः/मैन्दस्तुवानरस्तत्रवानरांस्तानुवाचह/योजनानांपरंषष्टिमहंप्लवितुमुत्सहे/ततस्तत्रमहातेजाद्विविदःप्रत्यभाषत/गमिष्यामिनसंदेहःसप्ततिंयोजनान्यहम्/सुषेणस्तुहरिश्रेष्ठःप्रोक्तवान्कपिसत्तमान्/अशीतिंयोजनानांतुप्लवेयंप्लवगर्षभाः/तेषांकथयतांतत्रसर्वांस्ताननुमान्यच/ततोवृद्धतमस्तेषांजाम्बवान्प्रत्यभाषत/पूर्वमस्माकमप्यासीत्कश्चिद्गतिपराक्रमः/तेवयंवयसःपारमनुप्राप्ताःस्मसाम्प्रतम्/किंतुनैवंगतेशक्यमिदंकार्यमुपेक्षितुम्/यदर्थंकपिराजश्चरामश्चकृतनिश्चयौ/साम्प्रतंकालभेदेनयागतिस्तांनिबोधत/नवतिंयोजनानांतुगमिष्यामिनसंशयः/तांश्चसर्वान्हरिश्रेष्ठाञ्जाम्बवान्पुनरब्रवीत्/नखल्वेतावदेवासीद्गमनेमेपराक्रमः/मयामहाबलैश्चैवयज्ञेविष्णुःसनातनः/प्रदक्षिणीकृतःपूर्वंक्रममाणस्त्रिविक्रमः/सइदानीमहंवृद्धःप्लवनेमन्दविक्रमः/यौवनेचतदासीन्मेबलमप्रतिमंपरैः/संप्रत्येतावतींशक्तिंगमनेतर्कयाम्यहम्/नैतावताचसंसिद्धिःकार्यस्यास्यभविष्यति/अथोत्तरमुदारार्थमब्रवीदङ्गदस्तदा/अनुमान्यमहाप्राज्ञोजाम्बवन्तंमहाकपिम्/अहमेतद्गमिष्यामियोजनानांशतंमहत्/निवर्तनेतुमेशक्तिःस्यान्नवेतिननिश्चितम्/तमुवाचहरिश्रेष्ठोजाम्बवान्वाक्यकोविदः/ज्ञायतेगमनेशक्तिस्तवहर्यृक्षसत्तम/कामंशतसहस्रंवानह्येषविधिरुच्यते/योजनानांभवाञ्शक्तोगन्तुंप्रतिनिवर्तितुम्/नहिप्रेषयिताततस्वामीप्रेष्यःकथंचन/भवतायंजनःसर्वःप्रेष्यःप्लवगसत्तम/भवान्कलत्रमस्माकंस्वामिभावेव्यवस्थितः/स्वामीकलत्रंसैन्यस्यगतिरेषापरंतप/तस्मात्कलत्रवत्तातप्रतिपाल्यःसदाभवान्/अपिचैतस्यकार्यस्यभवान्मूलमरिंदम/मूलमर्थस्यसंरक्ष्यमेषकार्यविदांनयः/मूलेहिसतिसिध्यन्तिगुणाःपुष्पफलादयः/तद्भवानस्याकार्यस्यसाधनेसत्यविक्रमः/बुद्धिविक्रमसंपन्नोहेतुरत्रपरंतपः/गुरुश्चगुरुपुत्रश्चत्वंहिनःकपिसत्तम/भवन्तमाश्रित्यवयंसमर्थाह्यर्थसाधने/उक्तवाक्यंमहाप्राज्ञंजाम्बवन्तंमहाकपिः/प्रत्युवाचोत्तरंवाक्यंवालिसूनुरथाङ्गदः/यदिनाहंगमिष्यामिनान्योवानरपुंगवः/पुनःखल्विदमस्माभिःकार्यंप्रायोपवेशनम्/नह्यकृत्वाहरिपतेःसंदेशंतस्यधीमतः/तत्रापिगत्वाप्राणानांपश्यामिपरिरक्षणम्/सहिप्रसादेचात्यर्थंकोपेचहरिरीश्वरः/अतीत्यतस्यसंदेशंविनाशोगमनेभवेत्/तद्यथाह्यस्यकार्यस्यनभवत्यन्यथागतिः/तद्भवानेवदृष्टार्थःसंचिन्तयितुमर्हति/सोऽङ्गदेनतदावीरःप्रत्युक्तःप्लवगर्षभः/जाम्बवानुत्तरंवाक्यंप्रोवाचेदंततोऽङ्गदम्/अस्यतेवीरकार्यस्यनकिंचित्परिहीयते/एषसंचोदयाम्येनंयःकार्यंसाधयिष्यति/ततःप्रतीतंप्लवतांवरिष्ठम्॑एकान्तमाश्रित्यसुखोपविष्टम्/संचोदयामासहरिप्रवीरो॑हरिप्रवीरंहनुमन्तमेव/अनेकशतसाहस्रींविषण्णांहरिवाहिनीम्/जाम्बवान्समुदीक्ष्यैवंहनुमन्तमथाब्रवीत्/वीरवानरलोकस्यसर्वशास्त्रमथाब्रवीत्/तूष्णीमेकान्तमाश्रित्यहनुमन्किंनजल्पसि/हनुमन्हरिराजस्यसुग्रीवस्यसमोह्यसि/रामलक्ष्मणयोश्चापितेजसाचबलेनच/अरिष्टनेमिनःपुत्रौवैनतेयोमहाबलः/गरुत्मानिवविख्यातउत्तमःसर्वपक्षिणाम्/बहुशोहिमयादृष्टःसागरेसमहाबलः/भुजगानुद्धरन्पक्षीमहावेगोमहायशाः/पक्षयोर्यद्बलंतस्यतावद्भुजबलंतव/विक्रमश्चापिवेगश्चनतेतेनापहीयते/बलंबुद्धिश्चतेजश्चसत्त्वंचहरिसत्तम/विशिष्टंसर्वभूतेषुकिमात्मानंनबुध्यसे/अप्सराप्सरसांश्रेष्ठाविख्यातापुञ्जिकस्थला/अज्ञनेतिपरिख्यातापत्नीकेसरिणोहरेः/अभिशापादभूत्तातवानरीकामरूपिणी/दुहितावानरेन्द्रस्यकुञ्जरस्यमहात्मनः/कपित्वेचारुसर्वाङ्गीकदाचित्कामरूपिणी/मानुषंविग्रहंकृत्वायौवनोत्तमशालिनी/अचरत्पर्वतस्याग्रेप्रावृडम्बुदसंनिभे/विचित्रमाल्याभरणामहार्हक्षौमवासिनी/तस्यावस्त्रंविशालाक्ष्याःपीतंरक्तदशंशुभम्/स्थितायाःपर्वतस्याग्रेमारुतोऽपहरच्छनैः/सददर्शततस्तस्यावृत्तावूरूसुसंहतौ/स्तनौचपीनौसहितौसुजातंचारुचाननम्/तांविशालायतश्रोणींतनुमध्यांयशस्विनीम्/दृष्ट्वैवशुभसर्वाग्नींपवनःकाममोहितः/सतांभुजाभ्यांपीनाभ्यांपर्यष्वजतमारुतः/मन्मथाविष्टसर्वाङ्गोगतात्मातामनिन्दिताम्/सातुतत्रैवसंभ्रान्तासुवृत्तावाक्यमब्रवीत्/एकपत्नीव्रतमिदंकोनाशयितुमिच्छति/अञ्जनायावचःश्रुत्वामारुतःप्रत्यभाषत/नत्वांहिंसामिसुश्रोणिमाभूत्तेसुभगेभयम्/मनसास्मिगतोयत्त्वांपरिष्वज्ययशस्विनि/वीर्यवान्बुद्धिसंपन्नःपुत्रस्तवभविष्यति/अभ्युत्थितंततःसूर्यंबालोदृष्ट्वामहावने/फलंचेतिजिघृक्षुस्त्वमुत्प्लुत्याभ्यपतोदिवम्/शतानित्रीणिगत्वाथयोजनानांमहाकपे/तेजसातस्यनिर्धूतोनविषादंततोगतः/तावदापततस्तूर्णमन्तरिक्षंमहाकपे/क्षिप्तमिन्द्रेणतेवज्रंक्रोधाविष्टेनधीमता/ततःशैलाग्रशिखरेवामोहनुरभज्यत/ततोहिनामधेयंतेहनुमानितिकीर्त्यते/ततस्त्वांनिहतंदृष्ट्वावायुर्गन्धवहःस्वयम्/त्रैलोक्येभृशसंक्रुद्धोनववौवैप्रभञ्जनः/संभ्रान्ताश्चसुराःसर्वेत्रैलोक्येक्षुभितेसति/प्रसादयन्तिसंक्रुद्धंमारुतंभुवनेश्वराः/प्रसादितेचपवनेब्रह्मातुभ्यंवरंददौ/अशस्त्रवध्यतांतातसमरेसत्यविक्रम/वज्रस्यचनिपातेनविरुजंत्वांसमीक्ष्यच/सहस्रनेत्रःप्रीतात्माददौतेवरमुत्तमम्/स्वच्छन्दतश्चमरणंतेभूयादितिवैप्रभो/सत्वंकेसरिणःपुत्रःक्षेत्रजोभीमविक्रमः/मारुतस्यौरसःपुत्रस्तेजसाचापितत्समः/त्वंहिवायुसुतोवत्सप्लवनेचापितत्समः/वयमद्यगतप्राणाभवानस्मासुसाम्प्रतम्/दाक्ष्यविक्रमसंपन्नःपक्षिराजइवापरः/त्रिविक्रमेमयातातसशैलवनकानना/त्रिःसप्तकृत्वःपृथिवीपरिक्रान्ताप्रदक्षिणम्/तदाचौषधयोऽस्माभिःसंचितादेवशासनात्/निष्पन्नममृतंयाभिस्तदासीन्नोमहद्बलम्/सइदानीमहंवृद्धःपरिहीनपराक्रमः/साम्प्रतंकालमस्माकंभवान्सर्वगुणान्वितः/तद्विजृम्भस्वविक्रान्तःप्लवतामुत्तमोह्यसि/त्वद्वीर्यंद्रष्टुकामेयंसर्वावानरवाहिनी/उत्तिष्ठहरिशार्दूललङ्घयस्वमहार्णवम्/पराहिसर्वभूतानांहनुमन्यागतिस्तव/विषाण्णाहरयःसर्वेहनुमन्किमुपेक्षसे/विक्रमस्वमहावेगोविष्णुस्त्रीन्विक्रमानिव/ततस्तुवैजाम्बवताभिचोदितः॑प्रतीतवेगःपवनात्मजःकपिः/प्रहर्षयंस्तांहरिवीरवाहिनीं॑चकाररूपंमहदात्मनस्तदा/संस्तूयमानोहनुमान्व्यवर्धतमहाबलः/समाविध्यचलाङ्गूलंहर्षाच्चबलमेयिवान्/तस्यसंस्तूयमानस्यसर्वैर्वानरपुंगवैः/तेजसापूर्यमाणस्यरूपमासीदनुत्तमम्/यथाविजृम्भतेसिंहोविवृद्धोगिरिगह्वरे/मारुतस्यौरसःपुत्रस्तथासंप्रतिजृम्भते/अशोभतमुखंतस्यजृम्भमाणस्यधीमतः/अम्बरीषोपमंदीप्तंविधूमइवपावकः/हरीणामुत्थितोमध्यात्संप्रहृष्टतनूरुहः/अभिवाद्यहरीन्वृद्धान्हनुमानिदमब्रवीत्/अरुजन्पर्वताग्राणिहुताशनसखोऽनिलः/बलवानप्रमेयश्चवायुराकाशगोचरः/तस्याहंशीघ्रवेगस्यशीघ्रगस्यमहात्मनः/मारुतस्यौरसःपुत्रःप्लवनेनास्तिमेसमः/उत्सहेयंहिविस्तीर्णमालिखन्तमिवाम्बरम्/मेरुंगिरिमसंगेनपरिगन्तुंसहस्रशः/बाहुवेगप्रणुन्नेनसागरेणाहमुत्सहे/समाप्लावयितुंलोकंसपर्वतनदीह्रदम्/ममोरुजङ्घावेगेनभविष्यतिसमुत्थितः/संमूर्छितमहाग्राहःसमुद्रोवरुणालयः/पन्नगाशनमाकाशेपतन्तंपक्षिसेवितम्/वैनतेयमहंशक्तःपरिगन्तुंसहस्रशः/उदयात्प्रस्थितंवापिज्वलन्तंरश्मिमालिनम्/अनस्तमितमादित्यमभिगन्तुंसमुत्सहे/ततोभूमिमसंस्पृश्यपुनरागन्तुमुत्सहे/प्रवेगेनैवमहताभीमेनप्लवगर्षभाः/उत्सहेयमतिक्रान्तुंसर्वानाकाशगोचरान्/सागरंक्षोभयिष्यामिदारयिष्यामिमेदिनीम्/पर्वतान्कम्पयिष्यामिप्लवमानःप्लवंगमाः/हरिष्येचोरुवेगेनप्लवमानोमहार्णवम्/लतानांवीरुधांपुष्पंपादपानांचसर्वशः/अनुयास्यतिमामद्यप्लवमानंविहायसा/भविष्यतिहिमेपन्थाःस्वातेःपन्थाइवाम्बरे/चरन्तंघोरमाकाशमुत्पतिष्यन्तमेवच/द्रक्ष्यन्तिनिपतन्तंचसर्वभूतानिवानराः/महामेरुप्रतीकाशंमांद्रक्ष्यध्वंप्लवंगमाः/दिवमावृत्यगच्छन्तंग्रसमानमिवाम्बरम्/विधमिष्यामिजीमूतान्कम्पयिष्यामिपर्वतान्/सागरंक्षोभयिष्यामिप्लवमानःसमाहितः/वैनतेयस्यवाशक्तिर्ममवामारुतस्यवा/ऋतेसुपर्णराजानंमारुतंवामहाबलम्/नहिभूतंप्रपश्यामियोमांप्लुतमनुव्रजेत्/निमेषान्तरमात्रेणनिरालम्भनमम्बरम्/सहसानिपतिष्यामिघनाद्विद्युदिवोत्थिता/भविष्यतिहिमेरूपंप्लवमानस्यसागरम्/विष्णोःप्रक्रममाणस्यतदात्रीन्विक्रमानिव/बुद्ध्याचाहंप्रपश्यामिमनश्चेष्टाचमेतथा/अहंद्रक्ष्यामिवैदेहींप्रमोदध्वंप्लवंगमाः/मारुतस्यसमोवेगेगरुडस्यसमोजवे/अयुतंयोजनानांतुगमिष्यामीतिमेमतिः/वासवस्यसवज्रस्यब्रह्मणोवास्वयम्भुवः/विक्रम्यसहसाहस्तादमृतंतदिहानये/लङ्कांवापिसमुत्क्षिप्यगच्छेयमितिमेमतिः/तमेवंवानरश्रेष्ठंगर्जन्तममितौजसं/उवाचपरिसंहृष्टोजाम्बवान्हरिसत्तमः/वीरकेसरिणःपुत्रवेगवन्मारुतात्मज/ज्ञातीनांविपुलंशोकस्त्वयातातप्रणाशितः/तवकल्याणरुचयःकपिमुख्याःसमागताः/मङ्गलंकार्यसिद्ध्यर्थंकरिष्यन्तिसमाहिताः/ऋषीणांचप्रसादेनकपिवृद्धमतेनच/गुरूणांचप्रसादेनप्लवस्वत्वंमहार्णवम्/स्थास्यामश्चैकपादेनयावदागमनंतव/त्वद्गतानिचसर्वेषांजीवितानिवनौकसाम्/ततस्तुहरिशार्दूलस्तानुवाचवनौकसः/नेयंमममहीवेगंप्लवनेधारयिष्यति/एतानिहिनगस्यास्यशिलासंकटशालिनः/शिखराणिमहेन्द्रस्यस्थिराणिचमहान्तिच/एतानिममनिष्पेषंपादयोःपततांवराः/प्लवतोधारयिष्यन्तियोजनानामितःशतम्/ततस्तुमारुतप्रख्यःसहरिर्मारुतात्मजः/आरुरोहनगश्रेष्ठंमहेन्द्रमरिमर्दनः/वृतंनानाविधैर्वृक्षैर्मृगसेवितशाद्वलम्/लताकुसुमसंबाधंनित्यपुष्पफलद्रुमम्/सिंहशार्दूलचरितंमत्तमातङ्गसेवितम्/मत्तद्विजगणोद्घुष्टंसलिलोत्पीडसंकुलम्/महद्भिरुच्छ्रितंशृङ्गैर्महेन्द्रंसमहाबलः/विचचारहरिश्रेष्ठोमहेन्द्रसमविक्रमः/पादाभ्यांपीडितस्तेनमहाशैलोमहात्मना/रराससिंहाभिहतोमहान्मत्तइवद्विपः/मुमोचसलिलोत्पीडान्विप्रकीर्णशिलोच्चयः/वित्रस्तमृगमातङ्गःप्रकम्पितमहाद्रुमः/नानागन्धर्वमिथुनैःपानसंसर्गकर्कशैः/उत्पतद्भिर्विहंगैश्चविद्याधरगणैरपि/त्यज्यमानमहासानुःसंनिलीनमहोरगः/शैलशृङ्गशिलोद्घातस्तदाभूत्समहागिरिः/निःश्वसद्भिस्तदातैस्तुभुजगैरर्धनिःसृतैः/सपताकइवाभातिसतदाधरणीधरः/ऋषिभिस्त्राससंभ्रान्तैस्त्यज्यमानःशिलोच्चयः/सीदन्महतिकान्तारेसार्थहीनइवाध्वगः/सवेगवान्वेगसमाहितात्मा॑हरिप्रवीरःपरवीरहन्ता/मनःसमाधायमहानुभावो॑जगामलङ्कांमनसामनस्वी/5Sunderkand/ततोरावणनीतायाःसीतायाःशत्रुकर्शनः/इयेषपदमन्वेष्टुंचारणाचरितेपथि/अथवैदूर्यवर्णेषुशाद्वलेषुमहाबलः/धीरःसलिलकल्पेषुविचचारयथासुखम्/द्विजान्वित्रासयन्धीमानुरसापादपान्हरन्/मृगांश्चसुबहून्निघ्नन्प्रवृद्धइवकेसरी/नीललोहितमाञ्जिष्ठपद्मवर्णैःसितासितैः/स्वभावविहितैश्चित्रैर्धातुभिःसमलंकृतम्/कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णंसपरिच्छदैः/यक्षकिंनरगन्धर्वैर्देवकल्पैश्चपन्नगैः/सतस्यगिरिवर्यस्यतलेनागवरायुते/तिष्ठन्कपिवरस्तत्रह्रदेनागइवाबभौ/ससूर्यायमहेन्द्रायपवनायस्वयम्भुवे/भूतेभ्यश्चाञ्जलिंकृत्वाचकारगमनेमतिम्/अञ्जलिंप्राङ्मुखःकुर्वन्पवनायात्मयोनये/ततोहिववृधेगन्तुंदक्षिणोदक्षिणांदिशम्/प्लवंगप्रवरैर्दृष्टःप्लवनेकृतनिश्चयः/ववृधेरामवृद्ध्यर्थंसमुद्रइवपर्वसु/निष्प्रमाणशरीरःसंल्लिलङ्घयिषुरर्णवम्/बाहुभ्यांपीडयामासचरणाभ्यांचपर्वतम्/सचचालाचलाश्चारुमुहूर्तंकपिपीडितः/तरूणांपुष्पिताग्राणांसर्वंपुष्पमशातयत्/तेनपादपमुक्तेनपुष्पौघेणसुगन्धिना/सर्वतःसंवृतःशैलोबभौपुष्पमयोयथा/तेनचोत्तमवीर्येणपीड्यमानःसपर्वतः/सलिलंसंप्रसुस्रावमदंमत्तइवद्विपः/पीड्यमानस्तुबलिनामहेन्द्रस्तेनपर्वतः/रीतिर्निर्वर्तयामासकाञ्चनाञ्जनराजतीः/मुमोचचशिलाःशैलोविशालाःसमनःशिलाः/गिरिणापीड्यमानेनपीड्यमानानिसर्वशः/गुहाविष्टानिभूतानिविनेदुर्विकृतैःस्वरैः/समहासत्त्वसंनादःशैलपीडानिमित्तजः/पृथिवींपूरयामासदिशश्चोपवनानिच/शिरोभिःपृथुभिःसर्पाव्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः/वमन्तःपावकंघोरंददंशुर्दशनैःशिलाः/तास्तदासविषैर्दष्टाःकुपितैस्तैर्महाशिलाः/जज्वलुःपावकोद्दीप्ताविभिदुश्चसहस्रधा/यानिचौषधजालानितस्मिञ्जातानिपर्वते/विषघ्नान्यपिनागानांनशेकुःशमितुंविषम्/भिद्यतेऽयंगिरिर्भूतैरितिमत्वातपस्विनः/त्रस्ताविद्याधरास्तस्मादुत्पेतुःस्त्रीगणैःसह/पानभूमिगतंहित्वाहैममासनभाजनम्/पात्राणिचमहार्हाणिकरकांश्चहिरण्मयान्/लेह्यानुच्चावचान्भक्ष्यान्मांसानिविविधानिच/आर्षभाणिचचर्माणिखड्गांश्चकनकत्सरून्/कृतकण्ठगुणाःक्षीबारक्तमाल्यानुलेपनाः/रक्ताक्षाःपुष्कराक्षाश्चगगनंप्रतिपेदिरे/हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराःस्त्रियः/विस्मिताःसस्मितास्तस्थुराकाशेरमणैःसह/दर्शयन्तोमहाविद्यांविद्याधरमहर्षयः/सहितास्तस्थुराकाशेवीक्षांचक्रुश्चपर्वतम्/शुश्रुवुश्चतदाशब्दमृषीणांभावितात्मनाम्/चारणानांचसिद्धानांस्थितानांविमलेऽम्बरे/एषपर्वतसंकाशोहनूमान्मारुतात्मजः/तितीर्षतिमहावेगंसमुद्रंमकरालयम्/रामार्थंवानरार्थंचचिकीर्षन्कर्मदुष्करम्/समुद्रस्यपरंपारंदुष्प्रापंप्राप्तुमिच्छति/दुधुवेचसरोमाणिचकम्पेचाचलोपमः/ननादचमहानादंसुमहानिवतोयदः/आनुपूर्व्याच्चवृत्तंचलाङ्गूलंरोमभिश्चितम्/उत्पतिष्यन्विचिक्षेपपक्षिराजइवोरगम्/तस्यलाङ्गूलमाविद्धमतिवेगस्यपृष्ठतः/ददृशेगरुडेनेवह्रियमाणोमहोरगः/बाहूसंस्तम्भयामासमहापरिघसंनिभौ/ससादचकपिःकट्यांचरणौसंचुकोपच/संहृत्यचभुजौश्रीमांस्तथैवचशिरोधराम्/तेजःसत्त्वंतथावीर्यमाविवेशसवीर्यवान्/मार्गमालोकयन्दूरादूर्ध्वप्रणिहितेक्षणः/रुरोधहृदयेप्राणानाकाशमवलोकयन्/पद्भ्यांदृढमवस्थानंकृत्वासकपिकुञ्जरः/निकुञ्च्यकर्णौहनुमानुत्पतिष्यन्महाबलः/वानरान्वानरश्रेष्ठइदंवचनमब्रवीत्/यथाराघवनिर्मुक्तःशरःश्वसनविक्रमः/गच्छेत्तद्वद्गमिष्यामिलङ्कांरावणपालिताम्/नहिद्रक्ष्यामियदितांलङ्कायांजनकात्मजाम्/अनेनैवहिवेगेनगमिष्यामिसुरालयम्/यदिवात्रिदिवेसीतांनद्रक्ष्यामिकृतश्रमः/बद्ध्वाराक्षसराजानमानयिष्यामिरावणम्/सर्वथाकृतकार्योऽहमेष्यामिसहसीतया/आनयिष्यामिवालङ्कांसमुत्पाट्यसरावणाम्/एवमुक्त्वातुहनुमान्वानरान्वानरोत्तमः/उत्पपाताथवेगेनवेगवानविचारयन्/समुत्पततितस्मिंस्तुवेगात्तेनगरोहिणः/संहृत्यविटपान्सर्वान्समुत्पेतुःसमन्ततः/समत्तकोयष्टिभकान्पादपान्पुष्पशालिनः/उद्वहन्नूरुवेगेनजगामविमलेऽम्बरे/ऊरुवेगोद्धतावृक्षामुहूर्तंकपिमन्वयुः/प्रस्थितंदीर्घमध्वानंस्वबन्धुमिवबान्धवाः/तमूरुवेगोन्मथिताःसालाश्चान्येनगोत्तमाः/अनुजग्मुर्हनूमन्तंसैन्याइवमहीपतिम्/सुपुष्पिताग्रैर्बहुभिःपादपैरन्वितःकपिः/हनुमान्पर्वताकारोबभूवाद्भुतदर्शनः/सारवन्तोऽथयेवृक्षान्यमज्जंल्लवणाम्भसि/भयादिवमहेन्द्रस्यपर्वतावरुणालये/सनानाकुसुमैःकीर्णःकपिःसाङ्कुरकोरकैः/शुशुभेमेघसंकाशःखद्योतैरिवपर्वतः/विमुक्तास्तस्यवेगेनमुक्त्वापुष्पाणितेद्रुमाः/अवशीर्यन्तसलिलेनिवृत्ताःसुहृदोयथा/लघुत्वेनोपपन्नंतद्विचित्रंसागरेऽपतत्/द्रुमाणांविविधंपुष्पंकपिवायुसमीरितम्/पुष्पौघेणानुबद्धेननानावर्णेनवानरः/बभौमेघइवोद्यन्वैविद्युद्गणविभूषितः/तस्यवेगसमुद्भूतैःपुष्पैस्तोयमदृश्यत/ताराभिरभिरामाभिरुदिताभिरिवाम्बरम्/तस्याम्बरगतौबाहूददृशातेप्रसारितौ/पर्वताग्राद्विनिष्क्रान्तौपञ्चास्याविवपन्नगौ/पिबन्निवबभौचापिसोर्मिजालंमहार्णवम्/पिपासुरिवचाकाशंददृशेसमहाकपिः/तस्यविद्युत्प्रभाकारेवायुमार्गानुसारिणः/नयनेविप्रकाशेतेपर्वतस्थाविवानलौ/पिङ्गेपिङ्गाक्षमुख्यस्यबृहतीपरिमण्डले/चक्षुषीसंप्रकशेतेचन्द्रसूर्याविवस्थितौ/मुखंनासिकयातस्यताम्रयाताम्रमाबभौ/संध्ययासमभिस्पृष्टंयथासूर्यस्यमण्डलम्/लाङ्गलंचसमाविद्धंप्लवमानस्यशोभते/अम्बरेवायुपुत्रस्यशक्रध्वजइवोच्छ्रितः/लाङ्गूलचक्रेणमहाञ्शुक्लदंष्ट्रोऽनिलात्मजः/व्यरोचतमहाप्राज्ञःपरिवेषीवभास्करः/स्फिग्देशेनाभिताम्रेणरराजसमहाकपिः/महतादारितेनेवगिरिर्गैरिकधातुना/तस्यवानरसिंहस्यप्लवमानस्यसागरम्/कक्षान्तरगतोवायुर्जीमूतइवगर्जति/खेयथानिपतत्युल्काउत्तरान्ताद्विनिःसृता/दृश्यतेसानुबन्धाचतथासकपिकुञ्जरः/पतत्पतंगसंकाशोव्यायतःशुशुभेकपिः/प्रवृद्धइवमातंगःकक्ष्ययाबध्यमानया/उपरिष्टाच्छरीरेणछाययाचावगाढया/सागरेमारुताविष्टानौरिवासीत्तदाकपिः/यंयंदेशंसमुद्रस्यजगामसमहाकपिः/ससतस्याङ्गवेगेनसोन्मादइवलक्ष्यते/सागरस्योर्मिजालानामुरसाशैलवर्ष्मणाम्/अभिघ्नंस्तुमहावेगःपुप्लुवेसमहाकपिः/कपिवातश्चबलवान्मेघवातश्चनिःसृतः/सागरंभीमनिर्घोषंकम्पयामासतुर्भृशम्/विकर्षन्नूर्मिजालानिबृहन्तिलवणाम्भसि/अत्यक्रामन्महावेगस्तरङ्गान्गणयन्निव/प्लवमानंसमीक्ष्याथभुजङ्गाःसागरालयाः/व्योम्नितंकपिशार्दूलंसुपर्णमितिमेनिरे/दशयोजनविस्तीर्णात्रिंशद्योजनमायता/छायावानरसिंहस्यजलेचारुतराभवत्/श्वेताभ्रघनराजीववायुपुत्रानुगामिनी/तस्यसाशुशुभेछायाविततालवणाम्भसि/प्लवमानंतुतंदृष्ट्वाप्लवगंत्वरितंतदा/ववृषुःपुष्पवर्षाणिदेवगन्धर्वदानवाः/ततापनहितंसूर्यःप्लवन्तंवानरेश्वरम्/सिषेवेचतदावायूरामकार्यार्थसिद्धये/ऋषयस्तुष्टुवुश्चैनंप्लवमानंविहायसा/जगुश्चदेवगन्धर्वाःप्रशंसन्तोमहौजसं/नागाश्चतुष्टुवुर्यक्षारक्षांसिविबुधाःखगाः/प्रेक्ष्याकाशेकपिवरंसहसाविगतक्लमम्/तस्मिन्प्लवगशार्दूलेप्लवमानेहनूमति/इक्ष्वाकुकुलमानार्थीचिन्तयामाससागरः/साहाय्यंवानरेन्द्रस्ययदिनाहंहनूमतः/करिष्यामिभविष्यामिसर्ववाच्योविवक्षताम्/अहमिक्ष्वाकुनाथेनसगरेणविवर्धितः/इक्ष्वाकुसचिवश्चायंनावसीदितुमर्हति/तथामयाविधातव्यंविश्रमेतयथाकपिः/शेषंचमयिविश्रान्तःसुखेनातिपतिष्यति/इतिकृत्वामतिंसाध्वींसमुद्रश्छन्नमम्भसि/हिरण्यनाभंमैनाकमुवाचगिरिसत्तमम्/त्वमिहासुरसंघानांपातालतलवासिनाम्/देवराज्ञागिरिश्रेष्ठपरिघःसंनिवेशितः/त्वमेषांज्ञातवीर्याणांपुनरेवोत्पतिष्यताम्/पातालस्याप्रमेयस्यद्वारमावृत्यतिष्ठसि/तिर्यगूर्ध्वमधश्चैवशक्तिस्तेशैलवर्धितुम्/तस्मात्संचोदयामित्वामुत्तिष्ठनगसत्तम/सएषकपिशार्दूलस्त्वामुपर्येतिवीर्यवान्/हनूमान्रामकार्यार्थंभीमकर्माखमाप्लुतः/तस्यसाह्यंमयाकार्यमिक्ष्वाकुकुलवर्तिनः/ममइक्ष्वाकवःपूज्याःपरंपूज्यतमास्तव/कुरुसाचिव्यमस्माकंननःकार्यमतिक्रमेत्/कर्तव्यमकृतंकार्यंसतांमन्युमुदीरयेत्/सलिलादूर्ध्वमुत्तिष्ठतिष्ठत्वेषकपिस्त्वयि/अस्माकमतिथिश्चैवपूज्यश्चप्लवतांवरः/चामीकरमहानाभदेवगन्धर्वसेवित/हनूमांस्त्वयिविश्रान्तस्ततःशेषंगमिष्यति/काकुत्स्थस्यानृशंस्यंचमैथिल्याश्चविवासनम्/श्रमंचप्लवगेन्द्रस्यसमीक्ष्योत्थातुमर्हसि/हिरण्यनाभोमैनाकोनिशम्यलवणाम्भसः/उत्पपातजलात्तूर्णंमहाद्रुमलतायुतः/ससागरजलंभित्त्वाबभूवात्युत्थितस्तदा/यथाजलधरंभित्त्वादीप्तरश्मिर्दिवाकरः/शातकुम्भमयैःशृङ्गैःसकिंनरमहोरगैः/आदित्योदयसंकाशैरालिखद्भिरिवाम्बरम्/तस्यजाम्बूनदैःशृङ्गैःपर्वतस्यसमुत्थितैः/आकाशंशस्त्रसंकाशमभवत्काञ्चनप्रभम्/जातरूपमयैःशृङ्गैर्भ्राजमानैःस्वयंप्रभैः/आदित्यशतसंकाशःसोऽभवद्गिरिसत्तमः/तमुत्थितमसंगेनहनूमानग्रतःस्थितम्/मध्येलवणतोयस्यविघ्नोऽयमितिनिश्चितः/सतमुच्छ्रितमत्यर्थंमहावेगोमहाकपिः/उरसापातयामासजीमूतमिवमारुतः/सतदापातितस्तेनकपिनापर्वतोत्तमः/बुद्ध्वातस्यकपेर्वेगंजहर्षचननन्दच/तमाकाशगतंवीरमाकाशेसमवस्थितम्/प्रीतोहृष्टमनावाक्यमब्रवीत्पर्वतःकपिम्/मानुषंधरयन्रूपमात्मनःशिखरेस्थितः/दुष्करंकृतवान्कर्मत्वमिदंवानरोत्तम/निपत्यममशृङ्गेषुविश्रमस्वयथासुखम्/राघावस्यकुलेजातैरुदधिःपरिवर्धितः/सत्वांरामहितेयुक्तंप्रत्यर्चयतिसागरः/कृतेचप्रतिकर्तव्यमेषधर्मःसनातनः/सोऽयंतत्प्रतिकारार्थीत्वत्तःसंमानमर्हति/त्वन्निमित्तमनेनाहंबहुमानात्प्रचोदितः/योजनानांशतंचापिकपिरेषसमाप्लुतः/तवसानुषुविश्रान्तःशेषंप्रक्रमतामिति/तिष्ठत्वंहरिशार्दूलमयिविश्रम्यगम्यताम्/तदिदंगन्धवत्स्वादुकन्दमूलफलंबहु/तदास्वाद्यहरिश्रेष्ठविश्रान्तोऽनुगमिष्यसि/अस्माकमपिसंबन्धःकपिमुख्यस्त्वयास्तिवै/प्रख्यतस्त्रिषुलोकेषुमहागुणपरिग्रहः/वेगवन्तःप्लवन्तोयेप्लवगामारुतात्मज/तेषांमुख्यतमंमन्येत्वामहंकपिकुञ्जर/अतिथिःकिलपूजार्हःप्राकृतोऽपिविजानता/धर्मंजिज्ञासमानेनकिंपुनर्यादृशोभवान्/त्वंहिदेववरिष्ठस्यमारुतस्यमहात्मनः/पुत्रस्तस्यैववेगेनसदृशःकपिकुञ्जर/पूजितेत्वयिधर्मज्ञपूजांप्राप्नोतिमारुतः/तस्मात्त्वंपूजनीयोमेशृणुचाप्यत्रकारणम्/पूर्वंकृतयुगेतातपर्वताःपक्षिणोऽभवन्/तेऽपिजग्मुर्दिशःसर्वागरुडानिलवेगिनः/ततस्तेषुप्रयातेषुदेवसंघाःसहर्षिभिः/भूतानिचभयंजग्मुस्तेषांपतनशङ्कया/ततःक्रुद्धःसहस्राक्षःपर्वतानांशतक्रतुः/पक्षांश्चिच्छेदवज्रेणतत्रतत्रसहस्रशः/समामुपगतःक्रुद्धोवज्रमुद्यम्यदेवराट्/ततोऽहंसहसाक्षिप्तःश्वसनेनमहात्मना/अस्मिंल्लवणतोयेचप्रक्षिप्तःप्लवगोत्तम/गुप्तपक्षःसमग्रश्चतवपित्राभिरक्षितः/ततोऽहंमानयामित्वांमान्योहिमममारुतः/त्वयामेह्येषसंबन्धःकपिमुख्यमहागुणः/अस्मिन्नेवंगतेकार्येसागरस्यममैवच/प्रीतिंप्रीतमनाकर्तुंत्वमर्हसिमहाकपे/श्रमंमोक्षयपूजांचगृहाणकपिसत्तम/प्रीतिंचबहुमन्यस्वप्रीतोऽस्मितवदर्शनात्/एवमुक्तःकपिश्रेष्ठस्तंनगोत्तममब्रवीत्/प्रीतोऽस्मिकृतमातिथ्यंमन्युरेषोऽपनीयताम्/त्वरतेकार्यकालोमेअहश्चाप्यतिवर्तते/प्रतिज्ञाचमयादत्तानस्थातव्यमिहान्तरा/इत्युक्त्वापाणिनाशैलमालभ्यहरिपुंगवः/जगामाकाशमाविश्यवीर्यवान्प्रहसन्निव/सपर्वतसमुद्राभ्यांबहुमानादवेक्षितः/पूजितश्चोपपन्नाभिराशीर्भिरनिलात्मजः/अथोर्ध्वंदूरमुत्पत्यहित्वाशैलमहार्णवौ/पितुःपन्थानमास्थायजगामविमलेऽम्बरे/भूयश्चोर्ध्वगतिंप्राप्यगिरिंतमवलोकयन्/वायुसूनुर्निरालम्बेजगामविमलेऽम्बरे/तद्द्वितीयंहनुमतोदृष्ट्वाकर्मसुदुष्करम्/प्रशशंसुःसुराःसर्वेसिद्धाश्चपरमर्षयः/देवताश्चाभवन्हृष्टास्तत्रस्थास्तस्यकर्मणा/काञ्चनस्यसुनाभस्यसहस्राक्षश्चवासवः/उवाचवचनंधीमान्परितोषात्सगद्गदम्/सुनाभंपर्वतश्रेष्ठंस्वयमेवशचीपतिः/हिरण्यनाभशैलेन्द्रपरितुष्टोऽस्मितेभृशम्/अभयंतेप्रयच्छामितिष्ठसौम्ययथासुखम्/साह्यंकृतंतेसुमहद्विक्रान्तस्यहनूमतः/क्रमतोयोजनशतंनिर्भयस्यभयेसति/रामस्यैषहिदौत्येनयातिदाशरथेर्हरिः/सत्क्रियांकुर्वताशक्यातोषितोऽस्मिदृढंत्वया/ततःप्रहर्षमलभद्विपुलंपर्वतोत्तमः/देवतानांपतिंदृष्ट्वापरितुष्टंशतक्रतुम्/सवैदत्तवरःशैलोबभूवावस्थितस्तदा/हनूमांश्चमुहूर्तेनव्यतिचक्रामसागरम्/ततोदेवाःसगन्धर्वाःसिद्धाश्चपरमर्षयः/अब्रुवन्सूर्यसंकाशांसुरसांनागमातरम्/अयंवातात्मजःश्रीमान्प्लवतेसागरोपरि/हनूमान्नामतस्यत्वंमुहूर्तंविघ्नमाचर/राक्षसंरूपमास्थायसुघोरंपर्वतोपमम्/दंष्ट्राकरालंपिङ्गाक्षंवक्त्रंकृत्वानभःस्पृशम्/बलमिच्छामहेज्ञातुंभूयश्चास्यपराक्रमम्/त्वांविजेष्यत्युपायेनविषदंवागमिष्यति/एवमुक्तातुसादेवीदैवतैरभिसत्कृता/समुद्रमध्येसुरसाबिभ्रतीराक्षसंवपुः/विकृतंचविरूपंचसर्वस्यचभयावहम्/प्लवमानंहनूमन्तमावृत्येदमुवाचह/ममभक्षःप्रदिष्टस्त्वमीश्वरैर्वानरर्षभ/अहंत्वांभक्षयिष्यामिप्रविशेदंममाननम्/एवमुक्तःसुरसयाप्राञ्जलिर्वानरर्षभः/प्रहृष्टवदनःश्रीमानिदंवचनमब्रवीत्/रामोदाशरथिर्नामप्रविष्टोदण्डकावनम्/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रावैदेह्याचापिभार्यया/अस्यकार्यविषक्तस्यबद्धवैरस्यराक्षसैः/तस्यसीताहृताभार्यारावणेनयशस्विनी/तस्याःसकाशंदूतोऽहंगमिष्येरामशासनात्/कर्तुमर्हसिरामस्यसाह्यंविषयवासिनि/अथवामैथिलींदृष्ट्वारामंचाक्लिष्टकारिणम्/आगमिष्यामितेवक्त्रंसत्यंप्रतिशृणोमिते/एवमुक्ताहनुमतासुरसाकामरूपिणी/अब्रवीन्नातिवर्तेन्मांकश्चिदेषवरोमम/एवमुक्तःसुरसयाक्रुद्धोवानरपुंगवः/अब्रवीत्कुरुवैवक्त्रंयेनमांविषहिष्यसे/इत्युक्त्वासुरसांक्रुद्धोदशयोजनमायतः/दशयोजनविस्तारोबभूवहनुमांस्तदा/तंदृष्ट्वामेघसंकाशंदशयोजनमायतम्/चकारसुरसाप्यास्यंविंशद्योजनमायतम्/हनुमांस्तुततःक्रुद्धस्त्रिंशद्योजनमायतः/चकारसुरसावक्त्रंचत्वारिंशत्तथोच्छ्रितम्/बभूवहनुमान्वीरःपञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः/चकारसुरसावक्त्रंषष्टियोजनमायतम्/तथैवहनुमान्वीरःसप्ततिंयोजनोच्छ्रितः/चकारसुरसावक्त्रमशीतिंयोजनायतम्/हनूमानचलप्रख्योनवतिंयोजनोच्छ्रितः/चकारसुरसावक्त्रंशतयोजनमायतम्/तद्दृष्ट्वाव्यादितंत्वास्यंवायुपुत्रःसबुद्धिमान्/दीर्घजिह्वंसुरसयासुघोरंनरकोपमम्/ससंक्षिप्यात्मनःकायंजीमूतइवमारुतिः/तस्मिन्मुहूर्तेहनुमान्बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः/सोऽभिपत्याशुतद्वक्त्रंनिष्पत्यचमहाजवः/अन्तरिक्षेस्थितःश्रीमानिदंवचनमब्रवीत्/प्रविष्टोऽस्मिहितेवक्त्रंदाक्षायणिनमोऽस्तुते/गमिष्येयत्रवैदेहीसत्यंचास्तुवचस्तव/तंदृष्ट्वावदनान्मुक्तंचन्द्रंराहुमुखादिव/अब्रवीत्सुरसादेवीस्वेनरूपेणवानरम्/अर्थसिद्ध्यैहरिश्रेष्ठगच्छसौम्ययथासुखम्/समानयचवैदेहींराघवेणमहात्मना/तत्तृतीयंहनुमतोदृष्ट्वाकर्मसुदुष्करम्/साधुसाध्वितिभूतानिप्रशशंसुस्तदाहरिम्/ससागरमनाधृष्यमभ्येत्यवरुणालयम्/जगामाकाशमाविश्यवेगेनगरुणोपमः/सेवितेवारिधारिभिःपतगैश्चनिषेविते/चरितेकैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते/सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः/विमानैःसंपतद्भिश्चविमलैःसमलंकृते/वज्राशनिसमाघातैःपावकैरुपशोभिते/कृतपुण्यैर्महाभागैःस्वर्गजिद्भिरलंकृते/बहताहव्यमत्यन्तंसेवितेचित्रभानुना/ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागणविभूषिते/महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले/विविक्तेविमलेविश्वेविश्वावसुनिषेविते/देवराजगजाक्रान्तेचन्द्रसूर्यपथेशिवे/वितानेजीवलोकस्यविततोब्रह्मनिर्मिते/बहुशःसेवितेवीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः/कपिनाकृष्यमाणानिमहाभ्राणिचकाशिरे/प्रविशन्नभ्रजालानिनिष्पतंश्चपुनःपुनः/प्रावृषीन्दुरिवाभातिनिष्पतन्प्रविशंस्तदा/प्लवमानंतुतंदृष्ट्वासिंहिकानामराक्षसी/मनसाचिन्तयामासप्रवृद्धाकामरूपिणी/अद्यदीर्घस्यकालस्यभविष्याम्यहमाशिता/इदंहिमेमहत्सत्त्वंचिरस्यवशमागतम्/इतिसंचिन्त्यमनसाछायामस्यसमक्षिपत्/छायायांसंगृहीतायांचिन्तयामासवानरः/समाक्षिप्तोऽस्मिसहसापङ्गूकृतपराक्रमः/प्रतिलोमेनवातेनमहानौरिवसागरे/तिर्यगूर्ध्वमधश्चैववीक्षमाणस्ततःकपिः/ददर्शसमहासत्त्वमुत्थितंलवणाम्भसि/कपिराज्ञायदाख्यातंसत्त्वमद्भुतदर्शनम्/छायाग्राहिमहावीर्यंतदिदंनात्रसंशयः/सतांबुद्ध्वार्थतत्त्वेनसिंहिकांमतिमान्कपिः/व्यवर्धतमहाकायःप्रावृषीवबलाहकः/तस्यसाकायमुद्वीक्ष्यवर्धमानंमहाकपेः/वक्त्रंप्रसारयामासपातालाम्बरसंनिभम्/सददर्शततस्तस्याविकृतंसुमहन्मुखम्/कायमात्रंचमेधावीमर्माणिचमहाकपिः/सतस्याविवृतेवक्त्रेवज्रसंहननःकपिः/संक्षिप्यमुहुरात्मानंनिष्पपातमहाबलः/आस्येतस्यानिमज्जन्तंददृशुःसिद्धचारणाः/ग्रस्यमानंयथाचन्द्रंपूर्णंपर्वणिराहुणा/ततस्तस्यनखैस्तीक्ष्णैर्मर्माण्युत्कृत्यवानरः/उत्पपाताथवेगेनमनःसंपातविक्रमः/तांहतांवानरेणाशुपतितांवीक्ष्यसिंहिकाम्/भूतान्याकाशचारीणितमूचुःप्लवगर्षभम्/भीममद्यकृतंकर्ममहत्सत्त्वंत्वयाहतम्/साधयार्थमभिप्रेतमरिष्टंप्लवतांवर/यस्यत्वेतानिचत्वारिवानरेन्द्रयथातव/धृतिर्दृष्टिर्मतिर्दाक्ष्यंसकर्मसुनसीदति/सतैःसंभावितःपूज्यःप्रतिपन्नप्रयोजनः/जगामाकाशमाविश्यपन्नगाशनवत्कपिः/प्राप्तभूयिष्ठपारस्तुसर्वतःप्रतिलोकयन्/योजनानांशतस्यान्तेवनराजिंददर्शसः/ददर्शचपतन्नेवविविधद्रुमभूषितम्/द्वीपंशाखामृगश्रेष्ठोमलयोपवनानिच/सागरंसागरानूपान्सागरानूपजान्द्रुमान्/सागरस्यचपत्नीनांमुखान्यपिविलोकयन्/समहामेघसंकाशंसमीक्ष्यात्मानमात्मना/निरुन्धन्तमिवाकाशंचकारमतिमान्मतिम्/कायवृद्धिंप्रवेगंचममदृष्ट्वैवराक्षसाः/मयिकौतूहलंकुर्युरितिमेनेमहाकपिः/ततःशरीरंसंक्षिप्यतन्महीधरसंनिभम्/पुनःप्रकृतिमापेदेवीतमोहइवात्मवान्/सचारुनानाविधरूपधारी॑परंसमासाद्यसमुद्रतीरम्/परैरशक्यप्रतिपन्नरूपः॑समीक्षितात्मासमवेक्षितार्थः/ततःसलम्बस्यगिरेःसमृद्धे॑विचित्रकूटेनिपपातकूटे/सकेतकोद्दालकनालिकेरे॑महाद्रिकूटप्रतिमोमहात्मा/ससागरंदानवपन्नगायुतं॑बलेनविक्रम्यमहोर्मिमालिनम्/निपत्यतीरेचमहोदधेस्तदा॑ददर्शलङ्काममरावतीमिव/ससागरमनाधृष्यमतिक्रम्यमहाबलः/त्रिकूटशिखरेलङ्कांस्थितांस्वस्थोददर्शह/ततःपादपमुक्तेनपुष्पवर्षेणवीर्यवान्/अभिवृष्टःस्थितस्तत्रबभौपुष्पमयोयथा/योजनानांशतंश्रीमांस्तीर्त्वाप्युत्तमविक्रमः/अनिश्वसन्कपिस्तत्रनग्लानिमधिगच्छति/शतान्यहंयोजनानांक्रमेयंसुबहून्यपि/किंपुनःसागरस्यान्तंसंख्यातंशतयोजनम्/सतुवीर्यवतांश्रेष्ठःप्लवतामपिचोत्तमः/जगामवेगवांल्लङ्कांलङ्घयित्वामहोदधिम्/शाद्वलानिचनीलानिगन्धवन्तिवनानिच/गण्डवन्तिचमध्येनजगामनगवन्तिच/शैलांश्चतरुसंछन्नान्वनराजीश्चपुष्पिताः/अभिचक्रामतेजस्वीहनुमान्प्लवगर्षभः/सतस्मिन्नचलेतिष्ठन्वनान्युपवनानिच/सनगाग्रेचतांलङ्कांददर्शपवनात्मजः/सरलान्कर्णिकारांश्चखर्जूरांश्चसुपुष्पितान्/प्रियालान्मुचुलिन्दांश्चकुटजान्केतकानपि/प्रियङ्गून्गन्धपूर्णांश्चनीपान्सप्तच्छदांस्तथा/असनान्कोविदारांश्चकरवीरांश्चपुष्पितान्/पुष्पभारनिबद्धांश्चतथामुकुलितानपि/पादपान्विहगाकीर्णान्पवनाधूतमस्तकान्/हंसकारण्डवाकीर्णावापीःपद्मोत्पलायुताः/आक्रीडान्विविधान्रम्यान्विविधांश्चजलाशयान्/संततान्विविधैर्वृक्षैःसर्वर्तुफलपुष्पितैः/उद्यानानिचरम्याणिददर्शकपिकुञ्जरः/समासाद्यचलक्ष्मीवांल्लङ्कांरावणपालिताम्/परिखाभिःसपद्माभिःसोत्पलाभिरलंकृताम्/सीतापहरणार्थेनरावणेनसुरक्षिताम्/समन्ताद्विचरद्भिश्चराक्षसैरुग्रधन्विभिः/काञ्चनेनावृतांरम्यांप्राकारेणमहापुरीम्/अट्टालकशताकीर्णांपताकाध्वजमालिनीम्/तोरणैःकाञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्क्तिविचित्रितैः/ददर्शहनुमांल्लङ्कांदिविदेवपुरीमिव/गिरिमूर्ध्निस्थितांलङ्कांपाण्डुरैर्भवनैःशुभैः/ददर्शसकपिःश्रीमान्पुरमाकाशगंयथा/पालितांराक्षसेन्द्रेणनिर्मितांविश्वकर्मणा/प्लवमानामिवाकाशेददर्शहनुमान्पुरीम्/संपूर्णांराक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीमिव/अचिन्त्यांसुकृतांस्पष्टांकुबेराध्युषितांपुरा/दंष्ट्रिभिर्बहुभिःशूरैःशूलपट्टिशपाणिभिः/रक्षितांराक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरपि/वप्रप्राकारजघनांविपुलाम्बुनवाम्बराम्/शतघ्नीशूलकेशान्तामट्टालकवतंसकाम्/द्वारमुत्तरमासाद्यचिन्तयामासवानरः/कैलासशिखरप्रख्यमालिखन्तमिवाम्बरम्/ध्रियमाणमिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः/तस्याश्चमहतींगुप्तिंसागरंचनिरीक्ष्यसः/रावणंचरिपुंघोरंचिन्तयामासवानरः/आगत्यापीहहरयोभविष्यन्तिनिरर्थकाः/नहियुद्धेनवैलङ्काशक्याजेतुंसुरैरपि/इमांतुविषमांदुर्गांलङ्कांरावणपालिताम्/प्राप्यापिसमहाबाहुःकिंकरिष्यतिराघवः/अवकाशोनसान्त्वस्यराक्षसेष्वभिगम्यते/नदानस्यनभेदस्यनैवयुद्धस्यदृश्यते/चतुर्णामेवहिगतिर्वानराणांमहात्मनाम्/वालिपुत्रस्यनीलस्यममराज्ञश्चधीमतः/यावज्जानामिवैदेहींयदिजीवतिवानवा/तत्रैवचिन्तयिष्यामिदृष्ट्वातांजनकात्मजाम्/ततःसचिन्तयामासमुहूर्तंकपिकुञ्जरः/गिरिशृङ्गेस्थितस्तस्मिन्रामस्याभ्युदयेरतः/अनेनरूपेणमयानशक्यारक्षसांपुरी/प्रवेष्टुंराक्षसैर्गुप्ताक्रूरैर्बलसमन्वितैः/उग्रौजसोमहावीर्योबलवन्तश्चराक्षसाः/वञ्चनीयामयासर्वेजानकींपरिमार्गिता/लक्ष्यालक्ष्येणरूपेणरात्रौलङ्कापुरीमया/प्रवेष्टुंप्राप्तकालंमेकृत्यंसाधयितुंमहत्/तांपुरींतादृशींदृष्ट्वादुराधर्षांसुरासुरैः/हनूमांश्चिन्तयामासविनिःश्वस्यमुहुर्मुहुः/केनोपायेनपश्येयंमैथिलींजनकात्मजाम्/अदृष्टोराक्षसेन्द्रेणरावणेनदुरात्मना/नविनश्येत्कथंकार्यंरामस्यविदितात्मनः/एकामेकश्चपश्येयंरहितेजनकात्मजाम्/भूताश्चार्थोविपद्यन्तेदेशकालविरोधिताः/विक्लवंदूतमासाद्यतमःसूर्योदयेयथा/अर्थानर्थान्तरेबुद्धिर्निश्चितापिनशोभते/घातयन्तिहिकार्याणिदूताःपण्डितमानिनः/नविनश्येत्कथंकार्यंवैक्लव्यंनकथंभवेत्/लङ्घनंचसमुद्रस्यकथंनुनवृथाभवेत्/मयिदृष्टेतुरक्षोभीरामस्यविदितात्मनः/भवेद्व्यर्थमिदंकार्यंरावणानर्थमिच्छतः/नहिशक्यंक्वचित्स्थातुमविज्ञातेनराक्षसैः/अपिराक्षसरूपेणकिमुतान्येनकेनचित्/वायुरप्यत्रनाज्ञातश्चरेदितिमतिर्मम/नह्यस्त्यविदितंकिंचिद्राक्षसानांबलीयसाम्/इहाहंयदितिष्ठामिस्वेनरूपेणसंवृतः/विनाशमुपयास्यामिभर्तुरर्थश्चहीयते/तदहंस्वेनरूपेणरजन्यांह्रस्वतांगतः/लङ्कामभिपतिष्यामिराघवस्यार्थसिद्धये/रावणस्यपुरींरात्रौप्रविश्यसुदुरासदाम्/विचिन्वन्भवनंसर्वंद्रक्ष्यामिजनकात्मजाम्/इतिसंचिन्त्यहनुमान्सूर्यस्यास्तमयंकपिः/आचकाङ्क्षेतदावीरावैदेह्यादर्शनोत्सुकः/पृषदंशकमात्रःसन्बभूवाद्भुतदर्शनः/प्रदोषकालेहनुमांस्तूर्णमुत्पत्यवीर्यवान्/प्रविवेशपुरींरम्यांसुविभक्तमहापथम्/प्रासादमालाविततांस्तम्भैःकाञ्चनराजतैः/शातकुम्भमयैर्जालैर्गन्धर्वनगरोपमाम्/सप्तभौमाष्टभौमैश्चसददर्शमहापुरीम्/तलैःस्फाटिकसंपूर्णैःकार्तस्वरविभूषितैः/वैदूर्यमणिचित्रैश्चमुक्ताजालविभूषितैः/तलैःशुशुभिरेतानिभवनान्यत्ररक्षसाम्/काञ्चनानिविचित्राणितोरणानिचरक्षसाम्/लङ्कामुद्द्योतयामासुःसर्वतःसमलंकृताम्/अचिन्त्यामद्भुताकारांदृष्ट्वालङ्कांमहाकपिः/आसीद्विषण्णोहृष्टश्चवैदेह्यादर्शनोत्सुकः/सपाण्डुरोद्विद्धविमानमालिनीं॑महार्हजाम्बूनदजालतोरणाम्/यशस्विनांरावणबाहुपालितां॑क्षपाचरैर्भीमबलैःसमावृताम्/चन्द्रोऽपिसाचिव्यमिवास्यकुर्वंस्॑तारागणैर्मध्यगतोविराजन्/ज्योत्स्नावितानेनवितत्यलोकम्॑उत्तिष्ठतेनैकसहस्ररश्मिः/शङ्खप्रभंक्षीरमृणालवर्णम्॑उद्गच्छमानंव्यवभासमानम्/ददर्शचन्द्रंसकपिप्रवीरः॑पोप्लूयमानंसरसीवहंसं/सलम्बशिखरेलम्बेलम्बतोयदसंनिभे/सत्त्वमास्थायमेधावीहनुमान्मारुतात्मजः/निशिलङ्कांमहासत्त्वोविवेशकपिकुञ्जरः/रम्यकाननतोयाढ्यांपुरींरावणपालिताम्/शारदाम्बुधरप्रख्यैर्भवनैरुपशोभिताम्/सागरोपमनिर्घोषांसागरानिलसेविताम्/सुपुष्टबलसंगुप्तांयथैवविटपावतीम्/चारुतोरणनिर्यूहांपाण्डुरद्वारतोरणाम्/भुजगाचरितांगुप्तांशुभांभोगवतीमिव/तांसविद्युद्घनाकीर्णांज्योतिर्मार्गनिषेविताम्/चण्डमारुतनिर्ह्रादांयथेन्द्रस्यामरावतीम्/शातकुम्भेनमहताप्राकारेणाभिसंवृताम्/किङ्किणीजालघोषाभिःपताकाभिरलंकृताम्/आसाद्यसहसाहृष्टःप्राकारमभिपेदिवान्/विस्मयाविष्टहृदयःपुरीमालोक्यसर्वतः/जाम्बूनदमयैर्द्वारैर्वैदूर्यकृतवेदिकैः/मणिस्फटिकमुक्ताभिर्मणिकुट्टिमभूषितैः/तप्तहाटकनिर्यूहैराजतामलपाण्डुरैः/वैदूर्यतलसोपानैःस्फाटिकान्तरपांसुभिः/चारुसंजवनोपेतैःखमिवोत्पतितैःशुभैः/क्रौञ्चबर्हिणसंघुष्टेराजहंसनिषेवितैः/तूर्याभरणनिर्घोषैःसर्वतःप्रतिनादिताम्/वस्वोकसाराप्रतिमांसमीक्ष्यनगरींततः/खमिवोत्पतितांलङ्कांजहर्षहनुमान्कपिः/तांसमीक्ष्यपुरींलङ्कांराक्षसाधिपतेःशुभाम्/अनुत्तमामृद्धियुतांचिन्तयामासवीर्यवान्/नेयमन्येननगरीशक्याधर्षयितुंबलात्/रक्षितारावणबलैरुद्यतायुधधारिभिः/कुमुदाङ्गदयोर्वापिसुषेणस्यमहाकपेः/प्रसिद्धेयंभवेद्भूमिर्मैन्दद्विविदयोरपि/विवस्वतस्तनूजस्यहरेश्चकुशपर्वणः/ऋक्षस्यकेतुमालस्यममचैवगतिर्भवेत्/समीक्ष्यतुमहाबाहोराघवस्यपराक्रमम्/लक्ष्मणस्यचविक्रान्तमभवत्प्रीतिमान्कपिः/तांरत्नवसनोपेतांकोष्ठागारावतंसकाम्/यन्त्रागारस्तनीमृद्धांप्रमदामिवभूषिताम्/तांनष्टतिमिरांदीपैर्भास्वरैश्चमहागृहैः/नगरींराक्षसेन्द्रस्यददर्शसमहाकपिः/प्रविष्टःसत्त्वसंपन्नोनिशायांमारुतात्मजः/समहापथमास्थायमुक्तापुष्पविराजितम्/हसितोद्घुष्टनिनदैस्तूर्यघोषपुरःसरैः/वज्राङ्कुशनिकाशैश्चवज्रजालविभूषितैः/गृहमेधैःपुरीरम्याबभासेद्यौरिवाम्बुदैः/प्रजज्वालतदालङ्कारक्षोगणगृहैःशुभैः/सिताभ्रसदृशैश्चित्रैःपद्मस्वस्तिकसंस्थितैः/वर्धमानगृहैश्चापिसर्वतःसुविभाषितैः/तांचित्रमाल्याभरणांकपिराजहितंकरः/राघवार्थंचरञ्श्रीमान्ददर्शचननन्दच/शुश्रावमधुरंगीतंत्रिस्थानस्वरभूषितम्/स्त्रीणांमदसमृद्धानांदिविचाप्सरसामिव/शुश्रावकाञ्चीनिनादंनूपुराणांचनिःस्वनम्/सोपाननिनदांश्चैवभवनेषुमहात्मनम्/आस्फोटितनिनादांश्चक्ष्वेडितांश्चततस्ततः/स्वाध्यायनिरतांश्चैवयातुधानान्ददर्शसः/रावणस्तवसंयुक्तान्गर्जतोराक्षसानपि/राजमार्गंसमावृत्यस्थितंरक्षोबलंमहत्/ददर्शमध्यमेगुल्मेराक्षसस्यचरान्बहून्/दीक्षिताञ्जटिलान्मुण्डान्गोऽजिनाम्बरवाससः/दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुधांस्तथा/कूटमुद्गरपाणींश्चदण्डायुधधरानपि/एकाक्षानेककर्णांश्चचलल्लम्बपयोधरान्/करालान्भुग्नवक्त्रांश्चविकटान्वामनांस्तथा/धन्विनःखड्गिनश्चैवशतघ्नीमुसलायुधान्/परिघोत्तमहस्तांश्चविचित्रकवचोज्ज्वलान्/नातिष्ठूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्/विरूपान्बहुरूपांश्चसुरूपांश्चसुवर्चसः/शक्तिवृक्षायुधांश्चैवपट्टिशाशनिधारिणः/क्षेपणीपाशहस्तांश्चददर्शसमहाकपिः/स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्चवराभरणभूषितान्/तीक्ष्णशूलधरांश्चैववज्रिणश्चमहाबलान्/शतसाहस्रमव्यग्रमारक्षंमध्यमंकपिः/प्राकारावृतमत्यन्तंददर्शसमहाकपिः/त्रिविष्टपनिभंदिव्यंदिव्यनादविनादितम्/वाजिहेषितसंघुष्टंनादितंभूषणैस्तथा/रथैर्यानैर्विमानैश्चतथागजहयैःशुभैः/वारणैश्चचतुर्दन्तैःश्वेताभ्रनिचयोपमैः/भूषितंरुचिरद्वारंमत्तैश्चमृगपक्षिभिः/राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेशगृहंकपिः/ततःसमध्यंगतमंशुमन्तं॑ज्योत्स्नावितानंमहदुद्वमन्तम्/ददर्शधीमान्दिविभानुमन्तं॑गोष्ठेवृषंमत्तमिवभ्रमन्तम्/लोकस्यपापानिविनाशयन्तं॑महोदधिंचापिसमेधयन्तम्/भूतानिसर्वाणिविराजयन्तं॑ददर्शशीतांशुमथाभियान्तम्/याभातिलक्ष्मीर्भुविमन्दरस्था॑तथाप्रदोषेषुचसागरस्था/तथैवतोयेषुचपुष्करस्था॑रराजसाचारुनिशाकरस्था/हंसोयथाराजतपञ्जुरस्थः॑सिंहोयथामन्दरकन्दरस्थः/वीरोयथागर्वितकुञ्जरस्थश्॑चन्द्रोऽपिबभ्राजतथाम्बरस्थः/स्थितःककुद्मानिवतीक्ष्णशृङ्गो॑महाचलःश्वेतइवोच्चशृङ्गः/हस्तीवजाम्बूनदबद्धशृङ्गो॑विभातिचन्द्रःपरिपूर्णशृङ्गः/प्रकाशचन्द्रोदयनष्टदोषः॑प्रवृद्धरक्षःपिशिताशदोषः/रामाभिरामेरितचित्तदोषः॑स्वर्गप्रकाशोभगवान्प्रदोषः/तन्त्रीस्वनाःकर्णसुखाःप्रवृत्ताः॑स्वपन्तिनार्यःपतिभिःसुवृत्ताः/नक्तंचराश्चापितथाप्रवृत्ता॑विहर्तुमत्यद्भुतरौद्रवृत्ताः/मत्तप्रमत्तानिसमाकुलानि॑रथाश्वभद्रासनसंकुलानि/वीरश्रियाचापिसमाकुलानि॑ददर्शधीमान्सकपिःकुलानि/परस्परंचाधिकमाक्षिपन्ति॑भुजांश्चपीनानधिविक्षिपन्ति/मत्तप्रलापानधिविक्षिपन्ति॑मत्तानिचान्योन्यमधिक्षिपन्ति/रक्षांसिवक्षांसिचविक्षिपन्ति॑गात्राणिकान्तासुचविक्षिपन्ति/ददर्शकान्ताश्चसमालपन्ति॑तथापरास्तत्रपुनःस्वपन्ति/महागजैश्चापितथानदद्भिः॑सूपूजितैश्चापितथासुसद्भिः/रराजवीरैश्चविनिःश्वसद्भिर्॑ह्रदोभुजङ्गैरिवनिःश्वसद्भिः/बुद्धिप्रधानान्रुचिराभिधानान्॑संश्रद्दधानाञ्जगतःप्रधानान्/नानाविधानान्रुचिराभिधानान्॑ददर्शतस्यांपुरियातुधानान्/ननन्ददृष्ट्वासचतान्सुरूपान्॑नानागुणानात्मगुणानुरूपान्/विद्योतमानान्सचतान्सुरूपान्॑ददर्शकांश्चिच्चपुनर्विरूपान्/ततोवरार्हाःसुविशुद्धभावास्॑तेषांस्त्रियस्तत्रमहानुभावाः/प्रियेषुपानेषुचसक्तभावा॑ददर्शताराइवसुप्रभावाः/श्रियाज्वलन्तीस्त्रपयोपगूढा॑निशीथकालेरमणोपगूढाः/ददर्शकाश्चित्प्रमदोपगूढा॑यथाविहंगाःकुसुमोपगूडाः/अन्याःपुनर्हर्म्यतलोपविष्टास्॑तत्रप्रियाङ्केषुसुखोपविष्टाः/भर्तुःप्रियाधर्मपरानिविष्टा॑ददर्शधीमान्मनदाभिविष्टाः/अप्रावृताःकाञ्चनराजिवर्णाः॑काश्चित्परार्ध्यास्तपनीयवर्णाः/पुनश्चकाश्चिच्छशलक्ष्मवर्णाः॑कान्तप्रहीणारुचिराङ्गवर्णाः/ततःप्रियान्प्राप्यमनोऽभिरामान्॑सुप्रीतियुक्ताःप्रसमीक्ष्यरामाः/गृहेषुहृष्टाःपरमाभिरामा॑हरिप्रवीरःसददर्शरामाः/चन्द्रप्रकाशाश्चहिवक्त्रमाला॑वक्राक्षिपक्ष्माश्चसुनेत्रमालाः/विभूषणानांचददर्शमालाः॑शतह्रदानामिवचारुमालाः/नत्वेवसीतांपरमाभिजातां॑पथिस्थितेराजकुलेप्रजाताम्/लतांप्रफुल्लामिवसाधुजातां॑ददर्शतन्वींमनसाभिजाताम्/सनातनेवर्त्मनिसंनिविष्टां॑रामेक्षणींतांमदनाभिविष्टाम्/भर्तुर्मनःश्रीमदनुप्रविष्टां॑स्त्रीभ्योवराभ्यश्चसदाविशिष्टाम्/उष्णार्दितांसानुसृतास्रकण्ठीं॑पुरावरार्होत्तमनिष्ककण्ठीम्/सुजातपक्ष्मामभिरक्तकण्ठीं॑वनेप्रवृत्तामिवनीलकण्ठीम्/अव्यक्तलेखामिवचन्द्रलेखां॑पांसुप्रदिग्धामिवहेमलेखाम्/क्षतप्ररूढामिवबाणलेखां॑वायुप्रभिन्नामिवमेघलेखाम्/सीतामपश्यन्मनुजेश्वरस्य॑रामस्यपत्नींवदतांवरस्य/बभूवदुःखाभिहतश्चिरस्य॑प्लवंगमोमन्दइवाचिरस्य/सनिकामंविनामेषुविचरन्कामरूपधृक्/विचचारकपिर्लङ्कांलाघवेनसमन्वितः/आससादाथलक्ष्मीवान्राक्षसेन्द्रनिवेशनम्/प्राकारेणार्कवर्णेनभास्वरेणाभिसंवृतम्/रक्षितंराक्षसैर्भीमैःसिंहैरिवमहद्वनम्/समीक्षमाणोभवनंचकाशेकपिकुञ्जरः/रूप्यकोपहितैश्चित्रैस्तोरणैर्हेमभूषितैः/विचित्राभिश्चकक्ष्याभिर्द्वारैश्चरुचिरैर्वृतम्/गजास्थितैर्महामात्रैःशूरैश्चविगतश्रमैः/उपस्थितमसंहार्यैर्हयैःस्यन्दनयायिभिः/सिंहव्याघ्रतनुत्राणैर्दान्तकाञ्चनराजतैः/घोषवद्भिर्विचित्रैश्चसदाविचरितंरथैः/बहुरत्नसमाकीर्णंपरार्ध्यासनभाजनम्/महारथसमावासंमहारथमहासनम्/दृश्यैश्चपरमोदारैस्तैस्तैश्चमृगपक्षिभिः/विविधैर्बहुसाहस्रैःपरिपूर्णंसमन्ततः/विनीतैरन्तपालैश्चरक्षोभिश्चसुरक्षितम्/मुख्याभिश्चवरस्त्रीभिःपरिपूर्णंसमन्ततः/मुदितप्रमदारत्नंराक्षसेन्द्रनिवेशनम्/वराभरणनिर्ह्रादैःसमुद्रस्वननिःस्वनम्/तद्राजगुणसंपन्नंमुख्यैश्चवरचन्दनैः/भेरीमृदङ्गाभिरुतंशङ्खघोषविनादितम्/नित्यार्चितंपर्वहुतंपूजितंराक्षसैःसदा/समुद्रमिवगम्भीरंसमुद्रमिवनिःस्वनम्/महात्मानोमहद्वेश्ममहारत्नपरिच्छदम्/महाजनसमाकीर्णंददर्शसमहाकपिः/विराजमानंवपुषागजाश्वरथसंकुलम्/लङ्काभरणमित्येवसोऽमन्यतमहाकपिः/गृहाद्गृहंराक्षसानामुद्यानानिचवानरः/वीक्षमाणोह्यसंत्रस्तःप्रासादांश्चचचारसः/अवप्लुत्यमहावेगःप्रहस्तस्यनिवेशनम्/ततोऽन्यत्पुप्लुवेवेश्ममहापार्श्वस्यवीर्यवान्/अथमेघप्रतीकाशंकुम्भकर्णनिवेशनम्/विभीषणस्यचतथापुप्लुवेसमहाकपिः/महोदरस्यचतथाविरूपाक्षस्यचैवहि/विद्युज्जिह्वस्यभवनंविद्युन्मालेस्तथैवच/वज्रदंष्ट्रस्यचतथापुप्लुवेसमहाकपिः/शुकस्यचमहावेगःसारणस्यचधीमतः/तथाचेन्द्रजितोवेश्मजगामहरियूथपः/जम्बुमालेःसुमालेश्चजगामहरियूथपः/रश्मिकेतोश्चभवनंसूर्यशत्रोस्तथैवच/धूम्राक्षस्यचसंपातेर्भवनंमारुतात्मजः/विद्युद्रूपस्यभीमस्यघनस्यविघनस्यच/शुकनाभस्यवक्रस्यशठस्यविकटस्यच/ह्रस्वकर्णस्यदंष्ट्रस्यरोमशस्यचरक्षसः/युद्धोन्मत्तस्यमत्तस्यध्वजग्रीवस्यनादिनः/विद्युज्जिह्वेन्द्रजिह्वानांतथाहस्तिमुखस्यच/करालस्यपिशाचस्यशोणिताक्षस्यचैवहि/क्रममाणःक्रमेणैवहनूमान्मारुतात्मजः/तेषुतेषुमहार्हेषुभवनेषुमहायशाः/तेषामृद्धिमतामृद्धिंददर्शसमहाकपिः/सर्वेषांसमतिक्रम्यभवनानिसमन्ततः/आससादाथलक्ष्मीवान्राक्षसेन्द्रनिवेशनम्/रावणस्योपशायिन्योददर्शहरिसत्तमः/विचरन्हरिशार्दूलोराक्षसीर्विकृतेक्षणाः/शूलमुद्गरहस्ताश्चशक्तोतोमरधारिणीः/ददर्शविविधान्गुल्मांस्तस्यरक्षःपतेर्गृहे/रक्ताञ्श्वेतान्सितांश्चैवहरींश्चैवमहाजवान्/कुलीनान्रूपसंपन्नान्गजान्परगजारुजान्/निष्ठितान्गजशिखायामैरावतसमान्युधि/निहन्तॄन्परसैन्यानांगृहेतस्मिन्ददर्शसः/क्षरतश्चयथामेघान्स्रवतश्चयथागिरीन्/मेघस्तनितनिर्घोषान्दुर्धर्षान्समरेपरैः/सहस्रंवाहिनीस्तत्रजाम्बूनदपरिष्कृताः/हेमजालैरविच्छिन्नास्तरुणादित्यसंनिभाः/ददर्शराक्षसेन्द्रस्यरावणस्यनिवेशने/शिबिकाविविधाकाराःसकपिर्मारुतात्मजः/लतागृहाणिचित्राणिचित्रशालागृहाणिच/क्रीडागृहाणिचान्यानिदारुपर्वतकानपि/कामस्यगृहकंरम्यंदिवागृहकमेवच/ददर्शराक्षसेन्द्रस्यरावणस्यनिवेशने/समन्दरतलप्रख्यंमयूरस्थानसंकुलम्/ध्वजयष्टिभिराकीर्णंददर्शभवनोत्तमम्/अनन्तरत्ननिचयंनिधिजालंसमन्ततः/धीरनिष्ठितकर्मान्तंगृहंभूतपतेरिव/अर्चिर्भिश्चापिरत्नानांतेजसारावणस्यच/विरराजाथतद्वेश्मरश्मिमानिवरश्मिभिः/जाम्बूनदमयान्येवशयनान्यासनानिच/भाजनानिचशुभ्राणिददर्शहरियूथपः/मध्वासवकृतक्लेदंमणिभाजनसंकुलम्/मनोरममसंबाधंकुबेरभवनंयथा/नूपुराणांचघोषेणकाञ्चीनांनिनदेनच/मृदङ्गतलघोषैश्चघोषवद्भिर्विनादितम्/प्रासादसंघातयुतंस्त्रीरत्नशतसंकुलम्/सुव्यूढकक्ष्यंहनुमान्प्रविवेशमहागृहम्/सवेश्मजालंबलवान्ददर्श॑व्यासक्तवैदूर्यसुवर्णजालम्/यथामहत्प्रावृषिमेघजालं॑विद्युत्पिनद्धंसविहंगजालम्/निवेशनानांविविधाश्चशालाः॑प्रधानशङ्खायुधचापशालाः/मनोहराश्चापिपुनर्विशाला॑ददर्शवेश्माद्रिषुचन्द्रशालाः/गृहाणिनानावसुराजितानि॑देवासुरैश्चापिसुपूजितानि/सर्वैश्चदोषैःपरिवर्जितानि॑कपिर्ददर्शस्वबलार्जितानि/तानिप्रयत्नाभिसमाहितानि॑मयेनसाक्षादिवनिर्मितानि/महीतलेसर्वगुणोत्तराणि॑ददर्शलङ्काधिपतेर्गृहाणि/ततोददर्शोच्छ्रितमेघरूपं॑मनोहरंकाञ्चनचारुरूपम्/रक्षोऽधिपस्यात्मबलानुरूपं॑गृहोत्तमंह्यप्रतिरूपरूपम्/महीतलेस्वर्गमिवप्रकीर्णं॑श्रियाज्वलन्तंबहुरत्नकीर्णम्/नानातरूणांकुसुमावकीर्णं॑गिरेरिवाग्रंरजसावकीर्णम्/नारीप्रवेकैरिवदीप्यमानं॑तडिद्भिरम्भोदवदर्च्यमानम्/हंसप्रवेकैरिववाह्यमानं॑श्रियायुतंखेसुकृतांविमानम्/यथानगाग्रंबहुधातुचित्रं॑यथानभश्चग्रहचन्द्रचित्रम्/ददर्शयुक्तीकृतमेघचित्रं॑विमानरत्नंबहुरत्नचित्रम्/महीकृतापर्वतराजिपूर्णा॑शैलाःकृतावृक्षवितानपूर्णाः/वृक्षाःकृताःपुष्पवितानपूर्णाः॑पुष्पंकृतंकेसरपत्रपूर्णम्/कृतानिवेश्मानिचपाण्डुराणि॑तथासुपुष्पाअपिपुष्करिण्यः/पुनश्चपद्मानिसकेसराणि॑धन्यानिचित्राणितथावनानि/पुष्पाह्वयंनामविराजमानं॑रत्नप्रभाभिश्चविवर्धमानम्/वेश्मोत्तमानामपिचोच्चमानं॑महाकपिस्तत्रमहाविमानम्/कृताश्चवैदूर्यमयाविहंगा॑रूप्यप्रवालैश्चतथाविहंगाः/चित्राश्चनानावसुभिर्भुजंगा॑जात्यानुरूपास्तुरगाःशुभाङ्गाः/प्रवालजाम्बूनदपुष्पपक्षाः॑सलीलमावर्जितजिह्मपक्षाः/कामस्यसाक्षादिवभान्तिपक्षाः॑कृताविहंगाःसुमुखाःसुपक्षाः/नियुज्यमानाश्चगजाःसुहस्ताः॑सकेसराश्चोत्पलपत्रहस्ताः/बभूवदेवीचकृतासुहस्ता॑लक्ष्मीस्तथापद्मिनिपद्महस्ता/इतीवतद्गृहमभिगम्यशोभनं॑सविस्मयोनगमिवचारुशोभनम्/पुनश्चतत्परमसुगन्धिसुन्दरं॑हिमात्ययेनगमिवचारुकन्दरम्/ततःसतांकपिरभिपत्यपूजितां॑चरन्पुरींदशमुखबाहुपालिताम्/अदृश्यतांजनकसुतांसुपूजितां॑सुदुःखितांपतिगुणवेगनिर्जिताम्/ततस्तदाबहुविधभावितात्मनः॑कृतात्मनोजनकसुतांसुवर्त्मनः/अपश्यतोऽभवदतिदुःखितंमनः॑सुचक्षुषःप्रविचरतोमहात्मनः/तस्यालयवरिष्ठस्यमध्येविपुलमायतम्/ददर्शभवनश्रेष्ठंहनूमान्मारुतात्मजः/अर्धयोजनविस्तीर्णमायतंयोजनंहितत्/भवनंराक्षसेन्द्रस्यबहुप्रासादसंकुलम्/मार्गमाणस्तुवैदेहींसीतामायतलोचनाम्/सर्वतःपरिचक्रामहनूमानरिसूदनः/चतुर्विषाणैर्द्विरदैस्त्रिविषाणैस्तथैवच/परिक्षिप्तमसंबाधंरक्ष्यमाणमुदायुधैः/राक्षसीभिश्चपत्नीभीरावणस्यनिवेशनम्/आहृताभिश्चविक्रम्यराजकन्याभिरावृतम्/तन्नक्रमकराकीर्णंतिमिंगिलझषाकुलम्/वायुवेगसमाधूतंपन्नगैरिवसागरम्/याहिवैश्वरणेलक्ष्मीर्याचेन्द्रेहरिवाहने/सारावणगृहेसर्वानित्यमेवानपायिनी/याचराज्ञःकुबेरस्ययमस्यवरुणस्यच/तादृशीतद्विशिष्टावाऋद्धीरक्षोगृहेष्विह/तस्यहर्म्यस्यमध्यस्थंवेश्मचान्यत्सुनिर्मितम्/बहुनिर्यूहसंकीर्णंददर्शपवनात्मजः/ब्रह्मणोऽर्थेकृतंदिव्यंदिवियद्विश्वकर्मणा/विमानंपुष्पकंनामसर्वरत्नविभूषितम्/परेणतपसालेभेयत्कुबेरःपितामहात्/कुबेरमोजसाजित्वालेभेतद्राक्षसेश्वरः/ईहामृगसमायुक्तैःकार्यस्वरहिरण्मयैः/सुकृतैराचितंस्तम्भैःप्रदीप्तमिवचश्रिया/मेरुमन्दरसंकाशैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरम्/कूटागारैःशुभाकारैःसर्वतःसमलंकृतम्/ज्वलनार्कप्रतीकाशंसुकृतंविश्वकर्मणा/हेमसोपानसंयुक्तंचारुप्रवरवेदिकम्/जालवातायनैर्युक्तंकाञ्चनैःस्थाटिकैरपि/इन्द्रनीलमहानीलमणिप्रवरवेदिकम्/विमानंपुष्पकंदिव्यमारुरोहमहाकपिः/तत्रस्थःसतदागन्धंपानभक्ष्यान्नसंभवम्/दिव्यंसंमूर्छितंजिघ्रन्रूपवन्तमिवानिलम्/सगन्धस्तंमहासत्त्वंबन्धुर्बन्धुमिवोत्तमम्/इतएहीत्युवाचेवतत्रयत्रसरावणः/ततस्तांप्रस्थितःशालांददर्शमहतींशुभाम्/रावणस्यमनःकान्तांकान्तामिववरस्त्रियम्/मणिसोपानविकृतांहेमजालविराजिताम्/स्फाटिकैरावृततलांदन्तान्तरितरूपिकाम्/मुक्ताभिश्चप्रवालैश्चरूप्यचामीकरैरपि/विभूषितांमणिस्तम्भैःसुबहुस्तम्भभूषिताम्/समैरृजुभिरत्युच्चैःसमन्तात्सुविभूषितैः/स्तम्भैःपक्षैरिवात्युच्चैर्दिवंसंप्रस्थितामिव/महत्याकुथयास्त्रीणंपृथिवीलक्षणाङ्कया/पृथिवीमिवविस्तीर्णांसराष्ट्रगृहमालिनीम्/नादितांमत्तविहगैर्दिव्यगन्धाधिवासिताम्/परार्ध्यास्तरणोपेतांरक्षोऽधिपनिषेविताम्/धूम्रामगरुधूपेनविमलांहंसपाण्डुराम्/चित्रांपुष्पोपहारेणकल्माषीमिवसुप्रभाम्/मनःसंह्लादजननींवर्णस्यापिप्रसादिनीम्/तांशोकनाशिनींदिव्यांश्रियःसंजननीमिव/इन्द्रियाणीन्द्रियार्थैस्तुपञ्चपञ्चभिरुत्तमैः/तर्पयामासमातेवतदारावणपालिता/स्वर्गोऽयंदेवलोकोऽयमिन्द्रस्येयंपुरीभवेत्/सिद्धिर्वेयंपराहिस्यादित्यमन्यतमारुतिः/प्रध्यायतइवापश्यत्प्रदीपांस्तत्रकाञ्चनान्/धूर्तानिवमहाधूर्तैर्देवनेनपराजितान्/दीपानांचप्रकाशेनतेजसारावणस्यच/अर्चिर्भिर्भूषणानांचप्रदीप्तेत्यभ्यमन्यत/ततोऽपश्यत्कुथासीनंनानावर्णाम्बरस्रजम्/सहस्रंवरनारीणांनानावेषविभूषितम्/परिवृत्तेऽर्धरात्रेतुपाननिद्रावशंगतम्/क्रीडित्वोपरतंरात्रौसुष्वापबलवत्तदा/तत्प्रसुप्तंविरुरुचेनिःशब्दान्तरभूषणम्/निःशब्दहंसभ्रमरंयथापद्मवनंमहत्/तासांसंवृतदन्तानिमीलिताक्षाणिमारुतिः/अपश्यत्पद्मगन्धीनिवदनानिसुयोषिताम्/प्रबुद्धानीवपद्मानितासांभूत्वाक्षपाक्षये/पुनःसंवृतपत्राणिरात्राविवबभुस्तदा/इमानिमुखपद्मानिनियतंमत्तषट्पदाः/अम्बुजानीवफुल्लानिप्रार्थयन्तिपुनःपुनः/इतिवामन्यतश्रीमानुपपत्त्यामहाकपिः/मेनेहिगुणतस्तानिसमानिसलिलोद्भवैः/सातस्यशुशुभेशालाताभिःस्त्रीभिर्विराजिता/शारदीवप्रसन्नाद्यौस्ताराभिरभिशोभिता/सचताभिःपरिवृतःशुशुभेराक्षसाधिपः/यथाह्युडुपतिःश्रीमांस्ताराभिरभिसंवृतः/याश्च्यवन्तेऽम्बरात्ताराःपुण्यशेषसमावृताः/इमास्ताःसंगताःकृत्स्नाइतिमेनेहरिस्तदा/ताराणामिवसुव्यक्तंमहतीनांशुभार्चिषाम्/प्रभावर्णप्रसादाश्चविरेजुस्तत्रयोषिताम्/व्यावृत्तगुरुपीनस्रक्प्रकीर्णवरभूषणाः/पानव्यायामकालेषुनिद्रापहृतचेतसः/व्यावृत्ततिलकाःकाश्चित्काश्चिदुद्भ्रान्तनूपुराः/पार्श्वेगलितहाराश्चकाश्चित्परमयोषितः/मुखाहारवृताश्चान्याःकाश्चित्प्रस्रस्तवाससः/व्याविद्धरशनादामाःकिशोर्यइववाहिताः/सुकुण्डलधराश्चान्याविच्छिन्नमृदितस्रजः/गजेन्द्रमृदिताःफुल्लालताइवमहावने/चन्द्रांशुकिरणाभाश्चहाराःकासांचिदुत्कटाः/हंसाइवबभुःसुप्ताःस्तनमध्येषुयोषिताम्/अपरासांचवैदूर्याःकादम्बाइवपक्षिणः/हेमसूत्राणिचान्यासांचक्रवाकाइवाभवन्/हंसकारण्डवाकीर्णाश्चक्रवाकोपशोभिताः/आपगाइवतारेजुर्जघनैःपुलिनैरिव/किङ्किणीजालसंकाशास्ताहेमविपुलाम्बुजाः/भावग्राहायशस्तीराःसुप्तानद्यइवाबभुः/मृदुष्वङ्गेषुकासांचित्कुचाग्रेषुचसंस्थिताः/बभूवुर्भूषणानीवशुभाभूषणराजयः/अंशुकान्ताश्चकासांचिन्मुखमारुतकम्पिताः/उपर्युपरिवक्त्राणांव्याधूयन्तेपुनःपुनः/ताःपाताकाइवोद्धूताःपत्नीनांरुचिरप्रभाः/नानावर्णसुवर्णानांवक्त्रमूलेषुरेजिरे/ववल्गुश्चात्रकासांचित्कुण्डलानिशुभार्चिषाम्/मुखमारुतसंसर्गान्मन्दंमन्दंसुयोषिताम्/शर्करासवगन्धःसप्रकृत्यासुरभिःसुखः/तासांवदननिःश्वासःसिषेवेरावणंतदा/रावणाननशङ्काश्चकाश्चिद्रावणयोषितः/मुखानिस्मसपत्नीनामुपाजिघ्रन्पुनःपुनः/अत्यर्थंसक्तमनसोरावणेतावरस्त्रियः/अस्वतन्त्राःसपत्नीनांप्रियमेवाचरंस्तदा/बाहूनुपनिधायान्याःपारिहार्यविभूषिताः/अंशुकानिचरम्याणिप्रमदास्तत्रशिश्यिरे/अन्यावक्षसिचान्यस्यास्तस्याःकाचित्पुनर्भुजम्/अपरात्वङ्कमन्यस्यास्तस्याश्चाप्यपराभुजौ/ऊरुपार्श्वकटीपृष्ठमन्योन्यस्यसमाश्रिताः/परस्परनिविष्टाङ्ग्योमदस्नेहवशानुगाः/अन्योन्यस्याङ्गसंस्पर्शात्प्रीयमाणाःसुमध्यमाः/एकीकृतभुजाःसर्वाःसुषुपुस्तत्रयोषितः/अन्योन्यभुजसूत्रेणस्त्रीमालाग्रथिताहिसा/मालेवग्रथितासूत्रेशुशुभेमत्तषट्पदा/लतानांमाधवेमासिफुल्लानांवायुसेवनात्/अन्योन्यमालाग्रथितंसंसक्तकुसुमोच्चयम्/व्यतिवेष्टितसुस्कन्थमन्योन्यभ्रमराकुलम्/आसीद्वनमिवोद्धूतंस्त्रीवनंरावणस्यतत्/उचितेष्वपिसुव्यक्तंनतासांयोषितांतदा/विवेकःशक्यआधातुंभूषणाङ्गाम्बरस्रजाम्/रावणेसुखसंविष्टेताःस्त्रियोविविधप्रभाः/ज्वलन्तःकाञ्चनादीपाःप्रेक्षन्तानिमिषाइव/राजर्षिपितृदैत्यानांगन्धर्वाणांचयोषितः/रक्षसांचाभवन्कन्यास्तस्यकामवशंगताः/नतत्रकाचित्प्रमदाप्रसह्य॑वीर्योपपन्नेनगुणेनलब्धा/नचान्यकामापिनचान्यपूर्वा॑विनावरार्हांजनकात्मजांतु/नचाकुलीनानचहीनरूपा॑नादक्षिणानानुपचारयुक्ता/भार्याभवत्तस्यनहीनसत्त्वा॑नचापिकान्तस्यनकामनीया/बभूवबुद्धिस्तुहरीश्वरस्य॑यदीदृशीराघवधर्मपत्नी/इमायथाराक्षसराजभार्याः॑सुजातमस्येतिहिसाधुबुद्धेः/पुनश्चसोऽचिन्तयदार्तरूपो॑ध्रुवंविशिष्टागुणतोहिसीता/अथायमस्यांकृतवान्महात्मा॑लङ्केश्वरःकष्टमनार्यकर्म/तत्रदिव्योपमंमुख्यंस्फाटिकंरत्नभूषितम्/अवेक्षमाणोहनुमान्ददर्शशयनासनम्/तस्यचैकतमेदेशेसोऽग्र्यमाल्यविभूषितम्/ददर्शपाण्डुरंछत्रंताराधिपतिसंनिभम्/बालव्यजनहस्ताभिर्वीज्यमानंसमन्ततः/गन्धैश्चविविधैर्जुष्टंवरधूपेनधूपितम्/परमास्तरणास्तीर्णमाविकाजिनसंवृतम्/दामभिर्वरमाल्यानांसमन्तादुपशोभितम्/तस्मिञ्जीमूतसंकाशंप्रदीप्तोत्तमकुण्डलम्/लोहिताक्षंमहाबाहुंमहारजतवाससं/लोहितेनानुलिप्ताङ्गंचन्दनेनसुगन्धिना/संध्यारक्तमिवाकाशेतोयदंसतडिद्गुणम्/वृतमाभरणैर्दिव्यैःसुरूपंकामरूपिणम्/सवृक्षवनगुल्माढ्यंप्रसुप्तमिवमन्दरम्/क्रीडित्वोपरतंरात्रौवराभरणभूषितम्/प्रियंराक्षसकन्यानांराक्षसानांसुखावहम्/पीत्वाप्युपरतंचापिददर्शसमहाकपिः/भास्करेशयनेवीरंप्रसुप्तंराक्षसाधिपम्/निःश्वसन्तंयथानागंरावणंवानरोत्तमः/आसाद्यपरमोद्विग्नःसोऽपासर्पत्सुभीतवत्/अथारोहणमासाद्यवेदिकान्तरमाश्रितः/सुप्तंराक्षसशार्दूलंप्रेक्षतेस्ममहाकपिः/शुशुभेराक्षसेन्द्रस्यस्वपतःशयनोत्तमम्/गन्धहस्तिनिसंविष्टेयथाप्रस्रवणंमहत्/काञ्चनाङ्गदनद्धौचददर्शसमहात्मनः/विक्षिप्तौराक्षसेन्द्रस्यभुजाविन्द्रध्वजोपमौ/ऐरावतविषाणाग्रैरापीडितकृतव्रणौ/वज्रोल्लिखितपीनांसौविष्णुचक्रपरिक्षितौ/पीनौसमसुजातांसौसंगतौबलसंयुतौ/सुलक्षणनखाङ्गुष्ठौस्वङ्गुलीतललक्षितौ/संहतौपरिघाकारौवृत्तौकरिकरोपमौ/विक्षिप्तौशयनेशुभ्रेपञ्चशीर्षाविवोरगौ/शशक्षतजकल्पेनसुशीतेनसुगन्धिना/चन्दनेनपरार्ध्येनस्वनुलिप्तौस्वलंकृतौ/उत्तमस्त्रीविमृदितौगन्धोत्तमनिषेवितौ/यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ/ददर्शसकपिस्तस्यबाहूशयनसंस्थितौ/मन्दरस्यान्तरेसुप्तौमहार्हीरुषिताविव/ताभ्यांसपरिपूर्णाभ्यांभुजाभ्यांराक्षसाधिपः/शुशुभेऽचलसंकाशःशृङ्गाभ्यामिवमन्दरः/चूतपुंनागसुरभिर्बकुलोत्तमसंयुतः/मृष्टान्नरससंयुक्तःपानगन्धपुरःसरः/तस्यराक्षससिंहस्यनिश्चक्राममुखान्महान्/शयानस्यविनिःश्वासःपूरयन्निवतद्गृहम्/मुक्तामणिविचित्रेणकाञ्चनेनविराजता/मुकुटेनापवृत्तेनकुण्डलोज्ज्वलिताननम्/रक्तचन्दनदिग्धेनतथाहारेणशोभिता/पीनायतविशालेनवक्षसाभिविराजितम्/पाण्डुरेणापविद्धेनक्षौमेणक्षतजेक्षणम्/महार्हेणसुसंवीतंपीतेनोत्तमवाससा/माषराशिप्रतीकाशंनिःश्वसन्तंभुजङ्गवत्/गाङ्गेमहतितोयान्तेप्रसुतमिवकुञ्जरम्/चतुर्भिःकाञ्चनैर्दीपैर्दीप्यमानैश्चतुर्दिशम्/प्रकाशीकृतसर्वाङ्गंमेघंविद्युद्गणैरिव/पादमूलगताश्चापिददर्शसुमहात्मनः/पत्नीःसप्रियभार्यस्यतस्यरक्षःपतेर्गृहे/शशिप्रकाशवदनावरकुण्डलभूषिताः/अम्लानमाल्याभरणाददर्शहरियूथपः/नृत्तवादित्रकुशलाराक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः/वराभरणधारिण्योनिषन्नाददृशेकपिः/वज्रवैदूर्यगर्भाणिश्रवणान्तेषुयोषिताम्/ददर्शतापनीयानिकुण्डलान्यङ्गदानिच/तासांचन्द्रोपमैर्वक्त्रैःशुभैर्ललितकुण्डलैः/विरराजविमानंतन्नभस्तारागणैरिव/मदव्यायामखिन्नास्ताराक्षसेन्द्रस्ययोषितः/तेषुतेष्ववकाशेषुप्रसुप्तास्तनुमध्यमाः/काचिद्वीणांपरिष्वज्यप्रसुप्तासंप्रकाशते/महानदीप्रकीर्णेवनलिनीपोतमाश्रिता/अन्याकक्षगतेनैवमड्डुकेनासितेक्षणा/प्रसुप्ताभामिनीभातिबालपुत्रेववत्सला/पटहंचारुसर्वाङ्गीपीड्यशेतेशुभस्तनी/चिरस्यरमणंलब्ध्वापरिष्वज्येवकामिनी/काचिदंशंपरिष्वज्यसुप्ताकमललोचना/निद्रावशमनुप्राप्तासहकान्तेवभामिनी/अन्याकनकसंकाशैर्मृदुपीनैर्मनोरमैः/मृदङ्गंपरिपीड्याङ्गैःप्रसुप्तामत्तलोचना/भुजपार्श्वान्तरस्थेनकक्षगेणकृशोदरी/पणवेनसहानिन्द्यासुप्तामदकृतश्रमा/डिण्डिमंपरिगृह्यान्यातथैवासक्तडिण्डिमा/प्रसुप्तातरुणंवत्समुपगूह्येवभामिनी/काचिदाडम्बरंनारीभुजसंभोगपीडितम्/कृत्वाकमलपत्राक्षीप्रसुप्तामदमोहिता/कलशीमपविद्ध्यान्याप्रसुप्ताभातिभामिनी/वसन्तेपुष्पशबलामालेवपरिमार्जिता/पाणिभ्यांचकुचौकाचित्सुवर्णकलशोपमौ/उपगूह्याबलासुप्तानिद्राबलपराजिता/अन्याकमलपत्राक्षीपूर्णेन्दुसदृशानना/अन्यामालिङ्ग्यसुश्रोणीप्रसुप्तामदविह्वला/आतोद्यानिविचित्राणिपरिष्वज्यवरस्त्रियः/निपीड्यचकुचैःसुप्ताःकामिन्यःकामुकानिव/तासामेकान्तविन्यस्तेशयानांशयनेशुभे/ददर्शरूपसंपन्नामपरांसकपिःस्त्रियम्/मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैःसुविभूषिताम्/विभूषयन्तीमिवचस्वश्रियाभवनोत्तमम्/गौरींकनकवर्णाभामिष्टामन्तःपुरेश्वरीम्/कपिर्मन्दोदरींतत्रशयानांचारुरूपिणीम्/सतांदृष्ट्वामहाबाहुर्भूषितांमारुतात्मजः/तर्कयामाससीतेतिरूपयौवनसंपदा/हर्षेणमहतायुक्तोननन्दहरियूथपः/आस्ह्पोटयामासचुचुम्बपुच्छं॑ननन्दचिक्रीडजगौजगाम/स्तम्भानरोहन्निपपातभूमौ॑निदर्शयन्स्वांप्रकृतिंकपीनाम्/अवधूयचतांबुद्धिंबभूवावस्थितस्तदा/जगामचापरांचिन्तांसीतांप्रतिमहाकपिः/नरामेणवियुक्तासास्वप्तुमर्हतिभामिनी/नभोक्तुंनाप्यलंकर्तुंनपानमुपसेवितुम्/नान्यंनरमुपस्थातुंसुराणामपिचेश्वरम्/नहिरामसमःकश्चिद्विद्यतेत्रिदशेष्वपि/अन्येयमितिनिश्चित्यपानभूमौचचारसः/क्रीडितेनापराःक्लान्तागीतेनचतथापराः/नृत्तेनचापराःक्लान्ताःपानविप्रहतास्तथा/मुरजेषुमृदङ्गेषुपीठिकासुचसंस्थिताः/तथास्तरणमुख्य्येषुसंविष्टाश्चापराःस्त्रियः/अङ्गनानांसहस्रेणभूषितेनविभूषणैः/रूपसंलापशीलेनयुक्तगीतार्थभाषिणा/देशकालाभियुक्तेनयुक्तवाक्याभिधायिना/रताभिरतसंसुप्तंददर्शहरियूथपः/तासांमध्येमहाबाहुःशुशुभेराक्षसेश्वरः/गोष्ठेमहतिमुख्यानांगवांमध्येयथावृषः/सराक्षसेन्द्रःशुशुभेताभिःपरिवृतःस्वयम्/करेणुभिर्यथारण्यंपरिकीर्णोमहाद्विपः/सर्वकामैरुपेतांचपानभूमिंमहात्मनः/ददर्शकपिशार्दूलस्तस्यरक्षःपतेर्गृहे/मृगाणांमहिषाणांचवराहाणांचभागशः/तत्रन्यस्तानिमांसानिपानभूमौददर्शसः/रौक्मेषुचविशलेषुभाजनेष्वर्धभक्षितान्/ददर्शकपिशार्दूलमयूरान्कुक्कुटांस्तथा/वराहवार्ध्राणसकान्दधिसौवर्चलायुतान्/शल्यान्मृगमयूरांश्चहनूमानन्ववैक्षत/कृकरान्विविधान्सिद्धांश्चकोरानर्धभक्षितान्/महिषानेकशल्यांश्चछागांश्चकृतनिष्ठितान्/लेख्यमुच्चावचंपेयंभोज्यानिविविधानिच/तथाम्ललवणोत्तंसैर्विविधैरागषाडवैः/हारनूपुरकेयूरैरपविद्धैर्महाधनैः/पानभाजनविक्षिप्तैःफलैश्चविविधैरपि/कृतपुष्पोपहाराभूरधिकंपुष्यतिश्रियम्/तत्रतत्रचविन्यस्तैःसुश्लिष्टैःशयनासनैः/पानभूमिर्विनावह्निंप्रदीप्तेवोपलक्ष्यते/बहुप्रकारैर्विविधैर्वरसंस्कारसंस्कृतैः/मांसैःकुशलसंयुक्तैःपानभूमिगतैःपृथक्/दिव्याःप्रसन्नाविविधाःसुराःकृतसुराअपि/शर्करासवमाध्वीकाःपुष्पासवफलासवाः/वासचूर्णैश्चविविधैर्मृष्टास्तैस्तैःपृथक्पृथक्/संतताशुशुभेभूमिर्माल्यैश्चबहुसंस्थितैः/हिरण्मयैश्चकरकैर्भाजनैःस्फाटिकैरपि/जाम्बूनदमयैश्चान्यैःकरकैरभिसंवृता/राजतेषुचकुम्भेषुजाम्बूनदमयेषुच/पानश्रेष्ठंतदाभूरिकपिस्तत्रददर्शह/सोऽपश्यच्छातकुम्भानिशीधोर्मणिमयानिच/राजतानिचपूर्णानिभाजनानिमहाकपिः/क्वचिदर्धावशेषाणिक्वचित्पीतानिसर्वशः/क्वचिन्नैवप्रपीतानिपानानिसददर्शह/क्वचिद्भक्ष्यांश्चविविधान्क्वचित्पानानिभागशः/क्वचिदन्नावशेषाणिपश्यन्वैविचचारह/क्वचित्प्रभिन्नैःकरकैःक्वचिदालोडितैर्घटैः/क्वचित्संपृक्तमाल्यानिजलानिचफलानिच/शयनान्यत्रनारीणांशून्यानिबहुधापुनः/परस्परंसमाश्लिष्यकाश्चित्सुप्तावराङ्गनाः/काचिच्चवस्त्रमन्यस्याअपहृत्योपगुह्यच/उपगम्याबलासुप्तानिद्राबलपराजिता/तासामुच्छ्वासवातेनवस्त्रंमाल्यंचगात्रजम्/नात्यर्थंस्पन्दतेचित्रंप्राप्यमन्दमिवानिलम्/चन्दनस्यचशीतस्यशीधोर्मधुरसस्यच/विविधस्यचमाल्यस्यपुष्पस्यविविधस्यच/बहुधामारुतस्तत्रगन्धंविविधमुद्वहन्/स्नानानांचन्दनानांचधूपानांचैवमूर्छितः/प्रववौसुरभिर्गन्धोविमानेपुष्पकेतदा/श्यामावदातास्तत्रान्याःकाश्चित्कृष्णावराङ्गनाः/काश्चित्काञ्चनवर्णाङ्ग्यःप्रमदाराक्षसालये/तासांनिद्रावशत्वाच्चमदनेनविमूर्छितम्/पद्मिनीनांप्रसुप्तानांरूपमासीद्यथैवहि/एवंसर्वमशेषेणरावणान्तःपुरंकपिः/ददर्शसुमहातेजानददर्शचजानकीम्/निरीक्षमाणश्चततस्ताःस्त्रियःसमहाकपिः/जगाममहतींचिन्तांधर्मसाध्वसशङ्कितः/परदारावरोधस्यप्रसुप्तस्यनिरीक्षणम्/इदंखलुममात्यर्थंधर्मलोपंकरिष्यति/नहिमेपरदाराणांदृष्टिर्विषयवर्तिनी/अयंचात्रमयादृष्टःपरदारपरिग्रहः/तस्यप्रादुरभूच्चिन्तापुनरन्यामनस्विनः/निश्चितैकान्तचित्तस्यकार्यनिश्चयदर्शिनी/कामंदृष्ट्वामयासर्वाविश्वस्तारावणस्त्रियः/नतुमेमनसःकिंचिद्वैकृत्यमुपपद्यते/मनोहिहेतुःसर्वेषामिन्द्रियाणांप्रवर्तते/शुभाशुभास्ववस्थासुतच्चमेसुव्यवस्थितम्/नान्यत्रहिमयाशक्यावैदेहीपरिमार्गितुम्/स्त्रियोहिस्त्रीषुदृश्यन्तेसदासंपरिमार्गणे/यस्यसत्त्वस्ययायोनिस्तस्यांतत्परिमार्ग्यते/नशक्यंप्रमदानष्टामृगीषुपरिमार्गितुम्/तदिदंमार्गितंतावच्छुद्धेनमनसामया/रावणान्तःपुरंसरंदृश्यतेनचजानकी/देवगन्धर्वकन्याश्चनागकन्याश्चवीर्यवान्/अवेक्षमाणोहनुमान्नैवापश्यतजानकीम्/तामपश्यन्कपिस्तत्रपश्यंश्चान्यावरस्त्रियः/अपक्रम्यतदावीरःप्रध्यातुमुपचक्रमे/सतस्यमध्येभवनस्यवानरो॑लतागृहांश्चित्रगृहान्निशागृहान्/जगामसीतांप्रतिदर्शनोत्सुको॑नचैवतांपश्यतिचारुदर्शनाम्/सचिन्तयामासततोमहाकपिः॑प्रियामपश्यन्रघुनन्दनस्यताम्/ध्रुवंनुसीताम्रियतेयथानमे॑विचिन्वतोदर्शनमेतिमैथिली/साराक्षसानांप्रवरेणबाला॑स्वशीलसंरक्षणतत्परासती/अनेननूनंप्रतिदुष्टकर्मणा॑हताभवेदार्यपथेपरेस्थिता/विरूपरूपाविकृताविवर्चसो॑महाननादीर्घविरूपदर्शनाः/समीक्ष्यसाराक्षसराजयोषितो॑भयाद्विनष्टाजनकेश्वरात्मजा/सीतामदृष्ट्वाह्यनवाप्यपौरुषं॑विहृत्यकालंसहवानरैश्चिरम्/नमेऽस्तिसुग्रीवसमीपगागतिः॑सुतीक्ष्णदण्डोबलवांश्चवानरः/दृष्टमन्तःपुरंसर्वंदृष्ट्वारावणयोषितः/नसीतादृश्यतेसाध्वीवृथाजातोममश्रमः/किंनुमांवानराःसर्वेगतंवक्ष्यन्तिसंगताः/गत्वातत्रत्वयावीरकिंकृतंतद्वदस्वनः/अदृष्ट्वाकिंप्रवक्ष्यामितामहंजनकात्मजाम्/ध्रुवंप्रायमुपेष्यन्तिकालस्यव्यतिवर्तने/किंवावक्ष्यतिवृद्धश्चजाम्बवानङ्गदश्चसः/गतंपारंसमुद्रस्यवानराश्चसमागताः/अनिर्वेदःश्रियोमूलमनिर्वेदःपरंसुखम्/भूयस्तावद्विचेष्यामिनयत्रविचयःकृतः/अनिर्वेदोहिसततंसर्वार्थेषुप्रवर्तकः/करोतिसफलंजन्तोःकर्मयच्चकरोतिसः/तस्मादनिर्वेदकृतंयत्नंचेष्टेऽहमुत्तमम्/अदृष्टांश्चविचेष्यामिदेशान्रावणपालितान्/आपानशालाविचितास्तथापुष्पगृहाणिच/चित्रशालाश्चविचिताभूयःक्रीडागृहाणिच/निष्कुटान्तररथ्याश्चविमानानिचसर्वशः/इतिसंचिन्त्यभूयोऽपिविचेतुमुपचक्रमे/भूमीगृहांश्चैत्यगृहान्गृहातिगृहकानपि/उत्पतन्निपतंश्चापितिष्ठन्गच्छन्पुनःक्वचित्/अपावृण्वंश्चद्वाराणिकपाटान्यवघट्टयन्/प्रविशन्निष्पतंश्चापिप्रपतन्नुत्पतन्नपि/सर्वमप्यवकाशंसविचचारमहाकपिः/चतुरङ्गुलमात्रोऽपिनावकाशःसविद्यते/रावणान्तःपुरेतस्मिन्यंकपिर्नजगामसः/प्राकरान्तररथ्याश्चवेदिकश्चैत्यसंश्रयाः/श्वभ्राश्चपुष्करिण्यश्चसर्वंतेनावलोकितम्/राक्षस्योविविधाकाराविरूपाविकृतास्तथा/दृष्टाहनूमतातत्रनतुसाजनकात्मजा/रूपेणाप्रतिमालोकेवराविद्याधरस्त्रियः/दृटाहनूमतातत्रनतुराघवनन्दिनी/नागकन्यावरारोहाःपूर्णचन्द्रनिभाननाः/दृष्टाहनूमतातत्रनतुसीतासुमध्यमा/प्रमथ्यराक्षसेन्द्रेणनागकन्याबलाद्धृताः/दृष्टाहनूमतातत्रनसाजनकनन्दिनी/सोऽपश्यंस्तांमहाबाहुःपश्यंश्चान्यावरस्त्रियः/विषसादमहाबाहुर्हनूमान्मारुतात्मजः/उद्योगंवानरेन्द्राणंप्लवनंसागरस्यच/व्यर्थंवीक्ष्यानिलसुतश्चिन्तांपुनरुपागमत्/अवतीर्यविमानाच्चहनूमान्मारुतात्मजः/चिन्तामुपजगामाथशोकोपहतचेतनः/विमानात्तुसुसंक्रम्यप्राकारंहरियूथपः/हनूमान्वेगवानासीद्यथाविद्युद्घनान्तरे/संपरिक्रम्यहनुमान्रावणस्यनिवेशनान्/अदृष्ट्वाजानकींसीतामब्रवीद्वचनंकपिः/भूयिष्ठंलोडितालङ्कारामस्यचरताप्रियम्/नहिपश्यामिवैदेहींसीतांसर्वाङ्गशोभनाम्/पल्वलानितटाकानिसरांसिसरितस्तथा/नद्योऽनूपवनान्ताश्चदुर्गाश्चधरणीधराः/लोडितावसुधासर्वानचपश्यामिजानकीम्/इहसंपातिनासीतारावणस्यनिवेशने/आख्यातागृध्रराजेननचपश्यामितामहम्/किंनुसीताथवैदेहीमैथिलीजनकात्मजा/उपतिष्ठेतविवशारावणंदुष्टचारिणम्/क्षिप्रमुत्पततोमन्येसीतामादायरक्षसः/बिभ्यतोरामबाणानामन्तरापतिताभवेत्/अथवाह्रियमाणायाःपथिसिद्धनिषेविते/मन्येपतितमार्यायाहृदयंप्रेक्ष्यसागरम्/रावणस्योरुवेगेनभुजाभ्यांपीडितेनच/तयामन्येविशालाक्ष्यात्यक्तंजीवितमार्यया/उपर्युपरिवानूनंसागरंक्रमतस्तदा/विवेष्टमानापतितासमुद्रेजनकात्मजा/आहोक्षुद्रेणचानेनरक्षन्तीशीलमात्मनः/अबन्धुर्भक्षितासीतारावणेनतपस्विनी/अथवाराक्षसेन्द्रस्यपत्नीभिरसितेक्षणा/अदुष्टादुष्टभावाभिर्भक्षितासाभविष्यति/संपूर्णचन्द्रप्रतिमंपद्मपत्रनिभेक्षणम्/रामस्यध्यायतीवक्त्रंपञ्चत्वंकृपणागता/हारामलक्ष्मणेत्येवहायोध्येतिचमैथिली/विलप्यबहुवैदेहीन्यस्तदेहाभविष्यति/अथवानिहितामन्येरावणस्यनिवेशने/नूनंलालप्यतेमन्दंपञ्जरस्थेवशारिका/जनकस्यकुलेजातारामपत्नीसुमध्यमा/कथमुत्पलपत्राक्षीरावणस्यवशंव्रजेत्/विनष्टावाप्रनष्टावामृतावाजनकात्मजा/रामस्यप्रियभार्यस्यननिवेदयितुंक्षमम्/निवेद्यमानेदोषःस्याद्दोषःस्यादनिवेदने/कथंनुखलुकर्तव्यंविषमंप्रतिभातिमे/अस्मिन्नेवंगतेकर्येप्राप्तकालंक्षमंचकिम्/भवेदितिमतिंभूयोहनुमान्प्रविचारयन्/यदिसीतामदृष्ट्वाहंवानरेन्द्रपुरीमितः/गमिष्यामिततःकोमेपुरुषार्थोभविष्यति/ममेदंलङ्घनंव्यर्थंसागरस्यभविष्यति/प्रवेशश्चिवलङ्कायाराक्षसानांचदर्शनम्/किंवावक्ष्यतिसुग्रीवोहरयोवसमागताः/किष्किन्धांसमनुप्राप्तौतौवादशरथात्मजौ/गत्वातुयदिकाकुत्स्थंवक्ष्यामिपरमप्रियम्/नदृष्टेतिमयासीताततस्त्यक्ष्यन्तिजीवितम्/परुषंदारुणंक्रूरंतीक्ष्णमिन्द्रियतापनम्/सीतानिमित्तंदुर्वाक्यंश्रुत्वासनभविष्यति/तंतुकृच्छ्रगतंदृष्ट्वापञ्चत्वगतमानसं/भृशानुरक्तोमेधावीनभविष्यतिलक्ष्मणः/विनष्टौभ्रातरौश्रुत्वाभरतोऽपिमरिष्यति/भरतंचमृतंदृष्ट्वाशत्रुघ्नोनभविष्यति/पुत्रान्मृतान्समीक्ष्याथनभविष्यन्तिमातरः/कौसल्याचसुमित्राचकैकेयीचनसंशयः/कृतज्ञःसत्यसंधश्चसुग्रीवःप्लवगाधिपः/रामंतथागतंदृष्ट्वाततस्त्यक्ष्यन्तिजीवितम्/दुर्मनाव्यथितादीनानिरानन्दातपस्विनी/पीडिताभर्तृशोकेनरुमात्यक्ष्यतिजीवितम्/वालिजेनतुदुःखेनपीडिताशोककर्शिता/पञ्चत्वगमनेराज्ञस्तारापिनभविष्यति/मातापित्रोर्विनाशेनसुग्रीवव्यसनेनच/कुमारोऽप्यङ्गदःकस्माद्धारयिष्यतिजीवितम्/भर्तृजेनतुशोकेनअभिभूतावनौकसः/शिरांस्यभिहनिष्यन्तितलैर्मुष्टिभिरेवच/सान्त्वेनानुप्रदानेनमानेनचयशस्विना/लालिताःकपिराजेनप्राणांस्त्यक्ष्यन्तिवानराः/नवनेषुनशैलेषुननिरोधेषुवापुनः/क्रीडामनुभविष्यन्तिसमेत्यकपिकुञ्जराः/सपुत्रदाराःसामात्याभर्तृव्यसनपीडिताः/शैलाग्रेभ्यःपतिष्यन्तिसमेत्यविषमेषुच/विषमुद्बन्धनंवापिप्रवेशंज्वलनस्यवा/उपवासमथोशस्त्रंप्रचरिष्यन्तिवानराः/घोरमारोदनंमन्येगतेमयिभविष्यति/इक्ष्वाकुकुलनाशश्चनाशश्चैववनौकसाम्/सोऽहंनैवगमिष्यामिकिष्किन्धांनगरीमितः/नहिशक्ष्याम्यहंद्रष्टुंसुग्रीवंमैथिलींविना/मय्यगच्छतिचेहस्थेधर्मात्मानौमहारथौ/आशयातौधरिष्येतेवनराश्चमनस्विनः/हस्तादानोमुखादानोनियतोवृक्षमूलिकः/वानप्रस्थोभविष्यामिअदृष्ट्वाजनकात्मजाम्/सागरानूपजेदेशेबहुमूलफलोदके/चितांकृत्वाप्रवेक्ष्यामिसमिद्धमरणीसुतम्/उपविष्टस्यवासम्यग्लिङ्गिनंसाधयिष्यतः/शरीरंभक्षयिष्यन्तिवायसाःश्वापदानिच/इदमप्यृषिभिर्दृष्टंनिर्याणमितिमेमतिः/सम्यगापःप्रवेक्ष्यामिनचेत्पश्यामिजानकीम्/सुजातमूलासुभगाकीर्तिमालायशस्विनी/प्रभग्नाचिररात्रीयंममसीतामपश्यतः/तापसोवाभविष्यामिनियतोवृक्षमूलिकः/नेतःप्रतिगमिष्यामितामदृष्ट्वासितेक्षणाम्/यदीतःप्रतिगच्छामिसीतामनधिगम्यताम्/अङ्गदःसहितैःसर्वैर्वानरैर्नभविष्यति/विनाशेबहवोदोषाजीवन्प्राप्नोतिभद्रकम्/तस्मात्प्राणान्धरिष्यामिध्रुवोजीवतिसंगमः/एवंबहुविधंदुःखंमनसाधारयन्मुहुः/नाध्यगच्छत्तदापारंशोकस्यकपिकुञ्जरः/रावणंवावधिष्यामिदशग्रीवंमहाबलम्/काममस्तुहृतासीताप्रत्याचीर्णंभविष्यति/अथवैनंसमुत्क्षिप्यउपर्युपरिसागरम्/रामायोपहरिष्यामिपशुंपशुपतेरिव/इतिचिन्तासमापन्नःसीतामनधिगम्यताम्/ध्यानशोकापरीतात्माचिन्तयामासवानरः/यावत्सीतांनपश्यामिरामपत्नींयशस्विनीम्/तावदेतांपुरींलङ्कांविचिनोमिपुनःपुनः/संपातिवचनाच्चापिरामंयद्यानयाम्यहम्/अपश्यन्राघवोभार्यांनिर्दहेत्सर्ववानरान्/इहैवनियताहारोवत्स्यामिनियतेन्द्रियः/नमत्कृतेविनश्येयुःसर्वेतेनरवानराः/अशोकवनिकाचापिमहतीयंमहाद्रुमा/इमामभिगमिष्यामिनहीयंविचितामया/वसून्रुद्रांस्तथादित्यानश्विनौमरुतोऽपिच/नमस्कृत्वागमिष्यामिरक्षसांशोकवर्धनः/जित्वातुराक्षसान्देवीमिक्ष्वाकुकुलनन्दिनीम्/संप्रदास्यामिरामायायथासिद्धिंतपस्विने/समुहूर्तमिवध्यात्वाचिन्ताविग्रथितेन्द्रियः/उदतिष्ठन्महाबाहुर्हनूमान्मारुतात्मजः/नमोऽस्तुरामायसलक्ष्मणाय॑देव्यैचतस्यैजनकात्मजायै/नमोऽस्तुरुद्रेन्द्रयमानिलेभ्यो॑नमोऽस्तुचन्द्रार्कमरुद्गणेभ्यः/सतेभ्यस्तुनमस्कृत्वासुग्रीवायचमारुतिः/दिशःसर्वाःसमालोक्यअशोकवनिकांप्रति/सगत्वामनसापूर्वमशोकवनिकांशुभाम्/उत्तरंचिन्तयामासवानरोमारुतात्मजः/ध्रुवंतुरक्षोबहुलाभविष्यतिवनाकुला/अशोकवनिकाचिन्त्यासर्वसंस्कारसंस्कृता/रक्षिणश्चात्रविहितानूनंरक्षन्तिपादपान्/भगवानपिसर्वात्मानातिक्षोभंप्रवायति/संक्षिप्तोऽयंमयात्माचरामार्थेरावणस्यच/सिद्धिंमेसंविधास्यन्तिदेवाःसर्षिगणास्त्विह/ब्रह्मास्वयम्भूर्भगवान्देवाश्चैवदिशन्तुमे/सिद्धिमग्निश्चवायुश्चपुरुहूतश्चवज्रधृत्/वरुणःपाशहस्तश्चसोमादित्यैतथैवच/अश्विनौचमहात्मानौमरुतःसर्वएवच/सिद्धिंसर्वाणिभूतानिभूतानांचैवयःप्रभुः/दास्यन्तिममयेचान्येअदृष्टाःपथिगोचराः/तदुन्नसंपाण्डुरदन्तमव्रणं॑शुचिस्मितंपद्मपलाशलोचनम्/द्रक्ष्येतदार्यावदनंकदान्वहं॑प्रसन्नताराधिपतुल्यदर्शनम्/क्षुद्रेणपापेननृशंसकर्मणा॑सुदारुणालांकृतवेषधारिणा/बलाभिभूताअबलातपस्विनी॑कथंनुमेदृष्टपथेऽद्यसाभवेत्/समुहूर्तमिवध्यत्वामनसाचाधिगम्यताम्/अवप्लुतोमहातेजाःप्राकारंतस्यवेश्मनः/सतुसंहृष्टसर्वाङ्गःप्राकारस्थोमहाकपिः/पुष्पिताग्रान्वसन्तादौददर्शविविधान्द्रुमान्/सालानशोकान्भव्यांश्चचम्पकांश्चसुपुष्पितान्/उद्दालकान्नागवृक्षांश्चूतान्कपिमुखानपि/अथाम्रवणसंछन्नांलताशतसमावृताम्/ज्यामुक्तइवनाराचःपुप्लुवेवृक्षवाटिकाम्/सप्रविष्यविचित्रांतांविहगैरभिनादिताम्/राजतैःकाञ्चनैश्चैवपादपैःसर्वतोवृताम्/विहगैर्मृगसंघैश्चविचित्रांचित्रकाननाम्/उदितादित्यसंकाशांददर्शहनुमान्कपिः/वृतांनानाविधैर्वृक्षैःपुष्पोपगफलोपगैः/कोकिलैर्भृङ्गराजैश्चमत्तैर्नित्यनिषेविताम्/प्रहृष्टमनुजेकलेमृगपक्षिसमाकुले/मत्तबर्हिणसंघुष्टांनानाद्विजगणायुताम्/मार्गमाणोवरारोहांराजपुत्रीमनिन्दिताम्/सुखप्रसुप्तान्विहगान्बोधयामासवानरः/उत्पतद्भिर्द्विजगणैःपक्षैःसालाःसमाहताः/अनेकवर्णाविविधामुमुचुःपुष्पवृष्टयः/पुष्पावकीर्णःशुशुभेहनुमान्मारुतात्मजः/अशोकवनिकामध्येयथापुष्पमयोगिरिः/दिशःसर्वाभिदावन्तंवृक्षषण्डगतंकपिम्/दृष्ट्वासर्वाणिभूतानिवसन्तइतिमेनिरे/वृक्षेभ्यःपतितैःपुष्पैरवकीर्णापृथग्विधैः/रराजवसुधातत्रप्रमदेवविभूषिता/तरस्विनातेतरवस्तरसाभिप्रकम्पिताः/कुसुमानिविचित्राणिससृजुःकपिनातदा/निर्धूतपत्रशिखराःशीर्णपुष्पफलद्रुमाः/निक्षिप्तवस्त्राभरणाधूर्ताइवपराजिताः/हनूमतावेगवताकम्पितास्तेनगोत्तमाः/पुष्पपर्णफलान्याशुमुमुचुःपुष्पशालिनः/विहंगसंघैर्हीनास्तेस्कन्धमात्राश्रयाद्रुमाः/बभूवुरगमाःसर्वेमारुतेनेवनिर्धुताः/विधूतकेशीयुवतिर्यथामृदितवर्णिका/निष्पीतशुभदन्तौष्ठीनखैर्दन्तैश्चविक्षता/तथालाङ्गूलहस्तैश्चचरणाभ्यांचमर्दिता/बभूवाशोकवनिकाप्रभग्नवरपादपा/महालतानांदामानिव्यधमत्तरसाकपिः/यथाप्रावृषिविन्ध्यस्यमेघजालानिमारुतः/सतत्रमणिभूमीश्चराजतीश्चमनोरमाः/तथाकाञ्चनभूमीश्चविचरन्ददृशेकपिः/वापीश्चविविधाकाराःपूर्णाःपरमवारिणा/महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः/मुक्ताप्रवालसिकतास्फटिकान्तरकुट्टिमाः/काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभिताः/फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः/नत्यूहरुतसंघुष्टाहंससारसनादिताः/दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिःसरिद्भिश्चसमन्ततः/अमृतोपमतोयाभिःशिवाभिरुपसंस्कृताः/लताशतैरवतताःसन्तानकसमावृताः/नानागुल्मावृतवनाःकरवीरकृतान्तराः/ततोऽम्बुधरसंकाशंप्रवृद्धशिखरंगिरिम्/विचित्रकूटंकूटैश्चसर्वतःपरिवारितम्/शिलागृहैरवततंनानावृक्षैःसमावृतम्/ददर्शकपिशार्दूलोरम्यंजगतिपर्वतम्/ददर्शचनगात्तस्मान्नदींनिपतितांकपिः/अङ्कादिवसमुत्पत्यप्रियस्यपतितांप्रियाम्/जलेनिपतिताग्रैश्चपादपैरुपशोभिताम्/वार्यमाणामिवक्रुद्धांप्रमदांप्रियबन्धुभिः/पुनरावृत्ततोयांचददर्शसमहाकपिः/प्रसन्नामिवकान्तस्यकान्तांपुनरुपस्थिताम्/तस्यादूरात्सपद्मिन्योनानाद्विजगणायुताः/ददर्शकपिशार्दूलोहनुमान्मारुतात्मजः/कृत्रिमांदीर्घिकांचापिपूर्णांशीतेनवारिणा/मणिप्रवरसोपानांमुक्तासिकतशोभिताम्/विविधैर्मृगसंघैश्चविचित्रांचित्रकाननाम्/प्रासादैःसुमहद्भिश्चनिर्मितैर्विश्वकर्मणा/काननैःकृत्रिमैश्चापिसर्वतःसमलंकृताम्/येकेचित्पादपास्तत्रपुष्पोपगफलोपगाः/सच्छत्राःसवितर्दीकाःसर्वेसौवर्णवेदिकाः/लताप्रतानैर्बहुभिःपर्णैश्चबहुभिर्वृताम्/काञ्चनींशिंशुपामेकांददर्शसमहाकपिः/सोऽपश्यद्भूमिभागांश्चगर्तप्रस्रवणानिच/सुवर्णवृक्षानपरान्ददर्शशिखिसंनिभान्/तेषांद्रुमाणांप्रभयामेरोरिवमहाकपिः/अमन्यततदावीरःकाञ्चनोऽस्मीतिवानरः/तांकाञ्चनैस्तरुगणैर्मारुतेनचवीजिताम्/किङ्किणीशतनिर्घोषांदृष्ट्वाविस्मयमागमत्/सुपुष्पिताग्रांरुचिरांतरुणाङ्कुरपल्लवाम्/तामारुह्यमहावेगःशिंशपांपर्णसंवृताम्/इतोद्रक्ष्यामिवैदेहींरामदर्शनलालसाम्/इतश्चेतश्चदुःखार्तांसंपतन्तींयदृच्छया/अशोकवनिकाचेयंदृढंरम्यादुरात्मनः/चम्पकैश्चन्दनैश्चापिबकुलैश्चविभूषिता/इयंचनलिनीरम्याद्विजसंघनिषेविता/इमांसाराममहिषीनूनमेष्यतिजानकी/सारामराममहिषीराघवस्यप्रियासदा/वनसंचारकुशलानूनमेष्यतिजानकी/अथवामृगशावाक्षीवनस्यास्यविचक्षणा/वनमेष्यतिसाचेहरामचिन्तानुकर्शिता/रामशोकाभिसंतप्तासादेवीवामलोचना/वनवासरतानित्यमेष्यतेवनचारिणी/वनेचराणांसततंनूनंस्पृहयतेपुरा/रामस्यदयिताभार्याजनकस्यसुतासती/संध्याकालमनाःश्यामाध्रुवमेष्यतिजानकी/नदींचेमांशिवजलांसंध्यार्थेवरवर्णिनी/तस्याश्चाप्यनुरूपेयमशोकवनिकाशुभा/शुभायापार्थिवेन्द्रस्यपत्नीरामस्यसंमिता/यदिजिवतिसादेवीताराधिपनिभानना/आगमिष्यतिसावश्यमिमांशिवजलांनदीम्/एवंतुमत्वाहनुमान्महात्मा॑प्रतीक्षमाणोमनुजेन्द्रपत्नीम्/अवेक्षमाणश्चददर्शसर्वं॑सुपुष्पितेपर्णघनेनिलीनः/सवीक्षमाणस्तत्रस्थोमार्गमाणश्चमैथिलीम्/अवेक्षमाणश्चमहींसर्वांतामन्ववैक्षत/सन्तानकलताभिश्चपादपैरुपशोभिताम्/दिव्यगन्धरसोपेतांसर्वतःसमलंकृताम्/तांसनन्दनसंकाशांमृगपक्षिभिरावृताम्/हर्म्यप्रासादसंबाधांकोकिलाकुलनिःस्वनाम्/काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम्/बह्वासनकुथोपेतांबहुभूमिगृहायुताम्/सर्वर्तुकुसुमैरम्यैःफलवद्भिश्चपादपैः/पुष्पितानामशोकानांश्रियासूर्योदयप्रभाम्/प्रदीप्तामिवतत्रस्थोमारुतिःसमुदैक्षत/निष्पत्रशाखांविहगैःक्रियमाणामिवासकृत्/विनिष्पतद्भिःशतशश्चित्रैःपुष्पावतंसकैः/आमूलपुष्पनिचितैरशोकैःशोकनाशनैः/पुष्पभारातिभारैश्चस्पृशद्भिरिवमेदिनीम्/कर्णिकारैःकुसुमितैःकिंशुकैश्चसुपुष्पितैः/सदेशःप्रभयातेषांप्रदीप्तइवसर्वतः/पुंनागाःसप्तपर्णाश्चचम्पकोद्दालकास्तथा/विवृद्धमूलाबहवःशोभन्तेस्मसुपुष्पिताः/शातकुम्भनिभाःकेचित्केचिदग्निशिखोपमाः/नीलाञ्जननिभाःकेचित्तत्राशोकाःसहस्रशः/नन्दनंविविधोद्यानंचित्रंचैत्ररथंयथा/अतिवृत्तमिवाचिन्त्यंदिव्यंरम्यंश्रियावृतम्/द्वितीयमिवचाकाशंपुष्पज्योतिर्गणायुतम्/पुष्परत्नशतैश्चित्रंपञ्चमंसागरंयथा/सर्वर्तुपुष्पैर्निचितंपादपैर्मधुगन्धिभिः/नानानिनादैरुद्यानंरम्यंमृगगणैर्द्विजैः/अनेकगन्धप्रवहंपुण्यगन्धंमनोरमम्/शैलेन्द्रमिवगन्धाढ्यंद्वितीयंगन्धमादनम्/अशोकवनिकायांतुतस्यांवानरपुंगवः/सददर्शाविदूरस्थंचैत्यप्रासादमूर्जितम्/मध्येस्तम्भसहस्रेणस्थितंकैलासपाण्डुरम्/प्रवालकृतसोपानंतप्तकाञ्चनवेदिकम्/मुष्णन्तमिवचक्षूंषिद्योतमानमिवश्रिया/विमलंप्रांशुभावत्वादुल्लिखन्तमिवाम्बरम्/ततोमलिनसंवीतांराक्षसीभिःसमावृताम्/उपवासकृशांदीनांनिःश्वसान्तींपुनःपुनः/ददर्शशुक्लपक्षादौचन्द्ररेखामिवामलाम्/मन्दप्रख्यायमानेनरूपेणरुचिरप्रभाम्/पिनद्धांधूमजालेनशिखामिवविभावसोः/पीतेनैकेनसंवीतांक्लिष्टेनोत्तमवाससा/सपङ्कामनलंकारांविपद्मामिवपद्मिनीम्/व्रीडितांदुःखसंतप्तांपरिम्लानांतपस्विनीम्/ग्रहेणाङ्गारकेणैवपीडितामिवरोहिणीम्/अश्रुपूर्णमुखींदीनांकृशामननशेनच/शोकध्यानपरांदीनांनित्यंदुःखपरायणाम्/प्रियंजनमपश्यन्तींपश्यन्तींराक्षसीगणम्/स्वगणेनमृगींहीनांश्वगणाभिवृतामिव/नीलनागाभयावेण्याजघनंगतयैकया/सुखार्हांदुःखसंतप्तांव्यसनानामकोदिवाम्/तांसमीक्ष्यविशालाक्षीमधिकंमलिनांकृशाम्/तर्कयामाससीतेतिकारणैरुपपादिभिः/ह्रियमाणातदातेनरक्षसाकामरूपिणा/यथारूपाहिदृष्टावैतथारूपेयमङ्गना/पूर्णचन्द्राननांसुभ्रूंचारुवृत्तपयोधराम्/कुर्वन्तींप्रभयादेवींसर्वावितिमिरादिशः/तांनीलकेशींबिम्बौष्ठींसुमध्यांसुप्रतिष्ठिताम्/सीतांपद्मपलाशाक्षींमन्मथस्यरतिंयथा/इष्टांसर्वस्यजगतःपूर्णचन्द्रप्रभामिव/भूमौसुतनुमासीनांनियतामिवतापसीम्/निःश्वासबहुलांभीरुंभुजगेन्द्रवधूमिव/शोकजालेनमहताविततेननराजतीम्/संसक्तांधूमजालेनशिखामिवविभावसोः/तांस्मृतीमिवसंदिघ्दामृद्धिंनिपतितामिव/विहतामिवचश्रद्धामाशांप्रतिहतामिव/सोपसर्गांयथासिद्धिंबुद्धिंसकलुषामिव/अभूतेनापवादेनकीर्तिंनिपतितामिव/रामोपरोधव्यथितांरक्षोहरणकर्शिताम्/अबलांमृगशावाक्षींवीक्षमाणांततस्ततः/बाष्पाम्बुप्रतिपूर्णेनकृष्णवक्त्राक्षिपक्ष्मणा/वदनेनाप्रसन्नेननिःश्वसन्तींपुनःपुनः/मलपङ्कधरांदीनांमण्डनार्हाममण्डिताम्/प्रभांनक्षत्रराजस्यकालमेघैरिवावृताम्/तस्यसंदिदिहेबुद्धिर्मुहुःसीतांनिरीक्ष्यतु/आम्नायानामयोगेनविद्यांप्रशिथिलामिव/दुःखेनबुबुधेसीतांहनुमाननलंकृताम्/संस्कारेणयथाहीनांवाचमर्थान्तरंगताम्/तांसमीक्ष्यविशालाक्षींराजपुत्रीमनिन्दिताम्/तर्कयामाससीतेतिकारणैरुपपादयन्/वैदेह्यायानिचाङ्गेषुतदारामोऽन्वकीर्तयत्/तान्याभरणजालानिगात्रशोभीन्यलक्षयत्/सुकृतौकर्णवेष्टौचश्वदंष्ट्रौचसुसंस्थितौ/मणिविद्रुमचित्राणिहस्तेष्वाभरणानिच/श्यामानिचिरयुक्तत्वात्तथासंस्थानवन्तिच/तान्येवैतानिमन्येऽहंयानिरामोऽव्नकीर्तयत्/तत्रयान्यवहीनानितान्यहंनोपलक्षये/यान्यस्यानावहीनानितानीमानिनसंशयः/पीतंकनकपट्टाभंस्रस्तंतद्वसनंशुभम्/उत्तरीयंनगासक्तंतदादृष्टंप्लवंगमैः/भूषणानिचमुख्यानिदृष्टानिधरणीतले/अनयैवापविद्धानिस्वनवन्तिमहान्तिच/इदंचिरगृहीतत्वाद्वसनंक्लिष्टवत्तरम्/तथाहिनूनंतद्वर्णंतथाश्रीमद्यथेतरत्/इयंकनकवर्णाङ्गीरामस्यमहिषीप्रिया/प्रनष्टापिसतीयस्यमनसोनप्रणश्यति/इयंसायत्कृतेरामश्चतुर्भिःपरितप्यते/कारुण्येनानृशंस्येनशोकेनमदनेनच/स्त्रीप्रनष्टेतिकारुण्यादाश्रितेत्यानृशंस्यतः/पत्नीनष्टेतिशोकेनप्रियेतिमदनेनच/अस्यादेव्यायथारूपमङ्गप्रत्यङ्गसौष्ठवम्/रामस्यचयथारूपंतस्येयमसितेक्षणा/अस्यादेव्यामनस्तस्मिंस्तस्यचास्यांप्रतिष्ठितम्/तेनेयंसचधर्मात्मामुहूर्तमपिजीवति/दुष्करंकुरुतेरामोयइमांमत्तकाशिनीम्/सीतांविनामहाबाहुर्मुहूर्तमपिजीवति/एवंसीतांतदादृष्ट्वाहृष्टःपवनसंभवः/जगाममनसारामंप्रशशंसचतंप्रभुम्/प्रशस्यतुप्रशस्तव्यांसीतांतांहरिपुंगवः/गुणाभिरामंरामंचपुनश्चिन्तापरोऽभवत्/समुहूर्तमिवध्यात्वाबाष्पपर्याकुलेक्षणः/सीतामाश्रित्यतेजस्वीहनुमान्विललापह/मान्यागुरुविनीतस्यलक्ष्मणस्यगुरुप्रिया/यदिसीतापिदुःखार्ताकालोहिदुरतिक्रमः/रामस्यव्यवसायज्ञालक्ष्मणस्यचधीमतः/नात्यर्थंक्षुभ्यतेदेवीगङ्गेवजलदागमे/तुल्यशीलवयोवृत्तांतुल्याभिजनलक्षणाम्/राघवोऽर्हतिवैदेहींतंचेयमसितेक्षणा/तांदृष्ट्वानवहेमाभांलोककान्तामिवश्रियम्/जगाममनसारामंवचनंचेदमब्रवीत्/अस्याहेतोर्विशालाक्ष्याहतोवालीमहाबलः/रावणप्रतिमोवीर्येकबन्धश्चनिपातितः/विराधश्चहतःसंख्येराक्षसोभीमविक्रमः/वनेरामेणविक्रम्यमहेन्द्रेणेवशम्बरः/चतुर्दशसहस्राणिरक्षसांभीमकर्मणाम्/निहतानिजनस्थानेशरैरग्निशिखोपमैः/खरश्चनिहतःसंख्येत्रिशिराश्चनिपातितः/दूषणश्चमहातेजारामेणविदितात्मना/ऐश्वर्यंवानराणांचदुर्लभंवालिपालितम्/अस्यानिमित्तेसुग्रीवःप्राप्तवांल्लोकसत्कृतम्/सागरश्चमयाक्रान्तःश्रीमान्नदनदीपतिः/अस्याहेतोर्विशालाक्ष्याःपुरीचेयंनिरीक्षिता/यदिरामःसमुद्रान्तांमेदिनींपरिवर्तयेत्/अस्याःकृतेजगच्चापियुक्तमित्येवमेमतिः/राज्यंवात्रिषुलोकेषुसीतावाजनकात्मजा/त्रैलोक्यराज्यंसकलंसीतायानाप्नुयात्कलाम्/इयंसाधर्मशीलस्यमैथिलस्यमहात्मनः/सुताजनकराजस्यसीताभर्तृदृढव्रता/उत्थितामेदिनींभित्त्वाक्षेत्रेहलमुखक्षते/पद्मरेणुनिभैःकीर्णाशुभैःकेदारपांसुभिः/विक्रान्तस्यार्यशीलस्यसंयुगेष्वनिवर्तिनः/स्नुषादशरथस्यैषाज्येष्ठाराज्ञोयशस्विनी/धर्मज्ञस्यकृतज्ञस्यरामस्यविदितात्मनः/इयंसादयिताभार्याराक्षसीवशमागता/सर्वान्भोगान्परित्यज्यभर्तृस्नेहबलात्कृता/अचिन्तयित्वादुःखानिप्रविष्टानिर्जनंवनम्/संतुष्टाफलमूलेनभर्तृशुश्रूषणेरता/यापरांभजतेप्रीतिंवनेऽपिभवनेयथा/सेयंकनकवर्णाङ्गीनित्यंसुस्मितभाषिणी/सहतेयातनामेतामनर्थानामभागिनी/इमांतुशीलसंपन्नांद्रष्टुमिच्छतिराघवः/रावणेनप्रमथितांप्रपामिवपिपासितः/अस्यानूनंपुनर्लाभाद्राघवःप्रीतिमेष्यति/राजाराज्यपरिभ्रष्टःपुनःप्राप्येवमेदिनीम्/कामभोगैःपरित्यक्ताहीनाबन्धुजनेनच/धारयत्यात्मनोदेहंतत्समागमकाङ्क्षिणी/नैषापश्यतिराक्षस्योनेमान्पुष्पफलद्रुमान्/एकस्थहृदयानूनंराममेवानुपश्यति/भर्तानामपरंनार्याभूषणंभूषणादपि/एषाहिरहितातेनशोभनार्हानशोभते/दुष्करंकुरुतेरामोहीनोयदनयाप्रभुः/धारयत्यात्मनोदेहंनदुःखेनावसीदति/इमामसितकेशान्तांशतपत्रनिभेक्षणाम्/सुखार्हांदुःखितांदृष्ट्वाममापिव्यथितंमनः/क्षितिक्षमापुष्करसंनिभाक्षी॑यारक्षिताराघवलक्ष्मणाभ्याम्/साराक्षसीभिर्विकृतेक्षणाभिः॑संरक्ष्यतेसंप्रतिवृक्षमूले/हिमहतनलिनीवनष्टशोभा॑व्यसनपरम्परयानिपीड्यमाना/सहचररहितेवचक्रवाकी॑जनकसुताकृपणांदशांप्रपन्ना/अस्याहिपुष्पावनताग्रशाखाः॑शोकंदृढंवैजनयत्यशोकाः/हिमव्यपायेनचमन्दरश्मिर्॑अभ्युत्थितोनैकसहस्ररश्मिः/इत्येवमर्थंकपिरन्ववेक्ष्य॑सीतेयमित्येवनिविष्टबुद्धिः/संश्रित्यतस्मिन्निषसादवृक्षे॑बलीहरीणामृषभस्तरस्वी/ततःकुमुदषण्डाभोनिर्मलंनिर्मलःस्वयम्/प्रजगामनभश्चन्द्रोहंसोनीलमिवोदकम्/साचिव्यमिवकुर्वन्सप्रभयानिर्मलप्रभः/चन्द्रमारश्मिभिःशीतैःसिषेवेपवनात्मजम्/सददर्शततःसीतांपूर्णचन्द्रनिभाननाम्/शोकभारैरिवन्यस्तांभारैर्नावमिवाम्भसि/दिदृक्षमाणोवैदेहींहनूमान्मारुतात्मजः/सददर्शाविदूरस्थाराक्षसीर्घोरदर्शनाः/एकाक्षीमेककर्णांचकर्णप्रावरणांतथा/अकर्णांशङ्कुकर्णांचमस्तकोच्छ्वासनासिकाम्/अतिकायोत्तमाङ्गींचतनुदीर्घशिरोधराम्/ध्वस्तकेशींतथाकेशींकेशकम्बलधारिणीम्/लम्बकर्णललाटांचलम्बोदरपयोधराम्/लम्बौष्ठींचिबुकौष्ठींचलम्बास्यांलम्बजानुकाम्/ह्रस्वांदीर्घांचकुब्जांचविकटांवामनांतथा/करालांभुग्नवस्त्रांचपिङ्गाक्षींविकृताननाम्/विकृताःपिङ्गलाःकालीःक्रोधनाःकलहप्रियाः/कालायसमहाशूलकूटमुद्गरधारिणीः/वराहमृगशार्दूलमहिषाजशिवामुखाः/गजोष्ट्रहयपादाश्चनिखातशिरसोऽपराः/एकहस्तैकपादाश्चखरकर्ण्यश्वकर्णिकाः/गोकर्णीर्हस्तिकर्णीश्चहरिकर्णीस्तथापराः/अनासाअतिनासाश्चतिर्यन्नासाविनासिकाः/गजसंनिभनासाश्चललाटोच्छ्वासनासिकाः/हस्तिपादामहापादागोपादाःपादचूलिकाः/अतिमात्रशिरोग्रीवाअतिमात्रकुचोदरीः/अतिमात्रास्यनेत्राश्चदीर्घजिह्वानखास्तथा/अजामुखीर्हस्तिमुखीर्गोमुखीःसूकरीमुखीः/हयोष्ट्रखरवक्त्राश्चराक्षसीर्घोरदर्शनाः/शूलमुद्गरहस्ताश्चक्रोधनाःकलहप्रियाः/करालाधूम्रकेशीश्चरक्षसीर्विकृताननाः/पिबन्तीःसततंपानंसदामांससुराप्रियाः/मांसशोणितदिग्धाङ्गीर्मांसशोणितभोजनाः/ताददर्शकपिश्रेष्ठोरोमहर्षणदर्शनाः/स्कन्धवन्तमुपासीनाःपरिवार्यवनस्पतिम्/तस्याधस्ताच्चतांदेवींराजपुत्रीमनिन्दिताम्/लक्षयामासलक्ष्मीवान्हनूमाञ्जनकात्मजाम्/निष्प्रभांशोकसंतप्तांमलसंकुलमूर्धजाम्/क्षीणपुण्यांच्युतांभूमौतारांनिपतितामिव/चारित्र्यव्यपदेशाढ्यांभर्तृदर्शनदुर्गताम्/भूषणैरुत्तमैर्हीनांभर्तृवात्सल्यभूषिताम्/राक्षसाधिपसंरुद्धांबन्धुभिश्चविनाकृताम्/वियूथांसिंहसंरुद्धांबद्धांगजवधूमिव/चन्द्रलेखांपयोदान्तेशारदाभ्रैरिवावृताम्/क्लिष्टरूपामसंस्पर्शादयुक्तामिववल्लकीम्/सीतांभर्तृहितेयुक्तामयुक्तांरक्षसांवशे/अशोकवनिकामध्येशोकसागरमाप्लुताम्/ताभिःपरिवृतांतत्रसग्रहामिवरोहिणीम्/ददर्शहनुमान्देवींलतामकुसुमामिव/सामलेनचदिग्धाङ्गीवपुषाचाप्यलंकृता/मृणालीपङ्कदिघ्देवविभातिचनभातिच/मलिनेनतुवस्त्रेणपरिक्लिष्टेनभामिनीम्/संवृतांमृगशावाक्षींददर्शहनुमान्कपिः/तांदेवींदीनवदनामदीनांभर्तृतेजसा/रक्षितांस्वेनशीलेनसीतामसितलोचनाम्/तांदृष्ट्वाहनुमान्सीतांमृगशावनिभेक्षणाम्/मृगकन्यामिवत्रस्तांवीक्षमाणांसमन्ततः/दहन्तीमिवनिःश्वासैर्वृक्षान्पल्लवधारिणः/संघातमिवशोकानांदुःखस्योर्मिमिवोत्थिताम्/तांक्षामांसुविभक्ताङ्गींविनाभरणशोभिनीम्/प्रहर्षमतुलंलेभेमारुतिःप्रेक्ष्यमैथिलीम्/हर्षजानिचसोऽश्रूणितांदृष्ट्वामदिरेक्षणाम्/मुमोचहनुमांस्तत्रनमश्चक्रेचराघवम्/नमस्कृत्वाचरामायलक्ष्मणायचवीर्यवान्/सीतादर्शनसंहृष्टोहनूमान्संवृतोऽभवत्/तथाविप्रेक्षमाणस्यवनंपुष्पितपादपम्/विचिन्वतश्चवैदेहींकिंचिच्छेषानिशाभवत्/षडङ्गवेदविदुषांक्रतुप्रवरयाजिनाम्/शुश्रावब्रह्मघोषांश्चविरात्रेब्रह्मरक्षसाम्/अथमङ्गलवादित्रैःशब्दैःश्रोत्रमनोहरैः/प्राबोध्यतमहाबाहुर्दशग्रीवोमहाबलः/विबुध्यतुयथाकालंराक्षसेन्द्रःप्रतावपान्/स्रस्तमाल्याम्बरधरोवैदेहीमन्वचिन्तयत्/भृशंनियुक्तस्तस्यांचमदनेनमदोत्कटः/नसतंराक्षसःकामंशशाकात्मनिगूहितुम्/ससर्वाभरणैर्युक्तोबिभ्रच्छ्रियमनुत्तमाम्/तांनगैर्विविधैर्जुष्टांसर्वपुष्पफलोपगैः/वृतांपुष्करिणीभिश्चनानापुष्पोपशोभिताम्/सदामदैश्चविहगैर्विचित्रांपरमाद्भुताम्/ईहामृगैश्चविविधैश्वृतांदृष्टिमनोहरैः/वीथीःसंप्रेक्षमाणश्चमणिकाञ्चनतोरणाः/नानामृगगणाकीर्णांफलैःप्रपतितैर्वृताम्/अशोकवनिकामेवप्राविशत्संततद्रुमाम्/अङ्गनाशतमात्रंतुतंव्रजन्तमनुव्रजत्/महेन्द्रमिवपौलस्त्यंदेवगन्धर्वयोषितः/दीपिकाःकाञ्चनीःकाश्चिज्जगृहुस्तत्रयोषितः/बालव्यजनहस्ताश्चतालवृन्तानिचापराः/काञ्चनैरपिभृङ्गारैर्जह्रुःसलिलमग्रतः/मण्डलाग्रानसींश्चैवगृह्यान्याःपृष्ठतोययुः/काचिद्रत्नमयींपात्रींपूर्णांपानस्यभामिनी/दक्षिणादक्षिणेनैवतदाजग्राहपाणिना/राजहंसप्रतीकाशंछत्रंपूर्णशशिप्रभम्/सौवर्णदण्डमपरागृहीत्वापृष्ठतोययौ/निद्रामदपरीताक्ष्योरावणस्योत्तमस्त्रियः/अनुजग्मुःपतिंवीरंघनंविद्युल्लताइव/ततःकाञ्चीनिनादंचनूपुराणांचनिःस्वनम्/शुश्रावपरमस्त्रीणांसकपिर्मारुतात्मजः/तंचाप्रतिमकर्माणमचिन्त्यबलपौरुषम्/द्वारदेशमनुप्राप्तंददर्शहनुमान्कपिः/दीपिकाभिरनेकाभिःसमन्तादवभासितम्/गन्धतैलावसिक्ताभिर्ध्रियमाणाभिरग्रतः/कामदर्पमदैर्युक्तंजिह्मताम्रायतेक्षणम्/समक्षमिवकन्दर्पमपविद्धशरासनम्/मथितामृतफेनाभमरजोवस्त्रमुत्तमम्/सलीलमनुकर्षन्तंविमुक्तंसक्तमङ्गदे/तंपत्रविटपेलीनःपत्रपुष्पघनावृतः/समीपमुपसंक्रान्तंनिध्यातुमुपचक्रमे/अवेक्षमाणश्चततोददर्शकपिकुञ्जरः/रूपयौवनसंपन्नारावणस्यवरस्त्रियः/ताभिःपरिवृतोराजासुरूपाभिर्महायशाः/तन्मृगद्विजसंघुष्टंप्रविष्टःप्रमदावनम्/क्षीबोविचित्राभरणःशङ्कुकर्णोमहाबलः/तेनविश्रवसःपुत्रःसदृष्टोराक्षसाधिपः/वृतःपरमनारीभिस्ताराभिरिवचन्द्रमाः/तंददर्शमहातेजास्तेजोवन्तंमहाकपिः/रावणोऽयंमहाबाहुरितिसंचिन्त्यवानरः/अवप्लुतोमहातेजाहनूमान्मारुतात्मजः/सतथाप्युग्रतेजाःसन्निर्धूतस्तस्यतेजसा/पत्रगुह्यान्तरेसक्तोहनूमान्संवृतोऽभवत्/सतामसितकेशान्तांसुश्रोणींसंहतस्तनीम्/दिदृक्षुरसितापाङ्गीमुपावर्ततरावणः/तस्मिन्नेवततःकालेराजपुत्रीत्वनिन्दिता/रूपयौवनसंपन्नंभूषणोत्तमभूषितम्/ततोदृष्ट्वैववैदेहीरावणंराक्षसाधिपम्/प्रावेपतवरारोहाप्रवातेकदलीयथा/ऊरुभ्यामुदरंछाद्यबाहुभ्यांचपयोधरौ/उपविष्टाविशालाक्षीरुदन्तीवरवर्णिनी/दशग्रीवस्तुवैदेहींरक्षितांराक्षसीगणैः/ददर्शदीनांदुःखार्तंनावंसन्नामिवार्णवे/असंवृतायामासीनांधरण्यांसंशितव्रताम्/छिन्नांप्रपतितांभूमौशाखामिववनस्पतेः/मलमण्डनदिग्धाङ्गींमण्डनार्हाममण्डिताम्/समीपंराजसिंहस्यरामस्यविदितात्मनः/संकल्पहयसंयुक्तैर्यान्तीमिवमनोरथैः/शुष्यन्तींरुदतीमेकांध्यानशोकपरायणाम्/दुःखस्यान्तमपश्यन्तींरामांराममनुव्रताम्/वेष्टमानामथाविष्टांपन्नगेन्द्रवधूमिव/धूप्यमानांग्रहेणेवरोहिणींधूमकेतुना/वृत्तशीलेकुलेजातामाचारवतिधार्मिके/पुनःसंस्कारमापन्नांजातमिवचदुष्कुले/सन्नामिवमहाकीर्तिंश्रद्धामिवविमानिताम्/प्रज्ञामिवपरिक्षीणामाशांप्रतिहतामिव/आयतीमिवविध्वस्तामाज्ञांप्रतिहतामिव/दीप्तामिवदिशंकालेपूजामपहृतामिव/पद्मिनीमिवविध्वस्तांहतशूरांचमूमिव/प्रभामिवतपोध्वस्तामुपक्षीणामिवापगाम्/वेदीमिवपरामृष्टांशान्तामग्निशिखामिव/पौर्णमासीमिवनिशांराहुग्रस्तेन्दुमण्डलाम्/उत्कृष्टपर्णकमलांवित्रासितविहंगमाम्/हस्तिहस्तपरामृष्टामाकुलांपद्मिनीमिव/पतिशोकातुरांशुष्कांनदींविस्रावितामिव/परयामृजयाहीनांकृष्णपक्षेनिशामिव/सुकुमारींसुजाताङ्गींरत्नगर्भगृहोचिताम्/तप्यमानामिवोष्णेनमृणालीमचिरोद्धृताम्/गृहीतामालितांस्तम्भेयूथपेनविनाकृताम्/निःश्वसन्तींसुदुःखार्तांगजराजवधूमिव/एकयादीर्घयावेण्याशोभमानामयत्नतः/नीलयानीरदापायेवनराज्यामहीमिव/उपवासेनशोकेनध्यानेनचभयेनच/परिक्षीणांकृशांदीनामल्पाहारांतपोधनाम्/आयाचमानांदुःखार्तांप्राञ्जलिंदेवतामिव/भावेनरघुमुख्यस्यदशग्रीवपराभवम्/समीक्षमाणांरुदतीमनिन्दितां॑सुपक्ष्मताम्रायतशुक्ललोचनाम्/अनुव्रतांराममतीवमैथिलीं॑प्रलोभयामासवधायरावणः/सतांपरिवृतांदीनांनिरानन्दांतपस्विनीम्/साकारैर्मधुरैर्वाक्यैर्न्यदर्शयतरावणः/मांदृष्ट्वानागनासोरुगूहमानास्तनोदरम्/अदर्शनमिवात्मानंभयान्नेतुंत्वमिच्छसि/कामयेत्वांविशालाक्षिबहुमन्यस्वमांप्रिये/सर्वाङ्गगुणसंपन्नेसर्वलोकमनोहरे/नेहकेचिन्मनुष्यावाराक्षसाःकामरूपिणः/व्यपसर्पतुतेसीतेभयंमत्तःसमुत्थितम्/स्वधर्मेरक्षसांभीरुसर्वथैषनसंशयः/गमनंवापरस्त्रीणांहरणंसंप्रमथ्यवा/एवंचैतदकामांचनत्वांस्प्रक्ष्यामिमैथिलि/कामंकामःशरीरेमेयथाकामंप्रवर्तताम्/देविनेहभयंकार्यंमयिविश्वसिहिप्रिये/प्रणयस्वचतत्त्वेनमैवंभूःशोकलालसा/एकवेणीधराशय्याध्यानंमलिनमम्बरम्/अस्थानेऽप्युपवासश्चनैतान्यौपयिकानिते/विचित्राणिचमाल्यानिचन्दनान्यगरूणिच/विविधानिचवासांसिदिव्यान्याभरणानिच/महार्हाणिचपानानियानानिशयनानिच/गीतंनृत्तंचवाद्यंचलभमांप्राप्यमैथिलि/स्त्रीरत्नमसिमैवंभूःकुरुगात्रेषुभूषणम्/मांप्राप्यतुकथंहिस्यास्त्वमनर्हासुविग्रहे/इदंतेचारुसंजातंयौवनंव्यतिवर्तते/यदतीतंपुनर्नैतिस्रोतःशीघ्रमपामिव/त्वांकृत्वोपरतोमन्येरूपकर्तासविश्वकृत्/नहिरूपोपमात्वन्यातवास्तिशुभदर्शने/त्वांसमासाद्यवैदेहिरूपयौवनशालिनीम्/कःपुमानतिवर्तेतसाक्षादपिपितामहः/यद्यत्पश्यामितेगात्रंशीतांशुसदृशानने/तस्मिंस्तस्मिन्पृथुश्रोणिचक्षुर्ममनिबध्यते/भवमैथिलिभार्यामेमोहमेनंविसर्जय/बह्वीनामुत्तमस्त्रीणांममाग्रमहिषीभव/लोकेभ्योयानिरत्नानिसंप्रमथ्याहृतानिमे/तानितेभीरुसर्वाणिराज्यंचैतदहंचते/विजित्यपृथिवींसर्वांनानानगरमालिनीम्/जनकायप्रदास्यामितवहेतोर्विलासिनि/नेहपश्यामिलोकेऽन्यंयोमेप्रतिबलोभवेत्/पश्यमेसुमहद्वीर्यमप्रतिद्वन्द्वमाहवे/असकृत्संयुगेभग्नामयाविमृदितध्वजाः/अशक्ताःप्रत्यनीकेषुस्थातुंममसुरासुराः/इच्छमांक्रियतामद्यप्रतिकर्मतवोत्तमम्/सप्रभाण्यवसज्जन्तांतवाङ्गेभूषणानिच/साधुपश्यामितेरूपंसंयुक्तंप्रतिकर्मणा/प्रतिकर्माभिसंयुक्तादाक्षिण्येनवरानने/भुङ्क्ष्वभोगान्यथाकामंपिबभीरुरमस्वच/यथेष्टंचप्रयच्छत्वंपृथिवींवाधनानिच/ललस्वमयिविस्रब्धाधृष्टमाज्ञापयस्वच/मत्प्रभावाल्ललन्त्याश्चललन्तांबान्धवास्तव/ऋद्धिंममानुपश्यत्वंश्रियंभद्रेयशश्चमे/किंकरिष्यसिरामेणसुभगेचीरवाससा/निक्षिप्तविजयोरामोगतश्रीर्वनगोचरः/व्रतीस्थण्डिलशायीचशङ्केजीवतिवानवा/नहिवैदेहिरामस्त्वांद्रष्टुंवाप्युपलप्स्यते/पुरोबलाकैरसितैर्मेघैर्ज्योत्स्नामिवावृताम्/नचापिममहस्तात्त्वांप्राप्तुमर्हतिराघवः/हिरण्यकशिपुःकीर्तिमिन्द्रहस्तगतामिव/चारुस्मितेचारुदतिचारुनेत्रेविलासिनि/मनोहरसिमेभीरुसुपर्णःपन्नगंयथा/क्लिष्टकौशेयवसनांतन्वीमप्यनलंकृताम्/तांदृष्ट्वास्वेषुदारेषुरतिंनोपलभाम्यहम्/अन्तःपुरनिवासिन्यःस्त्रियःसर्वगुणान्विताः/यावन्त्योममसर्वासामैश्वर्यंकुरुजानकि/ममह्यसितकेशान्तेत्रैलोक्यप्रवराःस्त्रियः/तास्त्वांपरिचरिष्यन्तिश्रियमप्सरसोयथा/यानिवैश्रवणेसुभ्रुरत्नानिचधनानिच/तानिलोकांश्चसुश्रोणिमांचभुङ्क्ष्वयथासुखम्/नरामस्तपसादेविनबलेननविक्रमैः/नधनेनमयातुल्यस्तेजसायशसापिवा/पिबविहररमस्वभुङ्क्ष्वभोगान्॑धननिचयंप्रदिशामिमेदिनींच/मयिललललनेयथासुखंत्वं॑त्वयिचसमेत्यललन्तुबान्धवास्ते/कुसुमिततरुजालसंततानि॑भ्रमरयुतानिसमुद्रतीरजानि/कनकविमलहारभूषिताङ्गी॑विहरमयासहभीरुकाननानि/तस्यतद्वचनंश्रुत्वासीतारौद्रस्यरक्षसः/आर्तादीनस्वरादीनंप्रत्युवाचशनैर्वचः/दुःखार्तारुदतीसीतावेपमानातपस्विनी/चिन्तयन्तीवरारोहापतिमेवपतिव्रता/तृणमन्तरतःकृत्वाप्रत्युवाचशुचिस्मिता/निवर्तयमनोमत्तःस्वजनेक्रियतांमनः/नमांप्रार्थयितुंयुक्तस्त्वंसिद्धिमिवपापकृत्/अकार्यंनमयाकार्यमेकपत्न्याविगर्हितम्/कुलंसंप्राप्तयापुण्यंकुलेमहतिजातया/एवमुक्त्वातुवैदेहीरावणंतंयशस्विनी/राक्षसंपृष्ठतःकृत्वाभूयोवचनमब्रवीत्/नाहमौपयिकीभार्यापरभार्यासतीतव/साधुधर्ममवेक्षस्वसाधुसाधुव्रतंचर/यथातवतथान्येषांरक्ष्यादारानिशाचर/आत्मानमुपमांकृत्वास्वेषुदारेषुरम्यताम्/अतुष्टंस्वेषुदारेषुचपलंचलितेन्द्रियम्/नयन्तिनिकृतिप्रज्ञांपरदाराःपराभवम्/इहसन्तोनवासन्तिसतोवानानुवर्तसे/वचोमिथ्याप्रणीतात्मापथ्यमुक्तंविचक्षणैः/अकृतात्मानमासाद्यराजानमनयेरतम्/समृद्धानिविनश्यन्तिराष्ट्राणिनगराणिच/तथेयंत्वांसमासाद्यलङ्कारत्नौघसंकुला/अपराधात्तवैकस्यनचिराद्विनशिष्यति/स्वकृतैर्हन्यमानस्यरावणादीर्घदर्शिनः/अभिनन्दन्तिभूतानिविनाशेपापकर्मणः/एवंत्वांपापकर्माणंवक्ष्यन्तिनिकृताजनाः/दिष्ट्यैतद्व्यसनंप्राप्तोरौद्रइत्येवहर्षिताः/शक्यालोभयितुंनाहमैश्वर्येणधनेनवा/अनन्याराघवेणाहंभास्करेणप्रभायथा/उपधायभुजंतस्यलोकनाथस्यसत्कृतम्/कथंनामोपधास्यामिभुजमन्यस्यकस्यचित्/अहमौपयिकीभार्यातस्यैववसुधापतेः/व्रतस्नातस्यविप्रस्यविद्येवविदितात्मनः/साधुरावणरामेणमांसमानयदुःखिताम्/वनेवाशितयासार्धंकरेण्वेवगजाधिपम्/मित्रमौपयिकंकर्तुंरामःस्थानंपरीप्सता/वधंचानिच्छताघोरंत्वयासौपुरुषर्षभः/वर्जयेद्वज्रमुत्सृष्टंवर्जयेदन्तकश्चिरम्/त्वद्विधंनतुसंक्रुद्धोलोकनाथःसराघवः/रामस्यधनुषःशब्दंश्रोष्यसित्वंमहास्वनम्/शतक्रतुविसृष्टस्यनिर्घोषमशनेरिव/इहशीघ्रंसुपर्वाणोज्वलितास्याइवोरगाः/इषवोनिपतिष्यन्तिरामलक्ष्मणलक्षणाः/रक्षांसिपरिनिघ्नन्तःपुर्यामस्यांसमन्ततः/असंपातंकरिष्यन्तिपतन्तःकङ्कवाससः/राक्षसेन्द्रमहासर्पान्सरामगरुडोमहान्/उद्धरिष्यतिवेगेनवैनतेयइवोरगान्/अपनेष्यतिमांभर्तात्वत्तःशीघ्रमरिंदमः/असुरेभ्यःश्रियंदीप्तांविष्णुस्त्रिभिरिवक्रमैः/जनस्थानेहतस्थानेनिहतेरक्षसांबले/अशक्तेनत्वयारक्षःकृतमेतदसाधुवै/आश्रमंतुतयोःशून्यंप्रविश्यनरसिंहयोः/गोचरंगतयोर्भ्रात्रोरपनीतात्वयाधम/नहिगन्धमुपाघ्रायरामलक्ष्मणयोस्त्वया/शक्यंसंदर्शनेस्थातुंशुनाशार्दूलयोरिव/तस्यतेविग्रहेताभ्यांयुगग्रहणमस्थिरम्/वृत्रस्येवेन्द्रबाहुभ्यांबाहोरेकस्यनिग्रहः/क्षिप्रंतवसनाथोमेरामःसौमित्रिणासह/तोयमल्पमिवादित्यःप्राणानादास्यतेशरैः/गिरिंकुबेरस्यगतोऽथवालयं॑सभांगतोवावरुणस्यराज्ञः/असंशयंदाशरथेर्नमोक्ष्यसे॑महाद्रुमःकालहतोऽशनेरिव/सीतायावचनंश्रुत्वापरुषंराक्षसाधिपः/प्रत्युवाचततःसीतांविप्रियंप्रियदर्शनाम्/यथायथासान्त्वयितावश्यःस्त्रीणांतथातथा/यथायथाप्रियंवक्तापरिभूतस्तथातथा/संनियच्छतिमेक्रोधंत्वयिकामःसमुत्थितः/द्रवतोमार्गमासाद्यहयानिवसुसारथिः/वामःकामोमनुष्याणांयस्मिन्किलनिबध्यते/जनेतस्मिंस्त्वनुक्रोशःस्नेहश्चकिलजायते/एतस्मात्कारणान्नतांघतयामिवरानने/वधार्हामवमानार्हांमिथ्याप्रव्रजितेरताम्/परुषाणिहिवाक्यानियानियानिब्रवीषिमाम्/तेषुतेषुवधोयुक्तस्तवमैथिलिदारुणः/एवमुक्त्वातुवैदेहींरावणोराक्षसाधिपः/क्रोधसंरम्भसंयुक्तःसीतामुत्तरमब्रवीत्/द्वौमासौरक्षितव्यौमेयोऽवधिस्तेमयाकृतः/ततःशयनमारोहममत्वंवरवर्णिनि/द्वाभ्यामूर्ध्वंतुमासाभ्यांभर्तारंमामनिच्छतीम्/ममत्वांप्रातराशार्थमारभन्तेमहानसे/तांतर्ज्यमानांसंप्रेक्ष्यराक्षसेन्द्रेणजानकीम्/देवगन्धर्वकन्यास्ताविषेदुर्विपुलेक्षणाः/ओष्ठप्रकारैरपरानेत्रवक्त्रैस्तथापराः/सीतामाश्वासयामासुस्तर्जितांतेनरक्षसा/ताभिराश्वासितासीतारावणंराक्षसाधिपम्/उवाचात्महितंवाक्यंवृत्तशौण्डीर्यगर्वितम्/नूनंनतेजनःकश्चिदसिन्निःश्रेयसेस्थितः/निवारयतियोनत्वांकर्मणोऽस्माद्विगर्हितात्/मांहिधर्मात्मनःपत्नींशचीमिवशचीपतेः/त्वदन्यस्त्रिषुलोकेषुप्रार्थयेन्मनसापिकः/राक्षसाधमरामस्यभार्याममिततेजसः/उक्तवानसियत्पापंक्वगतस्तस्यमोक्ष्यसे/यथादृप्तश्चमातङ्गःशशश्चसहितौवने/तथाद्विरदवद्रामस्त्वंनीचशशवत्स्मृतः/सत्वमिक्ष्वाकुनाथंवैक्षिपन्निहनलज्जसे/चक्षुषोविषयंतस्यनतावदुपगच्छसि/इमेतेनयनेक्रूरेविरूपेकृष्णपिङ्गले/क्षितौनपतितेकस्मान्मामनार्यनिरीक्षितः/तस्यधर्मात्मनःपत्नींस्नुषांदशरथस्यच/कथंव्याहरतोमांतेनजिह्वापापशीर्यते/असंदेशात्तुरामस्यतपसश्चानुपालनात्/नत्वांकुर्मिदशग्रीवभस्मभस्मार्हतेजसा/नापहर्तुमहंशक्यातस्यरामस्यधीमतः/विधिस्तववधार्थायविहितोनात्रसंशयः/शूरेणधनदभ्राताबलैःसमुदितेनच/अपोह्यरामंकस्माद्धिदारचाउर्यंत्वयाकृतम्/सीतायावचनंश्रुत्वारावणोराक्षसाधिपः/विवृत्यनयनेक्रूरेजानकीमन्ववैक्षत/नीलजीमूतसंकाशोमहाभुजशिरोधरः/सिंहसत्त्वगतिःश्रीमान्दीप्तजिह्वोग्रलोचनः/चलाग्रमकुटःप्रांशुश्चित्रमाल्यानुलेपनः/रक्तमाल्याम्बरधरस्तप्ताङ्गदविभूषणः/श्रोणीसूत्रेणमहतामेककेनसुसंवृतः/अमृतोत्पादनद्धेनभुजंगेनेवमन्दरः/तरुणादित्यवर्णाभ्यांकुण्डलाभ्यांविभूषितः/रक्तपल्लवपुष्पाभ्यामशोकाभ्यामिवाचलः/अवेक्षमाणोवैदेहींकोपसंरक्तलोचनः/उवाचरावणःसीतांभुजंगइवनिःश्वसन्/अनयेनाभिसंपन्नमर्थहीनमनुव्रते/नाशयाम्यहमद्यत्वांसूर्यःसंध्यामिवौजसा/इत्युक्त्वामैथिलींराजारावणःशत्रुरावणः/संदिदेशततःसर्वाराक्षसीर्घोरदर्शनाः/एकाक्षीमेककर्णांचकर्णप्रावरणांतथा/गोकर्णींहस्तिकर्णींचलम्बकर्णीमकर्णिकाम्/हस्तिपद्यश्वपद्यौचगोपदींपादचूलिकाम्/एकाक्षीमेकपादींचपृथुपादीमपादिकाम्/अतिमात्रशिरोग्रीवामतिमात्रकुचोदरीम्/अतिमात्रास्यनेत्रांचदीर्घजिह्वामजिह्विकाम्/अनासिकांसिंहमुखींगोमुखींसूकरीमुखीम्/यथामद्वशगासीताक्षिप्रंभवतिजानकी/तथाकुरुतराक्षस्यःसर्वाःक्षिप्रंसमेत्यच/प्रतिलोमानुलोमैश्चसामदानादिभेदनैः/आवर्तयतवैदेहींदण्डस्योद्यमनेनच/इतिप्रतिसमादिश्यराक्षसेन्द्रःपुनःपुनः/काममन्युपरीतात्माजानकींपर्यतर्जयत्/उपगम्यततःक्षिप्रंराक्षसीधान्यमालिनी/परिष्वज्यदशग्रीवमिदंवचनमब्रवीत्/मयाक्रीडमहाराजसीतयाकिंतवानया/अकामांकामयानस्यशरीरमुपतप्यते/इच्छन्तींकामयानस्यप्रीतिर्भवतिशोभना/एवमुक्तस्तुराक्षस्यासमुत्क्षिप्तस्ततोबली/ज्वलद्भास्करवर्णाभंप्रविवेशनिवेशनम्/देवगन्धर्वकन्याश्चनागकन्याश्चतास्ततः/परिवार्यदशग्रीवंविविशुस्तद्गृहोत्तमम्/समैथिलींधर्मपरामवस्थितां॑प्रवेपमानांपरिभर्त्स्यरावणः/विहायसीतांमदनेनमोहितः॑स्वमेववेश्मप्रविवेशभास्वरम्/इत्युक्त्वामैथिलींराजारावणःशत्रुरावणः/संदिश्यचततःसर्वाराक्षसीर्निर्जगामह/निष्क्रान्तेराक्षसेन्द्रेतुपुनरन्तःपुरंगते/राक्षस्योभीमरूपास्ताःसीतांसमभिदुद्रुवुः/ततःसीतामुपागम्यराक्षस्यःक्रोधमूर्छिताः/परंपरुषयावाचावैदेहीमिदमब्रुवन्/पौलस्त्यस्यवरिष्ठस्यरावणस्यमहात्मनः/दशग्रीवस्यभार्यात्वंसीतेनबहुमन्यसे/ततस्त्वेकजटानामराक्षसीवाक्यमब्रवीत्/आमन्त्र्यक्रोधताम्राक्षीसीतांकरतलोदरीम्/प्रजापतीनांषण्णांतुचतुर्थोयःप्रजापतिः/मानसोब्रह्मणःपुत्रःपुलस्त्यइतिविश्रुतः/पुलस्त्यस्यतुतेजस्वीमहर्षिर्मानसःसुतः/नाम्नासविश्रवानामप्रजापतिसमप्रभः/तस्यपुत्रोविशालाक्षिरावणःशत्रुरावणः/तस्यत्वंराक्षसेन्द्रस्यभार्याभवितुमर्हसि/मयोक्तंचारुसर्वाङ्गिवाक्यंकिंनानुमन्यसे/ततोहरिजटानामराक्षसीवाक्यमब्रवीत्/विवृत्यनयनेकोपान्मार्जारसदृशेक्षणा/येनदेवास्त्रयस्त्रिंशद्देवराजश्चनिर्जितः/तस्यत्वंराक्षसेन्द्रस्यभार्याभवितुमर्हसि/वीर्योत्सिक्तस्यशूरस्यसंग्रामेष्वनिवर्तिनः/बलिनोवीर्ययुक्तस्याभार्यात्वंकिंनलप्स्यसे/प्रियांबहुमतांभार्यांत्यक्त्वाराजामहाबलः/सर्वासांचमहाभागांत्वामुपैष्यतिरावणः/समृद्धंस्त्रीसहस्रेणनानारत्नोपशोभितम्/अन्तःपुरंसमुत्सृज्यत्वामुपैष्यतिरावणः/असकृद्देवतायुद्धेनागगन्धर्वदानवाः/निर्जिताःसमरेयेनसतेपार्श्वमुपागतः/तस्यसर्वसमृद्धस्यारावणस्यमहात्मनः/किमर्थंराक्षसेन्द्रस्यभार्यात्वंनेच्छसेऽधमे/यस्यसूर्योनतपतिभीतोयस्यचमारुतः/नवातिस्मायतापाङ्गेकिंत्वंतस्यनतिष्ठसि/पुष्पवृष्टिंचतरवोमुमुचुर्यस्यवैभयात्/शैलाश्चसुभ्रुपानीयंजलदाश्चयदेच्छति/तस्यनैरृतराजस्यराजराजस्यभामिनि/किंत्वंनकुरुषेबुद्धिंभार्यार्थेरावणस्यहि/साधुतेतत्त्वतोदेविकथितंसाधुभामिनि/गृहाणसुस्मितेवाक्यमन्यथानभविष्यसि/ततःसीतामुपागम्यराक्षस्योविकृताननाः/परुषंपरुषानार्यऊचुस्तावाक्यमप्रियम्/किंत्वमन्तःपुरेसीतेसर्वभूतमनोहरे/महार्हशयनोपेतेनवासमनुमन्यसे/मानुषीमानुषस्यैवभार्यात्वंबहुमन्यसे/प्रत्याहरमनोरामान्नत्वंजातुभविष्यसि/मानुषीमानुषंतंतुराममिच्छसिशोभने/राज्याद्भ्रष्टमसिद्धार्थंविक्लवंतमनिन्दिते/राक्षसीनांवचःश्रुत्वासीतापद्मनिभेक्षणा/नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदंवचनमब्रवीत्/यदिदंलोकविद्विष्टमुदाहरथसंगताः/नैतन्मनसिवाक्यंमेकिल्बिषंप्रतितिष्ठति/नमानुषीराक्षसस्यभार्याभवितुमर्हति/कामंखादतमांसर्वानकरिष्यामिवोवचः/दीनोवाराज्यहीनोवायोमेभर्तासमेगुरुः/सीतायावचनंश्रुत्वाराक्षस्यःक्रोधमूर्छिताः/भर्त्सयन्तिस्मपरुषैर्वाक्यैरावणचोदिताः/अवलीनःसनिर्वाक्योहनुमाञ्शिंशपाद्रुमे/सीतांसंतर्जयन्तीस्ताराक्षसीरशृणोत्कपिः/तामभिक्रम्यसंरब्धावेपमानांसमन्ततः/भृशंसंलिलिहुर्दीप्तान्प्रलम्बदशनच्छदान्/ऊचुश्चपरमक्रुद्धाःप्रगृह्याशुपरश्वधान्/नेयमर्हतिभर्तारंरावणंराक्षसाधिपम्/साभर्त्स्यमानाभीमाभीराक्षसीभिर्वरानना/साबाष्पमपमार्जन्तीशिंशपांतामुपागमत्/ततस्तांशिंशपांसीताराक्षसीभिःसमावृता/अभिगम्यविशालाक्षीतस्थौशोकपरिप्लुता/तांकृशांदीनवदनांमलिनाम्बरधारिणीम्/भर्त्सयांचक्रिरेभीमाराक्षस्यस्ताःसमन्ततः/ततस्तांविनतानामराक्षसीभीमदर्शना/अब्रवीत्कुपिताकाराकरालानिर्णतोदरी/सीतेपर्याप्तमेतावद्भर्तृस्नेहोनिदर्शितः/सर्वत्रातिकृतंभद्रेव्यसनायोपकल्पते/परितुष्टास्मिभद्रंतेमानुषस्तेकृतोविधिः/ममापितुवचःपथ्यंब्रुवन्त्याःकुरुमैथिलि/रावणंभजभर्तारंभर्तारंसर्वरक्षसाम्/विक्रान्तंरूपवन्तंचसुरेशमिववासवम्/दक्षिणंत्यागशीलंचसर्वस्यप्रियवादिनम्/मानुषंकृपणंरामंत्यक्त्वारावणमाश्रय/दिव्याङ्गरागावैदेहिदिव्याभरणभूषिता/अद्यप्रभृतिसर्वेषांलोकानामीश्वरीभव/अग्नेःस्वाहायथादेवीशचीवेन्द्रस्यशोभने/किंतेरामेणवैदेहिकृपणेनगतायुषा/एतदुक्तंचमेवाक्यंयदित्वंनकरिष्यसि/अस्मिन्मुहूर्तेसर्वास्त्वांभक्षयिष्यामहेवयम्/अन्यातुविकटानामलम्बमानपयोधरा/अब्रवीत्कुपितासीतांमुष्टिमुद्यम्यगर्जती/बहून्यप्रतिरूपाणिवचनानिसुदुर्मते/अनुक्रोशान्मृदुत्वाच्चसोढानितवमैथिलि/नचनःकुरुषेवाक्यंहितंकालपुरस्कृतम्/आनीतासिसमुद्रस्यपारमन्यैर्दुरासदम्/रावणान्तःपुरंघोरंप्रविष्टाचासिमैथिलि/रावणस्यगृहेरुधाअस्माभिस्तुसुरक्षिता/नत्वांशक्तःपरित्रातुमपिसाक्षात्पुरंदरः/कुरुष्वहितवादिन्यावचनंमममैथिलि/अलमश्रुप्रपातेनत्यजशोकमनर्थकम्/भजप्रीतिंप्रहर्षंचत्यजैतांनित्यदैन्यताम्/सीतेराक्षसराजेनसहक्रीडयथासुखम्/जानासिहियथाभीरुस्त्रीणांयौवनमध्रुवम्/यावन्नतेव्यतिक्रामेत्तावत्सुखमवाप्नुहि/उद्यानानिचरम्याणिपर्वतोपवनानिच/सहराक्षसराजेनचरत्वंमदिरेक्षणे/स्त्रीसहस्राणितेसप्तवशेस्थास्यन्तिसुन्दरि/रावणंभजभर्तारंभर्तारंसर्वरक्षसाम्/उत्पाट्यवातेहृदयंभक्षयिष्यामिमैथिलि/यदिमेव्याहृतंवाक्यंनयथावत्करिष्यसि/ततश्चण्डोदरीनामराक्षसीक्रूरदर्शना/भ्रामयन्तीमहच्छूलमिदंवचनमब्रवीत्/इमांहरिणलोकाक्षींत्रासोत्कम्पपयोधराम्/रावणेनहृतांदृष्ट्वादौर्हृदोमेमहानभूत्/यकृत्प्लीहमथोत्पीडंहृदयंचसबन्धनम्/अन्त्राण्यपितथाशीर्षंखादेयमितिमेमतिः/ततस्तुप्रघसानामराक्षसीवाक्यमब्रवीत्/कण्ठमस्यानृशंसायाःपीडयामःकिमास्यते/निवेद्यतांततोराज्ञेमानुषीसामृतेतिह/नात्रकश्चनसंदेहःखादतेतिसवक्ष्यति/ततस्त्वजामुखीनामराक्षसीवाक्यमब्रवीत्/विशस्येमांततःसर्वान्समान्कुरुतपीलुकान्/विभजामततःसर्वाविवादोमेनरोचते/पेयमानीयतांक्षिप्रंमाल्यंचविविधंबहु/ततःशूर्पणखानामराक्षसीवाक्यमब्रवीत्/अजामुखायदुक्तंहितदेवममरोचते/सुराचानीयतांक्षिप्रंसर्वशोकविनाशिनी/मानुषंमांसमासाद्यनृत्यामोऽथनिकुम्भिलाम्/एवंसंभर्त्स्यमानासासीतासुरसुतोपमा/राक्षसीभिःसुघोराभिर्धैर्यमुत्सृज्यरोदिति/तथातासांवदन्तीनांपरुषंदारुणंबहु/राक्षसीनामसौम्यानांरुरोदजनकात्मजा/एवमुक्तातुवैदेहीराक्षसीभिर्मनस्विनी/उवाचपरमत्रस्ताबाष्पगद्गदयागिरा/नमानुषीराक्षसस्यभार्याभवितुमर्हति/कामंखादतमांसर्वानकरिष्यामिवोवचः/साराक्षसीमध्यगतासीतासुरसुतोपमा/नशर्मलेभेदुःखार्तारावणेनचतर्जिता/वेपतेस्माधिकंसीताविशन्तीवाङ्गमात्मनः/वनेयूथपरिभ्रष्टामृगीकोकैरिवार्दिता/सात्वशोकस्यविपुलांशाखामालम्ब्यपुष्पिताम्/चिन्तयामासशोकेनभर्तारंभग्नमानसा/सास्नापयन्तीविपुलौस्तनौनेत्रजलस्रवैः/चिन्तयन्तीनशोकस्यतदान्तमधिगच्छति/सावेपमानापतिताप्रवातेकदलीयथा/राक्षसीनांभयत्रस्ताविवर्णवदनाभवत्/तस्यासादीर्घविपुलावेपन्त्याःसीतयातदा/ददृशेकम्पिनीवेणीव्यालीवपरिसर्पती/सानिःश्वसन्तीदुःखार्ताशोकोपहतचेतना/आर्ताव्यसृजदश्रूणिमैथिलीविललापह/हारामेतिचदुःखार्तापुनर्हालक्ष्मणेतिच/हाश्वश्रुममकौसल्येहासुमित्रेतिभाविनि/लोकप्रवादःसत्योऽयंपण्डितैःसमुदाहृतः/अकालेदुर्लभोमृत्युःस्त्रियावापुरुषस्यवा/यत्राहमाभिःक्रूराभीराक्षसीभिरिहार्दिता/जीवामिहीनारामेणमुहूर्तमपिदुःखिता/एषाल्पपुण्याकृपणाविनशिष्याम्यनाथवत्/समुद्रमध्येनौपूर्णावायुवेगैरिवाहता/भर्तारंतमपश्यन्तीराक्षसीवशमागता/सीदामिखलुशोकेनकूलंतोयहतंयथा/तंपद्मदलपत्राक्षंसिंहविक्रान्तगामिनम्/धन्याःपश्यन्तिमेनाथंकृतज्ञंप्रियवादिनम्/सर्वथातेनहीनायारामेणविदितात्मना/तीष्क्णंविषमिवास्वाद्यदुर्लभंममजीवितम्/कीदृशंतुमयापापंपुरादेहान्तरेकृतम्/येनेदंप्राप्यतेदुःखंमयाघोरंसुदारुणम्/जीवितंत्यक्तुमिच्छामिशोकेनमहतावृता/राक्षसीभिश्चरक्षन्त्यारामोनासाद्यतेमया/धिगस्तुखलुमानुष्यंधिगस्तुपरवश्यताम्/नशक्यंयत्परित्यक्तुमात्मच्छन्देनजीवितम्/प्रसक्ताश्रुमुखीत्येवंब्रुवन्तीजनकात्मजा/अधोमुखमुखीबालाविलप्तुमुपचक्रमे/उन्मत्तेवप्रमत्तेवभ्रान्तचित्तेवशोचती/उपावृत्ताकिशोरीवविवेष्टन्तीमहीतले/राघवस्याप्रमत्तस्यरक्षसाकामरूपिणा/रावणेनप्रमथ्याहमानीताक्रोशतीबलात्/राक्षसीवशमापन्नाभर्त्यमानासुदारुणम्/चिन्तयन्तीसुदुःखार्तानाहंजीवितुमुत्सहे/नहिमेजीवितेनार्थोनैवार्थैर्नचभूषणैः/वसन्त्याराक्षसीमध्येविनारामंमहारथम्/धिङ्मामनार्यामसतींयाहंतेनविनाकृता/मुहूर्तमपिरक्षामिजीवितंपापजीविता/काचमेजीवितेश्रद्धासुखेवातंप्रियंविना/भर्तारंसागरान्तायावसुधायाःप्रियंवदम्/भिद्यतांभक्ष्यतांवापिशरीरंविसृजाम्यहम्/नचाप्यहंचिरंदुःखंसहेयंप्रियवर्जिता/चरणेनापिसव्येननस्पृशेयंनिशाचरम्/रावणंकिंपुनरहंकामयेयंविगर्हितम्/प्रत्याख्यातंनजानातिनात्मानंनात्मनःकुलम्/योनृशंसस्वभावेनमांप्रार्थयितुमिच्छति/छिन्नाभिन्नाविभक्तावादीप्तेवाग्नौप्रदीपिता/रावणंनोपतिष्ठेयंकिंप्रलापेनवश्चिरम्/ख्यातःप्राज्ञःकृतज्ञश्चसानुक्रोशश्चराघवः/सद्वृत्तोनिरनुक्रोशःशङ्केमद्भाग्यसंक्षयात्/राक्षसानांजनस्थानेसहस्राणिचतुर्दश/येनैकेननिरस्तानिसमांकिंनाभिपद्यते/निरुद्धारावणेनाहमल्पवीर्येणरक्षसा/समर्थःखलुमेभर्तारावणंहन्तुमाहवे/विराधोदण्डकारण्येयेनराक्षसपुंगवः/रणेरामेणनिहतःसमांकिंनाभिपद्यते/कामंमध्येसमुद्रस्यलङ्केयंदुष्प्रधर्षणा/नतुराघवबाणानांगतिरोधीहविद्यते/किंनुतत्कारणंयेनरामोदृढपराक्रमः/रक्षसापहृतांभार्यामिष्टांनाभ्यवपद्यते/इहस्थांमांनजानीतेशङ्केलक्ष्मणपूर्वजः/जानन्नपिहितेजस्वीधर्षणांमर्षयिष्यति/हृतेतियोऽधिगत्वामांराघवायनिवेदयेत्/गृध्रराजोऽपिसरणेरावणेननिपातितः/कृतंकर्ममहत्तेनमांतदाभ्यवपद्यता/तिष्ठतारावणद्वन्द्वेवृद्धेनापिजटायुषा/यदिमामिहजानीयाद्वर्तमानांसराघवः/अद्यबाणैरभिक्रुद्धःकुर्याल्लोकमराक्षसं/विधमेच्चपुरींलङ्कांशोषयेच्चमहोदधिम्/रावणस्यचनीचस्यकीर्तिंनामचनाशयेत्/ततोनिहतनथानांराक्षसीनांगृहेगृहे/यथाहमेवंरुदतीतथाभूयोनसंशयः/अन्विष्यरक्षसांलङ्कांकुर्याद्रामःसलक्ष्मणः/नहिताभ्यांरिपुर्दृष्टोमुहूतमपिजीवति/चिताधूमाकुलपथागृध्रमण्डलसंकुला/अचिरेणतुलङ्केयंश्मशानसदृशीभवेत्/अचिरेणैवकालेनप्राप्स्याम्येवमनोरथम्/दुष्प्रस्थानोऽयमाख्यातिसर्वेषांवोविपर्ययः/यादृशानितुदृश्यन्तेलङ्कायामशुभानितु/अचिरेणैवकालेनभविष्यतिहतप्रभा/नूनंलङ्काहतेपापेरावणेराक्षसाधिपे/शोषंयास्यतिदुर्धर्षाप्रमदाविधवायथा/पुष्योत्सवसमृद्धाचनष्टभर्त्रीसराक्षसा/भविष्यतिपुरीलङ्कानष्टभर्त्रीयथाङ्गना/नूनंराक्षसकन्यानांरुदन्तीनांगृहेगृहे/श्रोष्यामिनचिरादेवदुःखार्तानामिहध्वनिम्/सान्धकाराहतद्योताहतराक्षसपुंगवा/भविष्यतिपुरीलङ्कानिर्दग्धारामसायकैः/यदिनामसशूरोमांरामोरक्तान्तलोचनः/जानीयाद्वर्तमानांहिरावणस्यनिवेशने/अनेनतुनृशंसेनरावणेनाधमेनमे/समयोयस्तुनिर्दिष्टस्तस्यकालोऽयमागतः/अकार्यंयेनजानन्तिनैरृताःपापकारिणः/अधर्मात्तुमहोत्पातोभविष्यतिहिसाम्प्रतम्/नैतेधर्मंविजानन्तिराक्षसाःपिशिताशनाः/ध्रुवंमांप्रातराशार्थेराक्षसःकल्पयिष्यति/साहंकथंकरिष्यामितंविनाप्रियदर्शनम्/रामंरक्तान्तनयनमपश्यन्तीसुदुःखिता/यदिकश्चित्प्रदातामेविषस्याद्यभवेदिह/क्षिप्रंवैवस्वतंदेवंपश्येयंपतिनाविना/नाजानाज्जीवतींरामःसमांलक्ष्मणपूर्वजः/जानन्तौतौनकुर्यातांनोर्व्यांहिमममार्गणम्/नूनंममैवशोकेनसवीरोलक्ष्मणाग्रजः/देवलोकमितोयातस्त्यक्त्वादेहंमहीतले/धन्यादेवाःसगन्धर्वाःसिद्धाश्चपरमर्षयः/ममपश्यन्तियेनाथंरामंराजीवलोचनम्/अथवानहितस्यार्थेधर्मकामस्यधीमतः/मयारामस्यराजर्षेर्भार्ययापरमात्मनः/दृश्यमानेभवेत्प्रीतःसौहृदंनास्त्यपश्यतः/नाशयन्तिकृतघ्रास्तुनरामोनाशयिष्यति/किंनुमेनगुणाःकेचित्किंवाभाग्यक्षयोहिमे/याहंसीतावरार्हेणहीनारामेणभामिनी/श्रेयोमेजीवितान्मर्तुंविहीनायामहात्मना/रामादक्लिष्टचारित्राच्छूराच्छत्रुनिबर्हणात्/अथवान्यस्तशस्त्रौतौवनेमूलफलाशनौ/भ्रातरौहिनरश्रेष्ठौचरन्तौवनगोचरौ/अथवाराक्षसेन्द्रेणरावणेनदुरात्मना/छद्मनाघातितौशूरौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/साहमेवंगतेकालेमर्तुमिच्छामिसर्वथा/नचमेविहितोमृत्युरस्मिन्दुःखेऽपिवर्तति/धन्याःखलुमहात्मानोमुनयःसत्यसंमताः/जितात्मानोमहाभागायेषांनस्तःप्रियाप्रिये/प्रियान्नसंभवेद्दुःखमप्रियादधिकंभयम्/ताभ्यांहियेवियुज्यन्तेनमस्तेषांमहात्मनाम्/साहंत्यक्ताप्रियेणेहरामेणविदितात्मना/प्राणांस्त्यक्ष्यामिपापस्यरावणस्यगतावशम्/इत्युक्ताःसीतयाघोरंराक्षस्यःक्रोधमूर्छिताः/काश्चिज्जग्मुस्तदाख्यातुंरावणस्यतरस्विनः/ततःसीतामुपागम्यराक्षस्योघोरदर्शनाः/पुनःपरुषमेकार्थमनर्थार्थमथाब्रुवन्/हन्तेदानींतवानार्येसीतेपापविनिश्चये/राक्षस्योभक्षयिष्यन्तिमांसमेतद्यथासुखम्/सीतांताभिरनार्याभिर्दृष्ट्वासंतर्जितांतदा/राक्षसीत्रिजटावृद्धाशयानावाक्यमब्रवीत्/आत्मानंखादतानार्यानसीतांभक्षयिष्यथ/जनकस्यसुतामिष्टांस्नुषांदशरथस्यच/स्वप्नोह्यद्यमयादृष्टोदारुणोरोमहर्षणः/राक्षसानामभावायभर्तुरस्याभवायच/एवमुक्तास्त्रिजटयाराक्षस्यःक्रोधमूर्छिताः/सर्वाएवाब्रुवन्भीतास्त्रिजटांतामिदंवचः/कथयस्वत्वयादृष्टःस्वप्नेऽयंकीदृशोनिशि/तासांश्रुत्वातुवचनंराक्षसीनांमुखोद्गतम्/उवाचवचनंकालेत्रिजटास्वप्नसंश्रितम्/गजदन्तमयींदिव्यांशिबिकामन्तरिक्षगाम्/युक्तांवाजिसहस्रेणस्वयमास्थायराघवः/स्वप्नेचाद्यमयादृष्टासीताशुक्लाम्बरावृता/सागरेणपरिक्षिप्तंश्वेतपर्वतमास्थिता/रामेणसंगतासीताभास्करेणप्रभायथा/राघवश्चमयादृष्टश्चतुर्दन्तंमहागजम्/आरूढःशैलसंकाशंचचारसहलक्ष्मणः/ततस्तौनरशार्दूलौदीप्यमानौस्वतेजसा/शुक्लमाल्याम्बरधरौजानकींपर्युपस्थितौ/ततस्तस्यनगस्याग्रेआकाशस्थस्यदन्तिनः/भर्त्रापरिगृहीतस्यजानकीस्कन्धमाश्रिता/भर्तुरङ्कात्समुत्पत्यततःकमललोचना/चन्द्रसूर्यौमयादृष्टापाणिभ्यांपरिमार्जती/ततस्ताभ्यांकुमाराभ्यामास्थितःसगजोत्तमः/सीतयाचविशालाक्ष्यालङ्कायाउपरिस्थितः/पाण्डुरर्षभयुक्तेनरथेनाष्टयुजास्वयम्/शुक्लमाल्याम्बरधरोलक्ष्मणेनसमागतः/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रासीतयासहभार्यया/विमानात्पुष्पकादद्यरावणःपतितोभुवि/कृष्यपाणःस्त्रियादृष्टोमुण्डःकृष्णाम्बरःपुनः/रथेनखरयुक्तेनरक्तमाल्यानुलेपनः/प्रयातोदक्षिणामाशांप्रविष्टःकर्दमंह्रदम्/कण्ठेबद्ध्वादशग्रीवंप्रमदारक्तवासिनी/कालीकर्दमलिप्ताङ्गीदिशंयाम्यांप्रकर्षति/वराहेणदशग्रीवःशिंशुमारेणचेन्द्रजित्/उष्ट्रेणकुम्भकर्णश्चप्रयातोदक्षिणांदिशम्/समाजश्चमहान्वृत्तोगीतवादित्रनिःस्वनः/पिबतांरक्तमाल्यानांरक्षसांरक्तवाससाम्/लङ्काचेयंपुरीरम्यासवाजिरथसंकुला/सागरेपतितादृष्टाभग्नगोपुरतोरणा/पीत्वतैलंप्रनृत्ताश्चप्रहसन्त्योमहास्वनाः/लङ्कायांभस्मरूक्षायांसर्वाराक्षसयोषितः/कुम्भकर्णादयश्चेमेसर्वेराक्षसपुंगवाः/रक्तंनिवसनंगृह्यप्रविष्टागोमयह्रदे/अपगच्छतनश्यध्वंसीतामाप्नोतिराघवः/घातयेत्परमामर्षीसर्वैःसार्धंहिराक्षसैः/प्रियांबहुमतांभार्यांवनवासमनुव्रताम्/भर्त्सितांतर्जितांवापिनानुमंस्यतिराघवः/तदलंक्रूरवाक्यैर्वःसान्त्वमेवाभिधीयताम्/अभियाचामवैदेहीमेतद्धिममरोचते/यस्याह्येवंविधःस्वप्नोदुःखितायाःप्रदृश्यते/सादुःखैर्बहुभिर्मुक्ताप्रियंप्राप्नोत्यनुत्तमम्/भर्त्सितामपियाचध्वंराक्षस्यःकिंविवक्षया/राघवाद्धिभयंघोरंराक्षसानामुपस्थितम्/प्रणिपातप्रसन्नाहिमैथिलीजनकात्मजा/अलमेषापरित्रातुंराक्षस्योमहतोभयात्/अपिचास्याविशालाक्ष्यानकिंचिदुपलक्षये/विरुद्धमपिचाङ्गेषुसुसूक्ष्ममपिलक्ष्मणम्/छायावैगुण्यमात्रंतुशङ्केदुःखमुपस्थितम्/अदुःखार्हामिमांदेवींवैहायसमुपस्थिताम्/अर्थसिद्धिंतुवैदेह्याःपश्याम्यहमुपस्थिताम्/राक्षसेन्द्रविनाशंचविजयंराघवस्यच/निमित्तभूतमेतत्तुश्रोतुमस्यामहत्प्रियम्/दृश्यतेचस्फुरच्चक्षुःपद्मपत्रमिवायतम्/ईषच्चहृषितोवास्यादक्षिणायाह्यदक्षिणः/अकस्मादेववैदेह्याबाहुरेकःप्रकम्पते/करेणुहस्तप्रतिमःसव्यश्चोरुरनुत्तमः/वेपन्सूचयतीवास्याराघवंपुरतःस्थितम्/पक्षीचशाखानिलयंप्रविष्टः॑पुनःपुनश्चोत्तमसान्त्ववादी/सुखागतांवाचमुदीरयाणः॑पुनःपुनश्चोदयतीवहृष्टः/साराक्षसेन्द्रस्यवचोनिशम्य॑तद्रावणस्याप्रियमप्रियार्ता/सीतावितत्रासयथावनान्ते॑सिंहाभिपन्नागजराजकन्या/साराक्षसीमध्यगताचभीरुर्॑वाग्भिर्भृशंरावणतर्जिताच/कान्तारमध्येविजनेविसृष्टा॑बालेवकन्याविललापसीता/सत्यंबतेदंप्रवदन्तिलोके॑नाकालमृत्युर्भवतीतिसन्तः/यत्राहमेवंपरिभर्त्स्यमाना॑जीवामिकिंचित्क्षणमप्यपुण्या/सुखाद्विहीनंबहुदुःखपूर्णम्॑इदंतुनूनंहृदयंस्थिरंमे/विदीर्यतेयन्नसहस्रधाद्य॑वज्राहतंशृङ्गमिवाचलस्य/नैवास्तिनूनंममदोषमत्र॑वध्याहमस्याप्रियदर्शनस्य/भावंनचास्याहमनुप्रदातुम्॑अलंद्विजोमन्त्रमिवाद्विजाय/नूनंममाङ्गान्यचिरादनार्यः॑शस्त्रैःशितैश्छेत्स्यतिराक्षसेन्द्रः/तस्मिन्ननागच्छतिलोकनाथे॑गर्भस्थजन्तोरिवशल्यकृन्तः/दुःखंबतेदंममदुःखिताया॑मासौचिरायाभिगमिष्यतोद्वौ/बद्धस्यवध्यस्ययथानिशान्ते॑राजापराधादिवतस्करस्य/हारामहालक्ष्मणहासुमित्रे॑हाराममातःसहमेजनन्या/एषाविपद्याम्यहमल्पभाग्या॑महार्णवेनौरिवमूढवाता/तरस्विनौधारयतामृगस्य॑सत्त्वेनरूपंमनुजेन्द्रपुत्रौ/नूनंविशस्तौममकारणात्तौ॑सिंहर्षभौद्वाविववैद्युतेन/नूनंसकालोमृगरूपधारी॑मामल्पभाग्यांलुलुभेतदानीम्/यत्रार्यपुत्रंविससर्जमूढा॑रामानुजंलक्ष्मणपूर्वकंच/हारामसत्यव्रतदीर्घवाहो॑हापूर्णचन्द्रप्रतिमानवक्त्र/हाजीवलोकस्यहितःप्रियश्च॑वध्यांनमांवेत्सिहिराक्षसानाम्/अनन्यदेवत्वमियंक्षमाच॑भूमौचशय्यानियमश्चधर्मे/पतिव्रतात्वंविफलंममेदं॑कृतंकृतघ्नेष्विवमानुषाणाम्/मोघोहिधर्मश्चरितोममायं॑तथैकपत्नीत्वमिदंनिरर्थम्/यात्वांनपश्यामिकृशाविवर्णा॑हीनात्वयासंगमनेनिराशा/पितुर्निर्देशंनियमेनकृत्वा॑वनान्निवृत्तश्चरितव्रतश्च/स्त्रीभिस्तुमन्येविपुलेक्षणाभिः॑संरंस्यसेवीतभयःकृतार्थः/अहंतुरामत्वयिजातकामा॑चिरंविनाशायनिबद्धभावा/मोघंचरित्वाथतपोव्रतंच॑त्यक्ष्यामिधिग्जीवितमल्पभाग्या/साजीवितंक्षिप्रमहंत्यजेयं॑विषेणशस्त्रेणशितेनवापि/विषस्यदातानतुमेऽस्तिकश्चिच्॑छस्त्रस्यवावेश्मनिराक्षसस्य/शोकाभितप्ताबहुधाविचिन्त्य॑सीताथवेण्युद्ग्रथनंगृहीत्वा/उद्बध्यवेण्युद्ग्रथनेनशीघ्रम्॑अहंगमिष्यामियमस्यमूलम्/इतीवसीताबहुधाविलप्य॑सर्वात्मनाराममनुस्मरन्ती/प्रवेपमानापरिशुष्कवक्त्रा॑नगोत्तमंपुष्पितमाससाद/उपस्थितासामृदुर्सर्वगात्री॑शाखांगृहीत्वाथनगस्यतस्य/तस्यास्तुरामंप्रविचिन्तयन्त्या॑रामानुजंस्वंचकुलंशुभाङ्ग्याः/शोकानिमित्तानितदाबहूनि॑धैर्यार्जितानिप्रवराणिलोके/प्रादुर्निमित्तानितदाबभूवुः॑पुरापिसिद्धान्युपलक्षितानि/तथागतांतांव्यथितामनिन्दितां॑व्यपेतहर्षांपरिदीनमानसाम्/शुभांनिमित्तानिशुभानिभेजिरे॑नरंश्रियाजुष्टमिवोपजीविनः/तस्याःशुभंवाममरालपक्ष्म॑राजीवृतंकृष्णविशालशुक्लम्/प्रास्पन्दतैकंनयनंसुकेश्या॑मीनाहतंपद्ममिवाभिताम्रम्/भुजश्चचार्वञ्चितपीनवृत्तः॑परार्ध्यकालागुरुचन्दनार्हः/अनुत्तमेनाध्युषितःप्रियेण॑चिरेणवामःसमवेपताशु/गजेन्द्रहस्तप्रतिमश्चपीनस्॑तयोर्द्वयोःसंहतयोःसुजातः/प्रस्पन्दमानःपुनरूरुरस्या॑रामंपुरस्तात्स्थितमाचचक्षे/शुभंपुनर्हेमसमानवर्णम्॑ईषद्रजोध्वस्तमिवामलाक्ष्याः/वासःस्थितायाःशिखराग्रदन्त्याः॑किंचित्परिस्रंसतचारुगात्र्याः/एतैर्निमित्तैरपरैश्चसुभ्रूः॑संबोधिताप्रागपिसाधुसिद्धैः/वातातपक्लान्तमिवप्रनष्टं॑वर्षेणबीजंप्रतिसंजहर्ष/तस्याःपुनर्बिम्बफलोपमौष्ठं॑स्वक्षिभ्रुकेशान्तमरालपक्ष्म/वक्त्रंबभासेसितशुक्लदंष्ट्रं॑राहोर्मुखाच्चन्द्रइवप्रमुक्तः/सावीतशोकाव्यपनीततन्द्री॑शान्तज्वराहर्षविबुद्धसत्त्वा/अशोभतार्यावदनेनशुक्ले॑शीतान्शुनारात्रिरिवोदितेन/हनुमानपिविक्रान्तःसर्वंशुश्रावतत्त्वतः/सीतायास्त्रिजटायाश्चराक्षसीनांचतर्जनम्/अवेक्षमाणस्तांदेवींदेवतामिवनन्दने/ततोबहुविधांचिन्तांचिन्तयामासवानरः/यांकपीनांसहस्राणिसुबहून्ययुतानिच/दिक्षुसर्वासुमार्गन्तेसेयमासादितामया/चारेणतुसुयुक्तेनशत्रोःशक्तिमवेक्षिता/गूढेनचरतातावदवेक्षितमिदंमया/राक्षसानांविशेषश्चपुरीचेयमवेक्षिता/राक्षसाधिपतेरस्यप्रभावोरावणस्यच/युक्तंतस्याप्रमेयस्यसर्वसत्त्वदयावतः/समाश्वासयितुंभार्यांपतिदर्शनकाङ्क्षिणीम्/अहमाश्वासयाम्येनांपूर्णचन्द्रनिभाननाम्/अदृष्टदुःखांदुःखस्यनह्यन्तमधिगच्छतीम्/यदिह्यहमिमांदेवींशोकोपहतचेतनाम्/अनाश्वास्यगमिष्यामिदोषवद्गमनंभवेत्/गतेहिमयितत्रेयंराजपुत्रीयशस्विनी/परित्राणमविन्दन्तीजानकीजीवितंत्यजेत्/मयाचसमहाबाहुःपूर्णचन्द्रनिभाननः/समाश्वासयितुंन्याय्यःसीतादर्शनलालसः/निशाचरीणांप्रत्यक्षमक्षमंचाभिभाषणम्/कथंनुखलुकर्तव्यमिदंकृच्छ्रगतोह्यहम्/अनेनरात्रिशेषेणयदिनाश्वास्यतेमया/सर्वथानास्तिसंदेहःपरित्यक्ष्यतिजीवितम्/रामश्चयदिपृच्छेन्मांकिंमांसीताब्रवीद्वचः/किमहंतंप्रतिब्रूयामसंभाष्यसुमध्यमाम्/सीतासंदेशरहितंमामितस्त्वरयागतम्/निर्दहेदपिकाकुत्स्थःक्रुद्धस्तीव्रेणचक्षुषा/यदिचेद्योजयिष्यामिभर्तारंरामकारणात्/व्यर्थमागमनंतस्यससैन्यस्यभविष्यति/अन्तरंत्वहमासाद्यराक्षसीनामिहस्थितः/शनैराश्वासयिष्यामिसंतापबहुलामिमाम्/अहंह्यतितनुश्चैववनरश्चविशेषतः/वाचंचोदाहरिष्यामिमानुषीमिहसंस्कृताम्/यदिवाचंप्रदास्यामिद्विजातिरिवसंस्कृताम्/रावणंमन्यमानामांसीताभीताभविष्यति/अवश्यमेववक्तव्यंमानुषंवाक्यमर्थवत्/मयासान्त्वयितुंशक्यानान्यथेयमनिन्दिता/सेयमालोक्यमेरूपंजानकीभाषितंतथा/रक्षोभिस्त्रासितापूर्वंभूयस्त्रासंगमिष्यति/ततोजातपरित्रासाशब्दंकुर्यान्मनस्विनी/जानमानाविशालाक्षीरावणंकामरूपिणम्/सीतयाचकृतेशब्देसहसाराक्षसीगणः/नानाप्रहरणोघोरःसमेयादन्तकोपमः/ततोमांसंपरिक्षिप्यसर्वतोविकृताननाः/वधेचग्रहणेचैवकुर्युर्यत्नंयथाबलम्/तंमांशाखाःप्रशाखाश्चस्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम्/दृष्ट्वाविपरिधावन्तंभवेयुर्भयशङ्किताः/ममरूपंचसंप्रेक्ष्यवनंविचरतोमहत्/राक्षस्योभयवित्रस्ताभवेयुर्विकृताननाः/ततःकुर्युःसमाह्वानंराक्षस्योरक्षसामपि/राक्षसेन्द्रनियुक्तानांराक्षसेन्द्रनिवेशने/तेशूलशरनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः/आपतेयुर्विमर्देऽस्मिन्वेगेनोद्विग्नकारिणः/संक्रुद्धस्तैस्तुपरितोविधमन्रक्षसांबलम्/शक्नुयंनतुसंप्राप्तुंपरंपारंमहोदधेः/मांवागृह्णीयुराप्लुत्यबहवःशीघ्रकारिणः/स्यादियंचागृहीतार्थाममचग्रहणंभवेत्/हिंसाभिरुचयोहिंस्युरिमांवाजनकात्मजाम्/विपन्नंस्यात्ततःकार्यंरामसुग्रीवयोरिदम्/उद्देशेनष्टमार्गेऽस्मिन्राक्षसैःपरिवारिते/सागरेणपरिक्षिप्तेगुप्तेवसतिजानकी/विशस्तेवागृहीतेवारक्षोभिर्मयिसंयुगे/नान्यंपश्यामिरामस्यसहायंकार्यसाधने/विमृशंश्चनपश्यामियोहतेमयिवानरः/शतयोजनविस्तीर्णंलङ्घयेतमहोदधिम्/कामंहन्तुंसमर्थोऽस्मिसहस्राण्यपिरक्षसाम्/नतुशक्ष्यामिसंप्राप्तुंपरंपारंमहोदधेः/असत्यानिचयुद्धानिसंशयोमेनरोचते/कश्चनिःसंशयंकार्यंकुर्यात्प्राज्ञःससंशयम्/एषदोषोमहान्हिस्यान्ममसीताभिभाषणे/प्राणत्यागश्चवैदेह्याभवेदनभिभाषणे/भूताश्चार्थाविनश्यन्तिदेशकालविरोधिताः/विक्लवंदूतमासाद्यतमःसूर्योदयेयथा/अर्थानर्थान्तरेबुद्धिर्निश्चितापिनशोभते/घातयन्तिहिकार्याणिदूताःपण्डितमानिनः/नविनश्येत्कथंकार्यंवैक्लव्यंनकथंभवेत्/लङ्घनंचसमुद्रस्यकथंनुनवृथाभवेत्/कथंनुखलुवाक्यंमेशृणुयान्नोद्विजेतच/इतिसंचिन्त्यहनुमांश्चकारमतिमान्मतिम्/राममक्लिष्टकर्माणंस्वबन्धुमनुकीर्तयन्/नैनामुद्वेजयिष्यामितद्बन्धुगतमानसाम्/इक्ष्वाकूणांवरिष्ठस्यरामस्यविदितात्मनः/शुभानिधर्मयुक्तानिवचनानिसमर्पयन्/श्रावयिष्यामिसर्वाणिमधुरांप्रब्रुवन्गिरम्/श्रद्धास्यतियथाहीयंतथासर्वंसमादधे/इतिसबहुविधंमहानुभावो॑जगतिपतेःप्रमदामवेक्षमाणः/मधुरमवितथंजगादवाक्यं॑द्रुमविटपान्तरमास्थितोहनूमान्/एवंबहुविधांचिन्तांचिन्तयित्वमहाकपिः/संश्रवेमधुरंवाक्यंवैदेह्याव्याजहारह/राजादशरथोनामरथकुञ्जरवाजिनाम्/पुण्यशीलोमहाकीर्तिरृजुरासीन्महायशाः/चक्रवर्तिकुलेजातःपुरंदरसमोबले/अहिंसारतिरक्षुद्रोघृणीसत्यपराक्रमः/मुख्यश्चेक्ष्वाकुवंशस्यलक्ष्मीवांल्लक्ष्मिवर्धनः/पार्थिवव्यञ्जनैर्युक्तःपृथुश्रीःपार्थिवर्षभः/पृथिव्यांचतुरन्तयांविश्रुतःसुखदःसुखी/तस्यपुत्रःप्रियोज्येष्ठस्ताराधिपनिभाननः/रामोनामविशेषज्ञःश्रेष्ठःसर्वधनुष्मताम्/रक्षितास्वस्यवृत्तस्यस्वजनस्यापिरक्षिता/रक्षिताजीवलोकस्यधर्मस्यचपरंतपः/तस्यसत्याभिसंधस्यवृद्धस्यवचनात्पितुः/सभार्यःसहचभ्रात्रावीरःप्रव्रजितोवनम्/तेनतत्रमहारण्येमृगयांपरिधावता/जनस्थानवधंश्रुत्वाहतौचखरदूषणौ/ततस्त्वमर्षापहृताजानकीरावणेनतु/यथारूपांयथावर्णांयथालक्ष्मींविनिश्चिताम्/अश्रौषंराघवस्याहंसेयमासादितामया/विररामैवमुक्त्वासौवाचंवानरपुंगवः/जानकीचापितच्छ्रुत्वाविस्मयंपरमंगता/ततःसावक्रकेशान्तासुकेशीकेशसंवृतम्/उन्नम्यवदनंभीरुःशिंशपावृक्षमैक्षत/सातिर्यगूर्ध्वंचतथाप्यधस्तान्॑निरीक्षमाणातमचिन्त्यबुद्धिम्/ददर्शपिङ्गाधिपतेरमात्यं॑वातात्मजंसूर्यमिवोदयस्थम्/ततःशाखान्तरेलीनंदृष्ट्वाचलितमानसा/साददर्शकपिंतत्रप्रश्रितंप्रियवादिनम्/सातुदृष्ट्वाहरिश्रेष्ठंविनीतवदुपस्थितम्/मैथिलीचिन्तयामासस्वप्नोऽयमितिभामिनी/सातंसमीक्ष्यैवभृशंविसंज्ञा॑गतासुकल्पेवबभूवसीता/चिरेणसंज्ञांप्रतिलभ्यचैव॑विचिन्तयामासविशालनेत्रा/स्वप्नोमयायंविकृतोऽद्यदृष्टः॑शाखामृगःशास्त्रगणैर्निषिद्धः/स्वस्त्यस्तुरामायसलक्ष्मणाय॑तथापितुर्मेजनकस्यराज्ञः/स्वप्नोऽपिनायंनहिमेऽस्तिनिद्रा॑शोकेनदुःखेनचपीडितायाः/सुखंहिमेनास्तियतोऽस्मिहीना॑तेनेन्दुपूर्णप्रतिमाननेन/अहंहितस्याद्यमनोभवेन॑संपीडितातद्गतसर्वभावा/विचिन्तयन्तीसततंतमेव॑तथैवपश्यामितथाशृणोमि/मनोरथःस्यादितिचिन्तयामि॑तथापिबुद्ध्याचवितर्कयामि/किंकारणंतस्यहिनास्तिरूपं॑सुव्यक्तरूपश्चवदत्ययंमाम्/नमोऽस्तुवाचस्पतयेसवज्रिणे॑स्वयम्भुवेचैवहुताशनाय/अनेनचोक्तंयदिदंममाग्रतो॑वनौकसातच्चतथास्तुनान्यथा/तामब्रवीन्महातेजाहनूमान्मारुतात्मजः/शिरस्यञ्जलिमाधायसीतांमधुरयागिरा/कानुपद्मपलाशाक्षीक्लिष्टकौशेयवासिनी/द्रुमस्यशाखामालम्ब्यतिष्ठसित्वमनिन्दिता/किमर्थंतवनेत्राभ्यांवारिस्रवतिशोकजम्/पुण्डरीकपलाशाभ्यांविप्रकीर्णमिवोदकम्/सुराणामसुराणांचनागगन्धर्वरक्षसाम्/यक्षाणांकिंनराणांचकात्वंभवसिशोभने/कात्वंभवसिरुद्राणांमरुतांवावरानने/वसूनांवावरारोहेदेवताप्रतिभासिमे/किंनुचन्द्रमसाहीनापतिताविबुधालयात्/रोहिणीज्योतिषांश्रेष्ठाश्रेष्ठासर्वगुणान्विता/कोपाद्वायदिवामोहाद्भर्तारमसितेक्षणा/वसिष्ठंकोपयित्वात्वंनासिकल्याण्यरुन्धती/कोनौपुत्रःपिताभ्रातभर्तावातेसुमध्यमे/अस्माल्लोकादमुंलोकंगतंत्वमनुशोचसि/व्यञ्जनानिहितेयानिलक्षणानिचलक्षये/महिषीभूमिपालस्यराजकन्यासिमेमता/रावणेनजनस्थानाद्बलादपहृतायदि/सीतात्वमसिभद्रंतेतन्ममाचक्ष्वपृच्छतः/सातस्यवचनंश्रुत्वारामकीर्तनहर्षिता/उवाचवाक्यंवैदेहीहनूमन्तंद्रुमाश्रितम्/दुहिताजनकस्याहंवैदेहस्यमहात्मनः/सीताचनामनाम्नाहंभार्यारामस्यधीमतः/समाद्वादशतत्राहंराघवस्यनिवेशने/भुञ्जानामानुषान्भोगान्सर्वकामसमृद्धिनी/ततस्त्रयोदशेवर्षेराज्येनेक्ष्वाकुनन्दनम्/अभिषेचयितुंराजासोपाध्यायःप्रचक्रमे/तस्मिन्संभ्रियमाणेतुराघवस्याभिषेचने/कैकेयीनामभर्तारंदेवीवचनमब्रवीत्/नपिबेयंनखादेयंप्रत्यहंममभोजनम्/एषमेजीवितस्यान्तोरामोयद्यभिषिच्यते/यत्तदुक्तंत्वयावाक्यंप्रीत्यानृपतिसत्तम/तच्चेन्नवितथंकार्यंवनंगच्छतुराघवः/सराजासत्यवाग्देव्यावरदानमनुस्मरन्/मुमोहवचनंश्रुत्वाकैकेय्याःक्रूरमप्रियम्/ततस्तुस्थविरोराजासत्यधर्मेव्यवस्थितः/ज्येष्ठंयशस्विनंपुत्रंरुदन्राज्यमयाचत/सपितुर्वचनंश्रीमानभिषेकात्परंप्रियम्/मनसापूर्वमासाद्यवाचाप्रतिगृहीतवान्/दद्यान्नप्रतिगृह्णीयान्नब्रूयत्किंचिदप्रियम्/अपिजीवितहेतोर्हिरामःसत्यपराक्रमः/सविहायोत्तरीयाणिमहार्हाणिमहायशाः/विसृज्यमनसाराज्यंजनन्यैमांसमादिशत्/साहंतस्याग्रतस्तूर्णंप्रस्थितावनचारिणी/नहिमेतेनहीनायावासःस्वर्गेऽपिरोचते/प्रागेवतुमहाभागःसौमित्रिर्मित्रनन्दनः/पूर्वजस्यानुयात्रार्थेद्रुमचीरैरलंकृतः/तेवयंभर्तुरादेशंबहुमान्यदृढव्रताः/प्रविष्टाःस्मपुराद्दृष्टंवनंगम्भीरदर्शनम्/वसतोदण्डकारण्येतस्याहममितौजसः/रक्षसापहृताभार्यारावणेनदुरात्मना/द्वौमासौतेनमेकालोजीवितानुग्रहःकृतः/ऊर्ध्वंद्वाभ्यांतुमासाभ्यांततस्त्यक्ष्यामिजीवितम्/तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाहनूमान्हरियूथपः/दुःखाद्दुःखाभिभूतायाःसान्तमुत्तरमब्रवीत्/अहंरामस्यसंदेशाद्देविदूतस्तवागतः/वैदेहिकुशलीरामस्त्वांचकौशलमब्रवीत्/योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः/सत्वांदाशरथीरामोदेविकौशलमब्रवीत्/लक्ष्मणश्चमहातेजाभर्तुस्तेऽनुचरःप्रियः/कृतवाञ्शोकसंतप्तःशिरसातेऽभिवादनम्/सातयोःकुशलंदेवीनिशम्यनरसिंहयोः/प्रीतिसंहृष्टसर्वाङ्गीहनूमान्तमथाब्रवीत्/कल्याणीबतगथेयंलौकिकीप्रतिभातिमे/एहिजीवन्तमानदोनरंवर्षशतादपि/तयोःसमागमेतस्मिन्प्रीतिरुत्पादिताद्भुता/परस्परेणचालापंविश्वस्तौतौप्रचक्रतुः/तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाहनूमान्हरियूथपः/सीतायाःशोकदीनायाःसमीपमुपचक्रमे/यथायथासमीपंसहनूमानुपसर्पति/तथातथारावणंसातंसीतापरिशङ्कते/अहोधिग्धिक्कृतमिदंकथितंहियदस्यमे/रूपान्तरमुपागम्यसएवायंहिरावणः/तामशोकस्यशाखांसाविमुक्त्वाशोककर्शिता/तस्यामेवानवद्याङ्गीधरण्यांसमुपाविशत्/अवन्दतमहाबाहुस्ततस्तांजनकात्मजाम्/साचैनंभयवित्रस्ताभूयोनैवाभ्युदैक्षत/तंदृष्ट्वावन्दमानंतुसीताशशिनिभानना/अब्रवीद्दीर्घमुच्छ्वस्यवानरंमधुरस्वरा/मायांप्रविष्टोमायावीयदित्वंरावणःस्वयम्/उत्पादयसिमेभूयःसंतापंतन्नशोभनम्/स्वंपरित्यज्यरूपंयःपरिव्राजकरूपधृत्/जनस्थानेमयादृष्टस्त्वंसएवासिरावणः/उपवासकृशांदीनांकामरूपनिशाचर/संतापयसिमांभूयःसंतापंतन्नशोभनम्/यदिरामस्यदूतस्त्वमागतोभद्रमस्तुते/पृच्छामित्वांहरिश्रेष्ठप्रियारामकथाहिमे/गुणान्रामस्यकथयप्रियस्यममवानर/चित्तंहरसिमेसौम्यनदीकूलंयथारयः/अहोस्वप्नस्यसुखतायाहमेवंचिराहृता/प्रेषितंनामपश्यामिराघवेणवनौकसं/स्वप्नेऽपियद्यहंवीरंराघवंसहलक्ष्मणम्/पश्येयंनावसीदेयंस्वप्नोऽपिमममत्सरी/नाहंस्वप्नमिमंमन्येस्वप्नेदृष्ट्वाहिवानरम्/नशक्योऽभ्युदयःप्राप्तुंप्राप्तश्चाभ्युदयोमम/किंनुस्याच्चित्तमोहोऽयंभवेद्वातगतिस्त्वियम्/उन्मादजोविकारोवास्यादियंमृगतृष्णिका/अथवानायमुन्मादोमोहोऽप्युन्मादलक्ष्मणः/संबुध्येचाहमात्मानमिमंचापिवनौकसं/इत्येवंबहुधासीतासंप्रधार्यबलाबलम्/रक्षसांकामरूपत्वान्मेनेतंराक्षसाधिपम्/एतांबुद्धिंतदाकृत्वासीतासातनुमध्यमा/नप्रतिव्याजहाराथवानरंजनकात्मजा/सीतायाश्चिन्तितंबुद्ध्वाहनूमान्मारुतात्मजः/श्रोत्रानुकूलैर्वचनैस्तदातांसंप्रहर्षयत्/आदित्यइवतेजस्वीलोककान्तःशशीयथा/राजासर्वस्यलोकस्यदेवोवैश्रवणोयथा/विक्रमेणोपपन्नश्चयथाविष्णुर्महायशाः/सत्यवादीमधुरवाग्देवोवाचस्पतिर्यथा/रूपवान्सुभगःश्रीमान्कन्दर्पइवमूर्तिमान्/स्थानक्रोधप्रहर्ताचश्रेष्ठोलोकेमहारथः/बाहुच्छायामवष्टब्धोयस्यलोकोमहात्मनः/अपकृष्याश्रमपदान्मृगरूपेणराघवम्/शून्येयेनापनीतासितस्यद्रक्ष्यसियत्फलम्/नचिराद्रावणंसंख्येयोवधिष्यतिवीर्यवान्/रोषप्रमुक्तैरिषुभिर्ज्वलद्भिरिवपावकैः/तेनाहंप्रेषितोदूतस्त्वत्सकाशमिहागतः/त्वद्वियोगेनदुःखार्तःसत्वांकौशलमब्रवीत्/लक्ष्मणश्चमहातेजाःसुमित्रानन्दवर्धनः/अभिवाद्यमहाबाहुःसोऽपिकौशलमब्रवीत्/रामस्यचसखादेविसुग्रीवोनामवानरः/राजावानरमुख्यानांसत्वांकौशलमब्रवीत्/नित्यंस्मरतिरामस्त्वांससुग्रीवःसलक्ष्मणः/दिष्ट्याजीवसिवैदेहिराक्षसीवशमागता/नचिराद्द्रक्ष्यसेरामंलक्ष्मणंचमहारथम्/मध्येवानरकोटीनांसुग्रीवंचामितौजसं/अहंसुग्रीवसचिवोहनूमान्नामवानरः/प्रविष्टोनगरींलङ्कांलङ्घयित्वामहोदधिम्/कृत्वामूर्ध्निपदन्यासंरावणस्यदुरात्मनः/त्वांद्रष्टुमुपयातोऽहंसमाश्रित्यपराक्रमम्/नाहमस्मितथादेवियथामामवगच्छसि/विशङ्कात्यज्यतामेषाश्रद्धत्स्ववदतोमम/तांतुरामकथांश्रुत्वावैदेहीवानरर्षभात्/उवाचवचनंसान्त्वमिदंमधुरयागिरा/क्वतेरामेणसंसर्गःकथंजानासिलक्ष्मणम्/वानराणांनराणांचकथमासीत्समागमः/यानिरामस्यलिङ्गानिलक्ष्मणस्यचवानर/तानिभूयःसमाचक्ष्वनमांशोकःसमाविशेत्/कीदृशंतस्यसंस्थानंरूपंरामस्यकीदृशम्/कथमूरूकथंबाहूलक्ष्मणस्यचशंसमे/एवमुक्तस्तुवैदेह्याहनूमान्मारुतात्मजः/ततोरामंयथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे/जानन्तीबतदिष्ट्यामांवैदेहिपरिपृच्छसि/भर्तुःकमलपत्राक्षिसंख्यानंलक्ष्मणस्यच/यानिरामस्यचिह्नानिलक्ष्मणस्यचयानिवै/लक्षितानिविशालाक्षिवदतःशृणुतानिमे/रामःकमलपत्राक्षःसर्वभूतमनोहरः/रूपदाक्षिण्यसंपन्नःप्रसूतोजनकात्मजे/तेजसादित्यसंकाशःक्षमयापृथिवीसमः/बृहस्पतिसमोबुद्ध्यायशसावासवोपमः/रक्षिताजीवलोकस्यस्वजनस्यचरक्षिता/रक्षितास्वस्यवृत्तस्यधर्मस्यचपरंतपः/रामोभामिनिलोकस्यचातुर्वर्ण्यस्यरक्षिता/मर्यादानांचलोकस्यकर्ताकारयिताचसः/अर्चिष्मानर्चितोऽत्यर्थंब्रह्मचर्यव्रतेस्थितः/साधूनामुपकारज्ञःप्रचारज्ञश्चकर्मणाम्/राजविद्याविनीतश्चब्राह्मणानामुपासिता/श्रुतवाञ्शीलसंपन्नोविनीतश्चपरंतपः/यजुर्वेदविनीतश्चवेदविद्भिःसुपूजितः/धनुर्वेदेचवेदेचवेदाङ्गेषुचनिष्ठितः/विपुलांसोमहाबाहुःकम्बुग्रीवःशुभाननः/गूढजत्रुःसुताम्राक्षोरामोदेविजनैःश्रुतः/दुन्दुभिस्वननिर्घोषःस्निग्धवर्णःप्रतापवान्/समःसमविभक्ताङ्गोवर्णंश्यामंसमाश्रितः/त्रिस्थिरस्त्रिप्रलम्बश्चत्रिसमस्त्रिषुचोन्नतः/त्रिवलीवांस्त्र्यवणतश्चतुर्व्यङ्गस्त्रिशीर्षवान्/चतुष्कलश्चतुर्लेखश्चतुष्किष्कुश्चतुःसमः/चतुर्दशसमद्वन्द्वश्चतुर्दष्टश्चतुर्गतिः/महौष्ठहनुनासश्चपञ्चस्निग्धोऽष्टवंशवान्/दशपद्मोदशबृहत्त्रिभिर्व्याप्तोद्विशुक्लवान्/षडुन्नतोनवतनुस्त्रिभिर्व्याप्नोतिराघवः/सत्यधर्मपरःश्रीमान्संग्रहानुग्रहेरतः/देशकालविभागज्ञःसर्वलोकप्रियंवदः/भ्राताचतस्यद्वैमात्रःसौमित्रिरपराजितः/अनुरागेणरूपेणगुणैश्चैवतथाविधः/त्वामेवमार्गमाणोतौविचरन्तौवसुंधराम्/ददर्शतुर्मृगपतिंपूर्वजेनावरोपितम्/ऋश्यमूकस्यपृष्ठेतुबहुपादपसंकुले/भ्रातुर्भार्यार्तमासीनंसुग्रीवंप्रियदर्शनम्/वयंतुहरिराजंतंसुग्रीवंसत्यसंगरम्/परिचर्यामहेराज्यात्पूर्वजेनावरोपितम्/ततस्तौचीरवसनौधनुःप्रवरपाणिनौ/ऋश्यमूकस्यशैलस्यरम्यंदेशमुपागतौ/सतौदृष्ट्वानरव्याघ्रौधन्विनौवानरर्षभः/अभिप्लुतोगिरेस्तस्यशिखरंभयमोहितः/ततःसशिखरेतस्मिन्वानरेन्द्रोव्यवस्थितः/तयोःसमीपंमामेवप्रेषयामाससत्वरः/तावहंपुरुषव्याघ्रौसुग्रीववचनात्प्रभू/रूपलक्षणसंपन्नौकृताञ्जलिरुपस्थितः/तौपरिज्ञाततत्त्वार्थौमयाप्रीतिसमन्वितौ/पृष्ठमारोप्यतंदेशंप्रापितौपुरुषर्षभौ/निवेदितौचतत्त्वेनसुग्रीवायमहात्मने/तयोरन्योन्यसंभाषाद्भृशंप्रीतिरजायत/तत्रतौकीर्तिसंपन्नौहरीश्वरनरेश्वरौ/परस्परकृताश्वासौकथयापूर्ववृत्तया/तंततःसान्त्वयामाससुग्रीवंलक्ष्मणाग्रजः/स्त्रीहेतोर्वालिनाभ्रात्रानिरस्तमुरुतेजसा/ततस्त्वन्नाशजंशोकंरामस्याक्लिष्टकर्मणः/लक्ष्मणोवानरेन्द्रायसुग्रीवायन्यवेदयत्/सश्रुत्वावानरेन्द्रस्तुलक्ष्मणेनेरितंवचः/तदासीन्निष्प्रभोऽत्यर्थंग्रहग्रस्तइवांशुमान्/ततस्त्वद्गात्रशोभीनिरक्षसाह्रियमाणया/यान्याभरणजालानिपातितानिमहीतले/तानिसर्वाणिरामायआनीयहरियूथपाः/संहृष्टादर्शयामासुर्गतिंतुनविदुस्तव/तानिरामायदत्तानिमयैवोपहृतानिच/स्वनवन्त्यवकीर्णन्तितस्मिन्विहतचेतसि/तान्यङ्केदर्शनीयानिकृत्वाबहुविधंततः/तेनदेवप्रकाशेनदेवेनपरिदेवितम्/पश्यतस्तस्यारुदतस्ताम्यतश्चपुनःपुनः/प्रादीपयन्दाशरथेस्तानिशोकहुताशनम्/शयितंचचिरंतेनदुःखार्तेनमहात्मना/मयापिविविधैर्वाक्यैःकृच्छ्रादुत्थापितःपुनः/तानिदृष्ट्वामहार्हाणिदर्शयित्वामुहुर्मुहुः/राघवःसहसौमित्रिःसुग्रीवेसन्यवेदयत्/सतवादर्शनादार्येराघवःपरितप्यते/महताज्वलतानित्यमग्निनेवाग्निपर्वतः/त्वत्कृतेतमनिद्राचशोकश्चिन्ताचराघवम्/तापयन्तिमहात्मानमग्न्यगारमिवाग्नयः/तवादर्शनशोकेनराघवःप्रविचाल्यते/महताभूमिकम्पेनमहानिवशिलोच्चयः/कानानानिसुरम्याणिनदीप्रस्रवणानिच/चरन्नरतिमाप्नोतित्वमपश्यन्नृपात्मजे/सत्वांमनुजशार्दूलःक्षिप्रंप्राप्स्यतिराघवः/समित्रबान्धवंहत्वारावणंजनकात्मजे/सहितौरामसुग्रीवावुभावकुरुतांतदा/समयंवालिनंहन्तुंतवचान्वेषणंतथा/ततोनिहत्यतरसारामोवालिनमाहवे/सर्वर्क्षहरिसंघानांसुग्रीवमकरोत्पतिम्/रामसुग्रीवयोरैक्यंदेव्येवंसमजायत/हनूमन्तंचमांविद्धितयोर्दूतमिहागतम्/स्वराज्यंप्राप्यसुग्रीवःसमनीयमहाहरीन्/त्वदर्थंप्रेषयामासदिशोदशमहाबलान्/आदिष्टावानरेन्द्रेणसुग्रीवेणमहौजसः/अद्रिराजप्रतीकाशाःसर्वतःप्रस्थितामहीम्/अङ्गदोनामलक्ष्मीवान्वालिसूनुर्महाबलः/प्रस्थितःकपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः/तेषांनोविप्रनष्टानांविन्ध्येपर्वतसत्तमे/भृशंशोकपरीतनामहोरात्रगणागताः/तेवयंकार्यनैराश्यात्कालस्यातिक्रमेणच/भयाच्चकपिराजस्यप्राणांस्त्यक्तुंव्यवस्थिताः/विचित्यवनदुर्गाणिगिरिप्रस्रवणानिच/अनासाद्यपदंदेव्याःप्राणांस्त्यक्तुंव्यवस्थिताः/भृशंशोकार्णवेमग्नःपर्यदेवयदङ्गदः/तवनाशंचवैदेहिवालिनश्चतथावधम्/प्रायोपवेशमस्माकंमरणंचजटायुषः/तेषांनःस्वामिसंदेशान्निराशानांमुमूर्षताम्/कार्यहेतोरिवायातःशकुनिर्वीर्यवान्महान्/गृध्रराजस्यसोदर्यःसंपातिर्नामगृध्रराट्/श्रुत्वाभ्रातृवधंकोपादिदंवचनमब्रवीत्/यवीयान्केनमेभ्राताहतःक्वचविनाशितः/एतदाख्यातुमिच्छामिभवद्भिर्वानरोत्तमाः/अङ्गदोऽकथयत्तस्यजनस्थानेमहद्वधम्/रक्षसाभीमरूपेणत्वामुद्दिश्ययथातथम्/जटायोस्तुवधंश्रुत्वादुःखितःसोऽरुणात्मजः/त्वामाहसवरारोहेवसन्तींरावणालये/तस्यतद्वचनंश्रुत्वासंपातेःप्रीतिवर्धनम्/अङ्गदप्रमुखाःसर्वेततःसंप्रस्थितावयम्/त्वद्दर्शनकृतोत्साहाहृष्टास्तुष्टाःप्लवंगमाः/अथाहंहरिसैन्यस्यसागरंदृश्यसीदतः/व्यवधूयभयंतीव्रंयोजनानांशतंप्लुतः/लङ्काचापिमयारात्रौप्रविष्टाराक्षसाकुला/रावणश्चमयादृष्टस्त्वंचशोकनिपीडिता/एतत्तेसर्वमाख्यातंयथावृत्तमनिन्दिते/अभिभाषस्वमांदेविदूतोदाशरथेरहम्/त्वंमांरामकृतोद्योगंत्वन्निमित्तमिहागतम्/सुग्रीवसचिवंदेविबुध्यस्वपवनात्मजम्/कुशलीतवकाकुत्स्थःसर्वशस्त्रभृतांवरः/गुरोराराधनेयुक्तोलक्ष्मणश्चसुलक्षणः/तस्यवीर्यवतोदेविभर्तुस्तवहितेरतः/अहमेकस्तुसंप्राप्तःसुग्रीववचनादिह/मयेयमसहायेनचरताकामरूपिणा/दक्षिणादिगनुक्रान्तात्वन्मार्गविचयैषिणा/दिष्ट्याहंहरिसैन्यानांत्वन्नाशमनुशोचताम्/अपनेष्यामिसंतापंतवाभिगमशंसनात्/दिष्ट्याहिनममव्यर्थंदेविसागरलङ्घनम्/प्राप्स्याम्यहमिदंदिष्ट्यात्वद्दर्शनकृतंयशः/राघवश्चमहावीर्यःक्षिप्रंत्वामभिपत्स्यते/समित्रबान्धवंहत्वारावणंराक्षसाधिपम्/कौरजोनामवैदेहिगिरीणामुत्तमोगिरिः/ततोगच्छतिगोकर्णंपर्वतंकेसरीहरिः/सचदेवर्षिभिर्दृष्टःपितामममहाकपिः/तीर्थेनदीपतेःपुण्येशम्बसादनमुद्धरत्/तस्याहंहरिणःक्षेत्रेजातोवातेनमैथिलि/हनूमानितिविख्यातोलोकेस्वेनैवकर्मणा/विश्वासार्थंतुवैदेहिभर्तुरुक्तामयागुणाः/एवंविश्वासितासीताहेतुभिःशोककर्शिता/उपपन्नैरभिज्ञानैर्दूतंतमवगच्छति/अतुलंचगताहर्षंप्रहर्षेणतुजानकी/नेत्राभ्यांवक्रपक्ष्माभ्यांमुमोचानन्दजंजलम्/चारुतच्चाननंतस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम्/अशोभतविशालाक्ष्याराहुमुक्तइवोडुराट्/हनूमन्तंकपिंव्यक्तंमन्यतेनान्यथेतिसा/अथोवाचहनूमांस्तामुत्तरंप्रियदर्शनाम्/हतेऽसुरेसंयतिशम्बसादने॑कपिप्रवीरेणमहर्षिचोदनात्/ततोऽस्मिवायुप्रभवोहिमैथिलि॑प्रभावतस्तत्प्रतिमश्चवानरः/भूयएवमहातेजाहनूमान्मारुतात्मजः/अब्रवीत्प्रश्रितंवाक्यंसीताप्रत्ययकारणात्/वानरोऽहंमहाभागेदूतोरामस्यधीमतः/रामनामाङ्कितंचेदंपश्यदेव्यङ्गुलीयकम्/समाश्वसिहिभद्रंतेक्षीणदुःखफलाह्यसि/गृहीत्वाप्रेक्षमाणासाभर्तुःकरविभूषणम्/भर्तारमिवसंप्राप्ताजानकीमुदिताभवत्/चारुतद्वदनंतस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम्/बभूवप्रहर्षोदग्रंराहुमुक्तइवोडुराट्/ततःसाह्रीमतीबालाभर्तुःसंदेशहर्षिता/परितुट्षाप्रियंश्रुत्वाप्राशंसतमहाकपिम्/विक्रान्तस्त्वंसमर्थस्त्वंप्राज्ञस्त्वंवानरोत्तम/येनेदंराक्षसपदंत्वयैकेनप्रधर्षितम्/शतयोजनविस्तीर्णःसागरोमकरालयः/विक्रमश्लाघनीयेनक्रमतागोष्पदीकृतः/नहित्वांप्राकृतंमन्येवनरंवनरर्षभ/यस्यतेनास्तिसंत्रासोरावणान्नापिसंभ्रमः/अर्हसेचकपिश्रेष्ठमयासमभिभाषितुम्/यद्यसिप्रेषितस्तेनरामेणविदितात्मना/प्रेषयिष्यतिदुर्धर्षोरामोनह्यपरीक्षितम्/पराक्रममविज्ञायमत्सकाशंविशेषतः/दिष्ट्याचकुशलीरामोधर्मात्माधर्मवत्सलः/लक्ष्मणश्चमहातेजाःसुमित्रानन्दवर्धनः/कुशलीयदिकाकुत्स्थःकिंनुसागरमेखलाम्/महींदहतिकोपेनयुगान्ताग्निरिवोत्थितः/अथवाशक्तिमन्तौतौसुराणामपिनिग्रहे/ममैवतुनदुःखानामस्तिमन्येविपर्ययः/कच्चिच्चव्यथतेरामःकच्चिन्नपरिपत्यते/उत्तराणिचकार्याणिकुरुतेपुरुषोत्तमः/कच्चिन्नदीनःसंभ्रान्तःकार्येषुचनमुह्यति/कच्चिन्पुरुषकार्याणिकुरुतेनृपतेःसुतः/द्विविधंत्रिविधोपायमुपायमपिसेवते/विजिगीषुःसुहृत्कच्चिन्मित्रेषुचपरंतपः/कच्चिन्मित्राणिलभतेमित्रैश्चाप्यभिगम्यते/कच्चित्कल्याणमित्रश्चमित्रैश्चापिपुरस्कृतः/कच्चिदाशास्तिदेवानांप्रसादंपार्थिवात्मजः/कच्चित्पुरुषकारंचदैवंचप्रतिपद्यते/कच्चिन्नविगतस्नेहोविवासान्मयिराघवः/कच्चिन्मांव्यसनादस्मान्मोक्षयिष्यतिवानरः/सुखानामुचितोनित्यमसुखानामनूचितः/दुःखमुत्तरमासाद्यकच्चिद्रामोनसीदति/कौसल्यायास्तथाकच्चित्सुमित्रायास्तथैवच/अभीक्ष्णंश्रूयतेकच्चित्कुशलंभरतस्यच/मन्निमित्तेनमानार्हःकच्चिच्छोकेनराघवः/कच्चिन्नान्यमनारामःकच्चिन्मांतारयिष्यति/कच्चिदक्षाउहिणींभीमांभरतोभ्रातृवत्सलः/ध्वजिनींमन्त्रिभिर्गुप्तांप्रेषयिष्यतिमत्कृते/वानराधिपतिःश्रीमान्सुग्रीवःकच्चिदेष्यति/मत्कृतेहरिभिर्वीरैर्वृतोदन्तनखायुधैः/कच्चिच्चलक्ष्मणःशूरःसुमित्रानन्दवर्धनः/अस्त्रविच्छरजालेनराक्षसान्विधमिष्यति/रौद्रेणकच्चिदस्त्रेणरामेणनिहतंरणे/द्रक्ष्याम्यल्पेनकालेनरावणंससुहृज्जनम्/कच्चिन्नतद्धेमसमानवर्णं॑तस्याननंपद्मसमानगन्धि/मयाविनाशुष्यतिशोकदीनं॑जलक्षयेपद्ममिवातपेन/धर्मापदेशात्त्यजतश्चराज्यां॑मांचाप्यरण्यंनयतःपदातिम्/नासीद्व्यथायस्यनभीर्नशोकः॑कच्चित्सधैर्यंहृदयेकरोति/नचास्यमातानपितानचान्यः॑स्नेहाद्विशिष्टोऽस्तिमयासमोवा/तावद्ध्यहंदूतजिजीविषेयं॑यावत्प्रवृत्तिंशृणुयांप्रियस्य/इतीवदेवीवचनंमहार्थं॑तंवानरेन्द्रंमधुरार्थमुक्त्वा/श्रोतुंपुनस्तस्यवचोऽभिरामं॑रामार्थयुक्तंविररामरामा/सीतायावचनंश्रुत्वामारुतिर्भीमविक्रमः/शिरस्यञ्जलिमाधायवाक्यमुत्तरमब्रवीत्/नत्वामिहस्थांजानीतेरामःकमललोचनः/श्रुत्वैवतुवचोमह्यंक्षिप्रमेष्यतिराघवः/चमूंप्रकर्षन्महतींहर्यृष्कगणसंकुलाम्/विष्टम्भयित्वाबाणौघैरक्षोभ्यंवरुणालयम्/करिष्यतिपुरींलङ्कांकाकुत्स्थःशान्तराक्षसाम्/तत्रयद्यन्तरामृत्युर्यदिदेवाःसहासुराः/स्थास्यन्तिपथिरामस्यसतानपिवधिष्यति/तवादर्शनजेनार्येशोकेनसपरिप्लुतः/नशर्मलभतेरामःसिंहार्दितइवद्विपः/दर्दरेणचतेदेविशपेमूलफलेनच/मलयेनचविन्ध्येनमेरुणामन्दरेणच/यथासुनयनंवल्गुबिम्बौष्ठंचारुकुण्डलम्/मुखंद्रक्ष्यसिरामस्यपूर्णचन्द्रमिवोदितम्/क्षिप्रंद्रक्ष्यसिवैदेहिरामंप्रस्रवणेगिरौ/शतक्रतुमिवासीनंनाकपृष्ठस्यमूर्धनि/नमांसंराघवोभुङ्क्तेनचापिमधुसेवते/वन्यंसुविहितंनित्यंभक्तमश्नातिपञ्चमम्/नैवदंशान्नमशकान्नकीटान्नसरीसृपान्/राघवोऽपनयेद्गत्रात्त्वद्गतेनान्तरात्मना/नित्यंध्यानपरोरामोनित्यंशोकपरायणः/नान्यच्चिन्तयतेकिंचित्सतुकामवशंगतः/अनिद्रःसततंरामःसुप्तोऽपिचनरोत्तमः/सीतेतिमधुरांवाणींव्याहरन्प्रतिबुध्यते/दृष्ट्वाफलंवापुष्पंवायच्चान्यत्स्त्रीमनोहरम्/बहुशोहाप्रियेत्येवंश्वसंस्त्वामभिभाषते/सदेविनित्यंपरितप्यमानस्॑त्वामेवसीतेत्यभिभाषमाणः/धृतव्रतोराजसुतोमहात्मा॑तवैवलाभायकृतप्रयत्नः/सारामसंकीर्तनवीतशोका॑रामस्यशोकेनसमानशोका/शरन्मुखेनाम्बुदशेषचन्द्रा॑निशेववैदेहसुताबभूव/सीतातद्वचनंश्रुत्वापूर्णचन्द्रनिभानना/हनूमन्तमुवाचेदंधर्मार्थसहितंवचः/अमृतंविषसंसृष्टंत्वयावानरभाषितम्/यच्चनान्यमनारामोयच्चशोकपरायणः/ऐश्वर्येवासुविस्तीर्णेव्यसनेवासुदारुणे/रज्ज्वेवपुरुषंबद्ध्वाकृतान्तःपरिकर्षति/विधिर्नूनमसंहार्यःप्राणिनांप्लवगोत्तम/सौमित्रिंमांचरामंचव्यसनैःपश्यमोहितान्/शोकस्यास्यकदापारंराघवोऽधिगमिष्यति/प्लवमानःपरिश्रान्तोहतनौःसागरेयथा/राक्षसानांक्षयंकृत्वासूदयित्वाचरावणम्/लङ्कामुन्मूलितांकृत्वाकदाद्रक्ष्यतिमांपतिः/सवाच्यःसंत्वरस्वेतियावदेवनपूर्यते/अयंसंवत्सरःकालस्तावद्धिममजीवितम्/वर्ततेदशमोमासोद्वौतुशेषौप्लवंगम/रावणेननृशंसेनसमयोयःकृतोमम/विभीषणेनचभ्रात्राममनिर्यातनंप्रति/अनुनीतःप्रयत्नेननचतत्कुरुतेमतिम्/ममप्रतिप्रदानंहिरावणस्यनरोचते/रावणंमार्गतेसंख्येमृत्युःकालवशंगतम्/ज्येष्ठाकन्यानलानमविभीषणसुताकपे/तयाममैतदाख्यातंमात्राप्रहितयास्वयम्/अविन्ध्योनाममेधावीविद्वान्राक्षसपुंगवः/धृतिमाञ्शीलवान्वृद्धोरावणस्यसुसंमतः/रामात्क्षयमनुप्राप्तंरक्षसांप्रत्यचोदयत्/नचतस्यापिदुष्टात्माशृणोतिवचनंहितम्/आशंसेतिहरिश्रेष्ठक्षिप्रंमांप्राप्स्यतेपतिः/अन्तरात्माहिमेशुद्धस्तस्मिंश्चबहवोगुणाः/उत्साहःपौरुषंसत्त्वमानृशंस्यंकृतज्ञता/विक्रमश्चप्रभावश्चसन्तिवानरराघवे/चतुर्दशसहस्राणिराक्षसानांजघानयः/जनस्थानेविनाभ्रात्राशत्रुःकस्तस्यनोद्विजेत्/नसशक्यस्तुलयितुंव्यसनैःपुरुषर्षभः/अहंतस्यानुभावज्ञाशक्रस्येवपुलोमजा/शरजालांशुमाञ्शूरःकपेरामदिवाकरः/शत्रुरक्षोमयंतोयमुपशोषंनयिष्यति/इतिसंजल्पमानांतांरामार्थेशोककर्शिताम्/अश्रुसंपूर्णवदनामुवाचहनुमान्कपिः/श्रुत्वैवतुवचोमह्यंक्षिप्रमेष्यतिराघवः/चमूंप्रकर्षन्महतींहर्यृक्षगणसंकुलाम्/अथवामोचयिष्यामितामद्यैवहिराक्षसात्/अस्माद्दुःखादुपारोहममपृष्ठमनिन्दिते/त्वंहिपृष्ठगतांकृत्वासंतरिष्यामिसागरम्/शक्तिरस्तिहिमेवोढुंलङ्कामपिसरावणाम्/अहंप्रस्रवणस्थायराघवायाद्यमैथिलि/प्रापयिष्यामिशक्रायहव्यंहुतमिवानलः/द्रक्ष्यस्यद्यैववैदेहिराघवंसहलक्ष्मणम्/व्यवसायसमायुक्तंविष्णुंदैत्यवधेयथा/त्वद्दर्शनकृतोत्साहमाश्रमस्थंमहाबलम्/पुरंदरमिवासीनंनागराजस्यमूर्धनि/पृष्ठमारोहमेदेविमाविकाङ्क्षस्वशोभने/योगमन्विच्छरामेणशशाङ्केनेवरोहिणी/कथयन्तीवचन्द्रेणसूर्येणेवसुवर्चला/मत्पृष्ठमधिरुह्यत्वंतराकाशमहार्णवम्/नहिमेसंप्रयातस्यत्वामितोनयतोऽङ्गने/अनुगन्तुंगतिंशक्ताःसर्वेलङ्कानिवासिनः/यथैवाहमिहप्राप्तस्तथैवाहमसंशयम्/यास्यामिपश्यवैदेहित्वामुद्यम्यविहायसं/मैथिलीतुहरिश्रेष्ठाच्छ्रुत्वावचनमद्भुतम्/हर्षविस्मितसर्वाङ्गीहनूमन्तमथाब्रवीत्/हनूमन्दूरमध्वनंकथंमांवोढुमिच्छसि/तदेवखलुतेमन्येकपित्वंहरियूथप/कथंवाल्पशरीरस्त्वंमामितोनेतुमिच्छसि/सकाशंमानवेन्द्रस्यभर्तुर्मेप्लवगर्षभ/सीतायावचनंश्रुत्वाहनूमान्मारुतात्मजः/चिन्तयामासलक्ष्मीवान्नवंपरिभवंकृतम्/नमेजानातिसत्त्वंवाप्रभावंवासितेक्षणा/तस्मात्पश्यतुवैदेहीयद्रूपंममकामतः/इतिसंचिन्त्यहनुमांस्तदाप्लवगसत्तमः/दर्शयामासवैदेह्याःस्वरूपमरिमर्दनः/सतस्मात्पादपाद्धीमानाप्लुत्यप्लवगर्षभः/ततोवर्धितुमारेभेसीताप्रत्ययकारणात्/मेरुमन्दारसंकाशोबभौदीप्तानलप्रभः/अग्रतोव्यवतस्थेचसीतायावानरर्षभः/हरिःपर्वतसंकाशस्ताम्रवक्त्रोमहाबलः/वज्रदंष्ट्रनखोभीमोवैदेहीमिदमब्रवीत्/सपर्वतवनोद्देशांसाट्टप्राकारतोरणाम्/लङ्कामिमांसनथांवानयितुंशक्तिरस्तिमे/तदवस्थाप्यतांबुद्धिरलंदेविविकाङ्क्षया/विशोकंकुरुवैदेहिराघवंसहलक्ष्मणम्/तंदृष्ट्वाचलसंकाशमुवाचजनकात्मजा/पद्मपत्रविशालाक्षीमारुतस्यौरसंसुतम्/तवसत्त्वंबलंचैवविजानामिमहाकपे/वायोरिवगतिंचापितेजश्चाग्निरिवाद्भुतम्/प्राकृतोऽन्यःकथंचेमांभूमिमागन्तुमर्हति/उदधेरप्रमेयस्यपारंवानरपुंगव/जानामिगमनेशक्तिंनयनेचापितेमम/अवश्यंसाम्प्रधार्याशुकार्यसिद्धिरिहात्मनः/अयुक्तंतुकपिश्रेष्ठमयागन्तुंत्वयासह/वायुवेगसवेगस्यवेगोमांमोहयेत्तव/अहमाकाशमासक्ताउपर्युपरिसागरम्/प्रपतेयंहितेपृष्ठाद्भयाद्वेगेनगच्छतः/पतितासागरेचाहंतिमिनक्रझषाकुले/भयेयमाशुविवशायादसामन्नमुत्तमम्/नचशक्ष्येत्वयासार्धंगन्तुंशत्रुविनाशन/कलत्रवतिसंदेहस्त्वय्यपिस्यादसंशयम्/ह्रियमाणांतुमांदृष्ट्वाराक्षसाभीमविक्रमाः/अनुगच्छेयुरादिष्टारावणेनदुरात्मना/तैस्त्वंपरिवृतःशूरैःशूलमुद्गरपाणिभिः/भवेस्त्वंसंशयंप्राप्तोमयावीरकलत्रवान्/सायुधाबहवोव्योम्निराक्षसास्त्वंनिरायुधः/कथंशक्ष्यसिसंयातुंमांचैवपरिरक्षितुम्/युध्यमानस्यरक्षोभिस्ततस्तैःक्रूरकर्मभिः/प्रपतेयंहितेपृष्ठद्भयार्ताकपिसत्तम/अथरक्षांसिभीमानिमहान्तिबलवन्तिच/कथंचित्साम्परायेत्वांजयेयुःकपिसत्तम/अथवायुध्यमानस्यपतेयंविमुखस्यते/पतितांचगृहीत्वामांनयेयुःपापराक्षसाः/मांवाहरेयुस्त्वद्धस्ताद्विशसेयुरथापिवा/अव्यवस्थौहिदृश्येतेयुद्धेजयपराजयौ/अहंवापिविपद्येयंरक्षोभिरभितर्जिता/त्वत्प्रयत्नोहरिश्रेष्ठभवेन्निष्फलएवतु/कामंत्वमपिपर्याप्तोनिहन्तुंसर्वराक्षसान्/राघवस्ययशोहीयेत्त्वयाशस्तैस्तुराक्षसैः/अथवादायरक्षांसिन्यस्येयुःसंवृतेहिमाम्/यत्रतेनाभिजानीयुर्हरयोनापिराघवः/आरम्भस्तुमदर्थोऽयंततस्तवनिरर्थकः/त्वयाहिसहरामस्यमहानागमनेगुणः/मयिजीवितमायत्तंराघवस्यमहात्मनः/भ्रातॄणांचमहाबाहोतवराजकुलस्यच/तौनिराशौमदर्थेतुशोकसंतापकर्शितौ/सहसर्वर्क्षहरिभिस्त्यक्ष्यतःप्राणसंग्रहम्/भर्तुर्भक्तिंपुरस्कृत्यरामादन्यस्यवानर/नाहंस्प्रष्टुंपदागात्रमिच्छेयंवानरोत्तम/यदहंगात्रसंस्पर्शंरावणस्यगताबलात्/अनीशाकिंकरिष्यामिविनाथाविवशासती/यदिरामोदशग्रीवमिहहत्वासराक्षसं/मामितोगृह्यगच्छेततत्तस्यसदृशंभवेत्/श्रुताहिदृष्टाश्चमयापराक्रमा॑महात्मनस्तस्यरणावमर्दिनः/नदेवगन्धर्वभुजंगराक्षसा॑भवन्तिरामेणसमाहिसंयुगे/समीक्ष्यतंसंयतिचित्रकार्मुकं॑महाबलंवासवतुल्यविक्रमम्/सलक्ष्मणंकोविषहेतराघवं॑हुताशनंदीप्तमिवानिलेरितम्/सलक्ष्मणंराघवमाजिमर्दनं॑दिशागजंमत्तमिवव्यवस्थितम्/सहेतकोवानरमुख्यसंयुगे॑युगान्तसूर्यप्रतिमंशरार्चिषम्/समेहरिश्रेष्ठसलक्ष्मणंपतिं॑सयूथपंक्षिप्रमिहोपपादय/चिरायरामंप्रतिशोककर्शितां॑कुरुष्वमांवानरमुख्यहर्षिताम्/ततःसकपिशार्दूलस्तेनवाक्येनहर्षितः/सीतामुवाचतच्छ्रुत्वावाक्यंवाक्यविशारदः/युक्तरूपंत्वयादेविभाषितंशुभदर्शने/सदृशंस्त्रीस्वभावस्यसाध्वीनांविनयस्यच/स्त्रीत्वंनतुसमर्थंहिसागरंव्यतिवर्तितुम्/मामधिष्ठायविस्तीर्णंशतयोजनमायतम्/द्वितीयंकारणंयच्चब्रवीषिविनयान्विते/रामादन्यस्यनार्हामिसंस्पर्शमितिजानकि/एतत्तेदेविसदृशंपत्न्यास्तस्यमहात्मनः/काह्यन्यात्वामृतेदेविब्रूयाद्वचनमीदृशम्/श्रोष्यतेचैवकाकुत्स्थःसर्वंनिरवशेषतः/चेष्टितंयत्त्वयादेविभाषितंममचाग्रतः/कारणैर्बहुभिर्देविरामप्रियचिकीर्षया/स्नेहप्रस्कन्नमनसामयैतत्समुदीरितम्/लङ्कायादुष्प्रवेशत्वाद्दुस्तरत्वान्महोदधेः/सामर्थ्यादात्मनश्चैवमयैतत्समुदाहृतम्/इच्छामित्वांसमानेतुमद्यैवरघुबन्धुना/गुरुस्नेहेनभक्त्याचनान्यथातदुदाहृतम्/यदिनोत्सहसेयातुंमयासार्धमनिन्दिते/अभिज्ञानंप्रयच्छत्वंजानीयाद्राघवोहियत्/एवमुक्ताहनुमतासीतासुरसुतोपमा/उवाचवचनंमन्दंबाष्पप्रग्रथिताक्षरम्/इदंश्रेष्ठमभिज्ञानंब्रूयास्त्वंतुममप्रियम्/शैलस्यचित्रकूटस्यपादेपूर्वोत्तरेतदा/तापसाश्रमवासिन्याःप्राज्यमूलफलोदके/तस्मिन्सिद्धाश्रमेदेशेमन्दाकिन्याअदूरतः/तस्योपवनषण्डेषुनानापुष्पसुगन्धिषु/विहृत्यसलिलक्लिन्नातवाङ्केसमुपाविशम्/पर्यायेणप्रसुप्तश्चममाङ्केभरताग्रजः/ततोमांससमायुक्तोवायसःपर्यतुण्डयत्/तमहंलोष्टमुद्यम्यवारयामिस्मवायसं/दारयन्सचमांकाकस्तत्रैवपरिलीयते/नचाप्युपरमन्मांसाद्भक्षार्थीबलिभोजनः/उत्कर्षन्त्यांचरशनांक्रुद्धायांमयिपक्षिणे/स्रंसमानेचवसनेततोदृष्टात्वयाह्यहम्/त्वयाविहसिताचाहंक्रुद्धासंलज्जितातदा/भक्ष्यगृद्धेनकालेनदारितात्वामुपागता/आसीनस्यचतेश्रान्तापुनरुत्सङ्गमाविशम्/क्रुध्यन्तीचप्रहृष्टेनत्वयाहंपरिसान्त्विता/बाष्पपूर्णमुखीमन्दंचक्षुषीपरिमार्जती/लक्षिताहंत्वयानाथवायसेनप्रकोपिता/आशीविषइवक्रुद्धःश्वसान्वाक्यमभाषथाः/केनतेनागनासोरुविक्षतंवैस्तनान्तरम्/कःक्रीडतिसरोषेणपञ्चवक्त्रेणभोगिना/वीक्षमाणस्ततस्तंवैवायसंसमवैक्षथाः/नखैःसरुधिरैस्तीक्ष्णैर्मामेवाभिमुखंस्थितम्/पुत्रःकिलसशक्रस्यवायसःपततांवरः/धरान्तरचरःशीघ्रंपवनस्यगतौसमः/ततस्तस्मिन्महाबाहुःकोपसंवर्तितेक्षणः/वायसेकृतवान्क्रूरांमतिंमतिमतांवर/सदर्भसंस्तराद्गृह्यब्रह्मणोऽस्त्रेणयोजयः/सदीप्तइवकालाग्निर्जज्वालाभिमुखोद्विजम्/चिक्षेपिथप्रदीप्तांतामिषीकांवायसंप्रति/अनुसृष्टस्तदाकालोजगामविविधांगतिम्/त्राणकामइमंलोकंसर्वंवैविचचारह/सपित्राचपरित्यक्तःसुरैःसर्वैर्महर्षिभिः/त्रींल्लोकान्संपरिक्रम्यत्वामेवशरणंगतः/तंत्वंनिपतितंभूमौशरण्यःशरणागतम्/वधार्हमपिकाकुत्स्थकृपयापर्यपालयः/नशर्मलब्ध्वालोकेषुत्वामेवशरणंगतः/परिद्यूनंविषण्णंचसत्वमायान्तमुक्तवान्/मोघंकर्तुंनशक्यंतुब्राह्ममस्त्रंतदुच्यताम्/ततस्तस्याक्षिकाकस्यहिनस्तिस्मसदक्षिणम्/सतेतदानमस्कृत्वाराज्ञेदशरथायच/त्वयावीरविसृष्टस्तुप्रतिपेदेस्वमालयम्/मत्कृतेकाकमात्रेऽपिब्रह्मास्त्रंसमुदीरितम्/कस्माद्योमांहरत्त्वत्तःक्षमसेतंमहीपते/सकुरुष्वमहोत्साहंकृपांमयिनरर्षभ/आनृशंस्यंपरोधर्मस्त्वत्तएवमयाश्रुतः/जानामित्वांमहावीर्यंमहोत्साहंमहाबलम्/अपारपारमक्षोभ्यंगाम्भीर्यात्सागरोपमम्/भर्तारंससमुद्रायाधरण्यावासवोपमम्/एवमस्त्रविदांश्रेष्ठःसत्त्ववान्बलवानपि/किमर्थमस्त्रंरक्षःसुनयोजयसिराघव/ननागानापिगन्धर्वानासुरानमरुद्गणाः/रामस्यसमरेवेगंशक्ताःप्रतिसमाधितुम्/तस्यावीर्यवतःकश्चिद्यद्यस्तिमयिसंभ्रमः/किमर्थंनशरैस्तीक्ष्णैःक्षयंनयतिराक्षसान्/भ्रातुरादेशमादायलक्ष्मणोवापरंतपः/कस्यहेतोर्नमांवीरःपरित्रातिमहाबलः/यदितौपुरुषव्याघ्रौवाय्विन्द्रसमतेजसौ/सुराणामपिदुर्धर्षोकिमर्थंमामुपेक्षतः/ममैवदुष्कृतंकिंचिन्महदस्तिनसंशयः/समर्थावपितौयन्मांनावेक्षेतेपरंतपौ/कौसल्यालोकभर्तारंसुषुवेयंमनस्विनी/तंममार्थेसुखंपृच्छशिरसाचाभिवादय/स्रजश्चसर्वरत्नानिप्रियायाश्चवराङ्गनाः/ऐश्वर्यंचविशालायांपृथिव्यामपिदुर्लभम्/पितरंमातरंचैवसंमान्याभिप्रसाद्यच/अनुप्रव्रजितोरामंसुमित्रायेनसुप्रजाः/आनुकूल्येनधर्मात्मात्यक्त्वासुखमनुत्तमम्/अनुगच्छतिकाकुत्स्थंभ्रातरंपालयन्वने/सिंहस्कन्धोमहाबाहुर्मनस्वीप्रियदर्शनः/पितृवद्वर्ततेरामेमातृवन्मांसमाचरन्/ह्रियमाणांतदावीरोनतुमांवेदलक्ष्मणः/वृद्धोपसेवीलक्ष्मीवाञ्शक्तोनबहुभाषिता/राजपुत्रःप्रियश्रेष्ठःसदृशःश्वशुरस्यमे/मत्तःप्रियतरोनित्यंभ्रातारामस्यलक्ष्मणः/नियुक्तोधुरियस्यांतुतामुद्वहतिवीर्यवान्/यंदृष्ट्वाराघवोनैववृद्धमार्यमनुस्मरत्/सममार्थायकुशलंवक्तव्योवचनान्मम/मृदुर्नित्यंशुचिर्दक्षःप्रियोरामस्यलक्ष्मणः/इदंब्रूयाश्चमेनाथंशूरंरामंपुनःपुनः/जीवितंधारयिष्यामिमासंदशरथात्मज/ऊर्ध्वंमासान्नजीवेयंसत्येनाहंब्रवीमिते/रावणेनोपरुद्धांमांनिकृत्यापापकर्मणा/त्रातुमर्हसिवीरत्वंपातालादिवकौशिकीम्/ततोवस्त्रगतंमुक्त्वादिव्यंचूडामणिंशुभम्/प्रदेयोराघवायेतिसीताहनुमतेददौ/प्रतिगृह्यततोवीरोमणिरत्नमनुत्तमम्/अङ्गुल्यायोजयामासनह्यस्याप्राभवद्भुजः/मणिरत्नंकपिवरःप्रतिगृह्याभिवाद्यच/सीतांप्रदक्षिणंकृत्वाप्रणतःपार्श्वतःस्थितः/हर्षेणमहतायुक्तःसीतादर्शनजेनसः/हृदयेनगतोरामंशरीरेणतुविष्ठितः/मणिवरमुपगृह्यतंमहार्हं॑जनकनृपात्मजयाधृतंप्रभावात्/गिरिवरपवनावधूतमुक्तः॑सुखितमनाःप्रतिसंक्रमंप्रपेदे/मणिंदत्त्वाततःसीताहनूमन्तमथाब्रवीत्/अभिज्ञानमभिज्ञातमेतद्रामस्यतत्त्वतः/मणिंतुदृष्ट्वारामोवैत्रयाणांसंस्मरिष्यति/वीरोजनन्याममचराज्ञोदशरथस्यच/सभूयस्त्वंसमुत्साहेचोदितोहरिसत्तम/अस्मिन्कार्यसमारम्भेप्रचिन्तययदुत्तरम्/त्वमस्मिन्कार्यनिर्योगेप्रमाणंहरिसत्तम/तस्यचिन्तययोयत्नोदुःखक्षयकरोभवेत्/सतथेतिप्रतिज्ञायमारुतिर्भीमविक्रमः/शिरसावन्द्यवैदेहींगमनायोपचक्रमे/ज्ञात्वासंप्रस्थितंदेवीवानरंमारुतात्मजम्/बाष्पगद्गदयावाचामैथिलीवाक्यमब्रवीत्/कुशलंहनुमन्ब्रूयाःसहितौरामलक्ष्मणौ/सुग्रीवंचसहामात्यंवृद्धान्सर्वांश्चवानरान्/यथाचसमहाबाहुर्मांतारयतिराघवः/अस्माद्दुःखाम्बुसंरोधात्त्वंसमाधातुमर्हसि/जीवन्तींमांयथारामःसंभावयतिकीर्तिमान्/तत्त्वयाहनुमन्वाच्यंवाचाधर्ममवाप्नुहि/नित्यमुत्साहयुक्ताश्चवाचःश्रुत्वामयेरिताः/वर्धिष्यतेदाशरथेःपौरुषंमदवाप्तये/मत्संदेशयुतावाचस्त्वत्तःश्रुत्वैवराघवः/पराक्रमविधिंवीरोविधिवत्संविधास्यति/सीतायास्तद्वचःश्रुत्वाहनुमान्मारुतात्मजः/शिरस्यञ्जलिमाधायवाक्यमुत्तरमब्रवीत्/क्षिप्रमेष्यतिकाकुत्स्थोहर्यृक्षप्रवरैर्वृतः/यस्तेयुधिविजित्यारीञ्शोकंव्यपनयिष्यति/नहिपश्यामिमर्त्येषुनामरेष्वसुरेषुवा/यस्तस्यवमतोबाणान्स्थातुमुत्सहतेऽग्रतः/अप्यर्कमपिपर्जन्यमपिवैवस्वतंयमम्/सहिसोढुंरणेशक्तस्तवहेतोर्विशेषतः/सहिसागरपर्यन्तांमहींशासितुमीहते/त्वन्निमित्तोहिरामस्यजयोजनकनन्दिनि/तस्यतद्वचनंश्रुत्वासम्यक्सत्यंसुभाषितम्/जानकीबहुमेनेऽथवचनंचेदमब्रवीत्/ततस्तंप्रस्थितंसीतावीक्षमाणापुनःपुनः/भर्तुःस्नेहान्वितंवाक्यंसौहार्दादनुमानयत्/यदिवामन्यसेवीरवसैकाहमरिंदम/कस्मिंश्चित्संवृतेदेशेविश्रान्तःश्वोगमिष्यसि/ममचेदल्पभाग्यायाःसाम्निध्यात्तववीर्यवान्/अस्यशोकस्यमहतोमुहूर्तंमोक्षणंभवेत्/गतेहिहरिशार्दूलपुनरागमनायतु/प्राणानामपिसंदेहोममस्यान्नात्रसंशयः/तवादर्शनजःशोकोभूयोमांपरितापयेत्/दुःखाद्दुःखपरामृष्टांदीपयन्निववानर/अयंचवीरसंदेहस्तिष्ठतीवममाग्रतः/सुमहांस्त्वत्सहायेषुहर्यृक्षेषुहरीश्वर/कथंनुखलुदुष्पारंतरिष्यन्तिमहोदधिम्/तानिहर्यृक्षसैन्यानितौवानरवरात्मजौ/त्रयाणामेवभूतानांसागरस्येहलङ्घने/शक्तिःस्याद्वैनतेयस्यतववामारुतस्यवा/तदस्मिन्कार्यनिर्योगेवीरैवंदुरतिक्रमे/किंपश्यसिसमाधानंत्वंहिकार्यविदांवरः/काममस्यत्वमेवैकःकार्यस्यपरिसाधने/पर्याप्तःपरवीरघ्नयशस्यस्तेबलोदयः/बलैःसमग्रैर्यदिमांरावणंजित्यसंयुगे/विजयीस्वपुरंयायात्तत्तुमेस्याद्यशस्करम्/बलैस्तुसंकुलांकृत्वालङ्कांपरबलार्दनः/मांनयेद्यदिकाकुत्स्थस्तत्तस्यसदृशंभवेत्/तद्यथातस्यविक्रान्तमनुरूपंमहात्मनः/भवेदाहवशूरस्यतथात्वमुपपादय/तदर्थोपहितंवाक्यंसहितंहेतुसंहितम्/निशम्यहनुमाञ्शेषंवाक्यमुत्तरमब्रवीत्/देविहर्यृक्षसैन्यानामीश्वरःप्लवतांवरः/सुग्रीवःसत्त्वसंपन्नस्तवार्थेकृतनिश्चयः/सवानरसहस्राणांकोटीभिरभिसंवृतः/क्षिप्रमेष्यतिवैदेहिराक्षसानांनिबर्हणः/तस्यविक्रमसंपन्नाःसत्त्ववन्तोमहाबलाः/मनःसंकल्पसंपातानिदेशेहरयःस्थिताः/येषांनोपरिनाधस्तान्नतिर्यक्सज्जतेगतिः/नचकर्मसुसीदन्तिमहत्स्वमिततेजसः/असकृत्तैर्महोत्सहैःससागरधराधरा/प्रदक्षिणीकृताभूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः/मद्विशिष्टाश्चतुल्याश्चसन्तितत्रवनौकसः/मत्तःप्रत्यवरःकश्चिन्नास्तिसुग्रीवसंनिधौ/अहंतावदिहप्राप्तःकिंपुनस्तेमहाबलाः/नहिप्रकृष्टाःप्रेष्यन्तेप्रेष्यन्तेहीतरेजनाः/तदलंपरितापेनदेविशोकोव्यपैतुते/एकोत्पातेनतेलङ्कामेष्यन्तिहरियूथपाः/ममपृष्ठगतौतौचचन्द्रसूर्याविवोदितौ/त्वत्सकाशंमहासत्त्वौनृसिंहावागमिष्यतः/तौहिवीरौनरवरौसहितौरामलक्ष्मणौ/आगम्यनगरींलङ्कांसायकैर्विधमिष्यतः/सगणंरावणंहत्वाराघवोरघुनन्दनः/त्वामादायवरारोहेस्वपुरंप्रतियास्यति/तदाश्वसिहिभद्रंतेभवत्वंकालकाङ्क्षिणी/नचिराद्द्रक्ष्यसेरामंप्रज्वजन्तमिवानिलम्/निहतेराक्षसेन्द्रेचसपुत्रामात्यबान्धवे/त्वंसमेष्यसिरामेणशशाङ्केनेवरोहिणी/क्षिप्रंत्वंदेविशोकस्यपारंयास्यसिमैथिलि/रावणंचैवरामेणनिहतंद्रक्ष्यसेऽचिरात्/एवमाश्वस्यवैदेहींहनूमान्मारुतात्मजः/गमनायमतिंकृत्वावैदेहींपुनरब्रवीत्/तमरिघ्नंकृतात्मानंक्षिप्रंद्रक्ष्यसिराघवम्/लक्ष्मणंचधनुष्पाणिंलङ्काद्वारमुपस्थितम्/नखदंष्ट्रायुधान्वीरान्सिंहशार्दूलविक्रमान्/वानरान्वारणेन्द्राभान्क्षिप्रंद्रक्ष्यसिसंगतान्/शैलाम्बुदनिकाशानांलङ्कामलयसानुषु/नर्दतांकपिमुख्यानामार्येयूथान्यनेकशः/सतुमर्मणिघोरेणताडितोमन्मथेषुणा/नशर्मलभतेरामःसिंहार्दितइवद्विपः/मारुदोदेविशोकेनमाभूत्तेमनसोऽप्रियम्/शचीवपथ्याशक्रेणभर्त्रानाथवतीह्यसि/रामाद्विशिष्टःकोऽन्योऽस्तिकश्चित्सौमित्रिणासमः/अग्निमारुतकल्पौतौभ्रातरौतवसंश्रयौ/नास्मिंश्चिरंवत्स्यसिदेविदेशे॑रक्षोगणैरध्युषितोऽतिरौद्रे/नतेचिरादागमनंप्रियस्य॑क्षमस्वमत्संगमकालमात्रम्/श्रुत्वातुवचनंतस्यवायुसूनोर्महात्मनः/उवाचात्महितंवाक्यंसीतासुरसुतोपमा/त्वांदृष्ट्वाप्रियवक्तारंसंप्रहृष्यामिवानर/अर्धसंजातसस्येववृष्टिंप्राप्यवसुंधरा/यथातंपुरुषव्याघ्रंगात्रैःशोकाभिकर्शितैः/संस्पृशेयंसकामाहंतथाकुरुदयांमयि/अभिज्ञानंचरामस्यदत्तंहरिगणोत्तम/क्षिप्तामीषिकांकाकस्यकोपादेकाक्षिशातनीम्/मनःशिलायास्तिकलोगण्डपार्श्वेनिवेशितः/त्वयाप्रनष्टेतिलकेतंकिलस्मर्तुमर्हसि/सवीर्यवान्कथंसीतांहृतांसमनुमन्यसे/वसन्तींरक्षसांमध्येमहेन्द्रवरुणोपम/एषचूडामणिर्दिव्योमयासुपरिरक्षितः/एतंदृष्ट्वाप्रहृष्यामिव्यसनेत्वामिवानघ/एषनिर्यातितःश्रीमान्मयातेवारिसंभवः/अतःपरंनशक्ष्यामिजीवितुंशोकलालसा/असह्यानिचदुःखानिवाचश्चहृदयच्छिदः/राक्षसीनांसुघोराणांत्वत्कृतेमर्षयाम्यहम्/धारयिष्यामिमासंतुजीवितंशत्रुसूदन/मासादूर्ध्वंनजीविष्येत्वयाहीनानृपात्मज/घोरोराक्षसराजोऽयंदृष्टिश्चनसुखामयि/त्वांचश्रुत्वाविपद्यन्तंनजीवेयमहंक्षणम्/वैदेह्यावचनंश्रुत्वाकरुणंसाश्रुभाषितम्/अथाब्रवीन्महातेजाहनुमान्मारुतात्मजः/त्वच्छोकविमुखोरामोदेविसत्येनतेशपे/रामेशोकाभिभूतेतुलक्ष्मणःपरितप्यते/दृष्टाकथंचिद्भवतीनकालःपरिशोचितुम्/इमंमुहूर्तंदुःखानामन्तंद्रक्ष्यसिभामिनि/तावुभौपुरुषव्याघ्रौराजपुत्रावनिन्दितौ/त्वद्दर्शनकृतोत्साहौलङ्कांभस्मीकरिष्यतः/हत्वातुसमरेक्रूरंरावणंसहबान्धवम्/राघवौत्वांविशालाक्षिस्वांपुरींप्रापयिष्यतः/यत्तुरामोविजानीयादभिज्ञानमनिन्दिते/प्रीतिसंजननंतस्यभूयस्त्वंदातुमर्हसि/साब्रवीद्दत्तमेवेहमयाभिज्ञानमुत्तमम्/एतदेवहिरामस्यदृष्ट्वामत्केशभूषणम्/श्रद्धेयंहनुमन्वाक्यंतववीरभविष्यति/सतंमणिवरंगृह्यश्रीमान्प्लवगसत्तमः/प्रणम्यशिरसादेवींगमनायोपचक्रमे/तमुत्पातकृतोत्साहमवेक्ष्यहरिपुंगवम्/वर्धमानंमहावेगमुवाचजनकात्मजा/अश्रुपूर्णमुखीदीनाबाष्पगद्गदयागिरा/हनूमन्सिंहसंकाशौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/सुग्रीवंचसहामात्यंसर्वान्ब्रूयाअनामयम्/यथाचसमहाबाहुर्मांतारयतिराघवः/अस्माद्दुःखाम्बुसंरोधात्तत्समाधातुमर्हसि/इमंचतीव्रंममशोकवेगं॑रक्षोभिरेभिःपरिभर्त्सनंच/ब्रूयास्तुरामस्यगतःसमीपं॑शिवश्चतेऽध्वास्तुहरिप्रवीर/सराजपुत्र्याप्रतिवेदितार्थः॑कपिःकृतार्थःपरिहृष्टचेताः/तदल्पशेषंप्रसमीक्ष्यकार्यं॑दिशंह्युदीचींमनसाजगाम/सचवाग्भिःप्रशस्ताभिर्गमिष्यन्पूजितस्तया/तस्माद्देशादपक्रम्यचिन्तयामासवानरः/अल्पशेषमिदंकार्यंदृष्टेयमसितेक्षणा/त्रीनुपायानतिक्रम्यचतुर्थइहदृश्यते/नसामरक्षःसुगुणायकल्पते॑नदनमर्थोपचितेषुवर्तते/नभेदसाध्याबलदर्पिताजनाः॑पराक्रमस्त्वेषममेहरोचते/नचास्यकार्यस्यपराक्रमादृते॑विनिश्चयःकश्चिदिहोपपद्यते/हृतप्रवीरास्तुरणेहिराक्षसाः॑कथंचिदीयुर्यदिहाद्यमार्दवम्/कार्येकर्मणिनिर्दिष्टोयोबहून्यपिसाधयेत्/पूर्वकार्यविरोधेनसकार्यंकर्तुमर्हति/नह्येकःसाधकोहेतुःस्वल्पस्यापीहकर्मणः/योह्यर्थंबहुधावेदससमर्थोऽर्थसाधने/इहैवतावत्कृतनिश्चयोह्यहं॑यदिव्रजेयंप्लवगेश्वरालयम्/परात्मसंमर्दविशेषतत्त्ववित्॑ततःकृतंस्यान्ममभर्तृशासनम्/कथंनुखल्वद्यभवेत्सुखागतं॑प्रसह्ययुद्धंममराक्षसैः/सह/तथैवखल्वात्मबलंचसारवत्॑समानयेन्मांचरणेदशाननः/इदमस्यनृशंसस्यनन्दनोपममुत्तमम्/वनंनेत्रमनःकान्तंनानाद्रुमलतायुतम्/इदंविध्वंसयिष्यामिशुष्कंवनमिवानलः/अस्मिन्भग्नेततःकोपंकरिष्यतिसरावणः/ततोमहत्साश्वमहारथद्विपं॑बलंसमानेष्वपिराक्षसाधिपः/त्रिशूलकालायसपट्टिशायुधं॑ततोमहद्युद्धमिदंभविष्यति/अहंतुतैःसंयतिचण्डविक्रमैः॑समेत्यरक्षोभिरसंगविक्रमः/निहत्यतद्रावणचोदितंबलं॑सुखंगमिष्यामिकपीश्वरालयम्/ततोमारुतवत्क्रुद्धोमारुतिर्भीमविक्रमः/ऊरुवेगेनमहताद्रुमान्क्षेप्तुमथारभत्/ततस्तद्धनुमान्वीरोबभञ्जप्रमदावनम्/मत्तद्विजसमाघुष्टंनानाद्रुमलतायुतम्/तद्वनंमथितैर्वृक्षैर्भिन्नैश्चसलिलाशयैः/चूर्णितैःपर्वताग्रैश्चबभूवाप्रियदर्शनम्/लतागृहैश्चित्रगृहैश्चनाशितैर्॑महोरगैर्व्यालमृगैश्चनिर्धुतैः/शिलागृहैरुन्मथितैस्तथागृहैः॑प्रनष्टरूपंतदभून्महद्वनम्/सतस्यकृत्वार्थपतेर्महाकपिर्॑महद्व्यलीकंमनसोमहात्मनः/युयुत्सुरेकोबहुभिर्महाबलैः॑श्रियाज्वलंस्तोरणमाश्रितःकपिः/ततःपक्षिनिनादेनवृक्षभङ्गस्वनेनच/बभूवुस्त्राससंभ्रान्ताःसर्वेलङ्कानिवासिनः/विद्रुताश्चभयत्रस्ताविनेदुर्मृगपक्षुणः/रक्षसांचनिमित्तानिक्रूराणिप्रतिपेदिरे/ततोगतायांनिद्रायांराक्षस्योविकृताननाः/तद्वनंददृशुर्भग्नंतंचवीरंमहाकपिम्/सतादृष्ट्वमहाबाहुर्महासत्त्वोमहाबलः/चकारसुमहद्रूपंराक्षसीनांभयावहम्/ततस्तंगिरिसंकाशमतिकायंमहाबलम्/राक्षस्योवानरंदृष्ट्वापप्रच्छुर्जनकात्मजाम्/कोऽयंकस्यकुतोवायंकिंनिमित्तमिहागतः/कथंत्वयासहानेनसंवादःकृतइत्युत/आचक्ष्वनोविशालाक्षिमाभूत्तेसुभगेभयम्/संवादमसितापाङ्गेत्वयाकिंकृतवानयम्/अथाब्रवीत्तदासाध्वीसीतासर्वाङ्गशोभना/रक्षसांकामरूपाणांविज्ञानेममकागतिः/यूयमेवास्यजानीतयोऽयंयद्वाकरिष्यति/अहिरेवअहेःपादान्विजानातिनसंशयः/अहमप्यस्यभीतास्मिनैनंजानामिकोऽन्वयम्/वेद्मिराक्षसमेवैनंकामरूपिणमागतम्/वैदेह्यावचनंश्रुत्वाराक्षस्योविद्रुताद्रुतम्/स्थिताःकाश्चिद्गताःकाश्चिद्रावणायनिवेदितुम्/रावणस्यसमीपेतुराक्षस्योविकृताननाः/विरूपंवानरंभीममाख्यतुमुपचक्रमुः/अशोकवनिकामध्येराजन्भीमवपुःकपिः/सीतयाकृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः/नचतंजानकीसीताहरिंहरिणलोचणा/अस्माभिर्बहुधापृष्टानिवेदयितुमिच्छति/वासवस्यभवेद्दूतोदूतोवैश्रवणस्यवा/प्रेषितोवापिरामेणसीतान्वेषणकाङ्क्षया/तेनत्वद्भूतरूपेणयत्तत्तवमनोहरम्/नानामृगगणाकीर्णंप्रमृष्टंप्रमदावनम्/नतत्रकश्चिदुद्देशोयस्तेननविनाशितः/यत्रसाजानकीसीतासतेननविनाशितः/जानकीरक्षणार्थंवाश्रमाद्वानोपलभ्यते/अथवाकःश्रमस्तस्यसैवतेनाभिरक्षिता/चारुपल्लवपत्राढ्यंयंसीतास्वयमास्थिता/प्रवृद्धःशिंशपावृक्षःसचतेनाभिरक्षितः/तस्योग्ररूपस्योग्रंत्वंदण्डमाज्ञातुमर्हसि/सीतासंभाषितायेनतद्वनंचविनाशितम्/मनःपरिगृहीतांतांतवरक्षोगणेश्वर/कःसीतामभिभाषेतयोनस्यात्त्यक्तजीवितः/राक्षसीनांवचःश्रुत्वारावणोराक्षसेश्वरः/हुतागिरिवजज्वालकोपसंवर्तितेक्षणः/आत्मनःसदृशाञ्शूरान्किंकरान्नामराक्षसान्/व्यादिदेशमहातेजानिग्रहार्थंहनूमतः/तेषामशीतिसाहस्रंकिंकराणांतरस्विनाम्/निर्ययुर्भवनात्तस्मात्कूटमुद्गरपाणयः/महोदरामहादंष्ट्राघोररूपामहाबलाः/युद्धाभिमनसःसर्वेहनूमद्ग्रहणोन्मुखाः/तेकपिंतंसमासाद्यतोरणस्थमवस्थितम्/अभिपेतुर्महावेगाःपतङ्गाइवपावकम्/तेगदाभिर्विचित्राभिःपरिघैःकाञ्चनाङ्गदैः/आजघ्नुर्वानरश्रेष्ठंशरैरादित्यसंनिभैः/हनूमानपितेजस्वीश्रीमान्पर्वतसंनिभः/क्षितावाविध्यलाङ्गूलंननादचमहास्वनम्/तस्यसंनादशब्देनतेऽभवन्भयशङ्किताः/ददृशुश्चहनूमन्तंसंध्यामेघमिवोन्नतम्/स्वामिसंदेशनिःशङ्कास्ततस्तेराक्षसाःकपिम्/चित्रैःप्रहरणैर्भीमैरभिपेतुस्ततस्ततः/सतैःपरिवृतःशूरैःसर्वतःसमहाबलः/आससादायसंभीमंपरिघंतोरणाश्रितम्/सतंपरिघमादायजघानरजनीचरान्/सपन्नगमिवादायस्फुरन्तंविनतासुतः/विचचाराम्बरेवीरःपरिगृह्यचमारुतिः/सहत्वाराक्षसान्वीरःकिंकरान्मारुतात्मजः/युद्धाकाङ्क्षीपुनर्वीरस्तोरणंसमुपस्थितः/ततस्तस्माद्भयान्मुक्ताःकतिचित्तत्रराक्षसाः/निहतान्किंकरान्सर्वान्रावणायन्यवेदयन्/सराक्षसानांनिहतंमहाबलं॑निशम्यराजापरिवृत्तलोचनः/समादिदेशाप्रतिमंपराक्रमे॑प्रहस्तपुत्रंसमरेसुदुर्जयम्/ततःसकिंकरान्हत्वाहनूमान्ध्यानमास्थितः/वनंभग्नंमयाचैत्यप्रासादोनविनाशितः/तस्मात्प्रासादमप्येवमिमंविध्वंसयाम्यहम्/इतिसंचिन्त्यहनुमान्मनसादर्शयन्बलम्/चैत्यप्रासादमाप्लुत्यमेरुशृङ्गमिवोन्नतम्/आरुरोहहरिश्रेष्ठोहनूमान्मारुतात्मजः/संप्रधृष्यचदुर्धर्षश्चैत्यप्रासादमुन्नतम्/हनूमान्प्रज्वलंल्लक्ष्म्यापारियात्रोपमोऽभवत्/सभूत्वातुमहाकायोहनूमान्मारुतात्मजः/धृष्टमास्फोटयामासलङ्कांशब्देनपूरयन्/तस्यास्फोटितशब्देनमहताश्रोत्रघातिना/पेतुर्विहंगागगनादुच्चैश्चेदमघोषयत्/जयत्यतिबलोरामोलक्ष्मणश्चमहाबलः/राजाजयतिसुग्रीवोराघवेणाभिपालितः/दासोऽहंकोसलेन्द्रस्यरामस्याक्लिष्टकर्मणः/हनुमाञ्शत्रुसैन्यानांनिहन्तामारुतात्मजः/नरावणसहस्रंमेयुद्धेप्रतिबलंभवेत्/शिलाभिस्तुप्रहरतःपादपैश्चसहस्रशः/अर्दयित्वापुरींलङ्कामभिवाद्यचमैथिलीम्/समृद्धार्थोगमिष्यामिमिषतांसर्वरक्षसाम्/एवमुक्त्वाविमानस्थश्चैत्यस्थान्हरिपुंगवः/ननादभीमनिर्ह्रादोरक्षसांजनयन्भयम्/तेनशब्देनमहताचैत्यपालाःशतंययुः/गृहीत्वाविविधानस्त्रान्प्रासान्खड्गान्परश्वधान्/विसृजन्तोमहाक्षयामारुतिंपर्यवारयन्/आवर्तइवगङ्गायास्तोयस्यविपुलोमहान्/परिक्षिप्यहरिश्रेष्ठंसबभौरक्षसांगणः/ततोवातात्मजःक्रुद्धोभीमरूपंसमास्थितः/प्रासादस्यमहांस्तस्यस्तम्भंहेमपरिष्कृतम्/उत्पाटयित्वावेगेनहनूमान्मारुतात्मजः/ततस्तंभ्रामयामासशतधारंमहाबलः/सराक्षसशतंहत्वावज्रेणेन्द्रइवासुरान्/अन्तरिक्षस्थितःश्रीमानिदंवचनमब्रवीत्/मादृशानांसहस्राणिविसृष्टानिमहात्मनाम्/बलिनांवानरेन्द्राणांसुग्रीववशवर्तिनाम्/शतैःशतसहस्रैश्चकोटीभिरयुतैरपि/आगमिष्यतिसुग्रीवःसर्वेषांवोनिषूदनः/नेयमस्तिपुरीलङ्कानयूयंनचरावणः/यस्मादिक्ष्वाकुनाथेनबद्धंवैरंमहात्मना/संदिष्टोराक्षसेन्द्रेणप्रहस्तस्यसुतोबली/जम्बुमालीमहादंष्ट्रोनिर्जगामधनुर्धरः/रक्तमाल्याम्बरधरःस्रग्वीरुचिरकुण्डलः/महान्विवृत्तनयनश्चण्डःसमरदुर्जयः/धनुःशक्रधनुःप्रख्यंमहद्रुचिरसायकम्/विस्फारयाणोवेगेनवज्राशनिसमस्वनम्/तस्यविस्फारघोषेणधनुषोमहतादिशः/प्रदिशश्चनभश्चैवसहसासमपूर्यत/रथेनखरयुक्तेनतमागतमुदीक्ष्यसः/हनूमान्वेगसंपन्नोजहर्षचननादच/तंतोरणविटङ्कस्थंहनूमन्तंमहाकपिम्/जम्बुमालीमहाबाहुर्विव्याधनिशितैःशरैः/अर्धचन्द्रेणवदनेशिरस्येकेनकर्णिना/बाह्वोर्विव्याधनाराचैर्दशभिस्तंकपीश्वरम्/तस्यतच्छुशुभेताम्रंशरेणाभिहतंमुखम्/शरदीवाम्बुजंफुल्लंविद्धंभास्कररश्मिना/चुकोपबाणाभिहतोराक्षसस्यमहाकपिः/ततःपार्श्वेऽतिविपुलांददर्शमहतींशिलाम्/तरसातांसमुत्पाट्यचिक्षेपबलवद्बली/तांशरैर्दशभिःक्रुद्धस्ताडयामासराक्षसः/विपन्नंकर्मतद्दृष्ट्वाहनूमांश्चण्डविक्रमः/सालंविपुलमुत्पाट्यभ्रामयामासवीर्यवान्/भ्रामयन्तंकपिंदृष्ट्वासालवृक्षंमहाबलम्/चिक्षेपसुबहून्बाणाञ्जम्बुमालीमहाबलः/सालंचतुर्भिर्चिच्छेदवानरंपञ्चभिर्भुजे/उरस्येकेनबाणेनदशभिस्तुस्तनान्तरे/सशरैःपूरिततनुःक्रोधेनमहतावृतः/तमेवपरिघंगृह्यभ्रामयामासवेगितः/अतिवेगोऽतिवेगेनभ्रामयित्वाबलोत्कटः/परिघंपातयामासजम्बुमालेर्महोरसि/तस्यचैवशिरोनास्तिनबाहूनचजानुनी/नधनुर्नरथोनाश्वास्तत्रादृश्यन्तनेषवः/सहतस्तरसातेनजम्बुमालीमहारथः/पपातनिहतोभूमौचूर्णिताङ्गविभूषणः/जम्बुमालिंचनिहतंकिंकरांश्चमहाबलान्/चुक्रोधरावणःश्रुत्वाकोपसंरक्तलोचनः/सरोषसंवर्तितताम्रलोचनः॑प्रहस्तपुत्रेनिहतेमहाबले/अमात्यपुत्रानतिवीर्यविक्रमान्॑समादिदेशाशुनिशाचरेश्वरः/ततस्तेराक्षसेन्द्रेणचोदितामन्त्रिणःसुताः/निर्ययुर्भवनात्तस्मात्सप्तसप्तार्चिवर्चसः/महाबलपरीवाराधनुष्मन्तोमहाबलाः/कृतास्त्रास्त्रविदांश्रेष्ठाःपरस्परजयैषिणः/हेमजालपरिक्षिप्तैर्ध्वजवद्भिःपताकिभिः/तोयदस्वननिर्घोषैर्वाजियुक्तैर्महारथैः/तप्तकाञ्चनचित्राणिचापान्यमितविक्रमाः/विस्फारयन्तःसंहृष्टास्तडिद्वन्तइवाम्बुदाः/जनन्यस्तास्ततस्तेषांविदित्वाकिंकरान्हतान्/बभूवुःशोकसंभ्रान्ताःसबान्धवसुहृज्जनाः/तेपरस्परसंघर्षास्तप्तकाञ्चनभूषणाः/अभिपेतुर्हनूमन्तंतोरणस्थमवस्थितम्/सृजन्तोबाणवृष्टिंतेरथगर्जितनिःस्वनाः/वृष्टिमन्तइवाम्भोदाविचेरुर्नैरृतर्षभाः/अवकीर्णस्ततस्ताभिर्हनूमाञ्शरवृष्टिभिः/अभवत्संवृताकारःशैलराडिववृष्टिभिः/सशरान्वञ्चयामासतेषामाशुचरःकपिः/रथवेगांश्चवीराणांविचरन्विमलेऽम्बरे/सतैःक्रीडन्धनुष्मद्भिर्व्योम्निवीरःप्रकाशते/धनुष्मद्भिर्यथामेघैर्मारुतःप्रभुरम्बरे/सकृत्वानिनदंघोरंत्रासयंस्तांमहाचमूम्/चकारहनुमान्वेगंतेषुरक्षःसुवीर्यवान्/तलेनाभिहनत्कांश्चित्पादैःकांश्चित्परंतपः/मुष्टिनाभ्यहनत्कांश्चिन्नखैःकांश्चिद्व्यदारयत्/प्रममाथोरसाकांश्चिदूरुभ्यामपरान्कपिः/केचित्तस्यैवनादेनतत्रैवपतिताभुवि/ततस्तेष्ववपन्नेषुभूमौनिपतितेषुच/तत्सैन्यमगमत्सर्वंदिशोदशभयार्दितम्/विनेदुर्विस्वरंनागानिपेतुर्भुविवाजिनः/भग्ननीडध्वजच्छत्रैर्भूश्चकीर्णाभवद्रथैः/सतान्प्रवृद्धान्विनिहत्यराक्षसान्॑महाबलश्चण्डपराक्रमःकपिः/युयुत्सुरन्यैःपुनरेवराक्षसैस्॑तदेववीरोऽभिजगामतोरणम्/हतान्मन्त्रिसुतान्बुद्ध्वावानरेणमहात्मना/रावणःसंवृताकारश्चकारमतिमुत्तमाम्/सविरूपाक्षयूपाक्षौदुर्धरंचैवराक्षसं/प्रघसंभासकर्णंचपञ्चसेनाग्रनायकान्/संदिदेशदशग्रीवोवीरान्नयविशारदान्/हनूमद्ग्रहणेव्यग्रान्वायुवेगसमान्युधि/यातसेनाग्रगाःसर्वेमहाबलपरिग्रहाः/सवाजिरथमातङ्गाःसकपिःशास्यतामिति/यत्तैश्चखलुभाव्यंस्यात्तमासाद्यवनालयम्/कर्मचापिसमाधेयंदेशकालविरोधितम्/नह्यहंतंकपिंमन्येकर्मणाप्रतितर्कयन्/सर्वथातन्महद्भूतंमहाबलपरिग्रहम्/भवेदिन्द्रेणवासृष्टमस्मदर्थंतपोबलात्/सनागयक्षगन्धर्वादेवासुरमहर्षयः/युष्माभिःसहितैःसर्वैर्मयासहविनिर्जिताः/तैरवश्यंविधातव्यंव्यलीकंकिंचिदेवनः/तदेवनात्रसंदेहःप्रसह्यपरिगृह्यताम्/नावमन्योभवद्भिश्चहरिःक्रूरपराक्रमः/दृष्टाहिहरयःशीघ्रामयाविपुलविक्रमाः/वालीचसहसुग्रीवोजाम्बवांश्चमहाबलः/नीलःसेनापतिश्चैवयेचान्येद्विविदादयः/नैवतेषांगतिर्भीमानतेजोनपराक्रमः/नमतिर्नबलोत्साहोनरूपपरिकल्पनम्/महत्सत्त्वमिदंज्ञेयंकपिरूपंव्यवस्थितम्/प्रयत्नंमहदास्थायक्रियतामस्यनिग्रहः/कामंलोकास्त्रयःसेन्द्राःससुरासुरमानवाः/भवतामग्रतःस्थातुंनपर्याप्तारणाजिरे/तथापितुनयज्ञेनजयमाकाङ्क्षतारणे/आत्मारक्ष्यःप्रयत्नेनयुद्धसिद्धिर्हिचञ्चला/तेस्वामिवचनंसर्वेप्रतिगृह्यमहौजसः/समुत्पेतुर्महावेगाहुताशसमतेजसः/रथैश्चमत्तैर्नागैश्चवाजिभिश्चमहाजवैः/शस्त्रैश्चविविधैस्तीक्ष्णैःसर्वैश्चोपचिताबलैः/ततस्तंददृशुर्वीरादीप्यमानंमहाकपिम्/रश्मिमन्तमिवोद्यन्तंस्वतेजोरश्मिमालिनम्/तोरणस्थंमहावेगंमहासत्त्वंमहाबलम्/महामतिंमहोत्साहंमहाकायंमहाबलम्/तंसमीक्ष्यैवतेसर्वेदिक्षुसर्वास्ववस्थिताः/तैस्तैःप्रहरणैर्भीमैरभिपेतुस्ततस्ततः/तस्यपञ्चायसास्तीक्ष्णाःसिताःपीतमुखाःशराः/शिरस्त्युत्पलपत्राभादुर्धरेणनिपातिताः/सतैःपञ्चभिराविद्धःशरैःशिरसिवानरः/उत्पपातनदन्व्योम्निदिशोदशविनादयन्/ततस्तुदुर्धरोवीरःसरथःसज्जकार्मुकः/किरञ्शरशतैर्नैकैरभिपेदेमहाबलः/सकपिर्वारयामासतंव्योम्निशरवर्षिणम्/वृष्टिमन्तंपयोदान्तेपयोदमिवमारुतः/अर्द्यमानस्ततस्तेनदुर्धरेणानिलात्मजः/चकारनिनदंभूयोव्यवर्धतचवेगवान्/सदूरंसहसोत्पत्यदुर्धरस्यरथेहरिः/निपपातमहावेगोविद्युद्राशिर्गिराविव/ततस्तंमथिताष्टाश्वंरथंभग्नाक्षकूवरम्/विहायन्यपतद्भूमौदुर्धरस्त्यक्तजीवितः/तंविरूपाक्षयूपाक्षौदृष्ट्वानिपतितंभुवि/संजातरोषौदुर्धर्षावुत्पेततुररिंदमौ/सताभ्यांसहसोत्पत्यविष्ठितोविमलेऽम्बरे/मुद्गराभ्यांमहाबाहुर्वक्षस्यभिहतःकपिः/तयोर्वेगवतोर्वेगंविनिहत्यमहाबलः/निपपातपुनर्भूमौसुपर्णसमविक्रमः/ससालवृक्षमासाद्यसमुत्पाट्यचवानरः/तावुभौराक्षसौवीरौजघानपवनात्मजः/ततस्तांस्त्रीन्हताञ्ज्ञात्वावानरेणतरस्विना/अभिपेदेमहावेगःप्रसह्यप्रघसोहरिम्/भासकर्णश्चसंक्रुद्धःशूलमादायवीर्यवान्/एकतःकपिशार्दूलंयशस्विनमवस्थितौ/पट्टिशेनशिताग्रेणप्रघसःप्रत्यपोथयत्/भासकर्णश्चशूलेनराक्षसःकपिसत्तमम्/सताभ्यांविक्षतैर्गात्रैरसृग्दिग्धतनूरुहः/अभवद्वानरःक्रुद्धोबालसूर्यसमप्रभः/समुत्पाट्यगिरेःशृङ्गंसमृगव्यालपादपम्/जघानहनुमान्वीरोराक्षसौकपिकुञ्जरः/ततस्तेष्ववसन्नेषुसेनापतिषुपञ्चसु/बलंतदवशेषंतुनाशयामासवानरः/अश्वैरश्वान्गजैर्नागान्योधैर्योधान्रथैरथान्/सकपिर्नाशयामाससहस्राक्षइवासुरान्/हतैर्नागैश्चतुरगैर्भग्नाक्षैश्चमहारथैः/हतैश्चराक्षसैर्भूमीरुद्धमार्गासमन्ततः/ततःकपिस्तान्ध्वजिनीपतीन्रणे॑निहत्यवीरान्सबलान्सवाहनान्/तदेववीरःपरिगृह्यतोरणं॑कृतक्षणःकालइवप्रजाक्षये/सेनापतीन्पञ्चसतुप्रमापितान्॑हनूमतासानुचरान्सवाहनान्/समीक्ष्यराजासमरोद्धतोन्मुखं॑कुमारमक्षं/प्रसमैक्षताक्षतम्/सतस्यदृष्ट्यर्पणसंप्रचोदितः॑प्रतापवान्काञ्चनचित्रकार्मुकः/समुत्पपाताथसदस्युदीरितो॑द्विजातिमुख्यैर्हविषेवपावकः/ततोमहद्बालदिवाकरप्रभं॑प्रतप्तजाम्बूनदजालसंततम्/रथांसमास्थायययौसवीर्यवान्॑महाहरिंतंप्रतिनैरृतर्षभः/ततस्तपःसंग्रहसंचयार्जितं॑प्रतप्तजाम्बूनदजालशोभितम्/पताकिनंरत्नविभूषितध्वजं॑मनोजवाष्टाश्ववरैःसुयोजितम्/सुरासुराधृष्यमसंगचारिणं॑रविप्रभंव्योमचरंसमाहितम्/सतूणमष्टासिनिबद्धबन्धुरं॑यथाक्रमावेशितशक्तितोमरम्/विराजमानंप्रतिपूर्णवस्तुना॑सहेमदाम्नाशशिसूर्यवर्वसा/दिवाकराभंरथमास्थितस्ततः॑सनिर्जगामामरतुल्यविक्रमः/सपूरयन्खंचमहींचसाचलां॑तुरंगमतङ्गमहारथस्वनैः/बलैःसमेतैःसहितोरणस्थितं॑समर्थमासीनमुपागमत्कपिम्/सतंसमासाद्यहरिंहरीक्षणो॑युगान्तकालाग्निमिवप्रजाक्षये/अवस्थितंविस्मितजातसंभ्रमः॑समैक्षताक्षोबहुमानचक्षुषा/सतस्यवेगंचकपेर्महात्मनः॑पराक्रमंचारिषुपार्ह्तिवात्मजः/विचारयन्खंचबलंमहाबलो॑हिमक्षयेसूर्यइवाभिवर्धते/सजातमन्युःप्रसमीक्ष्यविक्रमं॑स्थिरःस्थितःसंयतिदुर्निवारणम्/समाहितात्माहनुमन्तमाहवे॑प्रचोदयामासशरैस्त्रिभिःशितैः/ततःकपिंतंप्रसमीक्ष्यगर्वितं॑जितश्रमंशत्रुपराजयोर्जितम्/अवैक्षताक्षःसमुदीर्णमानसः॑सबाणपाणिःप्रगृहीतकार्मुकः/सहेमनिष्काङ्गदचारुकुण्डलः॑समाससादाशुपराक्रमःकपिम्/तयोर्बभूवाप्रतिमःसमागमः॑सुरासुराणामपिसंभ्रमप्रदः/ररासभूमिर्नततापभानुमान्॑ववौनवायुःप्रचचालचाचलः/कपेःकुमारस्यचवीक्ष्यसंयुगं॑ननादचद्यौरुदधिश्चचुक्षुभे/ततःसवीरःसुमुखान्पतत्रिणः॑सुवर्णपुङ्खान्सविषानिवोरगान्/समाधिसंयोगविमोक्षतत्त्वविच्॑छरानथत्रीन्कपिमूर्ध्न्यपातयत्/सतैःशरैर्मूर्ध्निसमंनिपातितैः॑क्षरन्नसृग्दिग्धविवृत्तलोचनः/नवोदितादित्यनिभःशरांशुमान्॑व्यराजतादित्यइवांशुमालिकः/ततःसपिङ्गाधिपमन्त्रिसत्तमः॑समीक्ष्यतंराजवरात्मजंरणे/उदग्रचित्रायुधचित्रकार्मुकं॑जहर्षचापूर्यतचाहवोन्मुखः/समन्दराग्रस्थइवांशुमाली॑विवृद्धकोपोबलवीर्यसंयुतः/कुमारमक्षंसबलंसवाहनं॑ददाहनेत्राग्निमरीचिभिस्तदा/ततःसबाणासनशक्रकार्मुकः॑शरप्रवर्षोयुधिराक्षसाम्बुदः/शरान्मुमोचाशुहरीश्वराचले॑बलाहकोवृष्टिमिवाचलोत्तमे/ततःकपिस्तंरणचण्डविक्रमं॑विवृद्धतेजोबलवीर्यसायकम्/कुमारमक्षंप्रसमीक्ष्यसंयुगे॑ननादहर्षाद्घनतुल्यविक्रमः/सबालभावाद्युधिवीर्यदर्पितः॑प्रवृद्धमन्युःक्षतजोपमेक्षणः/समाससादाप्रतिमंरणेकपिं॑गजोमहाकूपमिवावृतंतृणैः/सतेनबाणैःप्रसभंनिपातितैश्॑चकारनादंघननादनिःस्वनः/समुत्पपाताशुनभःसमारुतिर्॑भुजोरुविक्षेपणघोरदर्शनः/समुत्पतन्तंसमभिद्रवद्बली॑सराक्षसानांप्रवरःप्रतापवान्/रथीरथश्रेष्ठतमःकिरञ्शरैः॑पयोधरःशैलमिवाश्मवृष्टिभिः/सताञ्शरांस्तस्यविमोक्षयन्कपिश्॑चचारवीरःपथिवायुसेविते/शरान्तरेमारुतवद्विनिष्पतन्॑मनोजवःसंयतिचण्डविक्रमः/तमात्तबाणासनमाहवोन्मुखं॑खमास्तृणन्तंविविधैःशरोत्तमैः/अवैक्षताक्षंबहुमानचक्षुषा॑जगामचिन्तांचसमारुतात्मजः/ततःशरैर्भिन्नभुजान्तरःकपिः॑कुमारवर्येणमहात्मनानदन्/महाभुजःकर्मविशेषतत्त्वविद्॑विचिन्तयामासरणेपराक्रमम्/अबालवद्बालदिवाकरप्रभः॑करोत्ययंकर्ममहन्महाबलः/नचास्यसर्वाहवकर्मशोभिनः॑प्रमापणेमेमतिरत्रजायते/अयंमहात्माचमहांश्चवीर्यतः॑समाहितश्चातिसहश्चसंयुगे/असंशयंकर्मगुणोदयादयं॑सनागयक्षैर्मुनिभिश्चपूजितः/पराक्रमोत्साहविवृद्धमानसः॑समीक्षतेमांप्रमुखागतःस्थितः/पराक्रमोह्यस्यमनांसिकम्पयेत्॑सुरासुराणामपिशीघ्रकारिणः/नखल्वयंनाभिभवेदुपेक्षितः॑पराक्रमोह्यस्यरणेविवर्धते/प्रमापणंत्वेवममास्यरोचते॑नवर्धमानोऽग्निरुपेक्षितुंक्षमः/इतिप्रवेगंतुपरस्यतर्कयन्॑स्वकर्मयोगंचविधायवीर्यवान्/चकारवेगंतुमहाबलस्तदा॑मतिंचचक्रेऽस्यवधेमहाकपिः/सतस्यतानष्टहयान्महाजवान्॑समाहितान्भारसहान्विवर्तने/जघानवीरःपथिवायुसेविते॑तलप्रहालैःपवनात्मजःकपिः/ततस्तलेनाभिहतोमहारथः॑सतस्यपिङ्गाधिपमन्त्रिनिर्जितः/सभग्ननीडःपरिमुक्तकूबरः॑पपातभूमौहतवाजिरम्बरात्/सतंपरित्यज्यमहारथोरथं॑सकार्मुकःखड्गधरःखमुत्पतत्/तपोऽभियोगादृषिरुग्रवीर्यवान्॑विहायदेहंमरुतामिवालयम्/ततःकपिस्तंविचरन्तमम्बरे॑पतत्रिराजानिलसिद्धसेविते/समेत्यतंमारुतवेगविक्रमः॑क्रमेणजग्राहचपादयोर्दृढम्/सतंसमाविध्यसहस्रशःकपिर्॑महोरगंगृह्यइवाण्डजेश्वरः/मुमोचवेगात्पितृतुल्यविक्रमो॑महीतलेसंयतिवानरोत्तमः/सभग्नबाहूरुकटीशिरोधरः॑क्षरन्नसृन्निर्मथितास्थिलोचनः/सभिन्नसंधिःप्रविकीर्णबन्धनो॑हतःक्षितौवायुसुतेनराक्षसः/महाकपिर्भूमितलेनिपीड्यतं॑चकाररक्षोऽधिपतेर्महद्भयम्/महर्षिभिश्चक्रचरैर्महाव्रतैः॑समेत्यभूतैश्चसयक्षपन्नगैः/सुरैश्चसेन्द्रैर्भृशजातविस्मयैर्॑हतेकुमारेसकपिर्निरीक्षितः/निहत्यतंवज्रसुतोपमप्रभं॑कुमारमक्षंक्षतजोपमेक्षणम्/तदेववीरोऽभिजगामतोरणं॑कृतक्षणःकालइवप्रजाक्षये/ततस्तुरक्षोऽधिपतिर्महात्मा॑हनूमताक्षेनिहतेकुमारे/मनःसमाधायतदेन्द्रकल्पं॑समादिदेशेन्द्रजितंसरोषात्/त्वमस्त्रविच्छस्त्रभृतांवरिष्ठः॑सुरासुराणामपिशोकदाता/सुरेषुसेन्द्रेषुचदृष्टकर्मा॑पितामहाराधनसंचितास्त्रः/तवास्त्रबलमासाद्यनासुरानमरुद्गणाः/नकश्चित्त्रिषुलोकेषुसंयुगेनगतश्रमः/भुजवीर्याभिगुप्तश्चतपसाचाभिरक्षितः/देशकालविभागज्ञस्त्वमेवमतिसत्तमः/नतेऽस्त्यशक्यंसमरेषुकर्मणा॑नतेऽस्त्यकार्यंमतिपूर्वमन्त्रणे/नसोऽस्तिकश्चित्त्रिषुसंग्रहेषुवै॑नवेदयस्तेऽस्त्रबलंबलंचते/ममानुरूपंतपसोबलंचते॑पराक्रमश्चास्त्रबलंचसंयुगे/नत्वांसमासाद्यरणावमर्दे॑मनःश्रमंगच्छतिनिश्चितार्थम्/निहताइंकराःसर्वेजम्बुमालीचराक्षसः/अमात्यपुत्रावीराश्चपञ्चसेनाग्रयायिनः/सहोदरस्तेदयितःकुमारोऽक्षश्चसूदितः/नतुतेष्वेवमेसारोयस्त्वय्यरिनिषूदन/इदंहिदृष्ट्वामतिमन्महद्बलं॑कपेःप्रभावंचपराक्रमंच/त्वमात्मनश्चापिसमीक्ष्यसारं॑कुरुष्ववेगंस्वबलानुरूपम्/बलावमर्दस्त्वयिसंनिकृष्टे॑यथागतेशाम्यतिशान्तशत्रौ/तथासमीक्ष्यात्मबलंपरंच॑समारभस्वास्त्रविदांवरिष्ठ/नखल्वियंमतिःश्रेष्ठायत्त्वांसंप्रेषयाम्यहम्/इयंचराजधर्माणांक्षत्रस्यचमतिर्मता/नानाशस्त्रैश्चसंग्रामेवैशारद्यमरिंदम/अवश्यमेवबोद्धव्यंकाम्यश्चविजयोरणे/ततःपितुस्तद्वचनंनिशम्य॑प्रदक्षिणंदक्षसुतप्रभावः/चकारभर्तारमदीनसत्त्वो॑रणायवीरःप्रतिपन्नबुद्धिः/ततस्तैःस्वगणैरिष्टैरिन्द्रजित्प्रतिपूजितः/युद्धोद्धतकृतोत्साहःसंग्रामंप्रतिपद्यत/श्रीमान्पद्मपलाशाक्षोराक्षसाधिपतेःसुतः/निर्जगाममहातेजाःसमुद्रइवपर्वसु/सपक्षिराजोपमतुल्यवेगैर्॑व्यालैश्चतुर्भिःसिततीक्ष्णदंष्ट्रैः/रथंसमायुक्तमसंगवेगं॑समारुरोहेन्द्रजिदिन्द्रकल्पः/सरथीधन्विनांश्रेष्ठःशस्त्रज्ञोऽस्त्रविदांवरः/रथेनाभिययौक्षिप्रंहनूमान्यत्रसोऽभवत्/सतस्यरथनिर्घोषंज्यास्वनंकार्मुकस्यच/निशम्यहरिवीरोऽसौसंप्रहृष्टतरोऽभवत्/सुमहच्चापमादायशितशल्यांश्चसायकान्/हनूमन्तमभिप्रेत्यजगामरणपण्डितः/तस्मिंस्ततःसंयतिजातहर्षे॑रणायनिर्गच्छतिबाणपाणौ/दिशश्चसर्वाःकलुषाबभूवुर्॑मृगाश्चरौद्राबहुधाविनेदुः/समागतास्तत्रतुनागयक्षा॑महर्षयश्चक्रचराश्चसिद्धाः/नभःसमावृत्यचपक्षिसंघा॑विनेदुरुच्चैःपरमप्रहृष्टाः/आयन्तंसरथंदृष्ट्वातूर्णमिन्द्रजितंकपिः/विननादमहानादंव्यवर्धतचवेगवान्/इन्द्रजित्तुरथंदिव्यमास्थितश्चित्रकार्मुकः/धनुर्विस्फारयामासतडिदूर्जितनिःस्वनम्/ततःसमेतावतितीक्ष्णवेगौ॑महाबलौतौरणनिर्विशङ्कौ/कपिश्चरक्षोऽधिपतेश्चपुत्रः॑सुरासुरेन्द्राविवबद्धवैरौ/सतस्यवीरस्यमहारथस्या॑धनुष्मतःसंयतिसंमतस्य/शरप्रवेगंव्यहनत्प्रवृद्धश्॑चचारमार्गेपितुरप्रमेयः/ततःशरानायततीक्ष्णशल्यान्॑सुपत्रिणःकाञ्चनचित्रपुङ्खान्/मुमोचवीरःपरवीरहन्ता॑सुसंततान्वज्रनिपातवेगान्/सतस्यतत्स्यन्दननिःस्वनंच॑मृदङ्गभेरीपटहस्वनंच/विकृष्यमाणस्यचकार्मुकस्य॑निशम्यघोषंपुनरुत्पपात/शराणामन्तरेष्वाशुव्यवर्ततमहाकपिः/हरिस्तस्याभिलक्षस्यमोक्षयंल्लक्ष्यसंग्रहम्/शराणामग्रतस्तस्यपुनःसमभिवर्तत/प्रसार्यहस्तौहनुमानुत्पपातानिलात्मजः/तावुभौवेगसंपन्नौरणकर्मविशारदौ/सर्वभूतमनोग्राहिचक्रतुर्युद्धमुत्तमम्/हनूमतोवेदनराक्षसोऽन्तरं॑नमारुतिस्तस्यमहात्मनोऽन्तरम्/परस्परंनिर्विषहौबभूवतुः॑समेत्यतौदेवसमानविक्रमौ/ततस्तुलक्ष्येसविहन्यमाने॑शरेषुमोघेषुचसंपतत्सु/जगामचिन्तांमहतींमहात्मा॑समाधिसंयोगसमाहितात्मा/ततोमतिंराक्षसराजसूनुश्॑चकारतस्मिन्हरिवीरमुख्ये/अवध्यतांतस्यकपेःसमीक्ष्य॑कथंनिगच्छेदितिनिग्रहार्थम्/ततःपैतामहांवीरःसोऽस्त्रमस्त्रविदांवरः/संदधेसुमहातेजास्तंहरिप्रवरंप्रति/अवध्योऽयमितिज्ञात्वातमस्त्रेणास्त्रतत्त्ववित्/निजग्राहमहाबाहुर्मारुतात्मजमिन्द्रजित्/तेनबद्धस्ततोऽस्त्रेणराक्षसेनसवानरः/अभवन्निर्विचेष्टश्चपपातचमहीतले/ततोऽथबुद्ध्वासतदास्त्रबन्धं॑प्रभोःप्रभावाद्विगताल्पवेगः/पितामहानुग्रहमात्मनश्च॑विचिन्तयामासहरिप्रवीरः/ततःस्वायम्भुवैर्मन्त्रैर्ब्रह्मास्त्रमभिमन्त्रितम्/हनूमांश्चिन्तयामासवरदानंपितामहात्/नमेऽस्त्रबन्धस्यचशक्तिरस्ति॑विमोक्षणेलोकगुरोःप्रभावात्/इत्येवमेवंविहितोऽस्त्रबन्धो॑मयात्मयोनेरनुवर्तितव्यः/सवीर्यमस्त्रस्यकपिर्विचार्य॑पितामहानुग्रहमात्मनश्च/विमोक्षशक्तिंपरिचिन्तयित्वा॑पितामहाज्ञामनुवर्ततेस्म/अस्त्रेणापिहिबद्धस्यभयंममनजायते/पितामहमहेन्द्राभ्यांरक्षितस्यानिलेनच/ग्रहणेचापिरक्षोभिर्महन्मेगुणदर्शनम्/राक्षसेन्द्रेणसंवादस्तस्माद्गृह्णन्तुमांपरे/सनिश्चितार्थःपरवीरहन्ता॑समीक्ष्यकरीविनिवृत्तचेष्टः/परैःप्रसह्याभिगतैर्निगृह्य॑ननादतैस्तैःपरिभर्त्स्यमानः/ततस्तंराक्षसादृष्ट्वानिर्विचेष्टमरिंदमम्/बबन्धुःशणवल्कैश्चद्रुमचीरैश्चसंहतैः/सरोचयामासपरैश्चबन्धनं॑प्रसह्यवीरैरभिनिग्रहंच/कौतूहलान्मांयदिराक्षसेन्द्रो॑द्रष्टुंव्यवस्येदितिनिश्चितार्थः/सबद्धस्तेनवल्केनविमुक्तोऽस्त्रेणवीर्यवान्/अस्त्रबन्धःसचान्यंहिनबन्धमनुवर्तते/अथेन्द्रजित्तंद्रुमचीरबन्धं॑विचार्यवीरःकपिसत्तमंतम्/विमुक्तमस्त्रेणजगामचिन्ताम्॑अन्येनबद्धोह्यनुवर्ततेऽस्त्रम्/अहोमहत्कर्मकृतंनिरर्थकं॑नराक्षसैर्मन्त्रगतिर्विमृष्टा/पुनश्चनास्त्रेविहतेऽस्त्रमन्यत्॑प्रवर्ततेसंशयिताःस्मसर्वे/अस्त्रेणहनुमान्मुक्तोनात्मानमवबुध्यते/कृष्यमाणस्तुरक्षोभिस्तैश्चबन्धैर्निपीडितः/हन्यमानस्ततःक्रूरैराक्षसैःकाष्ठमुष्टिभिः/समीपंराक्षसेन्द्रस्यप्राकृष्यतसवानरः/अथेन्द्रजित्तंप्रसमीक्ष्यमुक्तम्॑अस्त्रेणबद्धंद्रुमचीरसूत्रैः/व्यदर्शयत्तत्रमहाबलंतं॑हरिप्रवीरंसगणायराज्ञे/तंमत्तमिवमातङ्गंबद्धंकपिवरोत्तमम्/राक्षसाराक्षसेन्द्रायरावणायन्यवेदयन्/कोऽयंकस्यकुतोवापिकिंकार्यंकोव्यपाश्रयः/इतिराक्षसवीराणांतत्रसंजज्ञिरेकथाः/हन्यतांदह्यतांवापिभक्ष्यतामितिचापरे/राक्षसास्तत्रसंक्रुद्धाःपरस्परमथाब्रुवन्/अतीत्यमार्गंसहसामहात्मा॑सतत्ररक्षोऽधिपपादमूले/ददर्शराज्ञःपरिचारवृद्धान्॑गृहंमहारत्नविभूषितंच/सददर्शमहातेजारावणःकपिसत्तमम्/रक्षोभिर्विकृताकारैःकृष्यमाणमितस्ततः/राक्षसाधिपतिंचापिददर्शकपिसत्तमः/तेजोबलसमायुक्तंतपन्तमिवभास्करम्/सरोषसंवर्तितताम्रदृष्टिर्॑दशाननस्तंकपिमन्ववेक्ष्य/अथोपविष्टान्कुलशीलवृद्धान्॑समादिशत्तंप्रतिमन्त्रमुख्यान्/यथाक्रमंतैःसकपिश्चपृष्टः॑कार्यार्थमर्थस्यचमूलमादौ/निवेदयामासहरीश्वरस्य॑दूतःसकाशादहमागतोऽस्मि/ततःसकर्मणातस्यविस्मितोभीमविक्रमः/हनुमान्रोषताम्राक्षोरक्षोऽधिपमवैक्षत/भाजमानंमहार्हेणकाञ्चनेनविराजता/मुक्ताजालावृतेनाथमुकुटेनमहाद्युतिम्/वज्रसंयोगसंयुक्तैर्महार्हमणिविग्रहैः/हैमैराभरणैश्चित्रैर्मनसेवप्रकल्पितैः/महार्हक्षौमसंवीतंरक्तचन्दनरूषितम्/स्वनुलिप्तंविचित्राभिर्विविधभिश्चभक्तिभिः/विपुलैर्दर्शनीयैश्चरक्षाक्षैर्भीमदर्शनैः/दीप्ततीक्ष्णमहादंष्ट्रैःप्रलम्बदशनच्छदैः/शिरोभिर्दशभिर्वीरंभ्राजमानंमहौजसं/नानाव्यालसमाकीर्णैःशिखरैरिवमन्दरम्/नीलाञ्जनचयप्रख्यंहारेणोरसिराजता/पूर्णचन्द्राभवक्त्रेणसबलाकमिवाम्बुदम्/बाहुभिर्बद्धकेयूरैश्चन्दनोत्तमरूषितैः/भ्राजमानाङ्गदैःपीनैःपञ्चशीर्षैरिवोरगैः/महतिस्फाटिकेचित्रेरत्नसंयोगसंस्कृते/उत्तमास्तरणास्तीर्णेउपविष्टंवरासने/अलंकृताभिरत्यर्थंप्रमदाभिःसमन्ततः/वालव्यजनहस्ताभिरारात्समुपसेवितम्/दुर्धरेणप्रहस्तेनमहापार्श्वेनरक्षसा/मन्त्रिभिर्मन्त्रतत्त्वज्ञैर्निकुम्भेनचमन्त्रिणा/उपोपविष्टंरक्षोभिश्चतुर्भिर्बलदर्पितैः/कृत्स्नैःपरिवृतंलोकंचतुर्भिरिवसागरैः/मन्त्रिभिर्मन्त्रतत्त्वज्ञैरन्यैश्चशुभबुद्धिभिः/अन्वास्यमानंसचिवैःसुरैरिवसुरेश्वरम्/अपश्यद्राक्षसपतिंहनूमानतितेजसं/विष्ठितंमेरुशिखरेसतोयमिवतोयदम्/सतैःसंपीड्यमानोऽपिरक्षोभिर्भीमविक्रमैः/विस्मयंपरमंगत्वारक्षोऽधिपमवैक्षत/भ्राजमानंततोदृष्ट्वाहनुमान्राक्षसेश्वरम्/मनसाचिन्तयामासतेजसातस्यमोहितः/अहोरूपमहोधैर्यमहोसत्त्वमहोद्युतिः/अहोराक्षसराजस्यसर्वलक्षणयुक्तता/यद्यधर्मोनबलवान्स्यादयंराक्षसेश्वरः/स्यादयंसुरलोकस्यसशक्रस्यापिरक्षिता/तेनबिभ्यतिखल्वस्माल्लोकाःसामरदानवाः/अयंह्युत्सहतेक्रुद्धःकर्तुमेकार्णवंजगत्/इतिचिन्तांबहुविधामकरोन्मतिमान्कपिः/दृष्ट्वाराक्षसराजस्यप्रभावममितौजसः/तमुद्वीक्ष्यमहाबाहुःपिङ्गाक्षंपुरतःस्थितम्/रोषेणमहताविष्टोरावणोलोकरावणः/सराजारोषताम्राक्षःप्रहस्तंमन्त्रिसत्तमम्/कालयुक्तमुवाचेदंवचोविपुलमर्थवत्/दुरात्मापृच्छ्यतामेषकुतःकिंवास्यकारणम्/वनभङ्गेचकोऽस्यार्थोराक्षसीनांचतर्जने/रावणस्यवचःश्रुत्वाप्रहस्तोवाक्यमब्रवीत्/समाश्वसिहिभद्रंतेनभीःकार्यात्वयाकपे/यदितावत्त्वमिन्द्रेणप्रेषितोरावणालयम्/तत्त्वमाख्याहिमातेभूद्भयंवानरमोक्ष्यसे/यदिवैश्रवणस्यत्वंयमस्यवरुणस्यच/चारुरूपमिदंकृत्वायमस्यवरुणस्यच/विष्णुनाप्रेषितोवापिदूतोविजयकाङ्क्षिणा/नहितेवानरंतेजोरूपमात्रंतुवानरम्/तत्त्वतःकथयस्वाद्यततोवानरमोक्ष्यसे/अनृतंवदतश्चापिदुर्लभंतवजीवितम्/अथवायन्निमित्तस्तेप्रवेशोरावणालये/एवमुक्तोहरिवरस्तदारक्षोगणेश्वरम्/अब्रवीन्नास्मिशक्रस्ययमस्यवरुणस्यवा/धनदेननमेसख्यंविष्णुनानास्मिचोदितः/जातिरेवममत्वेषावानरोऽहमिहागतः/दर्शनेराक्षसेन्द्रस्यदुर्लभेतदिदंमया/वनंराक्षसराजस्यदर्शनार्थेविनाशितम्/ततस्तेराक्षसाःप्राप्ताबलिनोयुद्धकाङ्क्षिणः/रक्षणार्थंचदेहस्यप्रतियुद्धामयारणे/अस्त्रपाशैर्नशक्योऽहंबद्धुंदेवासुरैरपि/पितामहादेववरोममाप्येषोऽभ्युपागतः/राजानंद्रष्टुकामेनमयास्त्रमनुवर्तितम्/विमुक्तोअहमस्त्रेणराक्षसैस्त्वतिपीडितः/दूतोऽहमितिविज्ञेयोराघवस्यामितौजसः/श्रूयतांचापिवचनंममपथ्यमिदंप्रभो/तंसमीक्ष्यमहासत्त्वंसत्त्ववान्हरिसत्तमः/वाक्यमर्थवदव्यग्रस्तमुवाचदशाननम्/अहंसुग्रीवसंदेशादिहप्राप्तस्तवालयम्/राक्षसेन्द्रहरीशस्त्वांभ्राताकुशलमब्रवीत्/भ्रातुःशृणुसमादेशंसुग्रीवस्यमहात्मनः/धर्मार्थोपहितंवाक्यमिहचामुत्रचक्षमम्/राजादशरथोनामरथकुञ्जरवाजिमान्/पितेवबन्धुर्लोकस्यसुरेश्वरसमद्युतिः/ज्येष्ठस्तस्यमहाबाहुःपुत्रःप्रियकरःप्रभुः/पितुर्निदेशान्निष्क्रान्तःप्रविष्टोदण्डकावनम्/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रासीतयाचापिभार्यया/रामोनाममहातेजाधर्म्यंपन्थानमाश्रितः/तस्यभार्यावनेनष्टासीतापतिमनुव्रता/वैदेहस्यसुताराज्ञोजनकस्यमहात्मनः/समार्गमाणस्तांदेवींराजपुत्रःसहानुजः/ऋश्यमूकमनुप्राप्तःसुग्रीवेणचसंगतः/तस्यतेनप्रतिज्ञातंसीतायाःपरिमार्गणम्/सुग्रीवस्यापिरामेणहरिराज्यंनिवेदितम्/ततस्तेनमृधेहत्वाराजपुत्रेणवालिनम्/सुग्रीवःस्थापितोराज्येहर्यृक्षाणांगणेश्वरः/ससीतामार्गणेव्यग्रःसुग्रीवःसत्यसंगरः/हरीन्संप्रेषयामासदिशःसर्वाहरीश्वरः/तांहरीणांसहस्राणिशतानिनियुतानिच/दिक्षुसर्वासुमार्गन्तेअधश्चोपरिचाम्बरे/वैनतेयसमाःकेचित्केचित्तत्रानिलोपमाः/असंगगतयःशीघ्राहरिवीरामहाबलाः/अहंतुहनुमान्नाममारुतस्यौरसःसुतः/सीतायास्तुकृतेतूर्णंशतयोजनमायतम्/समुद्रंलङ्घयित्वैवतांदिदृक्षुरिहागतः/तद्भवान्दृष्टधर्मार्थस्तपःकृतपरिग्रहः/परदारान्महाप्राज्ञनोपरोद्धुंत्वमर्हसि/नहिधर्मविरुद्धेषुबह्वपायेषुकर्मसु/मूलघातिषुसज्जन्तेबुद्धिमन्तोभवद्विधाः/कश्चलक्ष्मणमुक्तानांरामकोपानुवर्तिनाम्/शराणामग्रतःस्थातुंशक्तोदेवासुरेष्वपि/नचापित्रिषुलोकेषुराजन्विद्येतकश्चन/राघवस्यव्यलीकंयःकृत्वासुखमवाप्नुयात्/तत्त्रिकालहितंवाक्यंधर्म्यमर्थानुबन्धिच/मन्यस्वनरदेवायजानकीप्रतिदीयताम्/दृष्टाहीयंमयादेवीलब्धंयदिहदुर्लभम्/उत्तरंकर्मयच्छेषंनिमित्तंतत्रराघवः/लक्षितेयंमयासीतातथाशोकपरायणा/गृह्ययांनाभिजानासिपञ्चास्यामिवपन्नगीम्/नेयंजरयितुंशक्यासासुरैरमरैरपि/विषसंसृष्टमत्यर्थंभुक्तमन्नमिवौजसा/तपःसंतापलब्धस्तेयोऽयंधर्मपरिग्रहः/नसनाशयितुंन्याय्यआत्मप्राणपरिग्रहः/अवध्यतांतपोभिर्यांभवान्समनुपश्यति/आत्मनःसासुरैर्देवैर्हेतुस्तत्राप्ययंमहान्/सुग्रीवोनहिदेवोऽयंनासुरोनचमानुषः/नराक्षसोनगन्धर्वोनयक्षोनचपन्नगः/मानुषोराघवोराजन्सुग्रीवश्चहरीश्वरः/तस्मात्प्राणपरित्राणंकथंराजन्करिष्यसि/नतुधर्मोपसंहारमधर्मफलसंहितम्/तदेवफलमन्वेतिधर्मश्चाधर्मनाशनः/प्राप्तंधर्मफलंतावद्भवतानात्रसंशयः/फलमस्याप्यधर्मस्यक्षिप्रमेवप्रपत्स्यसे/जनस्थानवधंबुद्ध्वाबुद्ध्वावालिवधंतथा/रामसुग्रीवसख्यंचबुध्यस्वहितमात्मनः/कामंखल्वहमप्येकःसवाजिरथकुञ्जराम्/लङ्कांनाशयितुंशक्तस्तस्यैषतुविनिश्चयः/रामेणहिप्रतिज्ञातंहर्यृक्षगणसंनिधौ/उत्सादनममित्राणांसीतायैस्तुप्रधर्षिता/अपकुर्वन्हिरामस्यसाक्षादपिपुरंदरः/नसुखंप्राप्नुयादन्यःकिंपुनस्त्वद्विधोजनः/यांसीतेत्यभिजानासियेयंतिष्ठतितेवशे/कालरात्रीतितांविद्धिसर्वलङ्काविनाशिनीम्/तदलंकालपाशेनसीताविग्रहरूपिणा/स्वयंस्कन्धावसक्तेनक्षममात्मनिचिन्त्यताम्/सीतायास्तेजसादग्धांरामकोपप्रपीडिताम्/दह्यमनामिमांपश्यपुरींसाट्टप्रतोलिकाम्/ससौष्ठवोपेतमदीनवादिनः॑कपेर्निशम्याप्रतिमोऽप्रियंवचः/दशाननःकोपविवृत्तलोचनः॑समादिशत्तस्यवधंमहाकपेः/तस्यतद्वचनंश्रुत्वावानरस्यमहात्मनः/आज्ञापयद्वधंतस्यरावणःक्रोधमूर्छितः/वधेतस्यसमाज्ञप्तेरावणेनदुरात्मना/निवेदितवतोदौत्यंनानुमेनेविभीषणः/तंरक्षोऽधिपतिंक्रुद्धंतच्चकार्यमुपस्थितम्/विदित्वाचिन्तयामासकार्यंकार्यविधौस्थितः/निश्चितार्थस्ततःसाम्नापूज्यशत्रुजिदग्रजम्/उवाचहितमत्यर्थंवाक्यंवाक्यविशारदः/राजन्धर्मविरुद्धंचलोकवृत्तेश्चगर्हितम्/तवचासदृशंवीरकपेरस्यप्रमापणम्/असंशयंशत्रुरयंप्रवृद्धः॑कृतंह्यनेनाप्रियमप्रमेयम्/नदूतवध्यांप्रवदन्तिसन्तो॑दूतस्यदृष्टाबहवोहिदण्डाः/वैरूप्यामङ्गेषुकशाभिघातो॑मौण्ड्यंतथालक्ष्मणसंनिपातः/एतान्हिदूतेप्रवदन्तिदण्डान्॑वधस्तुदूतस्यननःश्रुतोऽपि/कथंचधर्मार्थविनीतबुद्धिः॑परावरप्रत्ययनिश्चितार्थः/भवद्विधःकोपवशेहितिष्ठेत्॑कोपंनियच्छन्तिहिसत्त्ववन्तः/नधर्मवादेनचलोकवृत्ते॑नशास्त्रबुद्धिग्रहणेषुवापि/विद्येतकश्चित्तववीरतुल्यस्॑त्वंह्युत्तमःसर्वसुरासुराणाम्/नचाप्यस्यकपेर्घातेकंचित्पश्याम्यहंगुणम्/तेष्वयंपात्यतांदण्डोयैरयंप्रेषितःकपिः/साधुर्वायदिवासाधुर्परैरेषसमर्पितः/ब्रुवन्परार्थंपरवान्नदूतोवधमर्हति/अपिचास्मिन्हतेराजन्नान्यंपश्यामिखेचरम्/इहयःपुनरागच्छेत्परंपारंमहोदधिः/तस्मान्नास्यवधेयत्नःकार्यःपरपुरंजय/भवान्सेन्द्रेषुदेवेषुयत्नमास्थातुमर्हति/अस्मिन्विनष्टेनहिदूतमन्यं॑पश्यामियस्तौनरराजपुत्रौ/युद्धाययुद्धप्रियदुर्विनीताव्॑उद्योजयेद्दीर्घपथावरुद्धौ/पराक्रमोत्साहमनस्विनांच॑सुरासुराणामपिदुर्जयेन/त्वयामनोनन्दननैरृतानां॑युद्धायतिर्नाशयितुंनयुक्ता/हिताश्चशूराश्चसमाहिताश्च॑कुलेषुजाताश्चमहागुणेषु/मनस्विनःशस्त्रभृतांवरिष्ठाः॑कोट्यग्रशस्तेसुभृताश्चयोधाः/तदेकदेशेनबलस्यतावत्॑केचित्तवादेशकृतोऽपयान्तु/तौराजपुत्रौविनिगृह्यमूढौ॑परेषुतेभावयितुंप्रभावम्/तस्यतद्वचनंश्रुत्वादशग्रीवोमहाबलः/देशकालहितंवाक्यंभ्रातुरुत्तममब्रवीत्/सम्यगुक्तंहिभवतादूतवध्याविगर्हिता/अवश्यंतुवधादन्यःक्रियतामस्यनिग्रहः/कपीनांकिललाङ्गूलमिष्टंभवतिभूषणम्/तदस्यदीप्यतांशीघ्रंतेनदग्धेनगच्छतु/ततःपश्यन्त्विमंदीनमङ्गवैरूप्यकर्शितम्/समित्राज्ञातयःसर्वेबान्धवाःससुहृज्जनाः/आज्ञापयद्राक्षसेन्द्रःपुरंसर्वंसचत्वरम्/लाङ्गूलेनप्रदीप्तेनरक्षोभिःपरिणीयताम्/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसाःकोपकर्कशाः/वेष्टन्तेतस्यलाङ्गूलंजीर्णैःकार्पासिकैःपटैः/संवेष्ट्यमानेलाङ्गूलेव्यवर्धतमहाकपिः/शुष्कमिन्धनमासाद्यवनेष्विवहुताशनः/तैलेनपरिषिच्याथतेऽग्निंतत्रावपातयन्/लाङ्गूलेनप्रदीप्तेनराक्षसांस्तानपातयत्/रोषामर्षपरीतात्माबालसूर्यसमाननः/सभूयःसंगतैःक्रूरैराकसैर्हरिसत्तमः/निबद्धःकृतवान्वीरस्तत्कालसदृशींमतिम्/कामंखलुनमेशक्तानिबधस्यापिराक्षसाः/छित्त्वापाशान्समुत्पत्यहन्यामहमिमान्पुनः/सर्वेषामेवपर्याप्तोराक्षसानामहंयुधि/किंतुरामस्यप्रीत्यर्थंविषहिष्येऽहमीदृशम्/लङ्काचरयितव्यामेपुनरेवभवेदिति/रात्रौनहिसुदृष्टामेदुर्गकर्मविधानतः/अवश्यमेवद्रष्टव्यामयालङ्कानिशाक्षये/कामंबन्धैश्चमेभूयःपुच्छस्योद्दीपनेनच/पीडांकुर्वन्तुरक्षांसिनमेऽस्तिमनसःश्रमः/ततस्तेसंवृताकारंसत्त्ववन्तंमहाकपिम्/परिगृह्यययुर्हृष्टाराक्षसाःकपिकुञ्जरम्/शङ्खभेरीनिनादैस्तैर्घोषयन्तःस्वकर्मभिः/राक्षसाःक्रूरकर्माणश्चारयन्तिस्मतांपुरीम्/हनुमांश्चारयामासराक्षसानांमहापुरीम्/अथापश्यद्विमानानिविचित्राणिमहाकपिः/संवृतान्भूमिभागांश्चसुविभक्तांश्चचत्वरान्/रथ्याश्चगृहसंबाधाःकपिःशृङ्गाटकानिच/चत्वरेषुचतुष्केषुराजमार्गेतथैवच/घोषयन्तिकपिंसर्वेचारीकइतिराक्षसाः/दीप्यमानेततस्तस्यलाङ्गूलाग्रेहनूमतः/राक्षस्यस्ताविरूपाक्ष्यःशंसुर्देव्यास्तदप्रियम्/यस्त्वयाकृतसंवादःसीतेताम्रमुखःकपिः/लाङ्गूलेनप्रदीप्तेनसएषपरिणीयते/श्रुत्वातद्वचनंक्रूरमात्मापहरणोपमम्/वैदेहीशोकसंतप्ताहुताशनमुपागमत्/मङ्गलाभिमुखीतस्यसातदासीन्महाकपेः/उपतस्थेविशालाक्षीप्रयताहव्यवाहनम्/यद्यस्तिपतिशुश्रूषायद्यस्तिचरितंतपः/यदिचास्त्येकपत्नीत्वंशीतोभवहनूमतः/यदिकश्चिदनुक्रोशस्तस्यमय्यस्तिधीमतः/यदिवाभाग्यशेषंमेशीतोभवहनूमतः/यदिमांवृत्तसंपन्नांतत्समागमलालसाम्/सविजानातिधर्मात्माशीतोभवहनूमतः/यदिमांतारयत्यार्यःसुग्रीवःसत्यसंगरः/अस्माद्दुःखान्महाबाहुःशीतोभवहनूमतः/ततस्तीक्ष्णार्चिरव्यग्रःप्रदक्षिणशिखोऽनलः/जज्वालमृगशावाक्ष्याःशंसन्निवशिवंकपेः/दह्यमानेचलाङ्गूलेचिन्तयामासवानरः/प्रदीप्तोऽग्निरयंकस्मान्नमांदहतिसर्वतः/दृश्यतेचमहाज्वालःकरोतिचनमेरुजम्/शिशिरस्येवसंपातोलाङ्गूलाग्रेप्रतिष्ठितः/अथवातदिदंव्यक्तंयद्दृष्टंप्लवतामया/रामप्रभावादाश्चर्यंपर्वतःसरितांपतौ/यदितावत्समुद्रस्यमैनाकस्यचधीमथ/रामार्थंसंभ्रमस्तादृक्किमग्निर्नकरिष्यति/सीतायाश्चानृशंस्येनतेजसाराघवस्यच/पितुश्चममसख्येननमांदहतिपावकः/भूयःसचिन्तयामासमुहूर्तंकपिकुञ्जरः/उत्पपाताथवेगेनननादचमहाकपिः/पुरद्वारंततःश्रीमाञ्शैलशृङ्गमिवोन्नतम्/विभक्तरक्षःसंबाधमाससादानिलात्मजः/सभूत्वाशैलसंकाशःक्षणेनपुनरात्मवान्/ह्रस्वतांपरमांप्राप्तोबन्धनान्यवशातयत्/विमुक्तश्चाभवच्छ्रीमान्पुनःपर्वतसंनिभः/वीक्षमाणश्चददृशेपरिघंतोरणाश्रितम्/सतंगृह्यमहाबाहुःकालायसपरिष्कृतम्/रक्षिणस्तान्पुनःसर्वान्सूदयामासमारुतिः/सतान्निहत्वारणचण्डविक्रमः॑समीक्षमाणःपुनरेवलङ्काम्/प्रदीप्तलाङ्गूलकृतार्चिमाली॑प्रकाशतादित्यइवांशुमाली/वीक्षमाणस्ततोलङ्कांकपिःकृतमनोरथः/वर्धमानसमुत्साहःकार्यशेषमचिन्तयत्/किंनुखल्वविशिष्टंमेकर्तव्यमिहसाम्प्रतम्/यदेषांरक्षसांभूयःसंतापजननंभवेत्/वनंतावत्प्रमथितंप्रकृष्टाराक्षसाहताः/बलैकदेशःक्षपितःशेषंदुर्गविनाशनम्/दुर्गेविनाशितेकर्मभवेत्सुखपरिश्रमम्/अल्पयत्नेनकार्येऽस्मिन्ममस्यात्सफलःश्रमः/योह्ययंममलाङ्गूलेदीप्यतेहव्यवाहनः/अस्यसंतर्पणंन्याय्यंकर्तुमेभिर्गृहोत्तमैः/ततःप्रदीप्तलाङ्गूलःसविद्युदिवतोयदः/भवनाग्रेषुलङ्कायाविचचारमहाकपिः/मुमोचहनुमानग्निंकालानलशिखोपमम्/श्वसनेनचसंयोगादतिवेगोमहाबलः/कालाग्निरिवजज्वालप्रावर्धतहुताशनः/प्रदीप्तमग्निंपवनस्तेषुवेश्मसुचारयत्/तानिकाञ्चनजालानिमुक्तामणिमयानिच/भवनान्यवशीर्यन्तरत्नवन्तिमहान्तिच/तानिभग्नविमानानिनिपेतुर्वसुधातले/भवनानीवसिद्धानामम्बरात्पुण्यसंक्षये/वज्रविद्रुमवैदूर्यमुक्तारजतसंहितान्/विचित्रान्भवनाद्धातून्स्यन्दमानान्ददर्शसः/नाग्निस्तृप्यतिकाष्ठानांतृणानांचयथातथा/हनूमान्राक्षसेन्द्राणांवधेकिंचिन्नतृप्यति/हुताशनज्वालसमावृतासा॑हतप्रवीरापरिवृत्तयोधा/हनूमातःक्रोधबलाभिभूता॑बभूवशापोपहतेवलङ्का/ससंभ्रमंत्रस्तविषण्णराक्षसां॑समुज्ज्वलज्ज्वालहुताशनाङ्किताम्/ददर्शलङ्कांहनुमान्महामनाः॑स्वयम्भुकोपोपहतामिवावनिम्/सराक्षसांस्तान्सुबहूंश्चहत्वा॑वनंचभङ्क्त्वाबहुपादपंतत्/विसृज्यरक्षोभवनेषुचाग्निं॑जगामरामंमनसामहात्मा/लङ्कांसमस्तांसंदीप्यलाङ्गूलाग्निंमहाकपिः/निर्वापयामासतदासमुद्रेहरिसत्तमः/संदीप्यमानांविध्वस्तांत्रस्तरक्षोगणांपुरीम्/अवेक्ष्यहानुमांल्लङ्कांचिन्तयामासवानरः/तस्याभूत्सुमहांस्त्रासःकुत्साचात्मन्यजायत/लङ्कांप्रदहताकर्मकिंस्वित्कृतमिदंमया/धन्यास्तेपुरुषश्रेष्ठयेबुद्ध्याकोपमुत्थितम्/निरुन्धन्तिमहात्मानोदीप्तमग्निमिवाम्भसा/यदिदग्धात्वियंलङ्कानूनमार्यापिजानकी/दग्धातेनमयाभर्तुर्हतंकार्यमजानता/यदर्थमयमारम्भस्तत्कार्यमवसादितम्/मयाहिदहतालङ्कांनसीतापरिरक्षिता/ईषत्कार्यमिदंकार्यंकृतमासीन्नसंशयः/तस्यक्रोधाभिभूतेनमयामूलक्षयःकृतः/विनष्टाजानकीव्यक्तंनह्यदग्धःप्रदृश्यते/लङ्कायाःकश्चिदुद्देशःसर्वाभस्मीकृतापुरी/यदितद्विहतंकार्यंमयाप्रज्ञाविपर्ययात्/इहैवप्राणसंन्यासोममापिह्यतिरोचते/किमग्नौनिपताम्यद्यआहोस्विद्वडवामुखे/शरीरमाहोसत्त्वानांदद्मिसागरवासिनाम्/कथंहिजीवताशक्योमयाद्रष्टुंहरीश्वरः/तौवापुरुषशार्दूलौकार्यसर्वस्वघातिना/मयाखलुतदेवेदंरोषदोषात्प्रदर्शितम्/प्रथितंत्रिषुलोकेषुकपितमनवस्थितम्/धिगस्तुराजसंभावमनीशमनवस्थितम्/ईश्वरेणापियद्रागान्मयासीतानरक्षिता/विनष्टायांतुसीतायांतावुभौविनशिष्यतः/तयोर्विनाशेसुग्रीवःसबन्धुर्विनशिष्यति/एतदेववचःश्रुत्वाभरतोभ्रातृवत्सलः/धर्मात्मासहशत्रुघ्नःकथंशक्ष्यतिजीवितुम्/इक्ष्वाकुवंशेधर्मिष्ठेगतेनाशमसंशयम्/भविष्यन्तिप्रजाःसर्वाःशोकसंतापपीडिताः/तदहंभाग्यरहितोलुप्तधर्मार्थसंग्रहः/रोषदोषपरीतात्माव्यक्तंलोकविनाशनः/इतिचिन्तयतस्तस्यनिमित्तान्युपपेदिरे/पूरमप्युपलब्धानिसाक्षात्पुनरचिन्तयत्/अथवाचारुसर्वाङ्गीरक्षितास्वेनतेजसा/ननशिष्यतिकल्याणीनाग्निरग्नौप्रवर्तते/नहिधर्मान्मनस्तस्यभार्याममिततेजसः/स्वचारित्राभिगुप्तांतांस्प्रष्टुमर्हतिपावकः/नूनंरामप्रभावेनवैदेह्याःसुकृतेनच/यन्मांदहनकर्मायंनादहद्धव्यवाहनः/त्रयाणांभरतादीनांभ्रातॄणांदेवताचया/रामस्यचमनःकान्तासाकथंविनशिष्यति/यद्वादहनकर्मायंसर्वत्रप्रभुरव्ययः/नमेदहतिलाङ्गूलंकथमार्यांप्रधक्ष्यति/तपसासत्यवाक्येनअनन्यत्वाच्चभर्तरि/अपिसानिर्दहेदग्निंनतामग्निःप्रधक्ष्यति/सतथाचिन्तयंस्तत्रदेव्याधर्मपरिग्रहम्/शुश्रावहनुमान्वाक्यंचारणानांमहात्मनाम्/अहोखलुकृतंकर्मदुर्विषह्यंहनूमता/अग्निंविसृजताभीक्ष्णंभीमंराक्षससद्मनि/दग्धेयंनगरीलङ्कासाट्टप्राकारतोरणा/जानकीनचदग्धेतिविस्मयोऽद्भुतएवनः/सनिमित्तैश्चदृष्टार्थैःकारणैश्चमहागुणैः/ऋषिवाक्यैश्चहनुमानभवत्प्रीतमानसः/ततःकपिःप्राप्तमनोरथार्थस्॑तामक्षतांराजसुतांविदित्वा/प्रत्यक्षतस्तांपुनरेवदृष्ट्वा॑प्रतिप्रयाणायमतिंचकार/ततस्तुशिंशपामूलेजानकींपर्यवस्थिताम्/अभिवाद्याब्रवीद्दिष्ट्यापश्यामित्वामिहाक्षताम्/ततस्तंप्रस्थितंसीतावीक्षमाणापुनःपुनः/भर्तृस्नेहान्वितंवाक्यंहनूमन्तमभाषत/काममस्यत्वमेवैकःकार्यस्यपरिसाधने/पर्याप्तःपरवीरघ्नयशस्यस्तेबलोदयः/बलैस्तुसंकुलांकृत्वालङ्कांपरबलार्दनः/मांनयेद्यदिकाकुत्स्थस्तस्यतत्सादृशंभवेत्/तद्यथातस्यविक्रान्तमनुरूपंमहात्मनः/भवत्याहवशूरस्यतत्त्वमेवोपपादय/तदर्थोपहितंवाक्यंप्रश्रितंहेतुसंहितम्/निशम्यहनुमांस्तस्यावाक्यमुत्तरमब्रवीत्/क्षिप्रमेष्यतिकाकुत्स्थोहर्यृक्षप्रवरैर्वृतः/यस्तेयुधिविजित्यारीञ्शोकंव्यपनयिष्यति/एवमाश्वास्यवैदेहींहनूमान्मारुतात्मजः/गमनायमतिंकृत्वावैदेहीमभ्यवादयत्/ततःसकपिशार्दूलःस्वामिसंदर्शनोत्सुकः/आरुरोहगिरिश्रेष्ठमरिष्टमरिमर्दनः/तुङ्गपद्मकजुष्टाभिर्नीलाभिर्वनराजिभिः/सालतालाश्वकर्णैश्चवंशैश्चबहुभिर्वृतम्/लतावितानैर्विततैःपुष्पवद्भिरलंकृतम्/नानामृगगणाकीर्णंधातुनिष्यन्दभूषितम्/बहुप्रस्रवणोपेतंशिलासंचयसंकटम्/महर्षियक्षगन्धर्वकिंनरोरगसेवितम्/लतापादपसंबाधंसिंहाकुलितकन्दरम्/व्याघ्रसंघसमाकीर्णंस्वादुमूलफलद्रुमम्/तमारुरोहातिबलःपर्वतंप्लवगोत्तमः/रामदर्शनशीघ्रेणप्रहर्षेणाभिचोदितः/तेनपादतलाक्रान्तारम्येषुगिरिसानुषु/सघोषाःसमशीर्यन्तशिलाश्चूर्णीकृतास्ततः/सतमारुह्यशैलेन्द्रंव्यवर्धतमहाकपिः/दक्षिणादुत्तरंपारंप्रार्थयंल्लवणाम्भसः/अधिरुह्यततोवीरःपर्वतंपवनात्मजः/ददर्शसागरंभीमंमीनोरगनिषेवितम्/समारुतइवाकाशंमारुतस्यात्मसंभवः/प्रपेदेहरिशार्दूलोदक्षिणादुत्तरांदिशम्/सतदापीडितस्तेनकपिनापर्वतोत्तमः/रराससहतैर्भूतैःप्राविशद्वसुधातलम्/कम्पमानैश्चशिखरैःपतद्भिरपिचद्रुमैः/तस्योरुवेगान्मथिताःपादपाःपुष्पशालिनः/निपेतुर्भूतलेरुग्णाःशक्रायुधहताइव/कन्दरोदरसंस्थानांपीडितानांमहौजसाम्/सिंहानांनिनदोभीमोनभोभिन्दन्सशुश्रुवे/स्रस्तव्याविद्धवसनाव्याकुलीकृतभूषणा/विद्याधर्यःसमुत्पेतुःसहसाधरणीधरात्/अतिप्रमाणाबलिनोदीप्तजिह्वामहाविषाः/निपीडितशिरोग्रीवाव्यवेष्टन्तमहाहयः/किंनरोरगगन्धर्वयक्षविद्याधरास्तथा/पीडितंतंनगवरंत्यक्त्वागगनमास्थिताः/सचभूमिधरःश्रीमान्बलिनातेनपीडितः/सवृक्षशिखरोदग्राःप्रविवेशरसातलम्/दशयोजनविस्तारस्त्रिंशद्योजनमुच्छ्रितः/धरण्यांसमतांयातःसबभूवधराधरः/सचन्द्रकुमुदंरम्यंसार्ककारण्डवंशुभम्/तिष्यश्रवणकदम्बमभ्रशैवलशाद्वलम्/पुनर्वसुमहामीनंलोहिताङ्गमहाग्रहम्/ऐरावतमहाद्वीपंस्वातीहंसविलोडितम्/वातसंघातजातोर्मिंचन्द्रांशुशिशिराम्बुमत्/भुजंगयक्षगन्धर्वप्रबुद्धकमलोत्पलम्/ग्रसमानइवाकाशंताराधिपमिवालिखन्/हरन्निवसनक्षत्रंगगनंसार्कमण्डलम्/मारुतस्यालयंश्रीमान्कपिर्व्योमचरोमहान्/हनूमान्मेघजालानिविकर्षन्निवगच्छति/पाण्डुरारुणवर्णानिनीलमाञ्जिष्ठकानिच/हरितारुणवर्णानिमहाभ्राणिचकाशिरे/प्रविशन्नभ्रजालानिनिष्क्रमंश्चपुनःपुनः/प्रच्छन्नश्चप्रकाशश्चचन्द्रमाइवलक्ष्यते/नदन्नादेनमहतामेघस्वनमहास्वनः/आजगाममहातेजाःपुनर्मध्येनसागरम्/पर्वतेन्द्रंसुनाभंचसमुपस्पृश्यवीर्यवान्/ज्यामुक्तइवनाराचोमहावेगोऽभ्युपागतः/सकिंचिदनुसंप्राप्तःसमालोक्यमहागिरिम्/महेन्द्रमेघसंकाशंननादहरिपुंगवः/निशम्यनदतोनादंवानरास्तेसमन्ततः/बभूवुरुत्सुकाःसर्वेसुहृद्दर्शनकाङ्क्षिणः/जाम्बवान्सहरिश्रेष्ठःप्रीतिसंहृष्टमानसः/उपामन्त्र्यहरीन्सर्वानिदंवचनमब्रवीत्/सर्वथाकृतकार्योऽसौहनूमान्नात्रसंशयः/नह्यस्याकृतकार्यस्यनादएवंविधोभवेत्/तस्याबाहूरुवेगंचनिनादंचमहात्मनः/निशम्यहरयोहृष्टाःसमुत्पेतुस्ततस्ततः/तेनगाग्रान्नगाग्राणिशिखराच्छिखराणिच/प्रहृष्टाःसमपद्यन्तहनूमन्तंदिदृक्षवः/तेप्रीताःपादपाग्रेषुगृह्यशाखाःसुपुष्पिताः/वासांसीवप्रकाशानिसमाविध्यन्तवानराः/तमभ्रघनसंकाशमापतन्तंमहाकपिम्/दृष्ट्वातेवानराःसर्वेतस्थुःप्राञ्जलयस्तदा/ततस्तुवेगवांस्तस्यगिरेर्गिरिनिभःकपिः/निपपातमहेन्द्रस्यशिखरेपादपाकुले/ततस्तेप्रीतमनसःसर्वेवानरपुंगवाः/हनूमन्तंमहात्मानंपरिवार्योपतस्थिरे/परिवार्यचतेसर्वेपरांप्रीतिमुपागताः/प्रहृष्टवदनाःसर्वेतमरोगमुपागतम्/उपायनानिचादायमूलानिचफलानिच/प्रत्यर्चयन्हरिश्रेष्ठंहरयोमारुतात्मजम्/विनेदुर्मुदिताःकेचिच्चक्रुःकिलकिलांतथा/हृष्टाःपादपशाखाश्चआनिन्युर्वानरर्षभाः/हनूमांस्तुगुरून्वृद्धाञ्जाम्बवत्प्रमुखांस्तदा/कुमारमङ्गदंचैवसोऽवन्दतमहाकपिः/सताभ्यांपूजितःपूज्यःकपिभिश्चप्रसादितः/दृष्टादेवीतिविक्रान्तःसंक्षेपेणन्यवेदयत्/निषसादचहस्तेनगृहीत्वावालिनःसुतम्/रमणीयेवनोद्देशेमहेन्द्रस्यगिरेस्तदा/हनूमानब्रवीद्धृष्टस्तदातान्वानरर्षभान्/अशोकवनिकासंस्थादृष्टासाजनकात्मजा/रक्ष्यमाणासुघोराभीराक्षसीभिरनिन्दिता/एकवेणीधराबालारामदर्शनलालसा/उपवासपरिश्रान्तामलिनाजटिलाकृशा/ततोदृष्टेतिवचनंमहार्थममृतोपमम्/निशम्यमारुतेःसर्वेमुदितावानराभवन्/क्ष्वेडन्त्यन्येनदन्त्यन्येगर्जन्त्यन्येमहाबलाः/चक्रुःकिलकिलामन्येप्रतिगर्जन्तिचापरे/केचिदुच्छ्रितलाङ्गूलाःप्रहृष्टाःकपिकुञ्जराः/अञ्चितायतदीर्घाणिलाङ्गूलानिप्रविव्यधुः/अपरेतुहनूमन्तंवानरावारणोपमम्/आप्लुत्यगिरिशृङ्गेभ्यःसंस्पृशन्तिस्महर्षिताः/उक्तवाक्यंहनूमन्तमङ्गदस्तुतदाब्रवीत्/सर्वेषांहरिवीराणांमध्येवाचमनुत्तमाम्/सत्त्वेवीर्येनतेकश्चित्समोवानरविद्यते/यदवप्लुत्यविस्तीर्णंसागरंपुनरागतः/दिष्ट्यादृष्टात्वयादेवीरामपत्नीयशस्विनी/दिष्ट्यात्यक्ष्यतिकाकुत्स्थःशोकंसीतावियोगजम्/ततोऽङ्गदंहनूमन्तंजाम्बवन्तंचवानराः/परिवार्यप्रमुदिताभेजिरेविपुलाःशिलाः/श्रोतुकामाःसमुद्रस्यलङ्घनंवानरोत्तमाः/दर्शनंचापिलङ्कायाःसीतायारावणस्यच/तस्थुःप्राञ्जलयःसर्वेहनूमद्वदनोन्मुखाः/तस्थौतत्राङ्गदःश्रीमान्वानरैर्बहुभिर्वृतः/उपास्यमानोविबुधैर्दिविदेवपतिर्यथा/हनूमताकीर्तिमतायशस्विना॑तथाङ्गदेनाङ्गदबद्धबाहुना/मुदातदाध्यासितमुन्नतंमहन्॑महीधराग्रंज्वलितंश्रियाभवत्/ततस्तस्यगिरेःशृङ्गेमहेन्द्रस्यमहाबलाः/हनुमत्प्रमुखाःप्रीतिंहरयोजग्मुरुत्तमाम्/तंततःप्रतिसंहृष्टःप्रीतिमन्तंमहाकपिम्/जाम्बवान्कार्यवृत्तान्तमपृच्छदनिलात्मजम्/कथंदृष्टात्वयादेवीकथंवातत्रवर्तते/तस्यांवासकथंवृत्तःक्रूरकर्मादशाननः/तत्त्वतःसर्वमेतन्नःप्रब्रूहित्वंमहाकपे/श्रुतार्थाश्चिन्तयिष्यामोभूयःकार्यविनिश्चयम्/यश्चार्थस्तत्रवक्तव्योगतैरस्माभिरात्मवान्/रक्षितव्यंचयत्तत्रतद्भवान्व्याकरोतुनः/सनियुक्तस्ततस्तेनसंप्रहृष्टतनूरुहः/नमस्यञ्शिरसादेव्यैसीतायैप्रत्यभाषत/प्रत्यक्षमेवभवतांमहेन्द्राग्रात्खमाप्लुतः/उदधेर्दक्षिणंपारंकाङ्क्षमाणःसमाहितः/गच्छतश्चहिमेघोरंविघ्नरूपमिवाभवत्/काञ्चनंशिखरंदिव्यंपश्यामिसुमनोहरम्/स्थितंपन्थानमावृत्यमेनेविघ्नंचतंनगम्/उपसंगम्यतंदिव्यंकाञ्चनंनगसत्तमम्/कृतामेमनसाबुद्धिर्भेत्तव्योऽयंमयेतिच/प्रहतंचमयातस्यलाङ्गूलेनमहागिरेः/शिखरंसूर्यसंकाशंव्यशीर्यतसहस्रधा/व्यवसायंचमेबुद्ध्वासहोवाचमहागिरिः/पुत्रेतिमधुरांबाणींमनःप्रह्लादयन्निव/पितृव्यंचापिमांविद्धिसखायंमातरिश्वनः/मैनाकमितिविख्यातंनिवसन्तंमहोदधौ/पक्ष्ववन्तःपुरापुत्रबभूवुःपर्वतोत्तमाः/छन्दतःपृथिवींचेरुर्बाधमानाःसमन्ततः/श्रुत्वानगानांचरितंमहेन्द्रःपाकशासनः/चिच्छेदभगवान्पक्षान्वज्रेणैषांसहस्रशः/अहंतुमोक्षितस्तस्मात्तवपित्रामहात्मना/मारुतेनतदावत्सप्रक्षिप्तोऽस्मिमहार्णवे/रामस्यचमयासाह्येवर्तितव्यमरिंदम/रामोधर्मभृतांश्रेष्ठोमहेन्द्रसमविक्रमः/एतच्छ्रुत्वामयातस्यमैनाकस्यमहात्मनः/कार्यमावेद्यतुगिरेरुद्धतंचमनोमम/तेनचाहमनुज्ञातोमैनाकेनमहात्मना/उत्तमंजवमास्थायशेषमध्वानमास्थितः/ततोऽहंसुचिरंकालंवेगेनाभ्यगमंपथि/ततःपश्याम्यहंदेवींसुरसांनागमातरम्/समुद्रमध्येसादेवीवचनंमामभाषत/ममभक्ष्यःप्रदिष्टस्त्वममारैर्हरिसत्तमम्/ततस्त्वांभक्षयिष्यामिविहितस्त्वंचिरस्यमे/एवमुक्तःसुरसयाप्राञ्जलिःप्रणतःस्थितः/विवर्णवदनोभूत्वावाक्यंचेदमुदीरयम्/रामोदाशरथिःश्रीमान्प्रविष्टोदण्डकावनम्/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रासीतयाचपरंतपः/तस्यसीताहृताभार्यारावणेनदुरात्मना/तस्याःसकाशंदूतोऽहंगमिष्येरामशासनात्/कर्तुमर्हसिरामस्यसाह्यंविषयवासिनि/अथवामैथिलींदृष्ट्वारामंचाक्लिष्टकारिणम्/आगमिष्यामितेवक्त्रंसत्यंप्रतिशृणोतिमे/एवमुक्तामयासातुसुरसाकामरूपिणी/अब्रवीन्नातिवर्तेतकश्चिदेषवरोमम/एवमुक्तःसुरसयादशयोजनमायतः/ततोऽर्धगुणविस्तारोबभूवाहंक्षणेनतु/मत्प्रमाणानुरूपंचव्यादितंतन्मुखंतया/तद्दृष्ट्वाव्यादितंत्वास्यंह्रस्वंह्यकरवंवपुः/तस्मिन्मुहूर्तेचपुनर्बभूवाङ्गुष्ठसंमितः/अभिपत्याशुतद्वक्त्रंनिर्गतोऽहंततःक्षणात्/अब्रवीत्सुरसादेवीस्वेनरूपेणमांपुनः/अर्थसिद्ध्यैहरिश्रेष्ठगच्छसौम्ययथासुखम्/समानयचवैदेहींराघवेणमहात्मना/सुखीभवमहाबाहोप्रीतास्मितववानर/ततोऽहंसाधुसाध्वीतिसर्वभूतैःप्रशंसितः/ततोऽन्तरिक्षंविपुलंप्लुतोऽहंगरुडोयथा/छायामेनिगृहीताचनचपश्यामिकिंचन/सोऽहंविगतवेगस्तुदिशोदशविलोकयन्/नकिंचित्तत्रपश्यामियेनमेऽपहृतागतिः/ततोमेबुद्धिरुत्पन्नाकिंनामगमनेमम/ईदृशोविघ्नउत्पन्नोरूपंयत्रनदृश्यते/अधोभागेनमेदृष्टिःशोचतापातितामया/ततोऽद्राक्षमहंभीमांराक्षसींसलिलेशयाम्/प्रहस्यचमहानादमुक्तोऽहंभीमयातया/अवस्थितमसंभ्रान्तमिदंवाक्यमशोभनम्/क्वासिगन्तामहाकायक्षुधितायाममेप्सितः/भक्षःप्रीणयमेदेहंचिरमाहारवर्जितम्/बाढमित्येवतांवाणींप्रत्यगृह्णामहंततः/आस्यप्रमाणादधिकंतस्याःकायमपूरयम्/तस्याश्चास्यंमहद्भीमंवर्धतेममभक्षणे/नचमांसातुबुबुधेममवाविकृतंकृतम्/ततोऽहंविपुलंरूपंसंक्षिप्यनिमिषान्तरात्/तस्याहृदयमादायप्रपतामिनभस्तलम्/साविसृष्टभुजाभीमापपातलवणाम्भसि/मयापर्वतसंकाशानिकृत्तहृदयासती/शृणोमिखगतानांचसिद्धानांचारणैःसह/राक्षसीसिंहिकाभीमाक्षिप्रंहनुमताहृता/तांहत्वापुनरेवाहंकृत्यमात्ययिकंस्मरन्/गत्वाचमहदध्वानंपश्यामिनगमण्डितम्/दक्षिणंतीरमुदधेर्लङ्कायत्रचसापुरी/अस्तंदिनकरेयातेरक्षसांनिलयंपुरीम्/प्रविष्टोऽहमविज्ञातोरक्षोभिर्भीमविक्रमैः/तत्राहंसर्वरात्रंतुविचिन्वञ्जनकात्मजाम्/रावणान्तःपुरगतोनचापश्यंसुमध्यमाम्/ततःसीतामपश्यंस्तुरावणस्यनिवेशने/शोकसागरमासाद्यनपारमुपलक्षये/शोचताचमयादृष्टंप्राकारेणसमावृतम्/काञ्चनेनविकृष्टेनगृहोपवनमुत्तमम्/सप्राकारमवप्लुत्यपश्यामिबहुपादपम्/अशोकवनिकामध्येशिंशपापादपोमहान्/तमारुह्यचपश्यामिकाञ्चनंकदलीवनम्/अदूराच्छिंशपावृक्षात्पश्यामिवनवर्णिनीम्/श्यामांकमलपत्राक्षीमुपवासकृशाननाम्/राक्षसीभिर्विरूपाभिःक्रूराभिरभिसंवृताम्/मांसशोणितभक्ष्याभिर्व्याघ्रीभिर्हरिणींयथा/तांदृष्ट्वातादृशींनारींरामपत्नीमनिन्दिताम्/तत्रैवशिंशपावृक्षेपश्यन्नहमवस्थितः/ततोहलहलाशब्दंकाञ्चीनूपुरमिश्रितम्/शृणोम्यधिकगम्भीरंरावणस्यनिवेशने/ततोऽहंपरमोद्विग्नःस्वरूपंप्रत्यसंहरम्/अहंचशिंशपावृक्षेपक्षीवगहनेस्थितः/ततोरावणदाराश्चरावणश्चमहाबलः/तंदेशंसमनुप्राप्तायत्रसीताभवत्स्थिता/तंदृष्ट्वाथवरारोहासीतारक्षोगणेश्वरम्/संकुच्योरूस्तनौपीनौबाहुभ्यांपरिरभ्यच/तामुवाचदशग्रीवःसीतांपरमदुःखिताम्/अवाक्शिराःप्रपतितोबहुमन्यस्वमामिति/यदिचेत्त्वंतुमांदर्पान्नाभिनन्दसिगर्विते/द्विमासानन्तरंसीतेपास्यामिरुधिरंतव/एतच्छ्रुत्वावचस्तस्यरावणस्यदुरात्मनः/उवाचपरमक्रुद्धासीतावचनमुत्तमम्/राक्षसाधमरामस्यभार्याममिततेजसः/इक्ष्वाकुकुलनाथस्यस्नुषांदशरथस्यच/अवाच्यंवदतोजिह्वाकथंनपतितातव/किंस्विद्वीर्यंतवानार्ययोमांभर्तुरसंनिधौ/अपहृत्यागतःपापतेनादृष्टोमहात्मना/नत्वंरामस्यसदृशोदास्येऽप्यस्यानयुज्यसे/यज्ञीयःसत्यवाक्चैवरणश्लाघीचराघवः/जानक्यापरुषंवाक्यमेवमुक्तोदशाननः/जज्वालसहसाकोपाच्चितास्थइवपावकः/विवृत्यनयनेक्रूरेमुष्टिमुद्यम्यदक्षिणम्/मैथिलींहन्तुमारब्धःस्त्रीभिर्हाहाकृतंतदा/स्त्रीणांमध्यात्समुत्पत्यतस्यभार्यादुरात्मनः/वरामन्दोदरीनामतयासप्रतिषेधितः/उक्तश्चमधुरांवाणींतयासमदनार्दितः/सीतयातवकिंकार्यंमहेन्द्रसमविक्रम/मयासहरमस्वाद्यमद्विशिष्टानजानकी/देवगन्धर्वकन्याभिर्यक्षकन्याभिरेवच/सार्धंप्रभोरमस्वेहसीतयाकिंकरिष्यसि/ततस्ताभिःसमेताभिर्नारीभिःसमहाबलः/उत्थाप्यसहसानीतोभवनंस्वंनिशाचरः/यातेतस्मिन्दशग्रीवेराक्षस्योविकृताननाः/सीतांनिर्भर्त्सयामासुर्वाक्यैःक्रूरैःसुदारुणैः/तृणवद्भाषितंतासांगणयामासजानकी/तर्जितंचतदातासांसीतांप्राप्यनिरर्थकम्/वृथागर्जितनिश्चेष्टाराक्षस्यःपिशिताशनाः/रावणायशशंसुस्ताःसीताव्यवसितंमहत्/ततस्ताःसहिताःसर्वाविहताशानिरुद्यमाः/परिक्षिप्यसमन्तात्तांनिद्रावशमुपागताः/तासुचैवप्रसुप्तासुसीताभर्तृहितेरता/विलप्यकरुणंदीनाप्रशुशोचसुदुःखिता/तांचाहंतादृशींदृष्ट्वासीतायादारुणांदशाम्/चिन्तयामासविश्रान्तोनचमेनिर्वृतंमनः/संभाषणार्थेचमयाजानक्याश्चिन्तितोविधिः/इक्ष्वाकुकुलवंशस्तुततोममपुरस्कृतः/श्रुत्वातुगदितांवाचंराजर्षिगणपूजिताम्/प्रत्यभाषतमांदेवीबाष्पैःपिहितलोचना/कस्त्वंकेनकथंचेहप्राप्तोवानरपुंगव/काचरामेणतेप्रीतिस्तन्मेशंसितुमर्हसि/तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाअहमप्यब्रुवंवचः/देविरामस्यभर्तुस्तेसहायोभीमविक्रमः/सुग्रीवोनामविक्रान्तोवानरेन्दोमहाबलः/तस्यमांविद्धिभृत्यंत्वंहनूमन्तमिहागतम्/भर्त्राहंप्रहितस्तुभ्यंरामेणाक्लिष्टकर्मणा/इदंचपुरुषव्याघ्रःश्रीमान्दाशरथिःस्वयम्/अङ्गुलीयमभिज्ञानमदात्तुभ्यंयशस्विनि/तदिच्छामित्वयाज्ञप्तंदेविकिंकरवाण्यहम्/रामलक्ष्मणयोःपार्श्वंनयामित्वांकिमुत्तरम्/एतच्छ्रुत्वाविदित्वाचसीताजनकनन्दिनी/आहरावणमुत्साद्यराघवोमांनयत्विति/प्रणम्यशिरसादेवीमहमार्यामनिन्दिताम्/राघवस्यमनोह्लादमभिज्ञानमयाचिषम्/एवमुक्तावरारोहामणिप्रवरमुत्तमम्/प्रायच्छत्परमोद्विग्नावाचामांसंदिदेशह/ततस्तस्यैप्रणम्याहंराजपुत्र्यैसमाहितः/प्रदक्षिणंपरिक्राममिहाभ्युद्गतमानसः/उत्तरंपुनरेवाहनिश्चित्यमनसातदा/हनूमन्ममवृत्तान्तंवक्तुमर्हसिराघवे/यथाश्रुत्वैवनचिरात्तावुभौरामलक्ष्मणौ/सुग्रीवसहितौवीरावुपेयातांतथाकुरु/यद्यन्यथाभवेदेतद्द्वौमासौजीवितंमम/नमांद्रक्ष्यतिकाकुत्स्थोम्रियेसाहमनाथवत्/तच्छ्रुत्वाकरुणंवाक्यंक्रोधोमामभ्यवर्तत/उत्तरंचमयादृष्टंकार्यशेषमनन्तरम्/ततोऽवर्धतमेकायस्तदापर्वतसंनिभः/युद्धकाङ्क्षीवनंतच्चविनाशयितुमारभे/तद्भग्नंवनषण्डंतुभ्रान्तत्रस्तमृगद्विजम्/प्रतिबुद्धानिरीक्षन्तेराक्षस्योविकृताननाः/मांचदृष्ट्वावनेतस्मिन्समागम्यततस्ततः/ताःसमभ्यागताःक्षिप्रंरावणायाचचक्षिरे/राजन्वनमिदंदुर्गंतवभग्नंदुरात्मना/वानरेणह्यविज्ञायतववीर्यंमहाबल/दुर्बुद्धेस्तस्यराजेन्द्रतवविप्रियकारिणः/वधमाज्ञापयक्षिप्रंयथासौविलयंव्रजेत्/तच्छ्रुत्वाराक्षसेन्द्रेणविसृष्टाभृशदुर्जयाः/राक्षसाःकिंकरानामरावणस्यमनोऽनुगाः/तेषामशीतिसाहस्रंशूलमुद्गरपाणिनाम्/मयातस्मिन्वनोद्देशेपरिघेणनिषूदितम्/तेषांतुहतशेषायेतेगतालघुविक्रमाः/निहतंचमयासैन्यंरावणायाचचक्षिरे/ततोमेबुद्धिरुत्पन्नाचैत्यप्रासादमाक्रमम्/तत्रस्थान्राक्षसान्हत्वाशतंस्तम्भेनवैपुनः/ललामभूतोलङ्कायामयाविध्वंसितोरुषा/ततःप्रहस्तस्यसुतंजम्बुमालिनमादिशत्/तमहंबलसंपन्नंराक्षसंरणकोविदम्/परिघेणातिघोरेणसूदयामिसहानुगम्/तच्छ्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्तुमन्त्रिपुत्रान्महाबलान्/पदातिबलसंपन्नान्प्रेषयामासरावणः/परिघेणैवतान्सर्वान्नयामियमसादनम्/मन्त्रिपुत्रान्हताञ्श्रुत्वासमरेलघुविक्रमान्/पञ्चसेनाग्रगाञ्शूरान्प्रेषयामासरावणः/तानहंसहसैन्यान्वैसर्वानेवाभ्यसूदयम्/ततःपुनर्दशग्रीवःपुत्रमक्षंमहाबलम्/बहुभीराकसैःसार्धंप्रेषयामाससंयुगे/तंतुमन्दोदरीपुत्रंकुमारंरणपण्डितम्/सहसाखंसमुत्क्रान्तंपादयोश्चगृहीतवान्/चर्मासिनंशतगुणंभ्रामयित्वाव्यपेषयम्/तमक्षमागतंभग्नंनिशम्यसदशाननः/ततइन्द्रजितंनामद्वितीयंरावणःसुतम्/व्यादिदेशसुसंक्रुद्धोबलिनंयुद्धदुर्मदम्/तस्याप्यहंबलंसर्वंतंचराक्षसपुंगवम्/नष्टौजसंरणेकृत्वापरंहर्षमुपागमम्/महताहिमहाबाहुःप्रत्ययेनमहाबलः/प्रेषितोरावणेनैषसहवीरैर्मदोत्कटैः/ब्राह्मेणास्त्रेणसतुमांप्रबध्नाच्चातिवेगतः/रज्जूभिरभिबध्नन्तिततोमांतत्रराक्षसाः/रावणस्यसमीपंचगृहीत्वामामुपानयन्/दृष्ट्वासंभाषितश्चाहंरावणेनदुरात्मना/पृष्टश्चलङ्कागमनंराक्षसानांचतद्वधम्/तत्सर्वंचमयातत्रसीतार्थमितिजल्पितम्/अस्याहंदर्शनाकाङ्क्षीप्राप्तस्त्वद्भवनंविभो/मारुतस्यौरसःपुत्रोवानरोहनुमानहम्/रामदूतंचमांविद्धिसुग्रीवसचिवंकपिम्/सोऽहंदौत्येनरामस्यत्वत्समीपमिहागतः/शृणुचापिसमादेशंयदहंप्रब्रवीमिते/राक्षसेशहरीशस्त्वांवाक्यमाहसमाहितम्/धर्मार्थकामसहितंहितंपथ्यमिवाशनम्/वसतोऋष्यमूकेमेपर्वतेविपुलद्रुमे/राघवोरणविक्रान्तोमित्रत्वंसमुपागतः/तेनमेकथितंराजन्भार्यामेरक्षसाहृता/तत्रसाहाय्यहेतोर्मेसमयंकर्तुमर्हसि/वालिनाहृतराज्येनसुग्रीवेणसहप्रभुः/चक्रेऽग्निसाक्षिकंसक्यंराघवःसहलक्ष्मणः/तेनवालिनमुत्साद्यशरेणैकेनसंयुगे/वानराणांमहाराजःकृतःसंप्लवतांप्रभुः/तस्यसाहाय्यमस्माभिःकार्यंसर्वात्मनात्विह/तेनप्रस्थापितस्तुभ्यंसमीपमिहधर्मतः/क्षिप्रमानीयतांसीतादीयतांराघवस्यच/यावन्नहरयोवीराविधमन्तिबलंतव/वानराणांप्रभवोहिनकेनविदितःपुरा/देवतानांसकाशंचयेगच्छन्तिनिमन्त्रिताः/इतिवानरराजस्त्वामाहेत्यभिहितोमया/मामैक्षतततोरुष्टश्चक्षुषाप्रदहन्निव/तेनवध्योऽहमाज्ञप्तोरक्षसारौद्रकर्मणा/ततोविभीषणोनामतस्यभ्रातामहामतिः/तेनराक्षसराजोऽसौयाचितोममकारणात्/दूतवध्यानदृष्टाहिराजशास्त्रेषुराक्षस/दूतेनवेदितव्यंचयथार्थंहितवादिना/सुमहत्यपराधेऽपिदूतस्यातुलविक्रमः/विरूपकरणंदृष्टंनवधोऽस्तीहशास्त्रतः/विभीषणेनैवमुक्तोरावणःसंदिदेशतान्/राक्षसानेतदेवाद्यलाङ्गूलंदह्यतामिति/ततस्तस्यवचःश्रुत्वाममपुच्छंसमन्ततः/वेष्टितंशणवल्कैश्चपटैःकार्पासकैस्तथा/राक्षसाःसिद्धसंनाहास्ततस्तेचण्डविक्रमाः/तदादीप्यन्तमेपुच्छंहनन्तःकाष्ठमुष्टिभिः/बद्धस्यबहुभिःपाशैर्यन्त्रितस्यचराक्षसैः/नमेपीडाभवेत्काचिद्दिदृक्षोर्नगरींदिवा/ततस्तेराक्षसाःशूराबद्धंमामग्निसंवृतम्/अघोषयन्राजमार्गेनगरद्वारमागताः/ततोऽहंसुमहद्रूपंसंक्षिप्यपुनरात्मनः/विमोचयित्वातंबन्धंप्रकृतिष्ठःस्थितःपुनः/आयसंपरिघंगृह्यतानिरक्षांस्यसूदयम्/ततस्तन्नगरद्वारंवेगेनाप्लुतवानहम्/पुच्छेनचप्रदीप्तेनतांपुरींसाट्टगोपुराम्/दहाम्यहमसंभ्रान्तोयुगान्ताग्निरिवप्रजाः/दग्ध्वालङ्कांपुनश्चैवशङ्कामामभ्यवर्तत/दहताचमयालङ्कांदघ्दासीतानसंशयः/अथाहंवाचमश्रौषंचारणानांशुभाक्षराम्/जानकीनचदग्धेतिविस्मयोदन्तभाषिणाम्/ततोमेबुद्धिरुत्पन्नाश्रुत्वातामद्भुतांगिरम्/पुनर्दृष्टाचवैदेहीविसृष्टश्चतयापुनः/राघवस्यप्रभावेनभवतांचैवतेजसा/सुग्रीवस्यचकार्यार्थंमयासर्वमनुष्ठितम्/एतत्सर्वंमयातत्रयथावदुपपादितम्/अत्रयन्नकृतंशेषंतत्सर्वंक्रियतामिति/एतदाख्यानंतत्सर्वंहनूमान्मारुतात्मजः/भूयःसमुपचक्रामवचनंवक्तुमुत्तरम्/सफलोराघवोद्योगःसुग्रीवस्यचसंभ्रमः/शीलमासाद्यसीतायाममचप्लवनंमहत्/आर्यायाःसदृशंशीलंसीतायाःप्लवगर्षभाः/तपसाधारयेल्लोकान्क्रुद्धावानिर्दहेदपि/सर्वथातिप्रवृद्धोऽसौरावणोराक्षसाधिपः/यस्यतांस्पृशतोगात्रंतपसानविनाशितम्/नतदग्निशिखाकुर्यात्संस्पृष्टापाणिनासती/जनकस्यात्मजाकुर्यादुत्क्रोधकलुषीकृता/अशोकवनिकामध्येरावणस्यदुरात्मनः/अधस्ताच्छिंशपावृक्षेसाध्वीकरुणमास्थिता/राक्षसीभिःपरिवृताशोकसंतापकर्शिता/मेघलेखापरिवृताचन्द्रलेखेवनिष्प्रभा/अचिन्तयन्तीवैदेहीरावणंबलदर्पितम्/पतिव्रताचसुश्रोणीअवष्टब्धाचजानकी/अनुरक्ताहिवैदेहीरामंसर्वात्मनाशुभा/अनन्यचित्तारामेचपौलोमीवपुरंदरे/तदेकवासःसंवीतारजोध्वस्तातथैवच/शोकसंतापदीनाङ्गीसीताभर्तृहितेरता/सामयाराक्षसीमध्येतर्ज्यमानामुहुर्मुहुः/राक्षसीभिर्विरूपाभिर्दृष्टाहिप्रमदावने/एकवेणीधरादीनाभर्तृचिन्तापरायणा/अधःशय्याविवर्णाङ्गीपद्मिनीवहिमागमे/रावणाद्विनिवृत्तार्थामर्तव्यकृतनिश्चया/कथंचिन्मृगशावाक्षीविश्वासमुपपादिता/ततःसंभाषिताचैवसर्वमर्थंचदर्शिता/रामसुग्रीवसख्यंचश्रुत्वाप्रीतिमुपागता/नियतःसमुदाचारोभक्तिर्भर्तरिचोत्तमा/यन्नहन्तिदशग्रीवंसमहात्मादशाननः/निमित्तमात्रंरामस्तुवधेतस्यभविष्यति/एवमास्तेमहाभागासीताशोकपरायणा/यदत्रप्रतिकर्तव्यंतत्सर्वमुपपाद्यताम्/तस्यतद्वचनंश्रुत्वावालिसूनुरभाषत/जाम्बवत्प्रमुखान्सर्वाननुज्ञाप्यमहाकपीन्/अस्मिन्नेवंगतेकार्येभवतांचनिवेदिते/न्याय्यंस्मसहवैदेह्याद्रष्टुंतौपार्थिवात्मजौ/अहमेकोऽपिपर्याप्तःसराक्षसगणांपुरीम्/तांलङ्कांतरसाहन्तुंरावणंचमहाबलम्/किंपुनःसहितोवीरैर्बलवद्भिःकृतात्मभिः/कृतास्त्रैःप्लवगैःशक्तैर्भवद्भिर्विजयैषिभिः/अहंतुरावणंयुद्धेससैन्यंसपुरःसरम्/सपुत्रंविधमिष्यामिसहोदरयुतंयुधि/ब्राह्ममैन्द्रंचरौद्रंचवायव्यंवारुणंतथा/यदिशक्रजितोऽस्त्राणिदुर्निरीक्ष्याणिसंयुगे/तान्यहंविधमिष्यामिनिहनिष्यामिराक्षसान्/भवतामभ्यनुज्ञातोविक्रमोमेरुणद्धितम्/मयातुलाविसृष्टाहिशैलवृष्टिर्निरन्तरा/देवानपिरणेहन्यात्किंपुनस्तान्निशाचरान्/सागरोऽप्यतियाद्वेलांमन्दरःप्रचलेदपि/नजाम्बवन्तंसमरेकम्पयेदरिवाहिनी/सर्वराक्षससंघानांराक्षसायेचपूर्वकाः/अलमेकोविनाशायवीरोवायुसुतःकपिः/पनसस्योरुवेगेननीलस्यचमहात्मनः/मन्दरोऽप्यवशीर्येतकिंपुनर्युधिराक्षसाः/सदेवासुरयुद्धेषुगन्धर्वोरगपक्षिषु/मैन्दस्यप्रतियोद्धारंशंसतद्विविदस्यवा/अश्विपुत्रौमहावेगावेतौप्लवगसत्तमौ/पितामहवरोत्सेकात्परमंदर्पमास्थितौ/अश्विनोर्माननार्थंहिसर्वलोकपितामहः/सर्वावध्यत्वमतुलमनयोर्दत्तवान्पुरा/वरोत्सेकेनमत्तौचप्रमथ्यमहतींचमूम्/सुराणाममृतंवीरौपीतवन्तौप्लवंगमौ/एतावेवहिसंक्रुद्धौसवाजिरथकुञ्जराम्/लङ्कांनाशयितुंशक्तौसर्वेतिष्ठन्तुवानराः/अयुक्तंतुविनादेवींदृष्टबद्भिःप्लवंगमाः/समीपंगन्तुमस्माभीराघवस्यमहात्मनः/दृष्टादेवीनचानीताइतितत्रनिवेदनम्/अयुक्तमिवपश्यामिभवद्भिःख्यातविक्रमैः/नहिवःप्लवतेकश्चिन्नापिकश्चित्पराक्रमे/तुल्यःसामरदैत्येषुलोकेषुहरिसत्तमाः/तेष्वेवंहतवीरेषुराक्षसेषुहनूमता/किमन्यदत्रकर्तव्यंगृहीत्वायामजानकीम्/तमेवंकृतसंकल्पंजाम्बवान्हरिसत्तमः/उवाचपरमप्रीतोवाक्यमर्थवदर्थवित्/नतावदेषामतिरक्षमानो॑यथाभवान्पश्यतिराजपुत्र/यथातुरामस्यमतिर्निविष्टा॑तथाभवान्पश्यतुकार्यसिद्धिम्/ततोजाम्बवतोवाक्यमगृह्णन्तवनौकसः/अङ्गदप्रमुखावीराहनूमांश्चमहाकपिः/प्रीतिमन्तस्ततःसर्वेवायुपुत्रपुरःसराः/महेन्द्राग्रंपरित्यज्यपुप्लुवुःप्लवगर्षभाः/मेरुमन्दरसंकाशामत्ताइवमहागजाः/छादयन्तइवाकाशंमहाकायामहाबलाः/सभाज्यमानंभूतैस्तमात्मवन्तंमहाबलम्/हनूमन्तंमहावेगंवहन्तइवदृष्टिभिः/राघवेचार्थनिर्वृत्तिंभर्तुश्चपरमंयशः/समाधायसमृद्धार्थाःकर्मसिद्धिभिरुन्नताः/प्रियाख्यानोन्मुखाःसर्वेसर्वेयुद्धाभिनन्दिनः/सर्वेरामप्रतीकारेनिश्चितार्थामनस्विनः/प्लवमानाःखमाप्लुत्यततस्तेकाननौक्षकः/नन्दनोपममासेदुर्वनंद्रुमलतायुतम्/यत्तन्मधुवनंनामसुग्रीवस्याभिरक्षितम्/अधृष्यंसर्वभूतानांसर्वभूतमनोहरम्/यद्रक्षतिमहावीर्यःसदादधिमुखःकपिः/मातुलःकपिमुख्यस्यसुग्रीवस्यमहात्मनः/तेतद्वनमुपागम्यबभूवुःपरमोत्कटाः/वानरावानरेन्द्रस्यमनःकान्ततमंमहत्/ततस्तेवानराहृष्टादृष्ट्वामधुवनंमहत्/कुमारमभ्ययाचन्तमधूनिमधुपिङ्गलाः/ततःकुमारस्तान्वृद्धाञ्जाम्बवत्प्रमुखान्कपीन्/अनुमान्यददौतेषांनिसर्गंमधुभक्षणे/ततश्चानुमताःसर्वेसंप्रहृष्टावनौकसः/मुदिताश्चततस्तेचप्रनृत्यन्तिततस्ततः/गायन्तिकेचित्प्रणमन्तिकेचिन्॑नृत्यन्तिकेचित्प्रहसन्तिकेचित्/पतन्तिकेचिद्विचरन्तिकेचित्॑प्लवन्तिकेचित्प्रलपन्तिकेचित्/परस्परंकेचिदुपाश्रयन्ते॑परस्परंकेचिदतिब्रुवन्ते/द्रुमाद्द्रुमंकेचिदभिप्लवन्ते॑क्षितौनगाग्रान्निपतन्तिकेचित्/महीतलात्केचिदुदीर्णवेगा॑महाद्रुमाग्राण्यभिसंपतन्ते/गायन्तमन्यःप्रहसन्नुपैति॑हसन्तमन्यःप्रहसन्नुपैति/रुदन्तमन्यःप्ररुदन्नुपैति॑नुदन्तमन्यःप्रणुदन्नुपैति/समाकुलंतत्कपिसैन्यमासीन्॑मधुप्रपानोत्कटसत्त्वचेष्टम्/नचात्रकश्चिन्नबभूवमत्तो॑नचात्रकश्चिन्नबभूवतृप्तो/ततोवनंतत्परिभक्ष्यमाणं॑द्रुमांश्चविध्वंसितपत्रपुष्पान्/समीक्ष्यकोपाद्दधिवक्त्रनामा॑निवारयामासकपिःकपींस्तान्/सतैःप्रवृद्धैःपरिभर्त्स्यमानो॑वनस्यगोप्ताहरिवीरवृद्धः/चकारभूयोमतिमुग्रतेजा॑वनस्यरक्षांप्रतिवानरेभ्यः/उवाचकांश्चित्परुषाणिधृष्टम्॑असक्तमन्यांश्चतलैर्जघान/समेत्यकैश्चित्कलहंचकार॑तथैवसाम्नोपजगामकांश्चित्/सतैर्मदाच्चाप्रतिवार्यवेगैर्॑बलाच्चतेनाप्रतिवार्यमाणैः/प्रधर्षितस्त्यक्तभयैःसमेत्य॑प्रकृष्यतेचाप्यनवेक्ष्यदोषम्/नखैस्तुदन्तोदशनैर्दशन्तस्॑तलैश्चपादैश्चसमाप्नुवन्तः/मदात्कपिंतंकपयःसमग्रा॑महावनंनिर्विषयंचचक्रुः/तानुवाचहरिश्रेष्ठोहनूमान्वानरर्षभः/अव्यग्रमनसोयूयंमधुसेवतवानराः/श्रुत्वाहनुमतोवाक्यंहरीणांप्रवरोऽङ्गदः/प्रत्युवाचप्रसन्नात्मापिबन्तुहरयोमधु/अवश्यंकृतकार्यस्यवाक्यंहनुमतोमया/अकार्यमपिकर्तव्यंकिमङ्गपुनरीदृशम्/अन्दगस्यमुखाच्छ्रुत्वावचनंवानरर्षभाः/साधुसाध्वितिसंहृष्टावानराःप्रत्यपूजयन्/पूजयित्वाङ्गदंसर्वेवानरावानरर्षभम्/जग्मुर्मधुवनंयत्रनदीवेगइवद्रुतम्/तेप्रहृष्टामधुवनंपालानाक्रम्यवीर्यतः/अतिसर्गाच्चपटवोदृष्ट्वाश्रुत्वाचमैथिलीम्/उत्पत्यचततःसर्वेवनपालान्समागताः/ताडयन्तिस्मशतशःसक्तान्मधुवनेतदा/मधूनिद्रोणमात्राणिबहुभिःपरिगृह्यते/घ्नन्तिस्मसहिताःसर्वेभक्षयन्तितथापरे/केचित्पीत्वापविध्यन्तिमधूनिमधुपिङ्गलाः/मधूच्चिष्टेनकेचिच्चजघ्नुरन्योन्यमुत्कटाः/अपरेवृक्षमूलेषुशाखांगृह्यव्यवस्थितः/अत्यर्थंचमदग्लानाःपर्णान्यास्तीर्यशेरते/उन्मत्तभूताःप्लवगामधुमत्ताश्चहृष्टवत्/क्षिपन्त्यपितथान्योन्यंस्खलन्त्यपितथापरे/केचित्क्ष्वेडान्प्रकुर्वन्तिकेचित्कूजन्तिहृष्टवत्/हरयोमधुनामत्ताःकेचित्सुप्तामहीतले/येऽप्यत्रमधुपालाःस्युःप्रेष्यादधिमुखस्यतु/तेऽपितैर्वानरैर्भीमैःप्रतिषिद्धादिशोगताः/जानुभिश्चप्रकृष्टाश्चदेवमार्गंचदर्शिताः/अब्रुवन्परमोद्विग्नागत्वादधिमुखंवचः/हनूमतादत्तवरैर्हतंमधुवनंबलात्/वयंचजानुभिःकृष्टादेवमार्गंचदर्शिताः/ततोदधिमुखःक्रुद्धोवनपस्तत्रवानरः/हतंमधुवनंश्रुत्वासान्त्वयामासतान्हरीन्/एतागच्छतगच्छामोवानरानतिदर्पितान्/बलेनावारयिष्यामोमधुभक्षयतोवयम्/श्रुत्वादधिमुखस्येदंवचनंवानरर्षभाः/पुनर्वीरामधुवनंतेनैवसहिताययुः/मध्येचैषांदधिमुखःप्रगृह्यसुमहातरुम्/समभ्यधावद्वेगेनातेचसर्वेप्लवंगमाः/तेशिलाःपादपांश्चापिपाषाणांश्चापिवानराः/गृहीत्वाभ्यागमन्क्रुद्धायत्रतेकपिकुञ्जराः/तेस्वामिवचनंवीराहृदयेष्ववसज्यतत्/त्वरयाह्यभ्यधावन्तसालतालशिलायुधाः/वृक्षस्थांश्चतलस्थांश्चवानरान्बलदर्पितान्/अभ्यक्रामन्ततेवीराःपालास्तत्रसहस्रशः/अथदृष्ट्वादधिमुखंक्रुद्धंवानरपुंगवाः/अभ्यधावन्तवेगेनहनूमत्प्रमुखास्तदा/तंसवृक्षंमहाबाहुमापतन्तंमहाबलम्/आर्यकंप्राहरत्तत्रबाहुभ्यांकुपितोऽङ्गदः/मदान्धशनवेदैनमार्यकोऽयंममेतिसः/अथैनंनिष्पिपेषाशुवेगवद्वसुधातले/सभग्नबाहुर्विमुखोविह्वलःशोणितोक्षितः/मुमोहसहसावीरोमुहूर्तंकपिकुञ्जरः/सकथंचिद्विमुक्तस्तैर्वानरैर्वानरर्षभः/उवाचैकान्तमागम्यभृत्यांस्तान्समुपागतान्/एतेतिष्ठन्तुगच्छामोभर्तानोयत्रवानरः/सुग्रीवोविपुलग्रीवःसहरामेणतिष्ठति/सर्वंचैवाङ्गदेदोषंश्रावयिष्यामिपार्थिव/अमर्षीवचनंश्रुत्वाघातयिष्यतिवानरान्/इष्टंमधुवनंह्येतत्सुग्रीवस्यमहात्मनः/पितृपैतामहंदिव्यंदेवैरपिदुरासदम्/सवानरानिमान्सर्वान्मधुलुब्धान्गतायुषः/घातयिष्यतिदण्डेनसुग्रीवःससुहृज्जनान्/वध्याह्येतेदुरात्मानोनृपाज्ञापरिभाविनः/अमर्षप्रभवोरोषःसफलोनोभविष्यति/एवमुक्त्वादधिमुखोवनपालान्महाबलः/जगामसहसोत्पत्यवनपालैःसमन्वितः/निमेषान्तरमात्रेणसहिप्राप्तोवनालयः/सहस्रांशुसुतोधीमान्सुग्रीवोयत्रवानरः/रामंचलक्ष्मणंचैवदृष्ट्वासुग्रीवमेवच/समप्रतिष्ठांजगतीमाकाशान्निपपातह/सनिपत्यमहावीर्यःसर्वैस्तैःपरिवारितः/हरिर्दधिमुखःपालैःपालानांपरमेश्वरः/सदीनवदनोभूत्वाकृत्वाशिरसिचाञ्जलिम्/सुग्रीवस्यशुभौमूर्ध्नाचरणौप्रत्यपीडयत्/ततोमूर्ध्नानिपतितंवानरंवानरर्षभः/दृष्ट्वैवोद्विग्नहृदयोवाक्यमेतदुवाचह/उत्तिष्ठोत्तिष्ठकस्मात्त्वंपादयोःपतितोमम/अभयंतेभवेद्वीरसत्यमेवाभिधीयताम्/सतुविश्वासितस्तेनसुग्रीवेणमहात्मना/उत्थायचमहाप्राज्ञोवाक्यंदधिमुखोऽब्रवीत्/नैवर्क्षरजसाराजन्नत्वयानापिवालिना/वनंनिसृष्टपूर्वंहिभक्षितंतत्तुवानरैः/एभिःप्रधर्षिताश्चैववारितावनरक्षिभिः/मधून्यचिन्तयित्वेमान्भक्षयन्तिपिबन्तिच/शिष्टमत्रापविध्यन्तिभक्षयन्तितथापरे/निवार्यमाणास्तेसर्वेभ्रुवौवैदर्शयन्तिहि/इमेहिसंरब्धतरास्तथातैःसंप्रधर्षिताः/वारयन्तोवनात्तस्मात्क्रुद्धैर्वानरपुंगवैः/ततस्तैर्बहुभिर्वीरैर्वानरैर्वानरर्षभाः/संरक्तनयनैःक्रोधाद्धरयःसंप्रचालिताः/पाणिभिर्निहताःकेचित्केचिज्जानुभिराहताः/प्रकृष्टाश्चयथाकामंदेवमार्गंचदर्शिताः/एवमेतेहताःशूरास्त्वयितिष्ठतिभर्तरि/कृत्स्नंमधुवनंचैवप्रकामंतैःप्रभक्ष्यते/एवंविज्ञाप्यमानंतुसुग्रीवंवानरर्षभम्/अपृच्छत्तंमहाप्राज्ञोलक्ष्मणःपरवीरहा/किमयंवानरोराजन्वनपःप्रत्युपस्थितः/कंचार्थमभिनिर्दिश्यदुःखितोवाक्यमब्रवीत्/एवमुक्तस्तुसुग्रीवोलक्ष्मणेनमहात्मना/लक्ष्मणंप्रत्युवाचेदंवाक्यंवाक्यविशारदः/आर्यलक्ष्मणसंप्राहवीरोदधिमुखःकपिः/अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्भक्षितंमधुवानरैः/नैषामकृतकृत्यानामीदृशःस्यादुपक्रमः/वनंयथाभिपन्नंतैःसाधितंकर्मवानरैः/दृष्टादेवीनसंदेहोनचान्येनहनूमता/नह्यन्यःसाधनेहेतुःकर्मणोऽस्यहनूमतः/कार्यसिद्धिर्हनुमतिमतिश्चहरिपुंगव/व्यवसायश्चवीर्यंचश्रुतंचापिप्रतिष्ठितम्/जाम्बवान्यत्रनेतास्यादङ्गदस्यबलेश्वरः/हनूमांश्चाप्यधिष्ठातानतस्यगतिरन्यथा/अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्हतंमधुवनंकिल/विचिन्त्यदक्षिणामाशामागतैर्हरिपुंगवैः/आगतैश्चप्रविष्टंतद्यथामधुवनंहितैः/धर्षितंचवनंकृत्स्नमुपयुक्तंचवानरैः/वारिताःसहिताःपालास्तथाजानुभिराहताः/एतदर्थमयंप्राप्तोवक्तुंमधुरवागिह/नाम्नादधिमुखोनामहरिःप्रख्यातविक्रमः/दृष्टासीतामहाबाहोसौमित्रेपश्यतत्त्वतः/अभिगम्ययथासर्वेपिबन्तिमधुवानराः/नचाप्यदृष्ट्वावैदेहींविश्रुताःपुरुषर्षभ/वनंदात्तवरंदिव्यंधर्षयेयुर्वनौकसः/ततःप्रहृष्टोधर्मात्मालक्ष्मणःसहराघवः/श्रुत्वाकर्णसुखांवाणींसुग्रीववदनाच्च्युताम्/प्राहृष्यतभृशंरामोलक्ष्मणश्चमहायशाः/श्रुत्वादधिमुखस्येदंसुग्रीवस्तुप्रहृष्यच/वनपालंपुनर्वाक्यंसुग्रीवःप्रत्यभाषत/प्रीतोऽस्मिसौम्ययद्भुक्तंवनंतैःकृतकर्मभिः/मर्षितंमर्षणीयंचचेष्टितंकृतकर्मणाम्/इच्छामिशीघ्रंहनुमत्प्रधानान्॑शाखामृगांस्तान्मृगराजदर्पान्/द्रष्टुंकृतार्थान्सहराघवाभ्यां॑श्रोतुंचसीताधिगमेप्रयत्नम्/सुग्रीवेणैवमुक्तस्तुहृष्टोदधिमुखःकपिः/राघवंलक्ष्मणंचैवसुग्रीवंचाभ्यवादयत्/सप्रणम्यचसुग्रीवंराघवौचमहाबलौ/वानरैःसहितैःशूरैर्दिवमेवोत्पपातह/सयथैवागतःपूर्वंतथैवत्वरितोगतः/निपत्यगगनाद्भूमौतद्वनंप्रविवेशह/सप्रविष्टोमधुवनंददर्शहरियूथपान्/विमदानुद्धतान्सर्वान्मेहमानान्मधूदकम्/सतानुपागमद्वीरोबद्ध्वाकरपुटाञ्जलिम्/उवाचवचनंश्लक्ष्णमिदंहृष्टवदङ्गदम्/सौम्यरोषोनकर्तव्योयदेभिरभिवारितः/अज्ञानाद्रक्षिभिःक्रोधाद्भवन्तःप्रतिषेधिताः/युवराजस्त्वमीशश्चवनस्यास्यमहाबल/मौर्ख्यात्पूर्वंकृतोदोषस्तद्भवान्क्षन्तुमर्हति/यथैवहिपितातेऽभूत्पूर्वंहरिगणेश्वरः/तथात्वमपिसुग्रीवोनान्यस्तुहरिसत्तम/आख्यातंहिमयागत्वापितृव्यस्यतवानघ/इहोपयानंसर्वेषामेतेषांवनचारिणाम्/सत्वदागमनंश्रुत्वासहैभिर्हरियूथपैः/प्रहृष्टोनतुरुष्टोऽसौवनंश्रुत्वाप्रधर्षितम्/प्रहृष्टोमांपितृव्यस्तेसुग्रीवोवानरेश्वरः/शीघ्रंप्रेषयसर्वांस्तानितिहोवाचपार्थिवः/श्रुत्वादधिमुखस्यैतद्वचनंश्लक्ष्णमङ्गदः/अब्रवीत्तान्हरिश्रेष्ठोवाक्यंवाक्यविशारदः/शङ्केश्रुतोऽयंवृत्तान्तोरामेणहरियूथपाः/तत्क्षमंनेहनःस्थातुंकृतेकार्येपरंतपाः/पीत्वामधुयथाकामंविश्रान्तावनचारिणः/किंशेषंगमनंतत्रसुग्रीवोयत्रमेगुरुः/सर्वेयथामांवक्ष्यन्तिसमेत्यहरियूथपाः/तथास्मिकर्ताकर्तव्येभवद्भिःपरवानहम्/नाज्ञापयितुमीशोऽहंयुवराजोऽस्मियद्यपि/अयुक्तंकृतकर्माणोयूयंधर्षयितुंमया/ब्रुवतश्चाङ्गदश्चैवंश्रुत्वावचनमव्ययम्/प्रहृष्टमनसोवाक्यमिदमूचुर्वनौकसः/एवंवक्ष्यतिकोराजन्प्रभुःसन्वानरर्षभ/ऐश्वर्यमदमत्तोहिसर्वोऽहमितिमन्यते/तवचेदंसुसदृशंवाक्यंनान्यस्यकस्यचित्/संनतिर्हितवाख्यातिभविष्यच्छुभभाग्यताम्/सर्वेवयमपिप्राप्तास्तत्रगन्तुंकृतक्षणाः/सयत्रहरिवीराणांसुग्रीवःपतिरव्ययः/त्वयाह्यनुक्तैर्हरिभिर्नैवशक्यंपदात्पदम्/क्वचिद्गन्तुंहरिश्रेष्ठब्रूमःसत्यमिदंतुते/एवंतुवदतांतेषामङ्गदःप्रत्यभाषत/बाढंगच्छामइत्युक्त्वाउत्पपातमहीतलात्/उत्पतन्तमनूत्पेतुःसर्वेतेहरियूथपाः/कृत्वाकाशंनिराकाशंयज्ञोत्क्षिप्ताइवानलाः/तेऽम्बरंसहसोत्पत्यवेगवन्तःप्लवंगमाः/विनदन्तोमहानादंघनावातेरितायथा/अङ्गदेह्यननुप्राप्तेसुग्रीवोवानराधिपः/उवाचशोकोपहतंरामंकमललोचनम्/समाश्वसिहिभद्रंतेदृष्टादेवीनसंशयः/नागन्तुमिहशक्यंतैरतीतेसमयेहिनः/नमत्सकाशमागच्छेत्कृत्येहिविनिपातिते/युवराजोमहाबाहुःप्लवतांप्रवरोऽङ्गदः/यद्यप्यकृतकृत्यानामीदृशःस्यादुपक्रमः/भवेत्तुदीनवदनोभ्रान्तविप्लुतमानसः/पितृपैतामहंचैतत्पूर्वकैरभिरक्षितम्/नमेमधुवनंहन्यादहृष्टःप्लवगेश्वरः/कौसल्यासुप्रजारामसमाश्वसिहिसुव्रत/दृष्टादेवीनसंदेहोनचान्येनहनूमता/नह्यन्यःकर्मणोहेतुःसाधनेतद्विधोभवेत्/हनूमतिहिसिद्धिश्चमतिश्चमतिसत्तम/व्यवसायश्चवीर्यंचसूर्येतेजइवध्रुवम्/जाम्बवान्यत्रनेतास्यादङ्गदश्चबलेश्वरः/हनूमांश्चाप्यधिष्ठातानतस्यगतिरन्यथा/माभूश्चिन्तासमायुक्तःसंप्रत्यमितविक्रम/ततःकिलकिलाशब्दंशुश्रावासन्नमम्बरे/हनूमत्कर्मदृप्तानांनर्दतांकाननौकसाम्/किष्किन्धामुपयातानांसिद्धिंकथयतामिव/ततःश्रुत्वानिनादंतंकपीनांकपिसत्तमः/आयताञ्चितलाङ्गूलःसोऽभवद्धृष्टमानसः/आजग्मुस्तेऽपिहरयोरामदर्शनकाङ्क्षिणः/अङ्गदंपुरतःकृत्वाहनूमन्तंचवानरम्/तेऽङ्गदप्रमुखावीराःप्रहृष्टाश्चमुदान्विताः/निपेतुर्हरिराजस्यसमीपेराघवस्यच/हनूमांश्चमहाबहुःप्रणम्यशिरसाततः/नियतामक्षतांदेवींराघवायन्यवेदयत्/निश्चितार्थंततस्तस्मिन्सुग्रीवंपवनात्मजे/लक्ष्मणःप्रीतिमान्प्रीतंबहुमानादवैक्षत/प्रीत्याचरममाणोऽथराघवःपरवीरहा/बहुमानेनमहताहनूमन्तमवैक्षत/ततःप्रस्रवणंशैलंतेगत्वाचित्रकाननम्/प्रणम्यशिरसारामंलक्ष्मणंचमहाबलम्/युवराजंपुरस्कृत्यसुग्रीवमभिवाद्यच/प्रवृत्तमथसीतायाःप्रवक्तुमुपचक्रमुः/रावणान्तःपुरेरोधंराक्षसीभिश्चतर्जनम्/रामेसमनुरागंचयश्चापिसमयःकृतः/एतदाख्यान्तितेसर्वेहरयोरामसंनिधौ/वैदेहीमक्षतांश्रुत्वारामस्तूत्तरमब्रवीत्/क्वसीतावर्ततेदेवीकथंचमयिवर्तते/एतन्मेसर्वमाख्यातवैदेहींप्रतिवानराः/रामस्यगदितंश्रुत्वहरयोरामसंनिधौ/चोदयन्तिहनूमन्तंसीतावृत्तान्तकोविदम्/श्रुत्वातुवचनंतेषांहनूमान्मारुतात्मजः/उवाचवाक्यंवाक्यज्ञःसीतायादर्शनंयथा/समुद्रंलङ्घयित्वाहंशतयोजनमायतम्/अगच्छंजानकींसीतांमार्गमाणोदिदृक्षया/तत्रलङ्केतिनगरीरावणस्यदुरात्मनः/दक्षिणस्यसमुद्रस्यतीरेवसतिदक्षिणे/तत्रदृष्टामयासीतारावणान्तःपुरेसती/संन्यस्यत्वयिजीवन्तीरामाराममनोरथम्/दृष्टामेराक्षसीमध्येतर्ज्यमानामुहुर्मुहुः/राक्षसीभिर्विरूपाभीरक्षिताप्रमदावने/दुःखमापद्यतेदेवीतवादुःखोचितासती/रावणान्तःपुरेरुद्ध्वाराक्षसीभिःसुरक्षिता/एकवेणीधरादीनात्वयिचिन्तापरायणा/अधःशय्याविवर्णाङ्गीपद्मिनीवहिमागमे/रावणाद्विनिवृत्तार्थामर्तव्यकृतनिश्चया/देवीकथंचित्काकुत्स्थत्वन्मनामार्गितामया/इक्ष्वाकुवंशविख्यातिंशनैःकीर्तयतानघ/समयानरशार्दूलविश्वासमुपपादिता/ततःसंभाषितादेवीसर्वमर्थंचदर्शिता/रामसुग्रीवसख्यंचश्रुत्वाप्रीतिमुपागता/नियतःसमुदाचारोभक्तिश्चास्यास्तथात्वयि/एवंमयामहाभागादृष्टाजनकनन्दिनी/उग्रेणतपसायुक्तात्वद्भक्त्यापुरुषर्षभ/अभिज्ञानंचमेदत्तंयथावृत्तंतवान्तिके/चित्रकूटेमहाप्राज्ञवायसंप्रतिराघव/विज्ञाप्यश्चनरव्याघ्रोरामोवायुसुतत्वया/अखिलेनेहयद्दृष्टमितिमामाहजानकी/इदंचास्मैप्रदातव्यंयत्नात्सुपरिरक्षितम्/ब्रुवतावचनान्येवंसुग्रीवस्योपशृण्वतः/एषचूडामणिःश्रीमान्मयातेयत्नरक्षितः/मनःशिलायास्तिकलस्तंस्मरस्वेतिचाब्रवीत्/एषनिर्यातितःश्रीमान्मयातेवारिसंभवः/एतंदृष्ट्वाप्रमोदिष्येव्यसनेत्वामिवानघ/जीवितंधारयिष्यामिमासंदशरथात्मज/ऊर्ध्वंमासान्नजीवेयंरक्षसांवशमागता/इतिमामब्रवीत्सीताकृशाङ्गीधर्मचारिणी/रावणान्तःपुरेरुद्धामृगीवोत्फुल्ललोचना/एतदेवमयाख्यातंसर्वंराघवयद्यथा/सर्वथासागरजलेसंतारःप्रविधीयताम्/तौजाताश्वासौराजपुत्रौविदित्वा॑तच्चाभिज्ञानंराघवायप्रदाय/देव्याचाख्यातंसर्वमेवानुपूर्व्याद्॑वाचासंपूर्णंवायुपुत्रःशशंस/एवमुक्तोहनुमतारामोदशरथात्मजः/तंमणिंहृदयेकृत्वाप्ररुरोदसलक्ष्मणः/तंतुदृष्ट्वामणिश्रेष्ठंराघवःशोककर्शितः/नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यांसुग्रीवमिदमब्रवीत्/यथैवधेनुःस्रवतिस्नेहाद्वत्सस्यवत्सला/तथाममापिहृदयंमणिरत्नस्यदर्शनात्/मणिरत्नमिदंदत्तंवैदेह्याःश्वशुरेणमे/वधूकालेयथाबद्धमधिकंमूर्ध्निशोभते/अयंहिजलसंभूतोमणिःप्रवरपूजितः/यज्ञेपरमतुष्टेनदत्तःशक्रेणधीमता/इमंदृष्ट्वामणिश्रेष्ठंतथातातस्यदर्शनम्/अद्यास्म्यवगतःसौम्यवैदेहस्यतथाविभोः/अयंहिशोभतेतस्याःप्रियायामूर्ध्निमेमणिः/अद्यास्यदर्शनेनाहंप्राप्तांतामिवचिन्तये/किमाहसीतावैदेहीब्रूहिसौम्यपुनःपुनः/परासुमिवतोयेनसिञ्चन्तीवाक्यवारिणा/इतस्तुकिंदुःखतरंयदिमंवारिसंभवम्/मणिंपश्यामिसौमित्रेवैदेहीमागतंविना/चिरंजीवतिवैदेहीयदिमासंधरिष्यति/क्षणंसौम्यनजीवेयंविनातामसितेक्षणाम्/नयमामपितंदेशंयत्रदृष्टाममप्रिया/नतिष्ठेयंक्षणमपिप्रवृत्तिमुपलभ्यच/कथंसाममसुश्रोणिभीरुभीरुःसतीतदा/भयावहानांघोराणांमध्येतिष्ठतिरक्षसाम्/शारदस्तिमिरोन्मुखोनूनंचन्द्रइवाम्बुदैः/आवृतंवदनंतस्यानविराजतिराक्षसैः/किमाहसीताहनुमंस्तत्त्वतःकथयस्वमे/एतेनखलुजीविष्येभेषजेनातुरोयथा/मधुरामधुरालापाकिमाहममभामिनी/मद्विहीनावरारोहाहनुमन्कथयस्वमे/दुःखाद्दुःखतरंप्राप्यकथंजीवतिजानकी/एवमुक्तस्तुहनुमान्राघवेणमहात्मना/सीतायाभाषितंसर्वंन्यवेदयतराघवे/इदमुक्तवतीदेवीजानकीपुरुषर्षभ/पूर्ववृत्तमभिज्ञानंचित्रकूटेयथातथम्/सुखसुप्तात्वयासार्धंजानकीपूर्वमुत्थिता/वायसःसहसोत्पत्यविररादस्तनान्तरे/पर्यायेणचसुप्तस्त्वंदेव्यङ्केभरताग्रज/पुनश्चकिलपक्षीसदेव्याजनयतिव्यथाम्/ततःपुनरुपागम्यविररादभृशंकिल/ततस्त्वंबोधितस्तस्याःशोणितेनसमुक्षितः/वायसेनचतेनैवसततंबाध्यमानया/बोधितःकिलदेव्यास्त्वंसुखसुप्तःपरंतप/तांतुदृष्ट्वामहाबाहोरादितांचस्तनान्तरे/आशीविषइवक्रुद्धोनिःश्वसन्नभ्यभाषथाः/नखाग्रैःकेनतेभीरुदारितंतुस्तनान्तरम्/कःक्रीडतिसरोषेणपञ्चवक्त्रेणभोगिना/निरीक्षमाणःसहसावायसंसमवैक्षताः/नखैःसरुधिरैस्तीक्ष्णैर्मामेवाभिमुखंस्थितम्/सुतःकिलसशक्रस्यवायसःपततांवरः/धरान्तरचरःशीघ्रंपवनस्यगतौसमः/ततस्तस्मिन्महाबाहोकोपसंवर्तितेक्षणः/वायसेत्वंकृत्वाःक्रूरांमतिंमतिमतांवर/सदर्भंसंस्तराद्गृह्यब्रह्मास्त्रेणन्ययोजयः/सदीप्तइवकालाग्निर्जज्वालाभिमुखःखगम्/सत्वंप्रदीप्तंचिक्षेपदर्भंतंवायसंप्रति/ततस्तुवायसंदीप्तःसदर्भोऽनुजगामह/सपित्राचपरित्यक्तःसुरैःसर्वैर्महर्षिभिः/त्रींल्लोकान्संपरिक्रम्यत्रातारंनाधिगच्छति/तंत्वंनिपतितंभूमौशरण्यःशरणागतम्/वधार्हमपिकाकुत्स्थकृपयापरिपालयः/मोघमस्त्रंनशक्यंतुकर्तुमित्येवराघव/ततस्तस्याक्षिकाकस्यहिनस्तिस्मसदक्षिणम्/रामत्वांसनमस्कृत्वाराज्ञोदशरथस्यच/विसृष्टस्तुतदाकाकःप्रतिपेदेखमालयम्/एवमस्त्रविदांश्रेष्ठःसत्त्ववाञ्शीलवानपि/किमर्थमस्त्रंरक्षःसुनयोजयसिराघव/ननागानापिगन्धर्वानासुरानमरुद्गणाः/तवराममुखेस्थातुंशक्ताःप्रतिसमाधितुम्/तववीर्यवतःकच्चिन्मयियद्यस्तिसंभ्रमः/क्षिप्रंसुनिशितैर्बाणैर्हन्यतांयुधिरावणः/भ्रातुरादेशमादायलक्ष्मणोवापरंतपः/सकिमर्थंनरवरोनमांरक्षतिराघवः/शक्तौतौपुरुषव्याघ्रौवाय्वग्निसमतेजसौ/सुराणामपिदुर्धर्षौकिमर्थंमामुपेक्षतः/ममैवदुष्कृतंकिंचिन्महदस्तिनसंशयः/समर्थौसहितौयन्मांनापेक्षेतेपरंतपौ/वैदेह्यावचनंश्रुत्वाकरुणंसाश्रुभाषितम्/पुनरप्यहमार्यांतामिदंवचनमब्रुवम्/त्वच्छोकविमुखोरामोदेविसत्येनतेशपे/रामेदुःखाभिभूतेचलक्ष्मणःपरितप्यते/कथंचिद्भवतीदृष्टानकालःपरिशोचितुम्/इमंमुहूर्तंदुःखानामन्तंद्रक्ष्यसिभामिनि/तावुभौनरशार्दूलौराजपुत्रावरिंदमौ/त्वद्दर्शनकृतोत्साहौलङ्कांभस्मीकरिष्यतः/हत्वाचसमरेरौद्रंरावणंसहबान्धवम्/राघवस्त्वांमहाबाहुःस्वांपुरींनयतेध्रुवम्/यत्तुरामोविजानीयादभिज्ञानमनिन्दिते/प्रीतिसंजननंतस्यप्रदातुंतत्त्वमर्हसि/साभिवीक्ष्यदिशःसर्वावेण्युद्ग्रथनमुत्तमम्/मुक्त्वावस्त्राद्ददौमह्यंमणिमेतंमहाबल/प्रतिगृह्यमणिंदिव्यंतवहेतोरघूत्तम/शिरसासंप्रणम्यैनामहमागमनेत्वरे/गमनेचकृतोत्साहमवेक्ष्यवरवर्णिनी/विवर्धमानंचहिमामुवाचजनकात्मजा/अश्रुपूर्णमुखीदीनाबाष्पसंदिग्धभाषिणी/हनुमन्सिंहसंकाशौतावुभौरामलक्ष्मणौ/सुग्रीवंचसहामात्यंसर्वान्ब्रूयाअनामयम्/यथाचसमहाबाहुर्मांतारयतिराघवः/अस्माद्दुःखाम्बुसंरोधात्तत्समाधातुमर्हसि/इमंचतीव्रंममशोकवेगं॑रक्षोभिरेभिःपरिभर्त्सनंच/ब्रूयास्तुरामस्यगतःसमीपं॑शिवश्चतेऽध्वास्तुहरिप्रवीर/एतत्तवार्यानृपराजसिंह॑सीतावचःप्राहविषादपूर्वम्/एतच्चबुद्ध्वागदितंमयात्वं॑श्रद्धत्स्वसीतांकुशलांसमग्राम्/अथाहमुत्तरंदेव्यापुनरुक्तःससंभ्रमम्/तवस्नेहान्नरव्याघ्रसौहार्यादनुमान्यच/एवंबहुविधंवाच्योरामोदाशरथिस्त्वया/यथामामाप्नुयाच्छीघ्रंहत्वारावणमाहवे/यदिवामन्यसेवीरवसैकाहमरिंदम/कस्मिंश्चित्संवृतेदेशेविश्रान्तःश्वोगमिष्यसि/ममचाप्यल्पभाग्यायाःसाम्निध्यात्तववानर/अस्यशोकविपाकस्यमुहूर्तंस्याद्विमोक्षणम्/गतेहित्वयिविक्रान्तेपुनरागमनायवै/प्राणानामपिसंदेहोममस्यान्नात्रसंशयः/तवादर्शनजःशोकोभूयोमांपरितापयेत्/दुःखाद्दुःखपराभूतांदुर्गतांदुःखभागिनीम्/अयंतुवीरसंदेहस्तिष्ठतीवममाग्रतः/सुमहांस्त्वत्सहायेषुहर्यृक्षेषुअसंशयः/कथंनुखलुदुष्पारंतरिष्यन्तिमहोदधिम्/तानिहर्यृक्षसैन्यानितौवानरवरात्मजौ/त्रयाणामेवभूतानांसागरस्यास्यलङ्घने/शक्तिःस्याद्वैनतेयस्यवायोर्वातववानघ/तदस्मिन्कार्यनियोगेवीरैवंदुरतिक्रमे/किंपश्यसिसमाधानंब्रूहिकार्यविदांवर/काममस्यत्वमेवैकःकार्यस्यपरिसाधने/पर्याप्तःपरवीरघ्नयशस्यस्तेबलोदयः/बलैःसमग्रैर्यदिमांहत्वारावणमाहवे/विजयीस्वांपुरींरामोनयेत्तत्स्याद्यशस्करम्/यथाहंतस्यवीरस्यवनादुपधिनाहृता/रक्षसातद्भयादेवतथानार्हतिराघवः/बलैस्तुसंकुलांकृत्वालङ्कांपरबलार्दनः/मांनयेद्यदिकाकुत्स्थस्तत्तस्यसदृशंभवेत्/तद्यथातस्यविक्रान्तमनुरूपंमहात्मनः/भवत्याहवशूरस्यतथात्वमुपपादय/तदर्थोपहितंवाक्यंप्रश्रितंहेतुसंहितम्/निशम्याहंततःशेषंवाक्यमुत्तरमब्रुवम्/देविहर्यृक्षसैन्यानामीश्वरःप्लवतांवरः/सुग्रीवःसत्त्वसंपन्नस्तवार्थेकृतनिश्चयः/तस्यविक्रमसंपन्नाःसत्त्ववन्तोमहाबलाः/मनःसंकल्पसंपातानिदेशेहरयःस्थिताः/येषांनोपरिनाधस्तान्नतिर्यक्सज्जतेगतिः/नचकर्मसुसीदन्तिमहत्स्वमिततेजसः/असकृत्तैर्महाभागैर्वानरैर्बलसंयुतैः/प्रदक्षिणीकृताभूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः/मद्विशिष्टाश्चतुल्याश्चसन्तितत्रवनौकसः/मत्तःप्रत्यवरःकश्चिन्नास्तिसुग्रीवसंनिधौ/अहंतावदिहप्राप्तःकिंपुनस्तेमहाबलाः/नहिप्रकृष्टाःप्रेष्यन्तेप्रेष्यन्तेहीतरेजनाः/तदलंपरितापेनदेविमन्युर्व्यपैतुते/एकोत्पातेनतेलङ्कामेष्यन्तिहरियूथपाः/ममपृष्ठगतौतौचचन्द्रसूर्याविवोदितौ/त्वत्सकाशंमहाभागेनृसिंहावागमिष्यतः/अरिघ्नंसिंहसंकाशंक्षिप्रंद्रक्ष्यसिराघवम्/लक्ष्मणंचधनुष्पाणिंलङ्काद्वारमुपस्थितम्/नखदंष्ट्रायुधान्वीरान्सिंहशार्दूलविक्रमान्/वानरान्वानरेन्द्राभान्क्षिप्रंद्रक्ष्यसिसंगतान्/शैलाम्बुदन्निकाशानांलङ्कामलयसानुषु/नर्दतांकपिमुख्यानामचिराच्छोष्यसेस्वनम्/निवृत्तवनवासंचत्वयासार्धमरिंदमम्/अभिषिक्तमयोध्यायांक्षिप्रंद्रक्ष्यसिराघवम्/ततोमयावाग्भिरदीनभाषिणी॑शिवाभिरिष्टाभिरभिप्रसादिता/जगामशान्तिंमममैथिलात्मजा॑तवापिशोकेनतथाभिपीडिता//6Uddha/LankaKand/श्रुत्वाहनुमतोवाक्यंयथावदभिभाषितम्/रामःप्रीतिसमायुक्तोवाक्यमुत्तरमब्रवीत्611/कृतंहनुमताकार्यंसुमहद्भुविदुष्करम्/मनसापियदन्येननशक्यंधरणीतले/नहितंपरिपश्यामियस्तरेतमहार्णवम्/अन्यत्रगरुणाद्वायोरन्यत्रचहनूमतः/देवदानवयक्षाणांगन्धर्वोरगरक्षसाम्/अप्रधृष्यांपुरींलङ्कांरावणेनसुरक्षिताम्/प्रविष्टःसत्त्वमाश्रित्यजीवन्कोनामनिष्क्रमेत्/कोविशेत्सुदुराधर्षांराक्षसैश्चसुरक्षिताम्/योवीर्यबलसंपन्नोनसमःस्याद्धनूमतः/भृत्यकार्यंहनुमतासुग्रीवस्यकृतंमहत्/एवंविधायस्वबलंसदृशंविक्रमस्यच/योहिभृत्योनियुक्तःसन्भर्त्राकर्मणिदुष्करे/कुर्यात्तदनुरागेणतमाहुःपुरुषोत्तमम्/नियुक्तोनृपतेःकार्यंनकुर्याद्यःसमाहितः/भृत्योयुक्तःसमर्थश्चतमाहुःपुरुषाधमम्/तन्नियोगेनियुक्तेनकृतंकृत्यंहनूमता/नचात्मालघुतांनीतःसुग्रीवश्चापितोषितः/अहंचरघुवंशश्चलक्ष्मणश्चमहाबलः/वैदेह्यादर्शनेनाद्यधर्मतःपरिरक्षिताः/इदंतुममदीनस्यामनोभूयःप्रकर्षति/यदिहास्यप्रियाख्यातुर्नकुर्मिसदृशंप्रियम्/एषसर्वस्वभूतस्तुपरिष्वङ्गोहनूमतः/मयाकालमिमंप्राप्यदत्तस्तस्यमहात्मनः/सर्वथासुकृतंतावत्सीतायाःपरिमार्गणम्/सागरंतुसमासाद्यपुनर्नष्टंमनोमम/कथंनामसमुद्रस्यदुष्पारस्यमहाम्भसः/हरयोदक्षिणंपारंगमिष्यन्तिसमाहिताः/यद्यप्येषतुवृत्तान्तोवैदेह्यागदितोमम/समुद्रपारगमनेहरीणांकिमिवोत्तरम्/इत्युक्त्वाशोकसंभ्रान्तोरामःशत्रुनिबर्हणः/हनूमन्तंमहाबाहुस्ततोध्यानमुपागमत्6119/तंतुशोकपरिद्यूनंरामंदशरथात्मजम्621/उवाचवचनंश्रीमान्सुग्रीवःशोकनाशनम्/किंत्वंसंतप्यसेवीरयथान्यःप्राकृतस्तथा/मैवंभूस्त्यजसंतापंकृतघ्नइवसौहृदम्/संतापस्यचतेस्थानंनहिपश्यामिराघव/प्रवृत्तावुपलब्धायांज्ञातेचनिलयेरिपोः/धृतिमाञ्शास्त्रवित्प्राज्ञःपण्डितश्चासिराघव/त्यजेमांपापिकांबुद्धिंकृत्वात्मेवार्थदूषणीम्/समुद्रंलङ्घयित्वातुमहानक्रसमाकुलम्/लङ्कामारोहयिष्यामोहनिष्यामश्चतेरिपुम्/निरुत्साहस्यदीनस्यशोकपर्याकुलात्मनः/सर्वार्थाव्यवसीदन्तिव्यसनंचाधिगच्छति/इमेशूराःसमर्थाश्चसर्वेनोहरियूथपाः/त्वत्प्रियार्थंकृतोत्साहाःप्रवेष्टुमपिपावकम्/एषांहर्षेणजानामितर्कश्चास्मिन्दृढोमम/विक्रमेणसमानेष्येसीतांहत्वायथारिपुम्/सेतुरत्रयथावध्येद्यथापश्येमतांपुरीम्/तस्यराक्षसराजस्यतथात्वंकुरुराघव/दृष्ट्वातांहिपुरींलङ्कांत्रिकूटशिखरेस्थिताम्/हतंचरावणंयुद्धेदर्शनादुपधारय/सेतुबद्धःसमुद्रेचयावल्लङ्कासमीपतः/सर्वंतीर्णंचवैसैन्यंजितमित्युपधार्यताम्/इमेहिसमरेशूराहरयःकामरूपिणः/तदलंविक्लवाबुद्धीराजन्सर्वार्थनाशनी/पुरुषस्यहिलोकेऽस्मिञ्शोकःशौर्यापकर्षणः/यत्तुकार्यंमनुष्येणशौण्डीर्यमवलम्बता/शूराणांहिमनुष्याणांत्वद्विधानांमहात्मनाम्/विनष्टेवाप्रनष्टेवाशोकःसर्वार्थनाशनः/त्वंतुबुद्धिमतांश्रेष्ठःसर्वशास्त्रार्थकोविदः/मद्विधैःसचिवैःसार्थमरिंजेतुमिहार्हसि/नहिपश्याम्यहंकंचित्त्रिषुलोकेषुराघव/गृहीतधनुषोयस्तेतिष्ठेदभिमुखोरणे/वानरेषुसमासक्तंनतेकार्यंविपत्स्यते/अचिराद्द्रक्ष्यसेसीतांतीर्त्वासागरमक्षयम्/तदलंशोकमालम्ब्यक्रोधमालम्बभूपते/निश्चेष्टाःक्षत्रियामन्दाःसर्वेचण्डस्यबिभ्यति/लङ्गनार्थंचघोरस्यसमुद्रस्यनदीपतेः/सहास्माभिरिहोपेतःसूक्ष्मबुद्धिर्विचारय/इमेहिसमरेशूराहरयःकामरूपिणः/तानरीन्विधमिष्यन्तिशिलापादपवृष्टिभिः/कथंचित्परिपश्यामस्तेवयंवरुणालयम्/किमुक्त्वाबहुधाचापिसर्वथाविजयीभवान्6224/सुग्रीवस्यवचःश्रुत्वाहेतुमत्परमार्थवित्/प्रतिजग्राहकाकुत्स्थोहनूमन्तमथाब्रवीत्631/तरसासेतुबन्धेनसागरोच्छोषणेनवा/सर्वथासुसमर्थोऽस्मिसागरस्यास्यलङ्घने/कतिदुर्गाणिदुर्गायालङ्कायास्तद्ब्रवीहिमे/ज्ञातुमिच्छामितत्सर्वंदर्शनादिववानर/बलस्यपरिमाणंचद्वारदुर्गक्रियामपि/गुप्तिकर्मचलङ्कायारक्षसांसदनानिच/यथासुखंयथावच्चलङ्कायामसिदृष्टवान्/सरमाचक्ष्वतत्त्वेनसर्वथाकुशलोह्यसि/श्रुत्वारामस्यवचनंहनूमान्मारुतात्मजः/वाक्यंवाक्यविदांश्रेष्ठोरामंपुनरथाब्रवीत्/श्रूयतांसर्वमाख्यास्येदुर्गकर्मविधानतः/गुप्तापुरीयथालङ्कारक्षिताचयथाबलैः/परांसमृद्धिंलङ्कायाःसागरस्यचभीमताम्/विभागंचबलौघस्यनिर्देशंवाहनस्यच/प्रहृष्टामुदितालङ्कामत्तद्विपसमाकुला/महतीरथसंपूर्णारक्षोगणसमाकुला/दृढबद्धकवाटानिमहापरिघवन्तिच/द्वाराणिविपुलान्यस्याश्चत्वारिसुमहान्तिच/वप्रेषूपलयन्त्राणिबलवन्तिमहान्तिच/आगतंपरसैन्यंतैस्तत्रप्रतिनिवार्यते/द्वारेषुसंस्कृताभीमाःकालायसमयाःशिताः/शतशोरोचितावीरैःशतघ्न्योरक्षसांगणैः/सौवर्णश्चमहांस्तस्याःप्राकारोदुष्प्रधर्षणः/मणिविद्रुमवैदूर्यमुक्ताविचरितान्तरः/सर्वतश्चमहाभीमाःशीततोयामहाशुभाः/अगाधाग्राहवत्यश्चपरिखामीनसेविताः/द्वारेषुतासांचत्वारःसंक्रमाःपरमायताः/यन्त्रैरुपेताबहुभिर्महद्भिर्दृढसंधिभिः/त्रायन्तेसंक्रमास्तत्रपरसैन्यागमेसति/यन्त्रैस्तैरवकीर्यन्तेपरिखासुसमन्ततः/एकस्त्वकम्प्योबलवान्संक्रमःसुमहादृढः/काञ्चनैर्बहुभिःस्तम्भैर्वेदिकाभिश्चशोभितः/स्वयंप्रकृतिसंपन्नोयुयुत्सूरामरावणः/उत्थितश्चाप्रमत्तश्चबलानामनुदर्शने/लङ्कापुरीनिरालम्बादेवदुर्गाभयावहा/नादेयंपार्वतंवन्यंकृत्रिमंचचतुर्विधम्/स्थितापारेसमुद्रस्यदूरपारस्यराघव/नौपथश्चापिनास्त्यत्रनिरादेशश्चसर्वतः/शैलाग्रेरचितादुर्गासापूर्देवपुरोपमा/वाजिवारणसंपूर्णालङ्कापरमदुर्जया/परिघाश्चशतघ्न्यश्चयन्त्राणिविविधानिच/शोभयन्तिपुरींलङ्कांरावणस्यदुरात्मनः/अयुतंरक्षसामत्रपश्चिमद्वारमाश्रितम्/शूलहस्तादुराधर्षाःसर्वेखड्गाग्रयोधिनः/नियुतंरक्षसामत्रदक्षिणद्वारमाश्रितम्/चतुरङ्गेणसैन्येनयोधास्तत्राप्यनुत्तमाः/प्रयुतंरक्षसामत्रपूर्वद्वारंसमाश्रितम्/चर्मखड्गधराःसर्वेतथासर्वास्त्रकोविदाः/अर्बुदंरक्षसामत्रउत्तरद्वारमाश्रितम्/रथिनश्चाश्ववाहाश्चकुलपुत्राःसुपूजिताः/शतंशतसहस्राणांमध्यमंगुल्ममाश्रितम्/यातुधानादुराधर्षाःसाग्रकोटिश्चरक्षसाम्/तेमयासंक्रमाभग्नाःपरिखाश्चावपूरिताः/दग्धाचनगरीलङ्काप्राकाराश्चावसादिताः/येनकेनतुमार्गेणतरामवरुणालयम्/हतेतिनगरीलङ्कांवानरैरवधार्यताम्/अङ्गदोद्विविदोमैन्दोजाम्बवान्पनसोनलः/नीलःसेनापतिश्चैवबलशेषेणकिंतव/प्लवमानाहिगत्वातांरावणस्यमहापुरीम्/सप्रकारांसभवनामानयिष्यन्तिमैथिलीम्/एवमाज्ञापयक्षिप्रंबलानांसर्वसंग्रहम्/मुहूर्तेनतुयुक्तेनप्रस्थानमभिरोचय6333/श्रुत्वाहनूमतोवाक्यंयथावदनुपूर्वशः641/ततोऽब्रवीन्महातेजारामःसत्यपराक्रमः/यांनिवेदयसेलङ्कांपुरींभीमस्यरक्षसः/क्षिप्रमेनांवधिष्यामिसत्यमेतद्ब्रवीमिते/अस्मिन्मुहूर्तेसुग्रीवप्रयाणमभिरोचये/युक्तोमुहूर्तोविजयःप्राप्तोमध्यंदिवाकरः/उत्तराफल्गुनीह्यद्यश्वस्तुहस्तेनयोक्ष्यते/अभिप्रयामसुग्रीवसर्वानीकसमावृताः/निमित्तानिचधन्यानियानिप्रादुर्भवन्तिमे/निहत्यरावणंसीतामानयिष्यामिजानकीम्/उपरिष्टाद्धिनयनंस्फुरमाणमिदंमम/विजयंसमनुप्राप्तंशंसतीवमनोरथम्/अग्रेयातुबलस्यास्यनीलोमार्गमवेक्षितुम्/वृतःशतसहस्रेणवानराणांतरस्विनाम्/फलमूलवतानीलशीतकाननवारिणा/पथामधुमताचाशुसेनांसेनापतेनय/दूषयेयुर्दुरात्मानःपथिमूलफलोदकम्/राक्षसाःपरिरक्षेथास्तेभ्यस्त्वंनित्यमुद्यतः/निम्नेषुवनदुर्गेषुवनेषुचवनौकसः/अभिप्लुत्याभिपश्येयुःपरेषांनिहतंबलम्/सागरौघनिभंभीममग्रानीकंमहाबलाः/कपिसिंहाप्रकर्षन्तुशतशोऽथसहस्रशः/गजश्चगिरिसंकाशोगवयश्चमहाबलः/गवाक्षश्चाग्रतोयान्तुगवांदृप्ताइवर्षभाः/यातुवानरवाहिन्यावानरःप्लवतांपतिः/पालयन्दक्षिणंपार्श्वमृषभोवानरर्षभः/गन्धहस्तीवदुर्धर्षस्तरस्वीगन्धमादनः/यातुवानरवाहिन्याःसव्यंपार्श्वमधिष्ठितः/यास्यामिबलमध्येऽहंबलौघमभिहर्षयन्/अधिरुह्यहनूमन्तमैरावतमिवेश्वरः/अङ्गदेनैषसंयातुलक्ष्मणश्चान्तकोपमः/सार्वभौमेणभूतेशोद्रविणाधिपतिर्यथा/जाम्बवांश्चसुषेणश्चवेगदर्शीचवानरः/ऋक्षराजोमहासत्त्वःकुक्षिंरक्षन्तुतेत्रयः/राघवस्यवचःश्रुत्वासुग्रीवोवाहिनीपतिः/व्यादिदेशमहावीर्यान्वानरान्वानरर्षभः/तेवानरगणाःसर्वेसमुत्पत्ययुयुत्सवः/गुहाभ्यःशिखरेभ्यश्चआशुपुप्लुविरेतदा/ततोवानरराजेनलक्ष्मणेनचपूजितः/जगामरामोधर्मात्माससैन्योदक्षिणांदिशम्/शतैःशतसहस्रैश्चकोटीभिरयुतैरपि/वारणाभिश्चहरिभिर्ययौपरिवृतस्तदा/तंयान्तमनुयातिस्ममहतीहरिवाहिनी/हृष्टाःप्रमुदिताःसर्वेसुग्रीवेणाभिपालिताः/आप्लवन्तःप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवंगमाः/क्ष्वेलन्तोनिनदन्तश्चजग्मुर्वैदक्षिणांदिशम्/भक्षयन्तःसुगन्धीनिमधूनिचफलानिच/उद्वहन्तोमहावृक्षान्मञ्जरीपुञ्जधारिणः/अन्योन्यंसहसादृष्टानिर्वहन्तिक्षिपन्तिच/पतन्तश्चोत्पतन्त्यन्येपातयन्त्यपरेपरान्/रावणोनोनिहन्तव्यःसर्वेचरजनीचराः/इतिगर्जन्तिहरयोराघवस्यसमीपतः/पुरस्तादृषभोवीरोनीलःकुमुदएवच/पथानंशोधयन्तिस्मवानरैर्बहुभिःसह/मध्येतुराजासुग्रीवोरामोलक्ष्मणएवच/बहुभिर्बलिभिर्भीमैर्वृताःशत्रुनिबर्हणः/हरिःशतबलिर्वीरःकोटीभिर्दशभिर्वृतः/सर्वामेकोह्यवष्टभ्यररक्षहरिवाहिनीम्/कोटीशतपरीवारःकेसरीपनसोगजः/अर्कश्चातिबलःपार्श्वमेकंतस्याभिरक्षति/सुषेणोजाम्बवांश्चैवऋक्षैर्बहुभिरावृतः/सुग्रीवंपुरतःकृत्वाजघनंसंररक्षतुः/तेषांसेनापतिर्वीरोनीलोवानरपुंगवः/संपतन्पततांश्रेष्ठस्तद्बलंपर्यपालयत्/दरीमिखःप्रजङ्घश्चजम्भोऽथरभसःकपिः/सर्वतश्चययुर्वीरास्त्वरयन्तःप्लवंगमान्/एवंतेहरिशार्दूलागच्छन्तोबलदर्पिताः/अपश्यंस्तेगिरिश्रेष्ठंसह्यंद्रुमलतायुतम्/सागरौघनिभंभीमंतद्वानरबलंमहत्/निःससर्पमहाघोषंभीमवेगइवार्णवः/तस्यदाशरथेःपार्श्वेशूरास्तेकपिकुञ्जराः/तूर्णमापुप्लुवुःसर्वेसदश्वाइवचोदिताः/कपिभ्यामुह्यमानौतौशुशुभतेनरर्षभौ/महद्भ्यामिवसंस्पृष्टौग्राहाभ्यांचन्द्रभास्करौ/तमङ्गदगतोरामंलक्ष्मणःशुभयागिरा/उवाचप्रतिपूर्णार्थःस्मृतिमान्प्रतिभानवान्/हृतामवाप्यवैदेहींक्षिप्रंहत्वाचरावणम्/समृद्धार्थःसमृद्धार्थामयोध्यांप्रतियास्यसि/महान्तिचनिमित्तानिदिविभूमौचराघव/शुभान्तितवपश्यामिसर्वाण्येवार्थसिद्धये/अनुवातिशुभोवायुःसेनांमृदुहितःसुखः/पूर्णवल्गुस्वराश्चेमेप्रवदन्तिमृगद्विजाः/प्रसन्नाश्चदिशःसर्वाविमलश्चदिवाकरः/उशनाचप्रसन्नार्चिरनुत्वांभार्गवोगतः/ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्चशुद्धाश्चपरमर्षयः/अर्चिष्मन्तःप्रकाशन्तेध्रुवंसर्वेप्रदक्षिणम्/त्रिशङ्कुर्विमलोभातिराजर्षिःसपुरोहितः/पितामहवरोऽस्माकमिष्क्वाकूणांमहात्मनाम्/विमलेचप्रकाशेतेविशाखेनिरुपद्रवे/नक्षत्रंपरमस्माकमिक्ष्वाकूणांमहात्मनाम्/नैरृतंनैरृतानांचनक्षत्रमभिपीड्यते/मूलंमूलवतास्पृष्टंधूप्यतेधूमकेतुना/सरंचैतद्विनाशायराक्षसानामुपस्थितम्/कालेकालगृहीतानांनकत्रंग्रहपीडितम्/प्रसन्नाःसुरसाश्चापोवनानिफलवन्तिच/प्रवान्त्यभ्यधिकंगन्धायथर्तुकुसुमाद्रुमाः/व्यूढानिकपिसैन्यानिप्रकाशन्तेऽधिकंप्रभो/देवानामिवसैन्यानिसंग्रामेतारकामये/एवमार्यसमीक्ष्यैतान्प्रीतोभवितुमर्हसि/इतिभ्रातरमाश्वास्यहृष्टःसौमित्रिरब्रवीत्/अथावृत्यमहींकृत्स्नांजगाममहतीचमूः/ऋक्षवानरशार्दूलैर्नखदंष्ट्रायुधैर्वृता/कराग्रैश्चरणाग्रैश्चवानरैरुद्धतंरजः/भौममन्तर्दधेलोकंनिवार्यसवितुःप्रभाम्/सास्मयातिदिवारात्रंमहतीहरिवाहिनी/हृष्टप्रमुदितासेनासुग्रीवेणाभिरक्षिता/वनरास्त्वरितंयान्तिसर्वेयुद्धाभिनन्दनः/मुमोक्षयिषवःसीतांमुहूर्तंक्वापिनासत/ततःपादपसंबाधंनानामृगसमाकुलम्/सह्यपर्वतमासेदुर्मलयंचमहीधरम्/काननानिविचित्राणिनदीप्रस्रवणानिच/पश्यन्नपिययौरामःसह्यस्यमलयस्यच/चम्पकांस्तिलकांश्चूतानशोकान्सिन्दुवारकान्/करवीरांश्चतिमिशान्भञ्जन्तिस्मप्लवंगमाः/फलान्यमृतगन्धीनिमूलानिकुसुमानिच/बुभुजुर्वानरास्तत्रपादपानांबलोत्कटाः/द्रोणमात्रप्रमाणानिलम्बमानानिवानराः/ययुःपिबन्तोहृष्टास्तेमधूनिमधुपिङ्गलाः/पादपानवभञ्जन्तोविकर्षन्तस्तथालताः/विधमन्तोगिरिवरान्प्रययुःप्लवगर्षभाः/वृक्षेभ्योऽन्येतुकपयोनर्दन्तोमधुदर्पिताः/अन्येवृक्षान्प्रपद्यन्तेप्रपतन्त्यपिचापरे/बभूववसुधातैस्तुसंपूर्णाहरिपुंगवैः/यथाकमलकेदारैःपक्वैरिववसुंधरा/महेन्द्रमथसंप्राप्यरामोराजीवलोचनः/अध्यारोहन्महाबाहुःशिखरंद्रुमभूषितम्/ततःशिखरमारुह्यरामोदशरथात्मजः/कूर्ममीनसमाकीर्णमपश्यत्सलिलाशयम्/तेसह्यंसमतिक्रम्यमलयंचमहागिरिम्/आसेदुरानुपूर्व्येणसमुद्रंभीमनिःस्वनम्/अवरुह्यजगामाशुवेलावनमनुत्तमम्/रामोरमयतांश्रेष्ठःससुग्रीवःसलक्ष्मणः/अथधौतोपलतलांतोयौघैःसहसोत्थितैः/वेलामासाद्यविपुलांरामोवचनमब्रवीत्/एतेवयमनुप्राप्ताःसुग्रीववरुणालयम्/इहेदानींविचिन्तासायानपूर्वंसमुत्थिता/अतःपरमतीरोऽयंसागरःसरितांपति/नचायमनुपायेनशक्यस्तरितुमर्णवः/तदिहैवनिवेशोऽस्तुमन्त्रःप्रस्तूयतामिह/यथेदंवानरबलंपरंपारमवाप्नुयात्/इतीवसमहाबाहुःसीताहरणकर्शितः/रामःसागरमासाद्यवासमाज्ञापयत्तदा/संप्राप्तोमन्त्रकालोनःसागरस्येहलङ्घने/स्वांस्वांसेनांसमुत्सृज्यमाचकश्चित्कुतोव्रजेत्/गच्छन्तुवानराःशूराज्ञेयंछन्नंभयंचनः/रामस्यवचनंश्रुत्वासुग्रीवःसहलक्ष्मणः/सेनांन्यवेशयत्तीरेसागरस्यद्रुमायुते/विरराजसमीपस्थंसागरस्यतुतद्बलम्/मधुपाण्डुजलःश्रीमान्द्वितीयइवसागरः/वेलावनमुपागम्यततस्तेहरिपुंगवाः/विनिविष्टाःपरंपारंकाङ्क्षमाणामहोदधेः/सामहार्णवमासाद्यहृष्टावानरवाहिनी/वायुवेगसमाधूतंपश्यमानामहार्णवम्/दूरपारमसंबाधंरक्षोगणनिषेवितम्/पश्यन्तोवरुणावासंनिषेदुर्हरियूथपाः/चण्डनक्रग्रहंघोरंक्षपादौदिवसक्षये/चन्द्रोदयेसमाधूतंप्रतिचन्द्रसमाकुलम्/चण्डानिलमहाग्राहैःकीर्णंतिमितिमिंगिलैः/दीप्तभोगैरिवाक्रीर्णंभुजंगैर्वरुणालयम्/अवगाढंमहासत्तैर्नानाशैलसमाकुलम्/दुर्गंद्रुगममार्गंतमगाधमसुरालयम्/मकरैर्नागभोगैश्चविगाढावातलोहिताः/उत्पेतुश्चनिपेतुश्चप्रवृद्धाजलराशयः/अग्निचूर्णमिवाविद्धंभास्कराम्बुमनोरगम्/सुरारिविषयंघोरंपातालविषमंसदा/सागरंचाम्बरप्रख्यमम्बरंसागरोपमम्/सागरंचाम्बरंचेतिनिर्विशेषमदृश्यत64115/संपृक्तंनभसाह्यम्भःसंपृक्तंचनभोऽम्भसा/तादृग्रूपेस्मदृश्येतेतारारत्नसमाकुले/समुत्पतितमेघस्यवीच्चिमालाकुलस्यच/विशेषोनद्वयोरासीत्सागरस्याम्बरस्यच/अन्योन्यैराहताःसक्ताःसस्वनुर्भीमनिःस्वनाः/ऊर्मयःसिन्धुराजस्यमहाभेर्यइवाहवे/रत्नौघजलसंनादंविषक्तमिववायुना/उत्पतन्तमिवक्रुद्धंयादोगणसमाकुलम्/ददृशुस्तेमहात्मानोवाताहतजलाशयम्/अनिलोद्धूतमाकाशेप्रवल्गतमिवोर्मिभिः/भ्रान्तोर्मिजलसंनादंप्रलोलमिवसागरम्64121/सातुनीलेनविधिवत्स्वारक्षासुसमाहिता/सागरस्योत्तरेतीरेसाधुसेनानिवेशिता651/मैन्दश्चद्विविधश्चोभौतत्रवानरपुंगवौ/विचेरतुश्चतांसेनांरक्षार्थंसर्वतोदिशम्/निविष्टायांतुसेनायांतीरेनदनदीपतेः/पार्श्वस्थंलक्ष्मणंदृष्ट्वारामोवचनमब्रवीत्/शोकश्चकिलकालेनगच्छताह्यपगच्छति/ममचापश्यतःकान्तामहन्यहनिवर्धते/नमेदुःखंप्रियादूरेनमेदुःखंहृतेतिच/एतदेवानुशोचामिवयोऽस्याह्यतिवर्तते/वाहिवातयतःकन्यातांस्पृष्ट्वामामपिस्पृश/त्वयिमेगात्रसंस्पर्शश्चन्द्रेदृष्टिसमागमः/तन्मेदहतिगात्राणिविषंपीतमिवाशये/हानाथेतिप्रियासामांह्रियमाणायदब्रवीत्/तद्वियोगेन्धनवतातच्चिन्ताविपुलार्चिषा/रात्रिंदिवंशरीरंमेदह्यतेमदनाग्निना/अवगाह्यार्णवंस्वप्स्येसौमित्रेभवताविना/कथंचित्प्रज्वलन्कामःसमासुप्तंजलेदहेत्/बह्वेतत्कामयानस्यशक्यमेतेनजीवितुम्/यदहंसाचवामोरुरेकांधरणिमाश्रितौ/केदारस्येवकेदारःसोदकस्यनिरूदकः/उपस्नेहेनजीवामिजीवन्तींयच्छृणोमिताम्/कदातुखलुसुस्शोणींशतपत्रायतेक्षणाम्/विजित्यशत्रून्द्रक्ष्यामिसीतांस्फीतामिवश्रियम्/कदानुचारुबिम्बौष्ठंतस्याःपद्ममिवाननम्/ईषदुन्नम्यपास्यामिरसायनमिवातुरः/तौतस्याःसंहतौपीनौस्तनौतालफलोपमौ/कदानुखलुसोत्कम्पौहसन्त्यामांभजिष्यतः/सानूनमसितापाङ्गीरक्षोमध्यगतासती/मन्नाथानाथहीनेवत्रातारंनाधिगच्छति/कदाविक्षोभ्यरक्षांसिसाविधूयोत्पतिष्यति/विधूयजलदान्नीलाञ्शशिलेखाशरत्स्विव/स्वभावतनुकानूनंशोकेनानशनेनच/भूयस्तनुतरासीतादेशकालविपर्ययात्/कदानुराक्षसेन्द्रस्यनिधायोरसिसायकान्/सीतांप्रत्याहरिष्यामिशोकमुत्सृज्यमानसं/कदानुखलुमांसाध्वीसीतामरसुतोपमा/सोत्कण्ठाकण्ठमालम्ब्यमोक्ष्यत्यानन्दजंजलम्/कदाशोकमिमंघोरंमैथिलीविप्रयोगजम्/सहसाविप्रमोक्ष्यामिवासःशुक्लेतरंयथा/एवंविलपतस्तस्यतत्ररामस्यधीमतः/दिनक्षयान्मन्दवपुर्भास्करोऽस्तमुपागमत्/आश्वासितोलक्ष्मणेनरामःसंध्यामुपासत/स्मरन्कमलपत्राक्षींसीतांशोकाकुलीकृतः6523/लङ्कायांतुकृतंकर्मघोरंदृष्ट्वाभवावहम्/राक्षसेन्द्रोहनुमताशक्रेणेवमहात्मना661/अब्रवीद्राक्षसान्सर्वान्ह्रियाकिंचिदवाङ्मुखः/धर्षिताचप्रविष्टाचलङ्कादुष्प्रसहापुरी/तेनवानरमात्रेणदृष्टासीताचजानकी/प्रसादोधर्षितश्चैत्यःप्रवराराक्षसाहताः/आविलाचपुरीलङ्कासर्वाहनुमताकृता/किंकरिष्यामिभद्रंवःकिंवायुक्तमनन्तरम्/उच्यतांनःसमर्थंयत्कृतंचसुकृतंभवेत्/मन्त्रमूलंहिविजयंप्राहुरार्यामनस्विनः/तस्माद्वैरोचयेमन्त्रंरामंप्रतिमहाबलाः/त्रिविधाःपुरुषालोकेउत्तमाधममध्यमाः/तेषांतुसमवेतानांगुणदोषंवदाम्यहम्/मन्त्रिभिर्हितसंयुक्तैःसमर्थैर्मन्त्रनिर्णये/मित्रैर्वापिसमानार्थैर्बान्धवैरपिवाहितैः/सहितोमन्त्रयित्वायःकर्मारम्भान्प्रवर्तयेत्/दैवेचकुरुतेयत्नंतमाहुःपुरुषोत्तमम्/एकोऽर्थंविमृशेदेकोधर्मेप्रकुरुतेमनः/एकःकार्याणिकुरुतेतमाहुर्मध्यमंनरम्/गुणदोषावनिश्चित्यत्यक्त्वादैवव्यपाश्रयम्/करिष्यामीतियःकार्यमुपेक्षेत्सनराधमः/यथेमेपुरुषानित्यमुत्तमाधममध्यमाः/एवंमन्त्रोऽपिविज्ञेयउत्तमाधममध्यमः/ऐकमत्यमुपागम्यशास्त्रदृष्टेनचक्षुषा/मन्त्रिणोयत्रनिरस्तास्तमाहुर्मन्त्रमुत्तमम्/बह्व्योऽपिमतयोगत्वामन्त्रिणोह्यर्थनिर्णये/पुनर्यत्रैकतांप्राप्तःसमन्त्रोमध्यमःस्मृतः/अन्योन्यमतिमास्थाययत्रसंप्रतिभाष्यते/नचैकमत्येश्रेयोऽस्तिमन्त्रःसोऽधमउच्यते/तस्मात्सुमन्त्रितंसाधुभवन्तोमन्त्रिसत्तमाः/कार्यंसंप्रतिपद्यन्तामेतत्कृत्यतमंमम/वानराणांहिवीराणांसहस्रैःपरिवारितः/रामोऽभ्येतिपुरींलङ्कामस्माकमुपरोधकः/तरिष्यतिचसुव्यक्तंराघवःसागरंसुखम्/तरसायुक्तरूपेणसानुजःसबलानुगः/अस्मिन्नेवंगतेकार्येविरुद्धेवानरैःसह/हितंपुरेचसैन्येचसर्वंसंमन्त्र्यतांमम6618/इत्युक्ताराक्षसेन्द्रेणराक्षसास्तेमहाबलाः/ऊचुःप्राञ्जलयःसर्वेरावणंराक्षसेश्वरम्671/राजन्परिघशक्त्यृष्टिशूलपट्टससंकुलम्/सुमहन्नोबलंकस्माद्विषादंभजतेभवान्/कैलासशिखरावासीयक्षैर्बहुभिरावृतः/सुमहत्कदनंकृत्वावश्यस्तेधनदःकृतः/समहेश्वरसख्येनश्लाघमानस्त्वयाविभो/निर्जितःसमरेरोषाल्लोकपालोमहाबलः/विनिहत्यचयक्षौघान्विक्षोभ्यचविगृह्यच/त्वयाकैलासशिखराद्विमानमिदमाहृतम्/मयेनदानवेन्द्रेणत्वद्भयात्सख्यमिच्छता/दुहितातवभार्यार्थेदत्ताराक्षसपुंगव/दानवेन्द्रोमधुर्नामवीर्योत्सिक्तोदुरासदः/विगृह्यवशमानीतःकुम्भीनस्याःसुखावहः/निर्जितास्तेमहाबाहोनागागत्वारसातलम्/वासुकिस्तक्षकःशङ्खोजटीचवशमाहृताः/अक्षयाबलवन्तश्चशूरालब्धवराःपुनः/त्वयासंवत्सरंयुद्ध्वासमरेदानवाविभो/स्वबलंसमुपाश्रित्यनीतावशमरिंदम/मायाश्चाधिगतास्तत्रबहवोराक्षसाधिप/शूराश्चबलवन्तश्चवरुणस्यसुतारणे/निर्जितास्तेमहाबाहोचतुर्विधबलानुगाः/मृत्युदण्डमहाग्राहंशाल्मलिद्वीपमण्डितम्/अवगाह्यत्वयाराजन्यमस्यबलसागरम्/जयश्चविप्लुलःप्राप्तोमृत्युश्चप्रतिषेधितः/सुयुद्धेनचतेसर्वेलोकास्तत्रसुतोषिताः/क्षत्रियैर्बहुभिर्वीरैःशक्रतुल्यपराक्रमैः/आसीद्वसुमतीपूर्णामहद्भिरिवपादपैः/तेषांवीर्यगुणोत्साहैर्नसमोराघवोरणे/प्रसह्यतेत्वयाराजन्हताःपरमदुर्जयाः/राजन्नापदयुक्तेयमागताप्राकृताज्जनात्/हृदिनैवत्वयाकार्यात्वंवधिष्यसिराघवम्6725/ततोनीलाम्बुदनिभःप्रहस्तोनामराक्षसः681/अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंशूरःसेनापतिस्तदा/देवदानवगन्धर्वाःपिशाचपतगोरगाः/नत्वांधर्षयितुंशक्ताःकिंपुनर्वानरारणे/सर्वेप्रमत्ताविश्वस्तावञ्चिताःस्महनूमता/नहिमेजीवतोगच्छेज्जीवन्सवनगोचरः/सर्वांसागरपर्यन्तांसशैलवनकाननाम्/करोम्यवानरांभूमिमाज्ञापयतुमांभवान्/रक्षांचैवविधास्यामिवानराद्रजनीचर/नागमिष्यतितेदुःखंकिंचिदात्मापराधजम्/अब्रवीच्चसुसंक्रुद्धोदुर्मुखोनामराक्षसः/इदंनक्षमणीयंहिसर्वेषांनःप्रधर्षणम्/अयंपरिभवोभूयःपुरस्यान्तःपुरस्यच/श्रीमतोराक्षसेन्द्रस्यवानरेन्द्रप्रधर्षणम्/अस्मिन्मुहूर्तेहत्वैकोनिवर्तिष्यामिवानरान्/प्रविष्टान्सागरंभीममम्बरंवारसातलम्/ततोऽब्रवीत्सुसंक्रुद्धोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः/प्रगृह्यपरिघंघोरंमांसशोणितरूपितम्/किंवोहनुमताकार्यंकृपणेनतपस्विना/रामेतिष्ठतिदुर्धर्षेसुग्रीवेसहलक्ष्मणे/अद्यरामंससुग्रीवंपरिघेणसलक्ष्मणम्/आगमिष्यामिहत्वैकोविक्षोभ्यहरिवाहिनीम्/कौम्भकर्णिस्ततोवीरोनिकुम्भोनामवीर्यवान्/अब्रवीत्परमकुर्द्धोरावणंलोकरावणम्/सर्वेभवन्तस्तिष्ठन्तुमहाराजेनसंगताः/अहमेकोहनिष्यामिराघवंसहलक्ष्मणम्/ततोवज्रहनुर्नामराक्षसःपर्वतोपमः/क्रुद्धःपरिलिहन्वक्त्रंजिह्वयावाक्यमब्रवीत्/स्वैरंकुर्वन्तुकार्याणिभवन्तोविगतज्वराः/एकोऽहंभक्षयिष्यामितान्सर्वान्हरियूथपान्/स्वस्थाःक्रीडन्तुनिश्चिन्ताःपिबन्तुमधुवारुणीम्/अहमेकोहनिष्यामिसुग्रीवंसहलक्ष्मणम्/साङ्गदंचहनूमन्तंरामंचरणकुञ्जरम्6824/ततोनिकुम्भोरभसःसूर्यशत्रुर्महाबलः/सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चमहापार्श्वोमहोअरः691/अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षसः/इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः/प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः/धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः/परिघान्पट्टसान्प्रासाञ्शक्तिशूलपरश्वधान्/चापानिचसबाणानिखड्गांश्चविपुलाञ्शितान्/प्रगृह्यपरमक्रुद्धाःसमुत्पत्यचराक्षसाः/अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा/अद्यरामंवधिष्यामःसुग्रीवंचसलक्ष्मणम्/कृपणंचहनूमन्तंलङ्कायेनप्रधर्षिता/तान्गृहीतायुधान्सर्वान्वारयित्वाविभीषणः/अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंपुनःप्रत्युपवेश्यतान्/अप्युपायैस्त्रिभिस्तातयोऽर्थःप्राप्तुंनशक्यते/तस्यविक्रमकालांस्तान्युक्तानाहुर्मनीषिणः/प्रमत्तेष्वभियुक्तेषुदैवेनप्रहतेषुच/विक्रमास्तातसिध्यन्तिपरीक्ष्यविधिनाकृताः/अप्रमत्तंकथंतंतुविजिगीषुंबलेस्थितम्/जितरोषंदुराधर्षंप्रधर्षयितुमिच्छथ/समुद्रंलङ्घयित्वातुघोरंनदनदीपतिम्/कृतंहनुमताकर्मदुष्करंतर्कयेतकः/बलान्यपरिमेयानिवीर्याणिचनिशाचराः/परेषांसहसावज्ञानकर्तव्याकथंचन/किंचराक्षसराजस्यरामेणापकृतंपुरा/आजहारजनस्थानाद्यस्यभार्यांयशस्विनः/खरोयद्यतिवृत्तस्तुरामेणनिहतोरणे/अवश्यंप्राणिनांप्राणारक्षितव्यायथाबलम्/एतन्निमित्तंवैदेहीभयंनःसुमहद्भवेत्/आहृतासापरित्याज्याकलहार्थेकृतेनकिम्/ननःक्षमंवीर्यवतातेनधर्मानुवर्तिना/वैरंनिरर्थकंकर्तुंदीयतामस्यमैथिली/यावन्नसगजांसाश्वांबहुरत्नसमाकुलाम्/पुरींदारयतेबाणैर्दीयतामस्यमैथिली/यावत्सुघोरामहतीदुर्धर्षाहरिवाहिनी/नावस्कन्दतिनोलङ्कांतावत्सीताप्रदीयताम्/विनश्येद्धिपुरीलङ्काशूराःसर्वेचराक्षसाः/रामस्यदयितापत्नीनस्वयंयदिदीयते/प्रसादयेत्वांबन्धुत्वात्कुरुष्ववचनंमम/हितंपथ्यंत्वहंब्रूमिदीयतामस्यमैथिली/पुराशरत्सूर्यमरीचिसंनिभान्॑नवाग्रपुङ्खान्सुदृढान्नृपात्मजः/सृजत्यमोघान्विशिखान्वधायते॑प्रदीयतांदाशरथायमैथिली/त्यजस्वकोपंसुखधर्मनाशनं॑भजस्वधर्मंरतिकीर्तिवर्धनम्/प्रसीदजीवेमसपुत्रबान्धवाः॑प्रदीयतांदाशरथायमैथिली6922/सुनिविष्टंहितंवाक्यमुक्तवन्तंविभीषणम्/अब्रवीत्परुषंवाक्यंरावणःकालचोदितः6161/वसेत्सहसपत्नेनक्रुद्धेनाशीविषेणवा/नतुमित्रप्रवादेनसंवसेच्छत्रुसेविना/जानामिशीलंज्ञातीनांसर्वलोकेषुराक्षस/हृष्यन्तिव्यसनेष्वेतेज्ञातीनांज्ञातयःसदा/प्रधानंसाधकंवैद्यंधर्मशीलंचराक्षस/ज्ञातयोह्यवमन्यन्तेशूरंपरिभवन्तिच/नित्यमन्योन्यसंहृष्टाव्यसनेष्वाततायिनः/प्रच्छन्नहृदयाघोराज्ञातयस्तुभयावहाः/श्रूयन्तेहस्तिभिर्गीताःश्लोकाःपद्मवनेक्वचित्/पाशहस्तान्नरान्दृष्ट्वाशृणुतान्गदतोमम/नाग्निर्नान्यानिशस्त्राणिननःपाशाभयावहाः/घोराःस्वार्थप्रयुक्तास्तुज्ञातयोनोभयावहाः/उपायमेतेवक्ष्यन्तिग्रहणेनात्रसंशयः/कृत्स्नाद्भयाज्ज्ञातिभयंसुकष्टंविदितंचनः/विद्यतेगोषुसंपन्नंविद्यतेब्राह्मणेदमः/विद्यतेस्त्रीषुचापल्यंविद्यतेज्ञातितोभयम्/ततोनेष्टमिदंसौम्ययदहंलोकसत्कृतः/ऐश्वर्यमभिजातश्चरिपूणांमूर्ध्निचस्थितः/अन्यस्त्वेवंविधंब्रूयाद्वाक्यमेतन्निशाचर/अस्मिन्मुहूर्तेनभवेत्त्वांतुधिक्कुलपांसनम्/इत्युक्तःपरुषंवाक्यंन्यायवादीविभीषणः/उत्पपातगदापाणिश्चतुर्भिःसहराक्षसैः/अब्रवीच्चतदावाक्यंजातक्रोधोविभीषणः/अन्तरिक्षगतःश्रीमान्भ्रातरंराक्षसाधिपम्/सत्वंभ्रातासिमेराजन्ब्रूहिमांयद्यदिच्छसि/इदंतुपरुषंवाक्यंनक्षमाम्यनृतंतव/सुनीतंहितकामेनवाक्यमुक्तंदशानन/नगृह्णन्त्यकृतात्मानःकालस्यवशमागताः/सुलभाःपुरुषाराजन्सततंप्रियवादिनः/अप्रियस्यतुपथ्यस्यवक्ताश्रोताचदुर्लभः/बद्धंकालस्यपाशेनसर्वभूतापहारिणा/ननश्यन्तमुपेक्षेयंप्रदीप्तंशरणंयथा/दीप्तपावकसंकाशैःशितैःकाञ्चनभूषणैः/नत्वामिच्छाम्यहंद्रष्टुंरामेणनिहतंशरैः/शूराश्चबलवन्तश्चकृतास्त्राश्चरणाजिरे/कालाभिपन्नासीदन्तियथावालुकसेतवः/आत्मानंसर्वथारक्षपुरींचेमांसराक्षसाम्/स्वस्तितेऽस्तुगमिष्यामिसुखीभवमयाविना/निवार्यमाणस्यमयाहितैषिणा॑नरोचतेतेवचनंनिशाचर/परीतकालाहिगतायुषोनरा॑हितंनगृह्णन्तिसुहृद्भिरीरितम्61626/इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः/आजगाममुहूर्तेनयत्ररामःसलक्ष्मणः6171/तंमेरुशिखराकारंदीप्तामिवशतह्रदाम्/गगनस्थंमहीस्थास्तेददृशुर्वानराधिपाः/तमात्मपञ्चमंदृष्ट्वासुग्रीवोवानराधिपः/वानरैःसहदुर्धर्षश्चिन्तयामासबुद्धिमान्/चिन्तयित्वामुहूर्तंतुवानरांस्तानुवाचह/हनूमत्प्रमुखान्सर्वानिदंवचनमुत्तमम्/एषसर्वायुधोपेतश्चतुर्भिःसहराक्षसैः/राक्षसोऽभ्येतिपश्यध्वमस्मान्हन्तुंनसंशयः/सुग्रीवस्यवचःश्रुत्वासर्वेतेवानरोत्तमाः/सालानुद्यम्यशैलांश्चइदंवचनमब्रुवन्/शीघ्रंव्यादिशनोराजन्वधायैषांदुरात्मनाम्/निपतन्तुहताश्चैतेधरण्यामल्पजीविताः/तेषांसंभाषमाणानामन्योन्यंसविभीषणः/उत्तरंतीरमासाद्यखस्थएवव्यतिष्ठत/उवाचचमहाप्राज्ञःस्वरेणमहतामहान्/सुग्रीवंतांश्चसंप्रेक्ष्यखस्थएवविभीषणः/रावणोनामदुर्वृत्तोराक्षसोराक्षसेश्वरः/तस्याहमनुजोभ्राताविभीषणइतिश्रुतः/तेनसीताजनस्थानाद्धृताहत्वाजटायुषम्/रुद्ध्वाचविवशादीनाराक्षसीभिःसुरक्षिता/तमहंहेतुभिर्वाक्यैर्विविधैश्चन्यदर्शयम्/साधुनिर्यात्यतांसीतारामायेतिपुनःपुनः/सचनप्रतिजग्राहरावणःकालचोदितः/उच्यमानोहितंवाक्यंविपरीतइवौषधम्/सोऽहंपरुषितस्तेनदासवच्चावमानितः/त्यक्त्वापुत्रांश्चदारांश्चराघवंशरणंगतः/सर्वलोकशरण्यायराघवायमहात्मने/निवेदयतमांक्षिप्रंविभीषणमुपस्थितम्/एतत्तुवचनंश्रुत्वासुग्रीवोलघुविक्रमः/लक्ष्मणस्याग्रतोरामंसंरब्धमिदमब्रवीत्/रावणस्यानुजोभ्राताविभीषणइतिश्रुतः/चतुर्भिःसहरक्षोभिर्भवन्तंशरणंगतः/रावणेनप्रणिहितंतमवेहिविभीषणम्/तस्याहंनिग्रहंमन्येक्षमंक्षमवतांवर/राक्षसोजिह्मयाबुद्ध्यासंदिष्टोऽयमुपस्थितः/प्रहर्तुंमाययाछन्नोविश्वस्तेत्वयिराघव/बध्यतामेषतीव्रेणदण्डेनसचिवैःसह/रावणस्यनृशंसस्यभ्राताह्येषविभीषणः/एवमुक्त्वातुतंरामंसंरब्धोवाहिनीपतिः/वाक्यज्ञोवाक्यकुशलंततोमौनमुपागमत्/सुग्रीवस्यतुतद्वाक्यंश्रुत्वारामोमहाबलः/समीपस्थानुवाचेदंहनूमत्प्रमुखान्हरीन्/यदुक्तंकपिराजेनरावणावरजंप्रति/वाक्यंहेतुमदत्यर्थंभवद्भिरपितच्छ्रुतम्/सुहृदाह्यर्थकृच्छेषुयुक्तंबुद्धिमतासता/समर्थेनापिसंदेष्टुंशाश्वतींभूतिमिच्छता/इत्येवंपरिपृष्टास्तेस्वंस्वंमतमतन्द्रिताः/सोपचारंतदाराममूचुर्हितचिकीर्षवः/अज्ञातंनास्तितेकिंचित्त्रिषुलोकेषुराघव/आत्मानंपूजयन्रामपृच्छस्यस्मान्सुहृत्तया/त्वंहिसत्यव्रतःशूरोधार्मिकोदृढविक्रमः/परीक्ष्यकारास्मृतिमान्निसृष्टात्मासुहृत्सुच/तस्मादेकैकशस्तावद्ब्रुवन्तुसचिवास्तव/हेतुतोमतिसंपन्नाःसमर्थाश्चपुनःपुनः/इत्युक्तेराघवायाथमतिमानङ्गदोऽग्रतः/विभीषणपरीक्षार्थमुवाचवचनंहरिः/शत्रोःसकाशात्संप्राप्तःसर्वथाशङ्क्यएवहि/विश्वासयोग्यःसहसानकर्तव्योविभीषणः/छादयित्वात्मभावंहिचरन्तिशठबुद्धयः/प्रहरन्तिचरन्ध्रेषुसोऽनर्थःसुमहान्भवेत्/अर्थानर्थौविनिश्चित्यव्यवसायंभजेतह/गुणतःसंग्रहंकुर्याद्दोषतस्तुविसर्जयेत्/यदिदोषोमहांस्तस्मिंस्त्यज्यतामविशङ्कितम्/गुणान्वापिबहूञ्ज्ञात्वासंग्रहःक्रियतांनृप/शरभस्त्वथनिश्चित्यसार्थंवचनमब्रवीत्/क्षिप्रमस्मिन्नरव्याघ्रचारःप्रतिविधीयताम्/प्रणिधायहिचारेणयथावत्सूक्ष्मबुद्धिना/परीक्ष्यचततःकार्योयथान्यायंपरिग्रहः/जाम्बवांस्त्वथसंप्रेक्ष्यशास्त्रबुद्ध्याविचक्षणः/वाक्यंविज्ञापयामासगुणवद्दोषवर्जितम्/बद्धवैराच्चपापाच्चराक्षसेन्द्राद्विभीषणः/अदेशकालेसंप्राप्तःसर्वथाशङ्क्यतामयम्/ततोमैन्दस्तुसंप्रेक्ष्यनयापनयकोविदः/वाक्यंवचनसंपन्नोबभाषेहेतुमत्तरम्/वचनंनामतस्यैषरावणस्यविभीषणः/पृच्छ्यतांमधुरेणायंशनैर्नरवरेश्वर/भावमस्यतुविज्ञायततस्तत्त्वंकरिष्यसि/यदिदृष्टोनदुष्टोवाबुद्धिपूर्वंनरर्षभ/अथसंस्कारसंपन्नोहनूमान्सचिवोत्तमः/उवाचवचनंश्लक्ष्णमर्थवन्मधुरंलघु/नभवन्तंमतिश्रेष्ठंसमर्थंवदतांवरम्/अतिशाययितुंशक्तोबृहस्पतिरपिब्रुवन्/नवादान्नापिसंघर्षान्नाधिक्यान्नचकामतः/वक्ष्यामिवचनंराजन्यथार्थंरामगौरवात्/अर्थानर्थनिमित्तंहियदुक्तंसचिवैस्तव/तत्रदोषंप्रपश्यामिक्रियानह्युपपद्यते/ऋतेनियोगात्सामर्थ्यमवबोद्धुंनशक्यते/सहसाविनियोगोहिदोषवान्प्रतिभातिमे/चारप्रणिहितंयुक्तंयदुक्तंसचिवैस्तव/अर्थस्यासंभवात्तत्रकारणंनोपपद्यते/अदेशकालेसंप्राप्तइत्ययंयद्विभीषणः/विवक्षाचात्रमेऽस्तीयंतांनिबोधयथामति/सएषदेशःकालश्चभवतीहयथातथा/पुरुषात्पुरुषंप्राप्यतथादोषगुणावपि/दौरात्म्यंरावणेदृष्ट्वाविक्रमंचतथात्वयि/युक्तमागमनंतस्यसदृशंतस्यबुद्धितः/अज्ञातरूपैःपुरुषैःसराजन्पृच्छ्यतामिति/यदुक्तमत्रमेप्रेक्षाकाचिदस्तिसमीक्षिता/पृच्छ्यमानोविशङ्केतसहसाबुद्धिमान्वचः/तत्रमित्रंप्रदुष्येतमिथ्यपृष्टंसुखागतम्/अशक्यःसहसाराजन्भावोवेत्तुंपरस्यवै/अन्तःस्वभावैर्गीतैस्तैर्नैपुण्यंपश्यताभृशम्/नत्वस्यब्रुवतोजातुलक्ष्यतेदुष्टभावता/प्रसन्नंवदनंचापितस्मान्मेनास्तिसंशयः/अशङ्कितमतिःस्वस्थोनशठःपरिसर्पति/नचास्यदुष्टावाक्चापितस्मान्नास्तीहसंशयः/आकारश्छाद्यमानोऽपिनशक्योविनिगूहितुम्/बलाद्धिविवृणोत्येवभावमन्तर्गतंनृणाम्/देशकालोपपन्नंचकार्यंकार्यविदांवर/सफलंकुरुतेक्षिप्रंप्रयोगेणाभिसंहितम्/उद्योगंतवसंप्रेक्ष्यमिथ्यावृत्तंचरावणम्/वालिनश्चवधंश्रुत्वासुग्रीवंचाभिषेचितम्/राज्यंप्रार्थयमानश्चबुद्धिपूर्वमिहागतः/एतावत्तुपुरस्कृत्ययुज्यतेत्वस्यसंग्रहः/यथाशक्तिमयोक्तंतुराक्षसस्यार्जवंप्रति/त्वंप्रमाणंतुशेषस्यश्रुत्वाबुद्धिमतांवर61768/अथरामःप्रसन्नात्माश्रुत्वावायुसुतस्यह/प्रत्यभाषतदुर्धर्षःश्रुतवानात्मनिस्थितम्6181/ममापितुविवक्षास्तिकाचित्प्रतिविभीषणम्/श्रुतमिच्छामितत्सर्वंभवद्भिःश्रेयसिस्थितैः/मित्रभावेनसंप्राप्तंनत्यजेयंकथंचन/दोषोयद्यपितस्यस्यात्सतामेतदगर्हितम्/रामस्यवचनंश्रुत्वासुग्रीवःप्लवगेश्वरः/प्रत्यभाषतकाकुत्स्थंसौहार्देनाभिचोदितः/किमत्रचित्रंधर्मज्ञलोकनाथशिखामणे/यत्त्वमार्यंप्रभाषेथाःसत्त्ववान्सपथेस्थितः/ममचाप्यन्तरात्मायंशुद्धिंवेत्तिविभीषणम्/अनुमनाच्चभावाच्चसर्वतःसुपरीक्षितः/तस्मात्क्षिप्रंसहास्माभिस्तुल्योभवतुराघव/विभीषणोमहाप्राज्ञःसखित्वंचाभ्युपैतुनः/ससुग्रीवस्यतद्वाक्यय्ंरामःश्रुत्वाविमृश्यच/ततःशुभतरंवाक्यमुवाचहरिपुंगवम्/सुदुष्टोवाप्यदुष्टोवाकिमेषरजनीचरः/सूक्ष्ममप्यहितंकर्तुंममाशक्तःकथंचन/पिशाचान्दानवान्यक्षान्पृथिव्यांचैवराक्षसान्/अङ्गुल्यग्रेणतान्हन्यामिच्छन्हरिगणेश्वर/श्रूयतेहिकपोतेनशत्रुःशरणमागतः/अर्चितश्चयथान्यायंस्वैश्चमांसैर्निमन्त्रितः/सहितंप्रतिजग्राहभार्याहर्तारमागतम्/कपोतोवानरश्रेष्ठकिंपुनर्मद्विधोजनः/ऋषेःकण्वस्यपुत्रेणकण्डुनापरमर्षिणा/शृणुगाथांपुरागीतांधर्मिष्ठांसत्यवादिना/बद्धाञ्जलिपुटंदीनंयाचन्तंशरणागतम्/नहन्यादानृशंस्यार्थमपिशत्रुंपरंपत/आर्तोवायदिवादृप्तःपरेषांशरणंगतः/अरिःप्राणान्परित्यज्यरक्षितव्यःकृतात्मना/सचेद्भयाद्वामोहाद्वाकामाद्वापिनरक्षति/स्वयाशक्त्यायथातत्त्वंतत्पापंलोकगर्हितम्/विनष्टःपश्यतस्तस्यरक्षिणःशरणागतः/आदायसुकृतंतस्यसर्वंगच्छेदरक्षितः/एवंदोषोमहानत्रप्रपन्नानामरक्षणे/अस्वर्ग्यंचायशस्यंचबलवीर्यविनाशनम्/करिष्यामियथार्थंतुकण्डोर्वचनमुत्तमम्/धर्मिष्ठंचयशस्यंचस्वर्ग्यंस्यात्तुफलोदये/सकृदेवप्रपन्नायतवास्मीतिचयाचते/अभयंसर्वभूतेभ्योददाम्येतद्व्रतंमम/आनयैनंहरिश्रेष्ठदत्तमस्याभयंमया/विभीषणोवासुग्रीवयदिवारावणःस्वयम्/ततस्तुसुग्रीववचोनिशम्यतद्॑धरीश्वरेणाभिहितंनरेश्वरः/विभीषणेनाशुजगामसंगमं॑पतत्रिराजेनयथापुरंदरः62039/राघवेणाभयेदत्तेसंनतोरावणानुजः/खात्पपातावनिंहृष्टोभक्तैरनुचरैःसह6211/सतुरामस्यधर्मात्मानिपपातविभीषणः/पादयोःशरणान्वेषीचतुर्भिःसहराक्षसैः/अब्रवीच्चतदारामंवाक्यंतत्रविभीषणः/धर्मयुक्तंचयुक्तंचसाम्प्रतंसंप्रहर्षणम्/अनुजोरावणस्याहंतेनचास्म्यवमानितः/भवन्तंसर्वभूतानांशरण्यंशरणंगतः/परित्यक्तामयालङ्कामित्राणिचधनानिच/भवद्गतंमेराज्यंचजीवितंचसुखानिच/राक्षसानांवधेसाह्यंलङ्कायाश्चप्रधर्षणे/करिष्यामियथाप्राणंप्रवेक्ष्यामिचवाहिनीम्/इतिब्रुवाणंरामस्तुपरिष्वज्यविभीषणम्/अब्रवील्लक्ष्मणंप्रीतःसमुद्राज्जलमानय/तेनचेमंमहाप्राज्ञमभिषिञ्चविभीषणम्/राजानंरक्षसांक्षिप्रंप्रसन्नेमयिमानद/एवमुक्तस्तुसौमित्रिरभ्यषिञ्चद्विभीषणम्/मध्येवानरमुख्यानांराजानंरामशासनात्/तंप्रसादंतुरामस्यदृष्ट्वासद्यःप्लवंगमाः/प्रचुक्रुशुर्महानादान्साधुसाध्वितिचाब्रुवन्/अब्रवीच्चहनूमांश्चसुग्रीवश्चविभीषणम्/कथंसागरमक्षोभ्यंतरामवरुणालयम्/उपायैरभिगच्छामोयथानदनदीपतिम्/तरामतरसासर्वेससैन्यावरुणालयम्/एवमुक्तस्तुधर्मज्ञःप्रत्युवाचविभीषणः/समुद्रंराघवोराजाशरणंगन्तुमर्हति/खानितःसगरेणायमप्रमेयोमहोदधिः/कर्तुमर्हतिरामस्यज्ञातेःकार्यंमहोदधिः/एवंविभीषणेनोक्तेराक्षसेनविपश्चिता/प्रकृत्याधर्मशीलस्यराघवस्याप्यरोचत/सलक्ष्मणंमहातेजाःसुग्रीवंचहरीश्वरम्/सत्क्रियार्थंक्रियादक्षःस्मितपूर्वमुवाचह/विभीषणस्यमन्त्रोऽयंममलक्ष्मणरोचते/ब्रूहित्वंसहसुग्रीवस्तवापियदिरोचते/सुग्रीवःपण्डितोनित्यंभवान्मन्त्रविचक्षणः/उभाभ्यांसंप्रधार्यार्यंरोचतेयत्तदुच्यताम्/एवमुक्तौतुतौवीरावुभौसुग्रीवलक्ष्मणौ/समुदाचारसंयुक्तमिदंवचनमूचतुः/किमर्थंनोनरव्याघ्रनरोचिष्यतिराघव/विभीषणेनयत्तूक्तमस्मिन्कालेसुखावहम्/अबद्ध्वासागरेसेतुंघोरेऽस्मिन्वरुणालये/लङ्कानासादितुंशक्यासेन्द्रैरपिसुरासुरैः/विभीषणस्यशूरस्ययथार्थंक्रियतांवचः/अलंकालात्ययंकृत्वासमुद्रोऽयंनियुज्यताम्/एवमुक्तःकुशास्तीर्णेतीरेनदनदीपतेः/संविवेशतदारामोवेद्यामिवहुताशनः61941/तस्यरामस्यसुप्तस्यकुशास्तीर्णेमहीतले/नियमादप्रमत्तस्यनिशास्तिस्रोऽतिचक्रमुः62110/नचदर्शयतेमन्दस्तदारामस्यसागरः/प्रयतेनापिरामेणयथार्हमभिपूजितः/समुद्रस्यततःक्रुद्धोरामोरक्तान्तलोचनः/समीपस्थमुवाचेदंलक्ष्मणंशुभलक्ष्मणम्/पश्यतावदनार्यस्यपूज्यमानस्यलक्ष्मण/अवलेपंसमुद्रस्यनदर्शयतियत्स्वयम्/प्रशमश्चक्षमाचैवआर्जवंप्रियवादिता/असामर्थ्यंफलन्त्येतेनिर्गुणेषुसतांगुणाः/आत्मप्रशंसिनंदुष्टंधृष्टंविपरिधावकम्/सर्वत्रोत्सृष्टदण्डंचलोकःसत्कुरुतेनरम्/नसाम्नाशक्यतेकीर्तिर्नसाम्नाशक्यतेयशः/प्राप्तुंलक्ष्मणलोकेऽस्मिञ्जयोवारणमूधनि/अद्यमद्बाणनिर्भिन्नैर्मकरैर्मकरालयम्/निरुद्धतोयंसौमित्रेप्लवद्भिःपश्यसर्वतः/महाभोगानिमत्स्यानांकरिणांचकरानिह/भोगांश्चपश्यनागानांमयाभिन्नानिलक्ष्मण/सशङ्खशुक्तिकाजालंसमीनमकरंशरैः/अद्ययुद्धेनमहतासमुद्रंपरिशोषये/क्षमयाहिसमायुक्तंमामयंमकरालयः/असमर्थंविजानातिधिक्क्षमामीदृशेजने/चापमानयसौमित्रेशरांश्चाशीविषोपमान्/अद्याक्षोभ्यमपिक्रुद्धःक्षोभयिष्यामिसागरम्/वेलासुकृतमर्यादंसहसोर्मिसमाकुलम्/निर्मर्यादंकरिष्यामिसायकैर्वरुणालयम्/एवमुक्त्वाधनुष्पाणिःक्रोधविस्फारितेक्षणः/बभूवरामोदुर्धर्षोयुगान्ताग्निरिवज्वलन्/संपीड्यचधनुर्घोरंकम्पयित्वाशरैर्जगत्/मुमोचविशिखानुग्रान्वज्राणीवशतक्रतुः/तेज्वलन्तोमहावेगास्तेजसासायकोत्तमाः/प्रविशन्तिसमुद्रस्यसलिलंत्रस्तपन्नगम्/ततोवेगःसमुद्रस्यसनक्रमकरोमहान्/संबभूवमहाघोरःसमारुतरवस्तदा/महोर्मिमालाविततःशङ्खशुक्तिसमाकुलः/सधूमपरिवृत्तोर्मिःसहसाभून्महोदधिः/व्यथिताःपन्नगाश्चासन्दीप्तास्यादीप्तलोचनाः/दानवाश्चमहावीर्याःपातालतलवासिनः/ऊर्मयःसिन्धुराजस्यसनक्रमकरास्तदा/विन्ध्यमन्दरसंकाशाःसमुत्पेतुःसहस्रशः/आघूर्णिततरङ्गौघःसंभ्रान्तोरगराक्षसः/उद्वर्तितमहाग्राहःसंवृत्तःसलिलाशयः62132/ततोमध्यात्समुद्रस्यसागरःस्वयमुत्थितः/उदयन्हिमहाशैलान्मेरोरिवदिवाकरः/पन्नगैःसहदीप्तास्यैःसमुद्रःप्रत्यदृश्यत/स्निग्धवैदूर्यसंकाशोजाम्बूनदविभूषितः/रक्तमाल्याम्बरधरःपद्मपत्रनिभेक्षणः/सागरःसमतिक्रम्यपूर्वमामन्त्र्यवीर्यवान्/अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंराघवंशरपाणिनम्/पृथिवीवायुराकाशमापोज्योतिश्चराघवः/स्वभावेसौम्यतिष्ठन्तिशाश्वतंमार्गमाश्रिताः/तत्स्वभावोममाप्येषयदगाधोऽहमप्लवः/विकारस्तुभवेद्राधएतत्तेप्रवदाम्यहम्/नकामान्नचलोभाद्वानभयात्पार्थिवात्मज/ग्राहनक्राकुलजलंस्तम्भयेयंकथंचन/विधास्येरामयेनापिविषहिष्येह्यहंतथा/ग्राहानप्रहरिष्यन्तियावत्सेनातरिष्यति/अयंसौम्यनलोनामतनुजोविश्वकर्मणः/पित्रादत्तवरःश्रीमान्प्रतिमोविश्वकर्मणः/एषसेतुंमहोत्साहःकरोतुमयिवानरः/तमहंधारयिष्यामितथाह्येषयथापिता/एवमुक्त्वोदधिर्नष्टःसमुत्थायनलस्ततः/अब्रवीद्वानरश्रेष्ठोवाक्यंरामंमहाबलः/अहंसेतुंकरिष्यामिविस्तीर्णेवरुणालये/पितुःसामर्थ्यमास्थायतत्त्वमाहमहोदधिः/मममातुर्वरोदत्तोमन्दरेविश्वकर्मणा/औरसस्तस्यपुत्रोऽहंसदृशोविश्वकर्मणा/नचाप्यहमनुक्तोवैप्रब्रूयामात्मनोगुणान्/काममद्यैवबध्नन्तुसेतुंवानरपुंगवाः/ततोनिसृष्टरामेणसर्वतोहरियूथपाः/अभिपेतुर्महारण्यंहृष्टाःशतसहस्रशः/तेनगान्नगसंकाशाःशाखामृगगणर्षभाः/बभञ्जुर्वानरास्तत्रप्रचकर्षुश्चसागरम्/तेसालैश्चाश्वकर्णैश्चधवैर्वंशैश्चवानराः/कुटजैरर्जुनैस्तालैस्तिकलैस्तिमिशैरपि/बिल्वकैःसप्तपर्णैश्चकर्णिकारैश्चपुष्पितैः/चूतैश्चाशोकवृक्षैश्चसागरंसमपूरयन्/समूलांश्चविमूलांश्चपादपान्हरिसत्तमाः/इन्द्रकेतूनिवोद्यम्यप्रजह्रुर्हरयस्तरून्/प्रक्षिप्यमाणैरचलैःसहसाजलमुद्धतम्/समुत्पतितमाकाशमपासर्पत्ततस्ततः/दशयोजनविस्तीर्णंशतयोजनमायतम्/नलश्चक्रेमहासेतुंमध्येनदनदीपतेः/शिलानांक्षिप्यमाणानांशैलानांतत्रपात्यताम्/बभूवतुमुलःशब्दस्तदातस्मिन्महोदधौ/सनलेनकृतःसेतुःसागरेमकरालये/शुशुभेसुभगःश्रीमान्स्वातीपथइवाम्बरे/ततोदेवाःसगन्धर्वाःसिद्धाश्चपरमर्षयः/आप्लवन्तःप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवंगमाः/तमचिन्त्यमसह्यंचअद्भुतंलोमहर्षणम्/ददृशुःसर्वभूतानिसागरेसेतुबन्धनम्/तानिकोटिसहस्राणिवानराणांमहौजसाम्/बध्नन्तःसागरेसेतुंजग्मुःपारंमहोदधेः/विशालःसुकृतःश्रीमान्सुभूमिःसुसमाहितः/अशोभतमहासेतुःसीमन्तइवसागरे/ततःपरेसमुद्रस्यगदापाणिर्विभीषणः/परेषामभिघतार्थमतिष्ठत्सचिवैःसह/अग्रतस्तस्यसैन्यस्यश्रीमान्रामःसलक्ष्मणः/जगामधन्वीधर्मात्मासुग्रीवेणसमन्वितः/अन्येमध्येनगच्छन्तिपार्श्वतोऽन्येप्लवंगमाः/सलिलेप्रपतन्त्यन्येमार्गमन्येनलेभिरे/केचिद्वैहायसगताःसुपर्णाइवपुप्लुवुः/घोषेणमहताघोषंसागरस्यसमुच्छ्रितम्/भीममन्तर्दधेभीमातरन्तीहरिवाहिनी/वानराणांहिसातीर्णावाहिनीनलसेतुना/तीरेनिविविशेराज्ञाबहुमूलफलोदके/तदद्भुतंराघवकर्मदुष्करं॑समीक्ष्यदेवाःसहसिद्धचारणैः/उपेत्यरामंसहितामहर्षिभिः॑समभ्यषिञ्चन्सुशुभैर्जलैःपृथक्/जयस्वशत्रून्नरदेवमेदिनीं॑ससागरांपालयशाश्वतीःसमाः/इतीवरामंनरदेवसत्कृतं॑शुभैर्वचोभिर्विविधैरपूजयन्62289/सबलेसागरंतीर्णेरामेदशरथात्मजे/अमात्यौरावणःश्रीमानब्रवीच्छुकसारणौ6251/समग्रंसागरंतीर्णंदुस्तरंवानरंबलम्/अभूतपूर्वंरामेणसागरेसेतुबन्धनम्/सागरेसेतुबन्धंतुनश्रद्दध्यांकथंचन/अवश्यंचापिसंख्येयंतन्मयावानरंबलम्/भवन्तौवानरंसैन्यंप्रविश्यानुपलक्षितौ/परिमाणंचवीर्यंचयेचमुख्याःप्लवंगमाः/मन्त्रिणोयेचरामस्यसुग्रीवस्यचसंमताः/येपूर्वमभिवर्तन्तेयेचशूराःप्लवंगमाः/सचसेतुर्यथाबद्धःसागरेसलिलार्णवे/निवेशश्चयथातेषांवानराणांमहात्मनाम्/रामस्यव्यवसायंचवीर्यंप्रहरणानिच/लक्ष्मणस्यचवीरस्यतत्त्वतोज्ञातुमर्हथ/कश्चसेनापतिस्तेषांवानराणांमहौजसाम्/एतज्ज्ञात्वायथातत्त्वंशीघ्रमगन्तुमर्हथः/इतिप्रतिसमादिष्टौराक्षसौशुकसारणौ/हरिरूपधरौवीरौप्रविष्टौवानरंबलम्/ततस्तद्वानरंसैन्यमचिन्त्यंलोमहर्षणम्/संख्यातुंनाध्यगच्छेतांतदातौशुकसारणौ/तत्स्थितंपर्वताग्रेषुनिर्दरेषुगुहासुच/समुद्रस्यचतीरेषुवनेषूपवनेषुच/तरमाणंचतीर्णंचतर्तुकामंचसर्वशः/निविष्टंनिविशच्चैवभीमनादंमहाबलम्/तौददर्शमहातेजाःप्रच्छन्नौचविभीषणः/आचचक्षेऽथरामायगृहीत्वाशुकसारणौ/लङ्कायाःसमनुप्राप्तौचारौपरपुरंजयौ/तौदृष्ट्वाव्यथितौरामंनिराशौजीवितेतदा/कृताञ्जलिपुटौभीतौवचनंचेदमूचतुः/आवामिहागतौसौम्यरावणप्रहितावुभौ/परिज्ञातुंबलंकृत्स्नंतवेदंरघुनन्दन/तयोस्तद्वचनंश्रुत्वारामोदशरथात्मजः/अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यंसर्वभूतहितेरतः/यदिदृष्टंबलंकृत्स्नंवयंवासुसमीक्षिताः/यथोक्तंवाकृतंकार्यंछन्दतःप्रतिगम्यताम्/प्रविश्यनगरींलङ्कांभवद्भ्यांधनदानुजः/वक्तव्योरक्षसांराजायथोक्तंवचनंमम/यद्बलंचसमाश्रित्यसीतांमेहृतवानसि/तद्दर्शययथाकामंससैन्यःसहबान्धवः/श्वःकालेनगरींलङ्कांसप्राकारांसतोरणाम्/राक्षसंचबलंपश्यशरैर्विध्वंसितंमया/घोरंरोषमहंमोक्ष्येबलंधारयरावण/श्वःकालेवज्रवान्वज्रंदानवेष्विववासवः/इतिप्रतिसमादिष्टौराक्षसौशुकसारणौ/आगम्यनगरींलङ्कामब्रूतांराक्षसाधिपम्/विभीषणगृहीतौतुवधार्हौराक्षसेश्वर/दृष्ट्वाधर्मात्मनामुक्तौरामेणामिततेजसा/एकस्थानगतायत्रचत्वारःपुरुषर्षभाः/लोकपालोपमाःशूराःकृतास्त्रादृढविक्रमाः/रामोदाशरथिःश्रीमांल्लक्ष्मणश्चविभीषणः/सुग्रीवश्चमहातेजामहेन्द्रसमविक्रमः/एतेशक्ताःपुरींलङ्कांसप्राकारांसतोरणाम्/उत्पाट्यसंक्रामयितुंसर्वेतिष्ठन्तुवानराः/यादृशंतस्यरामस्यरूपंप्रहरणानिच/वधिष्यतिपुरींलङ्कामेकस्तिष्ठन्तुतेत्रयः/रामलक्ष्मणगुप्तासासुग्रीवेणचवाहिनी/बभूवदुर्धर्षतरासर्वैरपिसुरासुरैः/प्रहृष्टरूपाध्वजिनीवनौकसां॑महात्मनांसंप्रतियोद्धुमिच्छताम्/अलंविरोधेनशमोविधीयतां॑प्रदीयतांदाशरथायमैथिली62533/तद्वचःपथ्यमक्लीबंसारणेनाभिभाषितम्/निशम्यरावणोराजाप्रत्यभाषतसारणम्6261/यदिमामभियुञ्जीरन्देवगन्धर्वदानवाः/नैवसीतांप्रदास्यामिसर्वलोकभयादपि/त्वंतुसौम्यपरित्रस्तोहरिभिर्निर्जितोभृशम्/प्रतिप्रदानमद्यैवसीतायाःसाधुमन्यसे/कोहिनामसपत्नोमांसमरेजेतुमर्हति/इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणोराक्षसाधिपः/आरुरोहततःश्रीमान्प्रासादंहिमपाण्डुरम्/बहुतालसमुत्सेधंरावणोऽथदिदृक्षया/ताभ्यांचराभ्यांसहितोरावणःक्रोधमूर्छितः/पश्यमानःसमुद्रंचपर्वतांश्चवनानिच/ददर्शपृथिवीदेशंसुसंपूर्णंप्लवंगमैः/तदपारमसंख्येयंवानराणांमहद्बलम्/आलोक्यरावणोराजापरिपप्रच्छसारणम्/एषांवानरमुख्यानांकेशूराःकेमहाबलाः/केपूर्वमभिवर्तन्तेमहोत्साहाःसमन्ततः/केषांशृणोतिसुग्रीवःकेवायूथपयूथपाः/सारणाचक्ष्वमेसर्वंकेप्रधानाःप्लवंगमाः/सारणोराक्षसेन्द्रस्यवचनंपरिपृच्छतः/आचचक्षेऽथमुख्यज्ञोमुख्यांस्तांस्तुवनौकसः/एषयोऽभिमुखोलङ्कांनर्दंस्तिष्ठतिवानरः/यूथपानांसहस्राणांशतेनपरिवारितः/यस्यघोषेणमहतासप्राकारासतोरणा/लङ्काप्रवेपतेसर्वासशैलवनकानना/सर्वशाखामृगेन्द्रस्यसुग्रीवस्यमहात्मनः/बलाग्रेतिष्ठतेवीरोनीलोनामैषयूथपः/बाहूप्रगृह्ययःपद्भ्यांमहींगच्छतिवीर्यवान्/लङ्कामभिमुखःकोपादभीक्ष्णंचविजृम्भते/गिरिशृङ्गप्रतीकाशःपद्मकिञ्जल्कसंनिभः/स्फोटयत्यभिसंरब्धोलाङ्गूलंचपुनःपुनः/यस्यलाङ्गूलशब्देनस्वनन्तीवदिशोदश/एषवानरराजेनसुर्ग्रीवेणाभिषेचितः/यौवराज्येऽङ्गदोनामत्वामाह्वयतिसंयुगे/येतुविष्टभ्यगात्राणिक्ष्वेडयन्तिनदन्तिच/उत्थायचविजृम्भन्तेक्रोधेनहरिपुंगवाः/एतेदुष्प्रसहाघोराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः/अष्टौशतसहस्राणिदशकोटिशतानिच/यएनमनुगच्छन्तिवीराश्चन्दनवासिनः/एषआशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम्/श्वेतोरजतसंकाशःसबलोभीमविक्रमः/बुद्धिमान्वानरःशूरस्त्रिषुलोकेषुविश्रुतः/तूर्णंसुग्रीवमागम्यपुनर्गच्छतिवानरः/विभजन्वानरींसेनामनीकानिप्रहर्षयन्/यःपुरागोमतीतीरेरम्यंपर्येतिपर्वतम्/नाम्नासंकोचनोनामनानानगयुतोगिरिः/तत्रराज्यंप्रशास्त्येषकुमुदोनामयूथपः/योऽसौशतसहस्राणांसहस्रंपरिकर्षति/यस्यवालाबहुव्यामादीर्घलाङ्गूलमाश्रिताः/ताम्राःपीताःसिताःश्वेताःप्रकीर्णाघोरकर्मणः/अदीनोरोषणश्चण्डःसंग्राममभिकाङ्क्षति/एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम्/यस्त्वेषसिंहसंकाशःकपिलोदीर्घकेसरः/निभृतःप्रेक्षतेलङ्कांदिधक्षन्निवचक्षुषा/विन्ध्यंकृष्णगिरिंसह्यंपर्वतंचसुदर्शनम्/राजन्सततमध्यास्तेरम्भोनामैषयूथपः/शतंशतसहस्राणांत्रिंशच्चहरियूथपाः/परिवार्यानुगच्छन्तिलङ्कांमर्दितुमोजसा/यस्तुकर्णौविवृणुतेजृम्भतेचपुनःपुनः/नचसंविजतेमृत्योर्नचयूथाद्विधावति/महाबलोवीतभयोरम्यंसाल्वेयपर्वतम्/राजन्सततमध्यास्तेशरभोनामयूथपः/एतस्यबलिनःसर्वेविहारानामयूथपाः/राजञ्शतसहस्राणिचत्वारिंशत्तथैवच/यस्तुमेघइवाकाशंमहानावृत्यतिष्ठति/मध्येवानरवीराणांसुराणामिववासवः/भेरीणामिवसंनादोयस्यैषश्रूयतेमहान्/घोरःशाखामृगेन्द्राणांसंग्राममभिकाङ्क्षताम्/एषपर्वतमध्यास्तेपारियात्रमनुत्तमम्/युद्धेदुष्प्रसहोनित्यंपनसोनामयूथपः/एनंशतसहस्राणांशतार्धंपर्युपासते/यूथपायूथपश्रेष्ठंयेषांयूथानिभागशः/यस्तुभीमांप्रवल्गन्तींचमूंतिष्ठतिशोभयन्/स्थितांतीरेसमुद्रस्यद्वितीयइवसागरः/एषदर्दरसंकाशोविनतोनामयूथपः/पिबंश्चरतिपर्णाशांनदीनामुत्तमांनदीम्/षष्टिःशतसहस्राणिबलमस्यप्लवंगमाः/त्वामाह्वयतियुद्धायक्रथनोनामयूथपः/यस्तुगैरिकवर्णाभंवपुःपुष्यतिवानरः/गवयोनामतेजस्वीत्वांक्रोधादभिवर्तते/एनंशतसहस्राणिसप्ततिःपर्युपासते/एषआशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम्/एतेदुष्प्रसहाघोराबलिनःकामरूपिणः/यूथपायूथपश्रेष्ठायेषांसंख्यानविद्यते62647/तांस्तुतेऽहंप्रवक्ष्यामिप्रेक्षमाणस्ययूथपान्/राघवार्थेपराक्रान्तायेनरक्षन्तिजीवितम्6271/स्निग्धायस्यबहुश्यामाबालालाङ्गूलमाश्रिताः/ताम्राःपीताःसिताःश्वेताःप्रकीर्णाघोरकर्मणः/प्रगृहीताःप्रकाशन्तेसूर्यस्येवमरीचयः/पृथिव्यांचानुकृष्यन्तेहरोनामैषयूथपः/यंपृष्ठतोऽनुगच्छन्तिशतशोऽथसहस्रशः/द्रुमानुद्यम्यसहितालङ्कारोहणतत्पराः/एषकोटीसहस्रेणवानराणांमहौजसाम्/आकाङ्क्षतेत्वांसंग्रामेजेतुंपरपुरंजय/नीलानिवमहामेघांस्तिष्ठतोयांस्तुपश्यसि/असिताञ्जनसंकाशान्युद्धेसत्यपराक्रमान्/नखदंष्ट्रायुधान्वीरांस्तीक्ष्णकोपान्भयावहान्/असंख्येयाननिर्देश्यान्परंपारमिवोदधेः/पर्वतेषुचयेकेचिद्विषमेषुनदीषुच/एतेत्वामभिवर्तन्तेराजन्नृष्काःसुदारुणाः/एषांमध्येस्थितोराजन्भीमाक्षोभीमदर्शनः/पर्जन्यइवजीमूतैःसमन्तात्परिवारितः/ऋक्षवन्तंगिरिश्रेष्ठमध्यास्तेनर्मदांपिबन्/सर्वर्क्षाणामधिपतिर्धूम्रोनामैषयूथपः/यवीयानस्यतुभ्रातापश्यैनंपर्वतोपमम्/भ्रात्रासमानोरूपेणविशिष्टस्तुपराक्रमे/सएषजाम्बवान्नाममहायूथपयूथपः/प्रशान्तोगुरुवर्तीचसंप्रहारेष्वमर्षणः/एतेनसाह्यंसुमहत्कृतंशक्रस्यधीमता/देवासुरेजाम्बवतालब्धाश्चबहवोवराः/आरुह्यपर्वताग्रेभ्योमहाभ्रविपुलाःशिलाः/मुञ्चन्तिविपुलाकारानमृत्योरुद्विजन्तिच/राक्षसानांचसदृशाःपिशाचानांचरोमशाः/एतस्यसैन्येबहवोविचरन्त्यग्नितेजसः/यंत्वेनमभिसंरब्धंप्लवमानमिवस्थितम्/प्रेक्षन्तेवानराःसर्वेस्थितंयूथपयूथपम्/एषराजन्सहस्राक्षंपर्युपास्तेहरीश्वरः/बलेनबलसंपन्नोरम्भोनामैषयूथपः/यःस्थितंयोजनेशैलंगच्छन्पार्श्वेनसेवते/ऊर्ध्वंतथैवकायेनगतःप्राप्नोतियोजनम्/यस्मान्नपरमंरूपंचतुष्पादेषुविद्यते/श्रुतःसंनादनोनामवानराणांपितामहः/येनयुद्धंतदादत्तंरणेशक्रस्यधीमता/पराजयश्चनप्राप्तःसोऽयंयूथपयूथपः/यस्यविक्रममाणस्यशक्रस्येवपराक्रमः/एषगन्धर्वकन्यायामुत्पन्नःकृष्णवर्त्मना/पुरादेवासुरेयुद्धेसाह्यार्थंत्रिदिवौकसाम्/यस्यवैश्रवणोराजाजम्बूमुपनिषेवते/योराजापर्वतेन्द्राणांबहुकिंनरसेविनाम्/विहारसुखदोनित्यंभ्रातुस्तेराक्षसाधिप/तत्रैषवसतिश्रीमान्बलवान्वानरर्षभः/युद्धेष्वकत्थनोनित्यंक्रथनोनामयूथपः/वृतःकोटिसहस्रेणहरीणांसमुपस्थितः/एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम्/योगङ्गामनुपर्येतित्रासयन्हस्तियूथपान्/हस्तिनांवानराणांचपूर्ववैरमनुस्मरन्/एषयूथपतिर्नेतागच्छन्गिरिगुहाशयः/हरीणांवाहिनीमुख्योनदींहैमवतीमनु/उशीरबीजमाश्रित्यपर्वतंमन्दरोपमम्/रमतेवानरश्रेष्ठोदिविशक्रइवस्वयम्/एनंशतसहस्राणांसहस्रमभिवर्तते/एषदुर्मर्षणोराजन्प्रमाथीनामयूथपः/वातेनेवोद्धतंमेघंयमेनमनुपश्यसि/विवर्तमानंबहुशोयत्रैतद्बहुलंरजः/एतेऽसितमुखाघोरागोलाङ्गूलामहाबलाः/शतंशतसहस्राणिदृष्ट्वावैसेतुबन्धनम्/गोलाङ्गूलंमहावेगंगवाक्षंनामयूथपम्/परिवार्याभिवर्तन्तेलङ्कांमर्दितुमोजसा/भ्रमराचरितायत्रसर्वकामफलद्रुमाः/यंसूर्यतुल्यवर्णाभमनुपर्येतिपर्वतम्/यस्यभासासदाभान्तितद्वर्णामृगपक्षिणः/यस्यप्रस्थंमहात्मानोनत्यजन्तिमहर्षयः/तत्रैषरमतेराजन्रम्येकाञ्चनपर्वते/मुख्योवानरमुख्यानांकेसरीनामयूथपः/षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वताः/तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम्/तत्रैतेकपिलाःश्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः/निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः/सिंहइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः/सर्वेवैश्वनरसमाज्वलिताशीविषोपमाः/सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातंगसंनिभाः/महापर्वतसंकाशामहाजीमूतनिस्वनाः/एषचैषामधिपतिर्मध्येतिष्ठतिवीर्यवान्/नाम्नापृथिव्यांविख्यातोराजञ्शतबलीतियः/एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम्/गजोगवाक्षोगवयोनलोनीलश्चवानरः/एकैकएवयूथानांकोटिभिर्दशभिर्वृतः/तथान्येवानरश्रेष्ठाविन्ध्यपर्वतवासिनः/नशक्यन्तेबहुत्वात्तुसंख्यातुंलघुविक्रमाः/सर्वेमहाराजमहाप्रभावाः॑सर्वेमहाशैलनिकाशकायाः/सर्वेसमर्थाःपृथिवींक्षणेन॑कर्तुंप्रविध्वस्तविकीर्णशैलाम्62748/सारणस्यवचःश्रुत्वारावणंराक्षसाधिपम्/बलमालोकयन्सर्वंशुकोवाक्यमथाब्रवीत्6281/स्थितान्पश्यसियानेतान्मत्तानिवमहाद्विपान्/न्यग्रोधानिवगाङ्गेयान्सालान्हैमवतीनिव/एतेदुष्प्रसहाराजन्बलिनःकामरूपिणः/दैत्यदानवसंकाशायुद्धेदेवपराक्रमाः/एषांकोटिसहस्राणिनवपञ्चचसप्तच/तथाशङ्खसहस्राणितथावृन्दशतानिच/एतेसुग्रीवसचिवाःकिष्किन्धानिलयाःसदा/हरयोदेवगन्धर्वैरुत्पन्नाःकामरूपिणः/यौतौपश्यसितिष्ठन्तौकुमारौदेवरूपिणौ/मैन्दश्चद्विविदश्चोभौताभ्यांनास्तिसमोयुधि/ब्रह्मणासमनुज्ञातावमृतप्राशिनावुभौ/आशंसेतेयुधालङ्कामेतौमर्दितुमोजसा/यावेतावेतयोःपार्श्वेस्थितौपर्वतसंनिभौ/सुमुखोविमुखश्चैवमृत्युपुत्रौपितुःसमौ/यंतुपश्यसितिष्ठन्तंप्रभिन्नमिवकुञ्जरम्/योबलात्क्षोभयेत्क्रुद्धःसमुद्रमपिवानरः/एषोऽभिगन्तालङ्कायावैदेह्यास्तवचप्रभो/एनंपश्यपुरादृष्टंवानरंपुनरागतम्/ज्येष्ठःकेसरिणःपुत्रोवातात्मजइतिश्रुतः/हनूमानितिविख्यातोलङ्घितोयेनसागरः/कामरूपीहरिश्रेष्ठोबलरूपसमन्वितः/अनिवार्यगतिश्चैवयथासततगःप्रभुः/उद्यन्तंभास्करंदृष्ट्वाबालःकिलपिपासितः/त्रियोजनसहस्रंतुअध्वानमवतीर्यहि/आदित्यमाहरिष्यामिनमेक्षुत्प्रतियास्यति/इतिसंचिन्त्यमनसापुरैषबलदर्पितः/अनाधृष्यतमंदेवमपिदेवर्षिदानवैः/अनासाद्यैवपतितोभास्करोदयनेगिरौ/पतितस्यकपेरस्यहनुरेकाशिलातले/किंचिद्भिन्नादृढहनोर्हनूमानेषतेनवै/सत्यमागमयोगेनममैषविदितोहरिः/नास्यशक्यंबलंरूपंप्रभावोवानुभाषितुम्/एषआशंसतेलङ्कामेकोमर्दितुमोजसा/यश्चैषोऽनन्तरःशूरःश्यामःपद्मनिभेक्षणः/इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुषः/यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते/योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः/योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत्/यस्यमृत्योरिवक्रोधःशक्रस्येवपराक्रमः/सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते/यश्चैषदक्षिणेपार्श्वेशुद्धजाम्बूनदप्रभः/विशालवक्षास्ताम्राक्षोनीलकुञ्चितमूर्धजः/एषोऽस्यलक्ष्मणोनामभ्राताप्राणसमःप्रियः/नयेयुद्धेचकुशलःसर्वशास्त्रविशारदः/अमर्षीदुर्जयोजेताविक्रान्तोबुद्धिमान्बली/रामस्यदक्षिणोबाहुर्नित्यंप्राणोबहिश्चरः/नह्येषराघवस्यार्थेजीवितंपरिरक्षति/एषैवाशंसतेयुद्धेनिहन्तुंसर्वराक्षसान्/यस्तुसव्यमसौपक्षंरामस्याश्रित्यतिष्ठति/रक्षोगणपरिक्षिप्तोराजाह्येषविभीषणः/श्रीमताराजराजेनलङ्कायामभिषेचितः/त्वामेवप्रतिसंरब्धोयुद्धायैषोऽभिवर्तते/यंतुपश्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम्/सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारमपराजितम्/तेजसायशसाबुद्ध्याज्ञानेनाभिजनेनच/यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान्/किष्किन्धांयःसमध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम्/दुर्गांपर्वतदुर्गस्थांप्रधानैःसहयूथपैः/यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभतेशतपुष्करा/कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीःप्रतिष्ठिता/एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम्/सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः/एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच/सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थमभिवर्तते/इमांमहाराजसमीक्ष्यवाहिनीम्॑उपस्थितांप्रज्वलितग्रहोपमाम्/ततःप्रयत्नःपरमोविधीयतां॑यथाजयःस्यान्नपरैःपराजयः62842/शुकेनतुसमाख्यातांस्तान्दृष्ट्वाहरियूथपान्/समीपस्थंचरामस्यभ्रातरंस्वंविभीषणम्6291/लक्ष्मणंचमहावीर्यंभुजंरामस्यदक्षिणम्/सर्ववानरराजंचसुग्रीवंभीमविक्रमम्/किंचिदाविग्नहृदयोजातक्रोधश्चरावणः/भर्त्सयामासतौवीरौकथान्तेशुकसारणौ/अधोमुखौतौप्रणतावब्रवीच्छुकसारणौ/रोषगद्गदयावाचासंरब्धःपरुषंवचः/नतावत्सदृशंनामसचिवैरुपजीविभिः/विप्रियंनृपतेर्वक्तुंनिग्रहप्रग्रहेविभोः/रिपूणांप्रतिकूलानांयुद्धार्थमभिवर्तताम्/उभाभ्यांसदृशंनामवक्तुमप्रस्तवेस्तवम्/आचार्यागुरवोवृद्धावृथावांपर्युपासिताः/सारंयद्राजशास्त्राणामनुजीव्यंनगृह्यते/गृहीतोवानविज्ञातोभारोज्ञानस्यवोछ्यते/ईदृशैःसचिवैर्युक्तोमूर्खैर्दिष्ट्याधराम्यहम्/किंनुमृत्योर्भयंनास्तिमांवक्तुंपरुषंवचः/यस्यमेशासतोजिह्वाप्रयच्छतिशुभाशुभम्/अप्येवदहनंस्पृष्ट्वावनेतिष्ठन्तिपादपाः/राजदोषपरामृष्टास्तिष्ठन्तेनापराधिनः/हन्यामहमिमौपापौशत्रुपक्षप्रशंसकौ/यदिपूर्वोपकारैर्मेनक्रोधोमृदुतांव्रजेत्/अपध्वंसतगच्छध्वंसंनिकर्षादितोमम/नहिवांहन्तुमिच्छामिस्मरन्नुपकृतानिवाम्/हतावेवकृतघ्नौतौमयिस्नेहपराङ्मुखौ/एवमुक्तौतुसव्रीडौतावुभौशुकसारणौ/रावणंजयशब्देनप्रतिनन्द्याभिनिःसृतौ/अब्रवीत्सदशग्रीवःसमीपस्थंमहोदरम्/उपस्थापयशीघ्रंमेचारान्नीतिविशारदान्/ततश्चराःसंत्वरिताःप्राप्ताःपार्थिवशासनात्/उपस्थिताःप्राञ्जलयोवर्धयित्वाजयाशिषा/तानब्रवीत्ततोवाक्यंरावणोराक्षसाधिपः/चारान्प्रत्ययिकाञ्शूरान्भक्तान्विगतसाध्वसान्/इतोगच्छतरामस्यव्यवसायंपरीक्षथ/मन्त्रेष्वभ्यन्तरायेऽस्यप्रीत्यातेनसमागताः/कथंस्वपितिजागर्तिकिमन्यच्चकरिष्यति/विज्ञायनिपुणंसर्वमागन्तव्यमशेषतः/चारेणविदितःशत्रुःपण्डितैर्वसुधाधिपैः/युद्धेस्वल्पेनयत्नेनसमासाद्यनिरस्यते/चारास्तुतेतथेत्युक्त्वाप्रहृष्टाराक्षसेश्वरम्/कृत्वाप्रदक्षिणंजग्मुर्यत्ररामःसलक्ष्मणः/तेसुवेलस्यशैलस्यसमीपेरामलक्ष्मणौ/प्रच्छन्नाददृशुर्गत्वाससुग्रीवविभीषणौ/तेतुधर्मात्मनादृष्टाराक्षसेन्द्रेणराक्षसाः/विभीषणेनतत्रस्थानिगृहीतायदृच्छया/वानरैरर्दितास्तेतुविक्रान्तैर्लघुविक्रमैः/पुनर्लङ्कामनुप्राप्ताःश्वसन्तोनष्टचेतसः/ततोदशग्रीवमुपस्थितास्ते॑चाराबहिर्नित्यचरानिशाचराः/गिरेःसुवेलस्यसमीपवासिनं॑न्यवेदयन्भीमबलंमहाबलाः62929/ततस्तमक्षोभ्यबलंलङ्काधिपतयेचराः/सुवेलेराघवंशैलेनिविष्टंप्रत्यवेदयन्6301/चाराणांरावणःश्रुत्वाप्राप्तंरामंमहाबलम्/जातोद्वेगोऽभवत्किंचिच्छार्दूलंवाक्यमब्रवीत्/अयथावच्चतेवर्णोदीनश्चासिनिशाचर/नासिकच्चिदमित्राणांक्रुद्धानांवशमागतः/इतितेनानुशिष्टस्तुवाचंमन्दमुदीरयत्/तदाराक्षसशार्दूलंशार्दूलोभयविह्वलः/नतेचारयितुंशक्याराजन्वानरपुंगवाः/विक्रान्ताबलवन्तश्चराघवेणचरक्षिताः/नापिसंभाषितुंशक्याःसंप्रश्नोऽत्रनलभ्यते/सर्वतोरक्ष्यतेपन्थावानरैःपर्वतोपमैः/प्रविष्टमात्रेज्ञातोऽहंबलेतस्मिन्नचारिते/बलाद्गृहीतोबहुभिर्बहुधास्मिविदारितः/जानुभिर्मुष्टिभिर्दन्तैस्तलैश्चाभिहतोभृशम्/परिणीतोऽस्मिहरिभिर्बलवद्भिरमर्षणैः/परिणीयचसर्वत्रनीतोऽहंरामसंसदम्/रुधिरादिग्धसर्वाङ्गोविह्वलश्चलितेन्द्रियः/हरिभिर्वध्यमानश्चयाचमानःकृताञ्जलिः/राघवेणपरित्रातोजीवामिहयदृच्छया/एषशैलैःशिलाभिश्चपूरयित्वामहार्णवम्/द्वारमाश्रित्यलङ्कायारामस्तिष्ठतिसायुधः/गरुडव्यूहमास्थायसर्वतोहरिभिर्वृतः/मांविसृज्यमहातेजालङ्कामेवाभिवर्तते/पुराप्राकारमायातिक्षिप्रमेकतरंकुरु/सीतांचास्मैप्रयच्छाशुसुयुद्धंवाप्रदीयताम्/मनसासंततापाथतच्छ्रुत्वाराक्षसाधिपः/शार्दूलस्यमहद्वाक्यमथोवाचसरावणः/यदिमांप्रतियुध्येरन्देवगन्धर्वदानवाः/नैवसीतांप्रदास्यामिसर्वलोकभयादपि/एवमुक्त्वामहातेजारावणःपुनरब्रवीत्/चारिताभवतासेनाकेऽत्रशूराःप्लवंगमाः/कीदृशाःकिंप्रभावाश्चवानरायेदुरासदाः/कस्यपुत्राश्चपौत्राश्चतत्त्वमाख्याहिराक्षस/तत्रत्रप्रतिपत्स्यामिज्ञात्वातेषांबलाबलम्/अवश्यंबलसंख्यानंकर्तव्यंयुद्धमिच्छता/अथैवमुक्तःशार्दूलोरावणेनोत्तमश्चरः/इदंवचनमारेभेवक्तुंरावणसंनिधौ/अथर्क्षरजसःपुत्रोयुधिराजन्सुदुर्जयः/गद्गदस्याथपुत्रोऽत्रजाम्बवानितिविश्रुतः/गद्गदस्यैवपुत्रोऽन्योगुरुपुत्रःशतक्रतोः/कदनंयस्यपुत्रेणकृतमेकेनरक्षसाम्/सुषेणश्चापिधर्मात्मापुत्रोधर्मस्यवीर्यवान्/सौम्यःसोमात्मजश्चात्रराजन्दधिमुखःकपिः/सुमुखोदुर्मुखश्चात्रवेगदर्शीचवानरः/मृत्युर्वानररूपेणनूनंसृष्टःस्वयम्भुवा/पुत्रोहुतवहस्याथनीलःसेनापतिःस्वयम्/अनिलस्यचपुत्रोऽत्रहनूमानितिविश्रुतः/नप्ताशक्रस्यदुर्धर्षोबलवानङ्गदोयुवा/मैन्दश्चद्विविदश्चोभौबलिनावश्विसंभवौ/पुत्रावैवस्वतस्यात्रपञ्चकालान्तकोपमाः/गजोगवाक्षोगवयःशरभोगन्धमादनः/श्वेतोज्योतिर्मुखश्चात्रभास्करस्यात्मसंभवौ/वरुणस्यचपुत्रोऽथहेमकूटःप्लवंगमः/विश्वकर्मसुतोवीरोनलःप्लवगसत्तमः/विक्रान्तोवेगवानत्रवसुपुत्रःसुदुर्धरः/दशवानरकोट्यश्चशूराणांयुद्धकाङ्क्षिणाम्/श्रीमतांदेवपुत्राणांशेषान्नाख्यातुमुत्सहे/पुत्रोदशरथस्यैषसिंहसंहननोयुवा/दूषणोनिहतोयेनखरश्चत्रिशिरास्तथा/नास्तिरामस्यसदृशोविक्रमेभुविकश्चन/विराधोनिहतोयेनकबन्धश्चान्तकोपमः/वक्तुंनशक्तोरामस्यनरःकश्चिद्गुणान्क्षितौ/जनस्थानगतायेनतावन्तोराक्षसाहताः/लक्ष्मणश्चात्रधर्मात्मामातंगानामिवर्षभः/यस्यबाणपथंप्राप्यनजीवेदपिवासवः/राक्षसानांवरिष्ठश्चतवभ्राताविभीषणः/परिगृह्यपुरींलङ्कांराघवस्यहितेरतः/इतिसर्वंसमाख्यातंतवेदंवानरंबलम्/सुवेलेऽधिष्ठितंशैलेशेषकार्येभवान्गतिः63035/ततस्तमक्षोभ्यबलंलङ्कायांनृपतेश्चरः/सुवेलेराघवंशैलेनिविष्टंप्रत्यवेदयन्6311/चाराणांरावणःश्रुत्वाप्राप्तंरामंमहाबलम्/जातोद्वेगोऽभवत्किंचित्सचिवांश्चेदमब्रवीत्/मन्त्रिणःशीघ्रमायान्तुसर्वेवैसुसमाहिताः/अयंनोमन्त्रकालोहिसंप्राप्तइवराक्षसाः/तस्यतच्छासनंश्रुत्वामन्त्रिणोऽभ्यागमन्द्रुतम्/ततःसंमन्त्रयामाससचिवैराक्षसैःसह/मन्त्रयित्वासदुर्धर्षःक्षमंयत्समनन्तरम्/विसर्जयित्वासचिवान्प्रविवेशस्वमालयम्/ततोराक्षसमाहूयविद्युज्जिह्वंमहाबलम्/मायाविदंमहामायःप्राविशद्यत्रमैथिली/विद्युज्जिह्वंचमायाज्ञमब्रवीद्राक्षसाधिपः/मोहयिष्यामहेसीतांमाययाजनकात्मजाम्/शिरोमायामयंगृह्यराघवस्यनिशाचर/मांत्वंसमुपतिष्ठस्वमहच्चसशरंधनुः/एवमुक्तस्तथेत्याहविद्युज्जिह्वोनिशाचरः/तस्यतुष्टोऽभवद्राजाप्रददौचविभूषणम्/अशोकवनिकायांतुप्रविवेशमहाबलः/ततोदीनामदैन्यार्हांददर्शधनदानुजः/अधोमुखींशोकपरामुपविष्टांमहीतले/भर्तारमेवध्यायन्तीमशोकवनिकांगताम्/उपास्यमानांघोराभीराक्षसीभिरदूरतः/उपसृत्यततःसीतांप्रहर्षन्नामकीर्तयन्/इदंचवचनंधृष्टमुवाचजनकात्मजाम्/सान्त्व्यमानामयाभद्रेयमुपाश्रित्यवल्गसे/खरहन्तासतेभर्ताराघवःसमरेहतः/छिन्नंतेसर्वतोमूलंदर्पस्तेनिहतोमया/व्यसनेनात्मनःसीतेममभार्याभविष्यसि/अल्पपुण्येनिवृत्तार्थेमूढेपण्डितमानिनि/शृणुभर्तृबधंसीतेघोरंवृत्रवधंयथा/समायातःसमुद्रान्तंमांहन्तुंकिलराघवः/वानरेन्द्रप्रणीतेनबलेनमहतावृतः/संनिविष्टःसमुद्रस्यतीरमासाद्यदक्षिणम्/बलेनमहतारामोव्रजत्यस्तंदिवाकरे/अथाध्वनिपरिश्रान्तमर्धरात्रेस्थितंबलम्/सुखसुप्तंसमासाद्यचारितंप्रथमंचरैः/तत्प्रहस्तप्रणीतेनबलेनमहतामम/बलमस्यहतंरात्रौयत्ररामःसुलक्ष्मणः/पट्टसान्परिघान्खड्गांश्चक्रान्दण्डान्महायसान्/बाणजालानिशूलानिभास्वरान्कूटमुद्गरान्/यष्टीश्चतोमरान्प्रासंश्चक्राणिमुसलानिच/उद्यम्योद्यम्यरक्षोभिर्वानरेषुनिपातिताः/अथसुप्तस्यरामस्यप्रहस्तेनप्रमाथिना/असक्तंकृतहस्तेनशिरश्छिन्नंमहासिना/विभीषणःसमुत्पत्यनिगृहीतोयदृच्छया/दिशःप्रव्राजितःसर्वैर्लक्ष्मणःप्लवगैःसह/सुग्रीवोग्रीवयाशेतेभग्नयाप्लवगाधिपः/निरस्तहनुकःशेतेहनूमान्राक्षसैर्हतः/जाम्बवानथजानुभ्यामुत्पतन्निहतोयुधि/पट्टसैर्बहुभिश्छिन्नोनिकृत्तःपादपोयथा/मैन्दश्चद्विविदश्चोभौनिहतौवानरर्षभौ/निःश्वसन्तौरुदन्तौचरुधिरेणसमुक्षितौ/असिनाभ्याहतश्छिन्नोमध्येरिपुनिषूदनः/अभिष्टनतिमेदिन्यांपनसःपनसोयथा/नाराचैर्बहुभिश्छिन्नःशेतेदर्यांदरीमुखः/कुमुदस्तुमहातेजानिष्कूजन्सायकैर्हतः/अङ्गदोबहुभिश्छिन्नःशरैरासाद्यराक्षसैः/पातितोरुधिरोद्गारीक्षितौनिपतितोऽङ्गदः/हरयोमथितानागैरथजालैस्तथापरे/शायितामृदितास्तत्रवायुवेगैरिवाम्बुदाः/प्रद्रुताश्चपरेत्रस्ताहन्यमानाजघन्यतः/अभिद्रुतास्तुरक्षोभिःसिंहैरिवमहाद्विपाः/सागरेपतिताःकेचित्केचिद्गगनमाश्रिताः/ऋक्षावृक्षानुपारूढावानरैस्तुविमिश्रिताः/सागरस्यचतीरेषुशैलेषुचवनेषुच/पिङ्गाक्षास्तेविरूपाक्षैर्बहुभिर्बहवोहताः/एवंतवहतोभर्ताससैन्योममसेनया/क्षतजार्द्रंरजोध्वस्तमिदंचास्याहृतंशिरः/ततःपरमदुर्धर्षोरावणोराक्षसेश्वरः/सीतायामुपशृण्वन्त्यांराक्षसीमिदमब्रवीत्/राक्षसंक्रूरकर्माणंविद्युज्जिह्वंत्वमानय/येनतद्राघवशिरःसंग्रामात्स्वयमाहृतम्/विद्युज्जिह्वस्ततोगृह्यशिरस्तत्सशरासनम्/प्रणामंशिरसाकृत्वारावणस्याग्रतःस्थितः/तमब्रवीत्ततोराजारावणोराक्षसंस्थितम्/विद्युज्जिह्वंमहाजिह्वंसमीपपरिवर्तिनम्/अग्रतःकुरुसीतायाःशीघ्रंदाशरथेःशिरः/अवस्थांपश्चिमांभर्तुःकृपणासाधुपश्यतु/एवमुक्तंतुतद्रक्षःशिरस्तत्प्रियदर्शनम्/उपनिक्षिप्यसीतायाःक्षिप्रमन्तरधीयत/रावणश्चापिचिक्षेपभास्वरंकार्मुकंमहत्/त्रिषुलोकेषुविख्यातंसीतामिदमुवाचह/इदंतत्तवरामस्यकार्मुकंज्यासमन्वितम्/इहप्रहस्तेनानीतंहत्वातंनिशिमानुषम्/सविद्युज्जिह्वेनसहैवतच्छिरो॑धनुश्चभूमौविनिकीर्यरावणः/विदेहराजस्यसुतांयशस्विनीं॑ततोऽब्रवीत्तांभवमेवशानुगा63145/सासीतातच्छिरोदृष्ट्वातच्चकार्मुकमुत्तमम्/सुग्रीवप्रतिसंसर्गमाख्यातंचहनूमता6321/नयनेमुखवर्णंचभर्तुस्तत्सदृशंमुखम्/केशान्केशान्तदेशंचतंचचूडामणिंशुभम्/एतैःसर्वैरभिज्ञानैरभिज्ञायसुदुःखिता/विजगर्हेऽथकैकेयींक्रोशन्तीकुररीयथा/सकामाभवकैकेयिहतोऽयंकुलनन्दनः/कुलमुत्सादितंसर्वंत्वयाकलहशीलया/आर्येणकिंनुकैकेय्याःकृतंरामेणविप्रियम्/यद्गृहाच्चीरवसनस्तयाप्रस्थापितोवनम्/एवमुक्त्वातुवैदेहीवेपमानातपस्विनी/जगामजगतींबालाछिन्नातुकदलीयथा/सामुहूर्तात्समाश्वस्यप्रतिलभ्यचचेतनाम्/तच्छिरःसमुपाघ्रायविललापायतेक्षणा/हाहतास्मिमहाबाहोवीरव्रतमनुव्रता/इमांतेपश्चिमावस्थांगतास्मिविधवाकृता/प्रथमंमरणंनार्याभर्तुर्वैगुण्यमुच्यते/सुवृत्तःसाधुवृत्तायाःसंवृत्तस्त्वंममाग्रतः/दुःखाद्दुःखंप्रपन्नायामग्नायाःशोकसागरे/योहिमामुद्यतस्त्रातुंसोऽपित्वंविनिपातितः/साश्वश्रूर्ममकौसल्यात्वयापुत्रेणराघव/वत्सेनेवयथाधेनुर्विवत्सावत्सलाकृता/आदिष्टंदीर्घमायुस्तेयैरचिन्त्यपराक्रम/अनृतंवचनंतेषामल्पायुरसिराघव/अथवानश्यतिप्रज्ञाप्राज्ञस्यापिसतस्तव/पचत्येनंतथाकालोभूतानांप्रभवोह्ययम्/अदृष्टंमृत्युमापन्नःकस्मात्त्वंनयशास्त्रवित्/व्यसनानामुपायज्ञःकुशलोह्यसिवर्जने/तथात्वंसंपरिष्वज्यरौद्रयातिनृशंसया/कालरात्र्यामयाच्छिद्यहृतःकमललोचनः/उपशेषेमहाबाहोमांविहायतपस्विनीम्/प्रियामिवशुभांनारींपृथिवींपुरुषर्षभ/अर्चितंसततंयत्नाद्गन्धमाल्यैर्मयातव/इदंतेमत्प्रियंवीरधनुःकाञ्चनभूषितम्/पित्रादशरथेनत्वंश्वशुरेणममानघ/पूर्वैश्चपितृभिःसार्धंनूनंस्वर्गेसमागतः/दिविनक्षत्रभूतस्त्वंमहत्कर्मकृतंप्रियम्/पुण्यंराजर्षिवंशंत्वमात्मनःसमुपेक्षसे/किंमान्नप्रेक्षसेराजन्किंमांनप्रतिभाषसे/बालांबालेनसंप्राप्तांभार्यांमांसहचारिणीम्/संश्रुतंगृह्णतापाणिंचरिष्यामीतियत्त्वया/स्मरतन्ममकाकुत्स्थनयमामपिदुःखिताम्/कस्मान्मामपहायत्वंगतोगतिमतांवर/अस्माल्लोकादमुंलोकंत्यक्त्वामामिहदुःखिताम्/कल्याणैरुचितंयत्तत्परिष्वक्तंमयैवतु/क्रव्यादैस्तच्छरीरंतेनूनंविपरिकृष्यते/अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्टवानाप्तदक्षिणैः/अग्निहोत्रेणसंस्कारंकेनत्वंतुनलप्स्यसे/प्रव्रज्यामुपपन्नानांत्रयाणामेकमागतम्/परिप्रक्ष्यतिकौसल्यालक्ष्मणंशोकलालसा/सतस्याःपरिपृच्छन्त्यावधंमित्रबलस्यते/तवचाख्यास्यतेनूनंनिशायांराक्षसैर्वधम्/सात्वांसुप्तंहतंश्रुत्वामांचरक्षोगृहंगताम्/हृदयेनविदीर्णेननभविष्यतिराघव/साधुपातयमांक्षिप्रंरामस्योपरिरावणः/समानयपतिंपत्न्याकुरुकल्याणमुत्तमम्/शिरसामेशिरश्चास्यकायंकायेनयोजय/रावणानुगमिष्यामिगतिंभर्तुर्महात्मनः/मुहूर्तमपिनेच्छामिजीवितुंपापजीविना/श्रुतंमयावेदविदांब्राह्मणानांपितुर्गृहे/यासांस्त्रीणांप्रियोभर्तातासांलोकामहोदयाः/क्षमायस्मिन्दमस्त्यागःसत्यंधर्मःकृतज्ञता/अहिंसाचैवभूतानांतमृतेकागतिर्मम/इतिसादुःखसंतप्ताविललापायतेक्षणा/भर्तुःशिरोधनुस्तत्रसमीक्ष्यजनकात्मजा/एवंलालप्यमानायांसीतायांतत्रराक्षसः/अभिचक्रामभर्तारमनीकस्थःकृताञ्जलिः/विजयस्वार्यपुत्रेतिसोऽभिवाद्यप्रसाद्यच/न्यवेदयदनुप्राप्तंप्रहस्तंवाहिनीपतिम्/अमात्यैःसहितःसर्वैःप्रहस्तःसमुपस्थितः/किंचिदात्ययिकंकार्यंतेषांत्वंदर्शनंकुरु/एतच्छ्रुत्वादशग्रीवोराक्षसप्रतिवेदितम्/अशोकवनिकांत्यक्त्वामन्त्रिणांदर्शनंययौ/सतुसर्वंसमर्थ्यैवमन्त्रिभिःकृत्यमात्मनः/सभांप्रविश्यविदधेविदित्वारामविक्रमम्/अन्तर्धानंतुतच्छीर्षंतच्चकार्मुकमुत्तमम्/जगामरावणस्यैवनिर्याणसमनन्तरम्/राक्षसेन्द्रस्तुतैःसार्धंमन्त्रिभिर्भीमविक्रमैः/समर्थयामासतदारामकार्यविनिश्चयम्/अविदूरस्थितान्सर्वान्बलाध्यक्षान्हितैषिणः/अब्रवीत्कालसदृशोरावणोराक्षसाधिपः/शीघ्रंभेरीनिनादेनस्फुटकोणाहतेनमे/समानयध्वंसैन्यानिवक्तव्यंचनकारणम्/ततस्तथेतिप्रतिगृह्यतद्वचो॑बलाधिपास्तेमहदात्मनोबलम्/समानयंश्चैवसमागतंचते॑न्यवेदयन्भर्तरियुद्धकाङ्क्षिणि63244/सीतांतुमोहितांदृष्ट्वासरमानामराक्षसी/आससादाशुवैदेहींप्रियांप्रणयिनीसखी6331/साहितत्रकृतामित्रंसीतयारक्ष्यमाणया/रक्षन्तीरावणादिष्टासानुक्रोशादृढव्रता/साददर्शसखींसीतांसरमानष्टचेतनाम्/उपावृत्योत्थितांध्वस्तांवडवामिवपांसुषु/तांसमाश्वासयामाससखीस्नेहेनसुव्रता/उक्तायद्रावणेनत्वंप्रत्युक्तंचस्वयंत्वया/सखीस्नेहेनतद्भीरुमयासर्वंप्रतिश्रुतम्/लीनयागनहेशूह्येभयमुत्सृज्यरावणात्/तवहेतोर्विशालाक्षिनहिमेजीवितंप्रियम्/ससंभ्रान्तश्चनिष्क्रान्तोयत्कृतेराक्षसाधिपः/तच्चमेविदितंसर्वमभिनिष्क्रम्यमैथिलि/नशक्यंसौप्तिकंकर्तुंरामस्यविदितात्मनः/वधश्चपुरुषव्याघ्रेतस्मिन्नेवोपपद्यते/नचैववानराहन्तुंशक्याःपादपयोधिनः/सुरादेवर्षभेणेवरामेणहिसुरक्षिताः/दीर्घवृत्तभुजःश्रीमान्महोरस्कःप्रतापवान्/धन्वीसंहननोपेतोधर्मात्माभुविविश्रुतः/विक्रान्तोरक्षितानित्यमात्मनश्चपरस्यच/लक्ष्मणेनसहभ्रात्राकुशलीनयशास्त्रवित्/हन्तापरबलौघानामचिन्त्यबलपौरुषः/नहतोराघवःश्रीमान्सीतेशत्रुनिबर्हणः/अयुक्तबुद्धिकृत्येनसर्वभूतविरोधिना/इयंप्रयुक्तारौद्रेणमायामायाविदात्वयि/शोकस्तेविगतःसर्वःकल्याणंत्वामुपस्थितम्/ध्रुवंत्वांभजतेलक्ष्मीःप्रियंप्रीतिकरंशृणु/उत्तीर्यसागरंरामःसहवानरसेनया/संनिविष्टःसमुद्रस्यतीरमासाद्यदक्षिणम्/दृष्टोमेपरिपूर्णार्थःकाकुत्स्थःसहलक्ष्मणः/सहितैःसागरान्तस्थैर्बलैस्तिष्ठतिरक्षितः/अनेनप्रेषितायेचराक्षसालघुविक्रमः/राघवस्तीर्णइत्येवंप्रवृत्तिस्तैरिहाहृता/सतांश्रुत्वाविशालाक्षिप्रवृत्तिंराक्षसाधिपः/एषमन्त्रयतेसर्वैःसचिवैःसहरावणः/इतिब्रुवाणासरमाराक्षसीसीतयासह/सर्वोद्योगेनसैन्यानांशब्दंशुश्रावभैरवम्/दण्डनिर्घातवादिन्याःश्रुत्वाभेर्यामहास्वनम्/उवाचसरमासीतामिदंमधुरभाषिणी/संनाहजननीह्येषाभैरवाभीरुभेरिका/भेरीनादंचगम्भीरंशृणुतोयदनिस्वनम्/कल्प्यन्तेमत्तमातंगायुज्यन्तेरथवाजिनः/तत्रतत्रचसंनद्धाःसंपतन्तिपदातयः/आपूर्यन्तेराजमार्गाःसैन्यैरद्भुतदर्शनैः/वेगवद्भिर्नदद्भिश्चतोयौघैरिवसागरः/शास्त्राणांचप्रसन्नानांचर्मणांवर्मणांतथा/रथवाजिगजानांचभूषितानांचरक्षसाम्/प्रभांविसृजतांपश्यनानावर्णांसमुत्थिताम्/वनंनिर्दहतोधर्मेयथारूपंविभावसोः/घण्टानांशृणुनिर्घोषंरथानांशृणुनिस्वनम्/हयानांहेषमाणानांशृणुतूर्यध्वनिंयथा/उद्यतायुधहस्तानांराक्षसेन्द्रानुयायिनाम्/संभ्रमोरक्षसामेषतुमुलोलोमहर्षणः/श्रीस्त्वांभजतिशोकघ्नीरक्षसांभयमागतम्/रामात्कमलपत्राक्षिदैत्यानामिववासवात्/अवजित्यजितक्रोधस्तमचिन्त्यपराक्रमः/रावणंसमरेहत्वाभर्तात्वाधिगमिष्यति/विक्रमिष्यतिरक्षःसुभर्तातेसहलक्ष्मणः/यथाशत्रुषुशत्रुघ्नोविष्णुनासहवासवः/आगतस्यहिरामस्यक्षिप्रमङ्कगतांसतीम्/अहंद्रक्ष्यामिसिद्धार्थांत्वांशत्रौविनिपातिते/अश्रूण्यानन्दजानित्वंवर्तयिष्यसिशोभने/समागम्यपरिष्वक्तातस्योरसिमहोरसः/अचिरान्मोक्ष्यतेसीतेदेवितेजघनंगताम्/धृतामेतांबहून्मासान्वेणींरामोमहाबलः/तस्यदृष्ट्वामुखंदेविपूर्णचन्द्रमिवोदितम्/मोक्ष्यसेशोकजंवारिनिर्मोकमिवपन्नगी/रावणंसमरेहत्वानचिरादेवमैथिलि/त्वयासमग्रंप्रिययासुखार्होलप्स्यतेसुखम्/समागतात्वंरामेणमोदिष्यसिमहात्मना/सुवर्षेणसमायुक्तायथासस्येनमेदिनी/गिरिवरमभितोऽनुवर्तमानो॑हयइवमण्डलमाशुयःकरोति/तमिहशरणमभ्युपेहिदेवि॑दिवसकरंप्रभवोह्ययंप्रजानाम्63338/अथतांजातसंतापांतेनवाक्येनमोहिताम्/सरमाह्लादयामासपृतिवींद्यौरिवाम्भसा6341/ततस्तस्याहितंसख्याश्चिकीर्षन्तीसखीवचः/उवाचकालेकालज्ञास्मितपूर्वाभिभाषिणी/उत्सहेयमहंगत्वात्वद्वाक्यमसितेक्षणे/निवेद्यकुशलंरामेप्रतिच्छन्नानिवर्तितुम्/नहिमेक्रममाणायानिरालम्बेविहायसि/समर्थोगतिमन्वेतुंपवनोगरुडोऽपिवा/एवंब्रुवाणांतांसीतासरमांपुनरब्रवीत्/मधुरंश्लक्ष्णयावाचापूर्वशोकाभिपन्नया/समर्थागगनंगन्तुमपिवात्वंरसातलम्/अवगच्छाम्यकर्तव्यंकर्तव्यंतेमदन्तरे/मत्प्रियंयदिकर्तव्यंयदिबुद्धिःस्थिरातव/ज्ञातुमिच्छामितंगत्वाकिंकरोतीतिरावणः/सहिमायाबलःक्रूरोरावणःशत्रुरावणः/मांमोहयतिदुष्टात्मापीतमात्रेववारुणी/तर्जापयतिमांनित्यंभर्त्सापयतिचासकृत्/राक्षसीभिःसुघोराभिर्यामांरक्षन्तिनित्यशः/उद्विग्नाशङ्किताचास्मिनचस्वस्थंमनोमम/तद्भयाच्चाहमुद्विग्नाअशोकवनिकांगताः/यदिनामकथातस्यनिश्चितंवापियद्भवेत्/निवेदयेथाःसर्वंतत्परोमेस्यादनुग्रहः/सात्वेवंब्रुवतींसीतांसरमावल्गुभाषिणी/उवाचवचनंतस्याःस्पृशन्तीबाष्पविक्लवम्/एषतेयद्यभिप्रायस्तस्माद्गच्छामिजानकि/गृह्यशत्रोरभिप्रायमुपावृत्तांचपश्यमाम्/एवमुक्त्वाततोगत्वासमीपंतस्यरक्षसः/शुश्रावकथितंतस्यरावणस्यसमन्त्रिणः/साश्रुत्वानिश्चयंतस्यनिश्चयज्ञादुरात्मनः/पुनरेवागमत्क्षिप्रमशोकवनिकांतदा/साप्रविष्टापुनस्तत्रददर्शजनकात्मजाम्/प्रतीक्षमाणांस्वामेवभ्रष्टपद्मामिवश्रियम्/तांतुसीतापुनःप्राप्तांसरमांवल्गुभाषिणीम्/परिष्वज्यचसुस्निग्धंददौचस्वयमासनम्/इहासीनासुखंसर्वमाख्याहिममतत्त्वतः/क्रूरस्यनिश्चयंतस्यरावणस्यदुरात्मनः/एवमुक्तातुसरमासीतयावेपमानया/कथितंसर्वमाचष्टरावणस्यसमन्त्रिणः/जनन्याराक्षसेन्द्रोवैत्वन्मोक्षार्थंबृहद्वचः/अविद्धेनचवैदेहिमन्त्रिवृद्धेनबोधितः/दीयतामभिसत्कृत्यमनुजेन्द्रायमैथिली/निदर्शनंतेपर्याप्तंजनस्थानेयदद्भुतम्/लङ्घनंचसमुद्रस्यदर्शनंचहनूमतः/वधंचरक्षसांयुद्धेकःकुर्यान्मानुषोभुवि/एवंसमन्त्रिवृद्धैश्चमात्राचबहुभाषितः/नत्वामुत्सहतेमोक्तुमर्तह्मर्थपरोयथा/नोत्सहत्यमृतोमोक्तुंयुद्धेत्वामितिमैथिलि/सामात्यस्यनृशंसस्यनिश्चयोह्येषवर्तते/तदेषासुस्थिराबुद्धिर्मृत्युलोभादुपस्थिता/भयान्नशक्तस्त्वांमोक्तुमनिरस्तस्तुसंयुगे/राक्षसानांचसर्वेषामात्मनश्चवधेनहि/निहत्यरावणंसंख्येसर्वथानिशितैःशरैः/प्रतिनेष्यतिरामस्त्वामयोध्यामसितेक्षणे/एतस्मिन्नन्तरेशब्दोभेरीशङ्खसमाकुलः/श्रुतोवैसर्वसैन्यानांकम्पयन्धरणीतलम्/श्रुत्वातुतंवानरसैन्यशब्दं॑लङ्कागताराक्षसराजभृत्याः/नष्टौजसोदैन्यपरीतचेष्टाः॑श्रेयोनपश्यन्तिनृपस्यदोषैः63428/तेनशङ्खविमिश्रेणभेरीशब्देनराघवः/उपयतोमहाबाहूरामःपरपुरंजयः6351/तंनिनादंनिशम्याथरावणोराक्षसेश्वरः/मुहूर्तंध्यानमास्थायसचिवानभ्युदैक्षत/अथतान्सचिवांस्तत्रसर्वानाभाष्यरावणः/सभांसंनादयन्सर्वामित्युवाचमहाबलः/तरणंसागरस्यापिविक्रमंबलसंचयम्/यदुक्तवन्तोरामस्यभवन्तस्तन्मयाश्रुतम्/भवतश्चाप्यहंवेद्मियुद्धेसत्यपराक्रमान्/ततस्तुसुमहाप्राज्ञोमाल्यवान्नामराक्षसः/रावणस्यवचःश्रुत्वामातुःपैतामहोऽब्रवीत्/विद्यास्वभिविनीतोयोराजाराजन्नयानुगः/सशास्तिचिरमैश्वर्यमरींश्चकुरुतेवशे/संदधानोहिकालेनविगृह्णंश्चारिभिःसह/स्वपक्षवर्धनंकुर्वन्महदैश्वर्यमश्नुते/हीयमानेनकर्तव्योराज्ञासंधिःसमेनच/नशत्रुमवमन्येतज्यायान्कुर्वीतविग्रहम्/तन्मह्यंरोचतेसंधिःसहरामेणरावण/यदर्थमभियुक्ताःस्मसीतातस्मैप्रदीयताम्/तस्यदेवर्षयःसर्वेगन्धर्वाश्चजयैषिणः/विरोधंमागमस्तेनसंधिस्तेतेनरोचताम्/असृजद्भगवान्पक्षौद्वावेवहिपितामहः/सुराणामसुराणांचधर्माधर्मौतदाश्रयौ/धर्मोहिश्रूयतेपक्षःसुराणांचमहात्मनाम्/अधर्मोरक्षसंपक्षोह्यसुराणांचरावण/धर्मोवैग्रसतेऽधर्मंततःकृतमभूद्युगम्/अधर्मोग्रसतेधर्मंततस्तिष्यःप्रवर्तते/तत्त्वयाचरतालोकान्धर्मोविनिहतोमहान्/अधर्मःप्रगृहीतश्चतेनास्मद्बलिनःपरे/सप्रमादाद्विवृद्धस्तेऽधर्मोऽहिर्ग्रसतेहिनः/विवर्धयतिपक्षंचसुराणांसुरभावनः/विषयेषुप्रसक्तेनयत्किंचित्कारिणात्वया/ऋषीणामग्निकल्पानामुद्वेगोजनितोमहान्/तेषांप्रभावोदुर्धर्षःप्रदीप्तइवपावकः/तपसाभावितात्मानोधर्मस्यानुग्रहेरताः/मुख्यैर्यज्ञैर्यजन्त्येतेनित्यंतैस्तैर्द्विजातयः/जुह्वत्यग्नींश्चविधिवद्वेदांश्चोच्चैरधीयते/अभिभूयचरक्षांसिब्रह्मघोषानुदैरयन्/दिशोविप्रद्रुताःसर्वेस्तनयित्नुरिवोष्णगे/ऋषीणामग्निकल्पानामग्निहोत्रसमुत्थितः/आदत्तेरक्षसांतेजोधूमोव्याप्यदिशोदश/तेषुतेषुचदेशेषुपुण्येषुचदृढव्रतैः/चर्यमाणंतपस्तीव्रंसंतापयतिराक्षसान्/उत्पातान्विविधान्दृष्ट्वाघोरान्बहुविधांस्तथा/विनाशमनुपश्यामिसर्वेषांरक्षसामहम्/खराभिस्तनिताघोरामेघाःप्रतिभयंकरः/शोणितेनाभिवर्षन्तिलङ्कामुष्णेनसर्वतः/रुदतांवाहनानांचप्रपतन्त्यस्रबिन्दवः/ध्वजाध्वस्ताविवर्णाश्चनप्रभान्तियथापुरम्/व्यालागोमायवोगृध्रावाशन्तिचसुभैरवम्/प्रविश्यलङ्कामनिशंसमवायांश्चकुर्वते/कालिकाःपाण्डुरैर्दन्तैःप्रहसन्त्यग्रतःस्थिताः/स्त्रियःस्वप्नेषुमुष्णन्त्योगृहाणिप्रतिभाष्यच/गृहाणांबलिकर्माणिश्वानःपर्युपभुञ्जते/खरागोषुप्रजायन्तेमूषिकानकुलैःसह/मार्जाराद्वीपिभिःसार्धंसूकराःशुनकैःसह/किंनराराक्षसैश्चापिसमेयुर्मानुषैःसह/पाण्डुरारक्तपादाश्चविहगाःकालचोदिताः/राक्षसानांविनाशायकपोताविचरन्तिच/चीकीकूचीतिवाशन्त्यःशारिकावेश्मसुस्थिताः/पतन्तिग्रथिताश्चापिनिर्जिताःकलहैषिणः/करालोविकटोमुण्डःपुरुषःकृष्णपिङ्गलः/कालोगृहाणिसर्वेषांकालेकालेऽन्ववेक्षते/एतान्यन्यानिदुष्टानिनिमित्तान्युत्पतन्तिच/विष्णुंमन्यामहेरामंमानुषंदेहमास्थितम्/नहिमानुषमात्रोऽसौराघवोदृढविक्रमः/येनबद्धःसमुद्रस्यससेतुःपरमाद्भुतः/कुरुष्वनरराजेनसंधिंरामेणरावण/इदंवचस्तत्रनिगद्यमाल्यवन्॑परीक्ष्यरक्षोऽधिपतेर्मनःपुनः/अनुत्तमेषूत्तमपौरुषोबली॑बभूवतूष्णींसमवेक्ष्यरावणम्63537/तत्तुमाल्यवतोवाक्यंहितमुक्तंदशाननः/नमर्षयतिदुष्टात्माकालस्यवशमागतः6361/सबद्ध्वाभ्रुकुटिंवक्त्रेक्रोधस्यवशमागतः/अमर्षात्परिवृत्ताक्षोमाल्यवन्तमथाब्रवीत्/हितबुद्ध्यायदहितंवचःपरुषमुच्यते/परपक्षंप्रविश्यैवनैतच्छ्रोत्रगतंमम/मानुषंकृपणंराममेकंशाखामृगाश्रयम्/समर्थंमन्यसेकेनत्यक्तंपित्रावनालयम्/रक्षसामीश्वरंमांचदेवतानांभयंकरम्/हीनंमांमन्यसेकेनअहीनंसर्वविक्रमैः/वीरद्वेषेणवाशङ्केपक्षपातेनवारिपोः/त्वयाहंपरुषाण्युक्तःपरप्रोत्साहनेनवा/प्रभवन्तंपदस्थंहिपरुषंकोऽह्बिधास्यति/पण्डितःशास्त्रतत्त्वज्ञोविनाप्रोत्साहनाद्रिपोः/आनीयचवनात्सीतांपद्महीनामिवश्रियम्/किमर्थंप्रतिदास्यामिराघवस्यभयादहम्/वृतंवानरकोटीभिःससुग्रीवंसलक्ष्मणम्/पश्यकैश्चिदहोभिस्त्वंराघवंनिहतंमया/द्वन्द्वेयस्यनतिष्ठन्तिदैवतान्यपिसंयुगे/सकस्माद्रावणोयुद्धेभयमाहारयिष्यति/द्विधाभज्येयमप्येवंननमेयंतुकस्यचित्/एषमेसहजोदोषःस्वभावोदुरतिक्रमः/यदितावत्समुद्रेतुसेतुर्बद्धोयदृच्छया/रामेणविस्मयःकोऽत्रयेनतेभयमागतम्/सतुतीर्त्वार्णवंरामःसहवानरसेनया/प्रतिजानामितेसत्यंनजीवन्प्रतियास्यति/एवंब्रुवाणंसंरब्धंरुष्टंविज्ञायरावणम्/व्रीडितोमाल्यवान्वाक्यंनोत्तरंप्रत्यपद्यत/जयाशिषाचराजानंवर्धयित्वायथोचितम्/माल्यवानभ्यनुज्ञातोजगामस्वंनिवेशनम्/रावणस्तुसहामात्योमन्त्रयित्वाविमृश्यच/लङ्कायामतुलांगुप्तिंकारयामासराक्षसः/व्यादिदेशचपूर्वस्यांप्रहस्तंद्वारिराक्षसं/दक्षिणस्यांमहावीर्यौमहापार्श्वमहोदरौ/पश्चिमायामथोद्वारिपुत्रमिन्द्रजितंतथा/व्यादिदेशमहामायंराक्षसैर्बहुभिर्वृतम्/उत्तरस्यांपुरद्वारिव्यादिश्यशुकसारणौ/स्वयंचात्रभविष्यामिमन्त्रिणस्तानुवाचह/राक्षसंतुविरूपाक्षंमहावीर्यपराक्रमम्/मध्यमेऽस्थापयद्गुल्मेबहुभिःसहराक्षसैः/एवंविधानंलङ्कायांकृत्वाराक्षसपुंगवः/मेनेकृतार्थमात्मानंकृतान्तवशमागतः/विसर्जयामासततःसमन्त्रिणो॑विधानमाज्ञाप्यपुरस्यपुष्कलम्/जयाशिषामन्त्रगणेनपूजितो॑विवेशसोऽन्तःपुरमृद्धिमन्महत्63622/नरवानरराजौतौसचवायुसुतःकपिः/जाम्बवानृक्षराजश्चराक्षसश्चविभीषणः6371/अङ्गदोवालिपुत्रश्चसौमित्रिःशरभःकपिः/सुषेणःसहदायादोमैन्दोद्विविदएवच/गजोगवाक्षोकुमुदोनलोऽथपनसस्तथा/अमित्रविषयंप्राप्ताःसमवेताःसमर्थयन्/इयंसालक्ष्यतेलङ्कापुरीरावणपालिता/सासुरोरगगन्धर्वैरमरैरपिदुर्जया/कार्यसिद्धिंपुरस्कृत्यमन्त्रयध्वंविनिर्णये/नित्यंसंनिहितोह्यत्ररावणोराक्षसाधिपः/तथातेषुब्रुवाणेषुरावणावरजोऽब्रवीत्/वाक्यमग्राम्यपदवत्पुष्कलार्थंविभीषणः/अनलःशरभश्चैवसंपातिःप्रघसस्तथा/गत्वालङ्कांममामात्याःपुरींपुनरिहागताः/भूत्वाशकुनयःसर्वेप्रविष्टाश्चरिपोर्बलम्/विधानंविहितंयच्चतद्दृष्ट्वासमुपस्थिताः/संविधानंयथाहुस्तेरावणस्यदुरात्मनः/रामतद्ब्रुवतःसर्वंयथातथ्येनमेशृणु/पूर्वंप्रहस्तःसबलोद्वारमासाद्यतिष्ठति/दक्षिणंचमहावीर्यौमहापार्श्वमहोदरौ/इन्द्रजित्पश्चिमद्वारंराक्षसैर्बहुभिर्वृतः/पट्टसासिधनुष्मद्भिःशूलमुद्गरपाणिभिः/नानाप्रहरणैःशूरैरावृतोरावणात्मजः/राक्षसानांसहस्रैस्तुबहुभिःशस्त्रपाणिभिः/युक्तःपरमसंविग्नोराक्षसैर्बहुभिर्वृतः/उत्तरंनगरद्वारंरावणःस्वयमास्थितः/विरूपाक्षस्तुमहताशूलखड्गधनुष्मता/बलेनराक्षसैःसार्धंमध्यमंगुल्ममास्थितः/एतानेवंविधान्गुल्मांल्लङ्कायांसमुदीक्ष्यते/मामकाःसचिवाःसर्वेशीघ्रंपुनरिहागताः/गजानांचसहस्रंचरथानामयुतंपुरे/हयानामयुतेद्वेचसाग्रकोटीचरक्षसाम्/विक्रान्ताबलवन्तश्चसंयुगेष्वाततायिनः/इष्टाराक्षसराजस्यनित्यमेतेनिशाचराः/एकैकस्यात्रयुद्धार्थेराक्षसस्यविशांपते/परिवारःसहस्राणांसहस्रमुपतिष्ठते/एतांप्रवृत्तिंलङ्कायांमन्त्रिप्रोक्तंविभीषणः/रामंकमलपत्राक्षमिदमुत्तरमब्रवीत्/कुबेरंतुयदारामरावणःप्रत्ययुध्यत/षष्टिःशतसहस्राणितदानिर्यान्तिराक्षसाः/पराक्रमेणवीर्येणतेजसासत्त्वगौरवात्/सदृशायोऽत्रदर्पेणरावणस्यदुरात्मनः/अत्रमन्युर्नकर्तव्योरोषयेत्वांनभीषये/समर्थोह्यसिवीर्येणसुराणामपिनिग्रहे/तद्भवांश्चतुरङ्गेणबलेनमहतावृतः/व्यूह्येदंवानरानीकंनिर्मथिष्यसिरावणम्/रावणावरजेवाक्यमेवंब्रुवतिराघवः/शत्रूणांप्रतिघातार्थमिदंवचनमब्रवीत्/पूर्वद्वारेतुलङ्कायानीलोवानरपुंगवः/प्रहस्तंप्रतियोद्धास्याद्वानरैर्बहुभिर्वृतः/अङ्गदोवालिपुत्रस्तुबलेनमहतावृतः/दक्षिणेबाधतांद्वारेमहापार्श्वमहोदरौ/हनूमान्पश्चिमद्वारंनिपीड्यपवनात्मजः/प्रविशत्वप्रमेयात्माबहुभिःकपिभिर्वृतः/दैत्यदानवसंघानामृषीणांचमहात्मनाम्/विप्रकारप्रियःक्षुद्रोवरदानबलान्वितः/परिक्रामतियःसर्वांल्लोकान्संतापयन्प्रजाः/तस्याहंराक्षसेन्द्रस्यस्वयमेववधेधृतः/उत्तरंनगरद्वारमहंसौमित्रिणासह/निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामिसबलोयत्ररावणः/वानरेन्द्रश्चबलवानृक्षराजश्चजाम्बवान्/राक्षसेन्द्रानुजश्चैवगुल्मेभवतुमध्यमे/नचैवमानुषंरूपंकार्यंहरिभिराहवे/एषाभवतुनःसंज्ञायुद्धेऽस्मिन्वानरेबले/वानराएवनिश्चिह्नंस्वजनेऽस्मिन्भविष्यति/वयंतुमानुषेणैवसप्तयोत्स्यामहेपरान्/अहमेवसहभ्रात्रालक्ष्मणेनमहौजसा/आत्मनापञ्चमश्चायंसखाममविभीषणः/सरामःकार्यसिद्ध्यर्थमेवमुक्त्वाविभीषणम्/सुवेलारोहणेबुद्धिंचकारमतिमान्मतिम्/ततस्तुरामोमहताबलेन॑प्रच्छाद्यसर्वांपृथिवींमहात्मा/प्रहृष्टरूपोऽभिजगामलङ्कां॑कृत्वामतिंसोऽरिवधेमहात्मा63737/सतुकृत्वासुवेलस्यमतिमारोहणंप्रति/लक्ष्मणानुगतोरामःसुग्रीवमिदमब्रवीत्6381/विभीषणंचधर्मज्ञमनुरक्तंनिशाचरम्/मन्त्रज्ञंचविधिज्ञंचश्लक्ष्णयापरयागिरा/सुवेलंसाधुशैलेन्द्रमिमंधातुशतैश्चितम्/अध्यारोहामहेसर्वेवत्स्यामोऽत्रनिशामिमाम्/लङ्कांचालोकयिष्यामोनिलयंतस्यरक्षसः/येनमेमरणान्तायहृताभार्यादुरात्मना/येनधर्मोनविज्ञातोनवृत्तंनकुलंतथा/राक्षस्यानीचयाबुद्ध्यायेनतद्गर्हितंकृतम्/यस्मिन्मेवर्धतेरोषःकीर्तितेराक्षसाधमे/यस्यापराधान्नीचस्यवधंद्रक्ष्यामिरक्षसाम्/एकोहिकुरुतेपापंकालपाशवशंगतः/नीचेनात्मापचारेणकुलंतेनविनश्यति/एवंसंमन्त्रयन्नेवसक्रोधोरावणंप्रति/रामःसुवेलंवासायचित्रसानुमुपारुहत्/पृष्ठतोलक्ष्मणचैनमन्वगच्छत्समाहितः/सशरंचापमुद्यम्यसुमहद्विक्रमेरतः/तमन्वरोहत्सुग्रीवःसामात्यःसविभीषणः/हनूमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच/गजोगवाक्षोगवयःशरभोगन्धमादनः/पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः/एतेचान्येचबहवोवानराःशीघ्रगामिनः/तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिंगिरिचारिणः/अध्यारोहन्तशतशःसुवेलंयत्रराघवः/तेत्वदीर्घेणकालेनगिरिमारुह्यसर्वतः/ददृशुःशिखरेतस्यविषक्तामिवखेपुरीम्/तांशुभांप्रवरद्वारांप्राकारवरशोभिताम्/लङ्कांराक्षससंपूर्णांददृशुर्हरियूथपाः/प्राकारचयसंस्थैश्चतथानीलैर्निशाचरैः/ददृशुस्तेहरिश्रेष्ठाःप्राकारमपरंकृतम्/तेदृष्ट्वावानराःसर्वेराक्षसान्युद्धकाङ्क्षिणः/मुमुचुर्विपुलान्नादांस्तत्ररामस्यपश्यतः/ततोऽस्तमगमत्सूर्यःसंध्ययाप्रतिरञ्जितः/पूर्णचन्द्रप्रदीपाचक्षपासमभिवर्तते/ततःसरामोहरिवाहिनीपतिर्॑विभीषणेनप्रतिनन्द्यसत्कृतः/सलक्ष्मणोयूथपयूथसंवृतः॑सुवेलपृष्ठेन्यवसद्यथासुखम्63820/तांरात्रिमुषितास्तत्रसुवेलेहरिपुंगवाः/लङ्कायांददृशुर्वीरावनान्युपवनानिच6391/समसौम्यानिरम्याणिविशालान्यायतानिच/दृष्टिरम्याणितेदृष्ट्वाबभूवुर्जातविस्मयाः/चम्पकाशोकपुंनागसालतालसमाकुला/तमालवनसंछन्नानागमालासमावृता/हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैःसप्तपर्णैश्चपुष्पितैः/तिलकैःकर्णिकारैश्चपटालैश्चसमन्ततः/शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः/लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती/विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः/शाद्वलैश्चतथानीलैश्चित्राभिर्वनराजिभिः/गन्धाढ्यान्यभिरम्याणिपुष्पाणिचफलानिच/धारयन्त्यगमास्तत्रभूषणानीवमानवाः/तच्चैत्ररथसंकाशंमनोज्ञंनन्दनोपमम्/वनंसर्वर्तुकंरम्यंशुशुभेषट्पदायुतम्/नत्यूहकोयष्टिभकैर्नृत्यमानैश्चबर्हिभिः/रुतंपरभृतानांचशुश्रुवेवननिर्झरे/नित्यमत्तविहंगानिभ्रमराचरितानिच/कोकिलाकुलषण्डानिविहगाभिरुतानिच/भृङ्गराजाभिगीतानिभ्रमरैःसेवितानिच/कोणालकविघुष्टानिसारसाभिरुतानिच/विविशुस्तेततस्तानिवनान्युपवनानिच/हृष्टाःप्रमुदितावीराहरयःकामरूपिणः/तेषांप्रविशतांतत्रवानराणांमहौजसाम्/पुष्पसंसर्गसुरभिर्ववौघ्राणसुखोऽनिलः/अन्येतुहरिवीराणांयूथान्निष्क्रम्ययूथपाः/सुग्रीवेणाभ्यनुज्ञातालङ्कांजग्मुःपताकिनीम्/वित्रासयन्तोविहगांस्त्रासयन्तोमृगद्विपान्/कम्पयन्तश्चतांलङ्कांनादैःस्वैर्नदतांवराः/कुर्वन्तस्तेमहावेगामहींचारणपीडिताम्/रजश्चसहसैवोर्ध्वंजगामचरणोद्धतम्/ऋक्षाःसिंहावराहाश्चमहिषावारणामृगाः/तेनशब्देनवित्रस्ताजग्मुर्भीतादिशोदश/शिखरंतुत्रिकूटस्यप्रांशुचैकंदिविस्पृशम्/समन्तात्पुष्पसंछन्नंमहारजतसंनिभम्/शतयोजनविस्तीर्णंविमलंचारुदर्शनम्/श्लक्ष्णंश्रीमन्महच्चैवदुष्प्रापंशकुनैरपि/मनसापिदुरारोहंकिंपुनःकर्मणाजनैः/निविष्टातत्रशिखरेलङ्कारावणपालिता/सापुरीगोपुरैरुच्चैःपाण्डुराम्बुदसंनिभैः/काञ्चनेनचसालेनराजतेनचशोभिता/प्रासादैश्चविमानैश्चलङ्कापरमभूषिता/घनैरिवातपापायेमध्यमंवैष्णवंपदम्/यस्यांस्तम्भसहस्रेणप्रासादःसमलंकृतः/कैलासशिखराकारोदृश्यतेखमिवोल्लिखन्/चैत्यःसराक्षसेन्द्रस्यबभूवपुरभूषणम्/शतेनरक्षसांनित्यंयःसमग्रेणरक्ष्यते/तांसमृद्धांसमृद्धार्थोलक्ष्मीवांल्लक्ष्मणाग्रजः/रावणस्यपुरींरामोददर्शसहवानरैः/तांरत्नपूर्णांबहुसंविधानां॑प्रासादमालाभिरलंकृतांच/पुरींमहायन्त्रकवाटमुख्यां॑ददर्शरामोमहताबलेन63928/अथतस्मिन्निमित्तानिदृष्ट्वालक्ष्मणपूर्वजः/लक्ष्मणंलक्ष्मिसंपन्नमिदंवचनमब्रवीत्6411/परिगृह्योदकंशीतंवनानिफलवन्तिच/बलौघंसंविभज्येमंव्यूह्यतिष्ठेमलक्ष्मण/लोकक्षयकरंभीमंभयंपश्याम्युपस्थितम्/निबर्हणंप्रवीराणामृक्षवानररक्षसाम्/वाताश्चपरुषंवान्तिकम्पतेचवसुंधरा/पर्वताग्राणिवेपन्तेपतन्तिधरणीधराः/मेघाःक्रव्यादसंकाशाःपरुषाःपरुषस्वनाः/क्रूराःक्रूरंप्रवर्षन्तिमिश्रंशोणितबिन्दुभिः/रक्तचन्दनसंकाशासंध्यापरमदारुणा/ज्वलच्चनिपतत्येतदादित्यादग्निमण्डलम्/आदित्यमभिवाश्यन्तेजनयन्तोमहद्भयम्/दीनादीनस्वराघोराअप्रशस्तामृगद्विजाः/रजन्यामप्रकाशश्चसंतापयतिचन्द्रमाः/कृष्णरक्तांशुपर्यन्तोयथालोकस्यसंक्षये/ह्रस्वोरूक्षोऽप्रशस्तश्चपरिवेषःसुलोहितः/आदित्यमण्डलेनीलंलक्ष्मलक्ष्मणदृश्यते/दृश्यन्तेनयथावच्चनक्षत्राण्यभिवर्तते/युगान्तमिवलोकस्यपश्यलक्ष्मणशंसति/काकाःश्येनास्तथागृध्रानीचैःपरिपतन्तिच/शिवाश्चाप्यशिवावाचःप्रवदन्तिमहास्वनाः/क्षिप्रमद्यदुराधर्षांपुरींरावणपालिताम्/अभियामजवेनैवसर्वतोहरिभिर्वृताः/इत्येवंतुवदन्वीरोलक्ष्मणंलक्ष्मणाग्रजः/तस्मादवातरच्छीघ्रंपर्वताग्रान्महाबलः/अवतीर्यतुधर्मात्मातस्माच्छैलात्सराघवः/परैःपरमदुर्धर्षंददर्शबलमात्मनः/संनह्यतुससुग्रीवःकपिराजबलंमहत्/कालज्ञोराघवःकालेसंयुगायाभ्यचोदयत्/ततःकालेमहाबाहुर्बलेनमहतावृतः/प्रस्थितःपुरतोधन्वीलङ्कामभिमुखःपुरीम्/तंविभीषणसुग्रीवौहनूमाञ्जाम्बवान्नलः/ऋक्षराजस्तथानीलोलक्ष्मणश्चान्ययुस्तदा/ततःपश्चात्सुमहतीपृतनर्क्षवनौकसाम्/प्रच्छाद्यमहतींभूमिमनुयातिस्मराघवम्/शैलशृङ्गाणिशतशःप्रवृद्धांश्चमहीरुहाम्/जगृहुःकुञ्जरप्रख्यावानराःपरवारणाः/तौत्वदीर्घेणकालेनभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/रावणस्यपुरींलङ्कामासेदतुररिंदमौ/पताकामालिनींरम्यामुद्यानवनशोभिताम्/चित्रवप्रांसुदुष्प्रापामुच्चप्राकारतोरणाम्/तांसुरैरपिदुर्धर्षांरामवाक्यप्रचोदिताः/यथानिदेशंसंपीड्यन्यविशन्तवनौकसः/लङ्कायास्तूत्तरद्वारंशैलशृङ्गमिवोन्नतम्/रामःसहानुजोधन्वीजुगोपचरुरोधच/लङ्कामुपनिविष्टश्चरामोदशरथात्मजः/लक्ष्मणानुचरोवीरःपुरींरावणपालिताम्/उत्तरद्वारमासाद्ययत्रतिष्ठतिरावणः/नान्योरामाद्धितद्द्वारंसमर्थःपरिरक्षितुम्/रावणाधिष्ठितंभीमंवरुणेनेवसागरम्/सायुधौराक्षसैर्भीमैरभिगुप्तंसमन्ततः/लघूनांत्रासजननंपातालमिवदानवैः/विन्यस्तानिचयोधानांबहूनिविविधानिच/ददर्शायुधजालानितथैवकवचानिच/पूर्वंतुद्वारमासाद्यनीलोहरिचमूपतिः/अतिष्ठत्सहमैन्देनद्विविदेनचवीर्यवान्/अङ्गदोदक्षिणद्वारंजग्राहसुमहाबलः/ऋषभेणगवाक्षेणगजेनगवयेनच/हनूमान्पश्चिमद्वारंररक्षबलवान्कपिः/प्रमाथिप्रघसाभ्यांचवीरैरन्यैश्चसंगतः/मध्यमेचस्वयंगुल्मेसुग्रीवःसमतिष्ठत/सहसर्वैर्हरिश्रेष्ठैःसुपर्णश्वसनोपमैः/वानराणांतुषट्त्रिंशत्कोट्यःप्रख्यातयूथपाः/निपीड्योपनिविष्टाश्चसुग्रीवोयत्रवानरः/शासनेनतुरामस्यलक्ष्मणःसविभीषणः/द्वारेद्वारेहरीणांतुकोटिंकोटिंन्यवेशयत्/पश्चिमेनतुरामस्यसुग्रीवःसहजाम्बवान्/अदूरान्मध्यमेगुल्मेतस्थौबहुबलानुगः/तेतुवानरशार्दूलाःशार्दूलाइवदंष्ट्रिणः/गृहीत्वाद्रुमशैलाग्रान्हृष्टायुद्धायतस्थिरे/सर्वेविकृतलाङ्गूलाःसर्वेदंष्ट्रानखायुधाः/सर्वेविकृतचित्राङ्गाःसर्वेचविकृताननाः/दशनागबलाःकेचित्केचिद्दशगुणोत्तराः/केचिन्नागसहस्रस्यबभूवुस्तुल्यविक्रमाः/सन्तिचौघाबलाःकेचित्केचिच्छतगुणोत्तराः/अप्रमेयबलाश्चान्येतत्रासन्हरियूथपाः/अद्भुतश्चविचित्रश्चतेषामासीत्समागमः/तत्रवानरसैन्यानांशलभानामिवोद्गमः/परिपूर्णमिवाकाशंसंछन्नेवचमेदिनी/लङ्कामुपनिविष्टैश्चसंपतद्भिश्चवानरैः/शतंशतसहस्राणांपृथगृक्षवनौकसाम्/लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुरन्येयोद्धुंसमन्ततः/आवृतःसगिरिःसर्वैस्तैःसमन्तात्प्लवंगमैः/अयुतानांसहस्रंचपुरींतामभ्यवर्तत/वानरैर्बलवद्भिश्चबभूवद्रुमपाणिभिः/सर्वतःसंवृतालङ्कादुष्प्रवेशापिवायुना/राक्षसाविस्मयंजग्मुःसहसाभिनिपीडिताः/वानरैर्मेघसंकाशैःशक्रतुल्यपराक्रमैः/महाञ्शब्दोऽभवत्तत्रबलौघस्याभिवर्ततः/सागरस्येवभिन्नस्ययथास्यात्सलिलस्वनः/तेनशब्देनमहतासप्राकारासतोरणा/लङ्काप्रचलितासर्वासशैलवनकानना/रामलक्ष्मणगुप्तासासुग्रीवेणचवाहिनी/बभूवदुर्धर्षतरासर्वैरपिसुरासुरैः/राघवःसंनिवेश्यैवंसैन्यंस्वंरक्षसांवधे/संमन्त्र्यमन्त्रिभिःसार्धंनिश्चित्यचपुनःपुनः/आनन्तर्यमभिप्रेप्सुःक्रमयोगार्थतत्त्ववित्/विभीषणस्यानुमतेराजधर्ममनुस्मरन्/अङ्गदंवालितनयंसमाहूयेदमब्रवीत्/गत्वासौम्यदशग्रीवंब्रूहिमद्वचनात्कपे/लङ्घयित्वापुरींलङ्कांभयंत्यक्त्वागतव्यथः/भ्रष्टश्रीकगतैश्वर्यमुमूर्षोनष्टचेतनः/ऋषीणांदेवतानांचगन्धर्वाप्सरसांतथा/नागानामथयक्षाणांराज्ञांचरजनीचर/यच्चपापंकृतंमोहादवलिप्तेनराक्षस/नूनमद्यगतोदर्पःस्वयम्भूवरदानजः/यस्यदण्डधरस्तेऽहंदाराहरणकर्शितः/दण्डंधारयमाणस्तुलङ्काद्वरेव्यवस्थितः/पदवींदेवतानांचमहर्षीणांचराक्षस/राजर्षीणांचसर्वेणांगमिष्यसिमयाहतः/बलेनयेनवैसीतांमाययाराक्षसाधम/मामतिक्रामयित्वात्वंहृतवांस्तद्विदर्शय/अराक्षसमिमंलोकंकर्तास्मिनिशितैःशरैः/नचेच्छरणमभ्येषिमामुपादायमैथिलीम्/धर्मात्मारक्षसांश्रेष्ठःसंप्राप्तोऽयंविभीषणः/लङ्कैश्वर्यंध्रुवंश्रीमानयंप्राप्नोत्यकण्टकम्/नहिराज्यमधर्मेणभोक्तुंक्षणमपित्वया/शक्यंमूर्खसहायेनपापेनाविजितात्मना/युध्यस्ववाधृतिंकृत्वाशौर्यमालम्ब्यराक्षस/मच्छरैस्त्वंरणेशान्तस्ततःपूतोभविष्यसि/यद्याविशसिलोकांस्त्रीन्पक्षिभूतोमनोजवः/ममचक्षुष्पथंप्राप्यनजीवन्प्रतियास्यसि/ब्रवीमित्वांहितंवाक्यंक्रियतामौर्ध्वदेकिकम्/सुदृष्टाक्रियतांलङ्काजीवितंतेमयिस्थितम्/इत्युक्तःसतुतारेयोरामेणाक्लिष्टकर्मणा/जगामाकाशमाविश्यमूर्तिमानिवहव्यवाट्/सोऽतिपत्यमुहूर्तेनश्रीमान्रावणमन्दिरम्/ददर्शासीनमव्यग्रंरावणंसचिवैःसह/ततस्तस्याविदूरेणनिपत्यहरिपुंगवः/दीप्ताग्निसदृशस्तस्थावङ्गदःकनकाङ्गदः/तद्रामवचनंसर्वमन्यूनाधिकमुत्तमम्/सामात्यंश्रावयामासनिवेद्यात्मानमात्मना/दूतोऽहंकोसलेन्द्रस्यरामस्याक्लिष्टकर्मणः/वालिपुत्रोऽङ्गदोनामयदितेश्रोत्रमागतः/आहत्वांराघवोरामःकौसल्यानन्दवर्धनः/निष्पत्यप्रतियुध्यस्वनृशंसंपुरुषाधम/हन्तास्मित्वांसहामात्यंसपुत्रज्ञातिबान्धवम्/निरुद्विग्नास्त्रयोलोकाभविष्यन्तिहतेत्वयि/देवदानवयक्षाणांगन्धर्वोरगरक्षसाम्/शत्रुमद्योद्धरिष्यामित्वामृषीणांचकण्टकम्/विभीषणस्यचैश्वर्यंभविष्यतिहतेत्वयि/नचेत्सत्कृत्यवैदेहींप्रणिपत्यप्रदास्यसि/इत्येवंपरुषंवाक्यंब्रुवाणेहरिपुंगवे/अमर्षवशमापन्नोनिशाचरगणेश्वरः/ततःसरोषताम्राक्षःशशाससचिवांस्तदा/गृह्यतामेषदुर्मेधावध्यतामितिचासकृत्/रावणस्यवचःश्रुत्वादीप्ताग्निसमतेजसः/जगृहुस्तंततोघोराश्चत्वारोरजनीचराः/ग्राहयामासतारेयःस्वयमात्मानमात्मना/बलंदर्शयितुंवीरोयातुधानगणेतदा/सतान्बाहुद्वयेसक्तानादायपतगानिव/प्रासादंशैलसंकाशमुत्पापाताङ्गदस्तदा/तेऽन्तरिक्षाद्विनिर्धूतास्तस्यवेगेनराक्षसाः/भुमौनिपतिताःसर्वेराक्षसेन्द्रस्यपश्यतः/ततःप्रासादशिखरंशैलशृङ्गमिवोन्नतम्/तत्पफालतदाक्रान्तंदशग्रीवस्यपश्यतः/भङ्क्त्वाप्रासादशिखरंनामविश्राव्यचात्मनः/विनद्यसुमहानादमुत्पपातविहायसा/रावणस्तुपरंचक्रेक्रोधंप्रासादधर्षणात्/विनाशंचात्मनःपश्यन्निःश्वासपरमोऽभवत्/रामस्तुबहुभिर्हृष्टैर्निनदद्भिःप्लवंगमैः/वृतोरिपुवधाकाङ्क्षीयुद्धायैवाभ्यवर्तत/सुषेणस्तुमहावीर्योगिरिकूटोपमोहरिः/बहुभिःसंवृतस्तत्रवानरैःकामरूपिभिः/चतुर्द्वाराणिसर्वाणिसुग्रीववचनात्कपिः/पर्याक्रमतदुर्धर्षोनक्षत्राणीवचन्द्रमाः/तेषामक्षौहिणिशतंसमवेक्ष्यवनौकसाम्/लङ्कामुपनिविष्टानांसागरंचातिवर्तताम्/राक्षसाविस्मयंजग्मुस्त्रासंजग्मुस्तथापरे/अपरेसमरोद्धर्षाद्धर्षमेवोपपेदिरे/कृत्स्नंहिकपिभिर्व्याप्तंप्राकारपरिखान्तरम्/ददृशूराक्षसादीनाःप्राकारंवानरीकृतम्/तस्मिन्महाभीषणकेप्रवृत्ते॑कोलाहलेराक्षसराजधान्याम्/प्रगृह्यरक्षांसिमहायुधानि॑युगान्तवाताइवसंविचेरुः64199/ततस्तेराक्षसास्तत्रगत्वारावणमन्दिरम्/न्यवेदयन्पुरींरुद्धांरामेणसहवानरैः6421/रुद्धांतुनगरींश्रुत्वाजातक्रोधोनिशाचरः/विधानंद्विगुणंश्रुत्वाप्रासादंसोऽध्यरोहत/सददर्शावृतांलङ्कांसशैलवनकाननाम्/असंख्येयैर्हरिगणैःसर्वतोयुद्धकाङ्क्षिभिः/सदृष्ट्वावानरैःसर्वांवसुधांकवलीकृताम्/कथंक्षपयितव्याःस्युरितिचिन्तापरोऽभवत्/सचिन्तयित्वासुचिरंधैर्यमालम्ब्यरावणः/राघवंहरियूथांश्चददर्शायतलोचनः/प्रेक्षतोराक्षसेन्द्रस्यतान्यनीकानिभागशः/राघवप्रियकामार्थंलङ्कामारुरुहुस्तदा/तेताम्रवक्त्राहेमाभारामार्थेत्यक्तजीविताः/लङ्कामेवाह्यवर्तन्तसालतालशिलायुधाः/तेद्रुमैःपर्वताग्रैश्चमुष्टिभिश्चप्लवंगमाः/प्रासादाग्राणिचोच्चानिममन्तुस्तोरणानिच/पारिखाःपूरयन्तिस्मप्रसन्नसलिलायुताः/पांसुभिःपर्वताग्रैश्चतृणैःकाष्ठैश्चवानराः/ततःसहस्रयूथाश्चकोटियूथाश्चयूथपाः/कोटीशतयुताश्चान्येलङ्कामारुरुहुस्तदा/काञ्चनानिप्रमृद्नन्तस्तोरणानिप्लवंगमाः/कैलासशिखराभानिगोपुराणिप्रमथ्यच/आप्लवन्तःप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवंगमाः/लङ्कांतामभ्यवर्तन्तमहावारणसंनिभाः/जयत्यतिबलोरामोलक्ष्मणश्चमहाबलः/राजाजयतिसुग्रीवोराघवेणाभिपालितः/इत्येवंघोषयन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवंगमाः/अभ्यधावन्तलङ्कायाःप्राकारंकामरूपिणः/वीरबाहुःसुबाहुश्चनलश्चवनगोचरः/निपीड्योपनिविष्टास्तेप्राकारंहरियूथपाः/एतस्मिन्नन्तरेचक्रुःस्कन्धावारनिवेशनम्/पूर्वद्वारंतुकुमुदःकोटिभिर्दशभिर्वृतः/आवृत्यबलवांस्तस्थौहरिभिर्जितकाशिभिः/दक्षिणद्वारमागम्यवीरःशतबलिःकपिः/आवृत्यबलवांस्तस्थौविंशत्याकोटिभिर्वृतः/सुषेणःपश्चिमद्वारंगतस्तारापिताहरिः/आवृत्यबलवांस्तस्थौषष्टिकोटिभिरावृतः/उत्तरद्वारमासाद्यरामःसौमित्रिणासह/आवृत्यबलवांस्तस्थौसुग्रीवश्चहरीश्वरः/गोलाङ्गूलोमहाकायोगवाक्षोभीमदर्शनः/वृतःकोट्यामहावीर्यस्तस्थौरामस्यपार्वतः/ऋष्काणांभीमवेगानांधूम्रःशत्रुनिबर्हणः/वृतःकोट्यामहावीर्यस्तस्थौरामस्यपार्श्वतः/संनद्धस्तुमहावीर्योगदापाणिर्विभीषणः/वृतोयस्तैस्तुसचिवैस्तस्थौतत्रमहाबलः/गजोगवाक्षोगवयःशरभोगन्धमादनः/समन्तात्परिघावन्तोररक्षुर्हरिवाहिनीम्/ततःकोपपरीतात्मारावणोराक्षसेश्वरः/निर्याणंसर्वसैन्यानांद्रुतमाज्ञापयत्तदा/निष्पतन्तिततःसैन्याहृष्टारावणचोदिताः/समयेपूर्यमाणस्यवेगाइवमहोदधेः/एतस्मिन्नन्तरेघोरःसंग्रामःसमपद्यत/रक्षसांवानराणांचयथादेवासुरेपुरा/तेगदाभिःप्रदीप्ताभिःशक्तिशूलपरश्वधैः/निजघ्नुर्वानरान्घोराःकथयन्तःस्वविक्रमान्/तथावृक्षैर्महाकायाःपर्वताग्रैश्चवानराः/राक्षसास्तानिरक्षांसिनखैर्दन्तैश्चवेगिताः/राक्षसास्त्वपरेभीमाःप्राकारस्थामहीगतान्/भिण्डिपालैश्चखड्गैश्चशूलैश्चैवव्यदारयन्/वानराश्चापिसंक्रुद्धाःप्राकारस्थान्महीगताः/राक्षसान्पातयामासुःसमाप्लुत्यप्लवंगमाः/ससंप्रहारस्तुमुलोमांसशोणितकर्दमः/रक्षसांवानराणांचसंबभूवाद्भुतोपमाः64247/युध्यतांतुततस्तेषांवानराणांमहात्मनाम्/रक्षसांसंबभूवाथबलकोपःसुदारुणः6431/तेहयैःकाञ्चनापीडैर्ध्वजैश्चाग्निशिखोपमैः/रथैश्चादित्यसंकाशैःकवचैश्चमनोरमैः/निर्ययूराक्षसव्याघ्रानादयन्तोदिशोदश/राक्षसाभीमकर्माणोरावणस्यजयैषिणः/वानराणामपिचमूर्महतीजयमिच्चताम्/अभ्यधावततांसेनांरक्षसांकामरूपिणाम्/एतस्मिन्नन्तरेतेषामन्योन्यमभिधावताम्/रक्षसांवानराणांचद्वन्द्वयुद्धमवर्तत/अङ्गदेनेन्द्रजित्सार्धंवालिपुत्रेणराक्षसः/अयुध्यतमहातेजास्त्र्यम्बकेणयथान्धकः/प्रजङ्घेनचसंपातिर्नित्यंदुर्मर्षणोरणे/जम्बूमालिनमारब्धोहनूमानपिवानरः/संगतःसुमहाक्रोधोराक्षसोरावणानुजः/समरेतीक्ष्णवेगेनमित्रघ्नेनविभीषणः/तपनेनगजःसार्धंराक्षसेनमहाबलः/निकुम्भेनमहातेजानीलोऽपिसमयुध्यत/वानरेन्द्रस्तुसुग्रीवःप्रघसेनसमागतः/संगतःसमरेश्रीमान्विरूपाक्षेणलक्ष्मणः/अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षसः/सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चरामेणसहसंगताः/वज्रमुष्टिस्तुमैन्देनद्विविदेनाशनिप्रभः/राक्षसाभ्यांसुघोराभ्यांकपिमुख्यौसमागतौ/वीरःप्रतपनोघोरोराक्षसोरणदुर्धरः/समरेतीक्ष्णवेगेननलेनसमयुध्यत/धर्मस्यपुत्रोबलवान्सुषेणइतिविश्रुतः/सविद्युन्मालिनासार्धमयुध्यतमहाकपिः/वानराश्चापरेभीमाराक्षसैरपरैःसह/द्वन्द्वंसमीयुर्बहुधायुद्धायबहुभिःसह/तत्रासीत्सुमहद्युद्धंतुमुलंलोमहर्षणम्/रक्षसांवानराणांचवीराणांजयमिच्छताम्/हरिराक्षसदेहेभ्यःप्रसृताःकेशशाड्वलाः/शरीरसंघाटवहाःप्रसुस्रुःशोणितापगाः/आजघानेन्द्रजित्क्रुद्धोवज्रेणेवशतक्रतुः/अङ्गदंगदयावीरंशत्रुसैन्यविदारणम्/तस्यकाञ्चनचित्राङ्गंरथंसाश्वंससारथिम्/जघानसमरेश्रीमानङ्गदोवेगवान्कपिः/संपातिस्तुत्रिभिर्बाणैःप्रजङ्घेनसमाहतः/निजघानाश्वकर्णेनप्रजङ्घंरणमूर्धनि/जम्बूमालीरथस्थस्तुरथशक्त्यामहाबलः/बिभेदसमरेक्रुद्धोहनूमन्तंस्तनान्तरे/तस्यतंरथमास्थायहनूमान्मारुतात्मजः/प्रममाथतलेनाशुसहतेनैवरक्षसा/भिन्नगात्रःशरैस्तीक्ष्णैःक्षिप्रहस्तेनरक्षसा/प्रजघानाद्रिशृङ्गेणतपनंमुष्टिनागजः/ग्रसन्तमिवसैन्यानिप्रघसंवानराधिपः/सुग्रीवःसप्तपर्णेननिर्बिभेदजघानच/प्रपीड्यशरवर्षेणराक्षसंभीमदर्शनम्/निजघानविरूपाक्षंशरेणैकेनलक्ष्मणः/अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षसः/सुप्तिघ्नोयज्ञकोपश्चरामंनिर्बिभिदुःशरैः/तेषांचतुर्णांरामस्तुशिरांसिसमरेशरैः/क्रुद्धश्चतुर्भिश्चिच्छेदघोरैरग्निशिखोपमैः/वज्रमुष्टिस्तुमैन्देनमुष्टिनानिहतोरणे/पपातसरथःसाश्वःपुराट्टइवभूतले/वज्राशनिसमस्पर्शोद्विविदोऽप्यशनिप्रभम्/जघानगिरिशृङ्गेणमिषतांसर्वरक्षसाम्/द्विविदंवानरेन्द्रंतुद्रुमयोधिनमाहवे/शरैरशनिसंकाशैःसविव्याधाशनिप्रभः/सशरैरतिविद्धाङ्गोद्विविदःक्रोधमूर्छितः/सालेनसरथंसाश्वंनिजघानाशनिप्रभम्/निकुम्भस्तुरणेनीलंनीलाञ्जनचयप्रभम्/निर्बिभेदशरैस्तीक्ष्णैःकरैर्मेघमिवांशुमान्/पुनःशरशतेनाथक्षिप्रहस्तोनिशाचरः/बिभेदसमरेनीलंनिकुम्भःप्रजहासच/तस्यैवरथचक्रेणनीलोविष्णुरिवाहवे/शिरश्चिच्छेदसमरेनिकुम्भस्यचसारथेः/विद्युन्मालीरथस्थस्तुशरैःकाञ्चनभूषणैः/सुषेणंताडयामासननादचमुहुर्मुहुः/तंरथस्थमथोदृष्ट्वासुषेणोवानरोत्तमः/गिरिशृङ्गेणमहतारथमाशुन्यपातयत्/लाघवेनतुसंयुक्तोविद्युन्मालीनिशाचरः/अपक्रम्यरथात्तूर्णंगदापाणिःक्षितौस्थितः/ततःक्रोधसमाविष्टःसुषेणोहरिपुंगवः/शिलांसुमहतींगृह्यनिशाचरमभिद्रवत्/तमापतन्तंगदयाविद्युन्मालीनिशाचरः/वक्षस्यभिजग्नानाशुसुषेणंहरिसत्तमम्/गदाप्रहारंतंघोरमचिन्त्यप्लवगोत्तमः/तांशिलांपातयामासतस्योरसिमहामृधे/शिलाप्रहाराभिहतोविद्युन्मालीनिशाचरः/निष्पिष्टहृदयोभूमौगतासुर्निपपातह/एवंतैर्वानरैःशूरैःशूरास्तेरजनीचराः/द्वन्द्वेविमृदितास्तत्रदैत्याइवदिवौकसैः/भल्लैःखड्गैर्गदाभिश्चशक्तितोमरपट्टसैः/अपविद्धश्चभिन्नश्चरथैःसांग्रामिकैर्हयैः/निहतैःकुञ्जरैर्मत्तैस्तथावानरराक्षसैः/चक्राक्षयुगदण्डैश्चभग्नैर्धरणिसंश्रितैः/बभूवायोधनंघोरंगोमायुगणसेवितम्/कबन्धानिसमुत्पेतुर्दिक्षुवानररक्षसाम्/विमर्देतुमुलेतस्मिन्देवासुररणोपमे/विदार्यमाणाहरिपुंगवैस्तदा॑निशाचराःशोणितदिग्धगात्राः/पुनःसुयुद्धंतरसासमाश्रिता॑दिवाकरस्यास्तमयाभिकाङ्क्षिणः64346/युध्यतामेवतेषांतुतदावानररक्षसाम्/रविरस्तंगतोरात्रिःप्रवृत्ताप्राणहारिणी6441/अन्योन्यंबद्धवैराणांघोराणांजयमिच्छताम्/संप्रवृत्तंनिशायुद्धंतदावारणरक्षसाम्/राक्षसोऽसीतिहरयोहरिश्चासीतिराक्षसाः/अन्योन्यंसमरेजघ्नुस्तस्मिंस्तमसिदारुणे/जहिदारयचैतीतिकथंविद्रवसीतिच/एवंसुतुमुलःशब्दस्तस्मिंस्तमसिशुश्रुवे/कालाःकाञ्चनसंनाहास्तस्मिंस्तमसिराक्षसाः/संप्रादृश्यन्तशैलेन्द्रादीप्तौषधिवनाइव/तस्मिंस्तमसिदुष्पारेराक्षसाःक्रोधमूर्छिताः/परिपेतुर्महावेगाभक्षयन्तःप्लवंगमान्/तेहयान्काञ्चनापीडन्ध्वजांश्चाग्निशिखोपमान्/आप्लुत्यदशनैस्तीक्ष्णैर्भीमकोपाव्यदारयन्/कुञ्जरान्कुञ्जरारोहान्पताकाध्वजिनोरथान्/चकर्षुश्चददंशुश्चदशनैःक्रोधमूर्छिताः/लक्ष्मणश्चापिरामश्चशरैराशीविषोमपैः/दृश्यादृश्यानिरक्षांसिप्रवराणिनिजघ्नतुः/तुरंगखुरविध्वस्तंरथनेमिसमुद्धतम्/रुरोधकर्णनेत्राणिण्युध्यतांधरणीरजः/वर्तमानेतथाघोरेसंग्रामेलोमहर्षणे/रुधिरोदामहावेगानद्यस्तत्रप्रसुस्रुवुः/ततोभेरीमृदङ्गानांपणवानांचनिस्वनः/शङ्खवेणुस्वनोन्मिश्रःसंबभूवाद्भुतोपमः/हतानांस्तनमानानांराक्षसानांचनिस्वनः/शस्त्राणांवानराणांचसंबभूवातिदारुणः/शस्त्रपुष्पोपहाराचतत्रासीद्युद्धमेदिनी/दुर्ज्ञेयादुर्निवेशाचशोणितास्रवकर्दमा/साबभूवनिशाघोराहरिराक्षसहारिणी/कालरात्रीवभूतानांसर्वेषांदुरतिक्रमा/ततस्तेराक्षसास्तत्रतस्मिंस्तमसिदारुणे/राममेवाभ्यधावन्तसंहृष्टाशरवृष्टिभिः/तेषामापततांशब्दःक्रुद्धानामभिगर्जताम्/उद्वर्तइवसप्तानांसमुद्राणामभूत्स्वनः/तेषांरामःशरैःषड्भिःषड्जघाननिशाचरान्/निमेषान्तरमात्रेणशितैरग्निशिखोपमैः/यज्ञशत्रुश्चदुर्धर्षोमहापार्श्वमहोदरौ/वज्रदंष्ट्रोमहाकायस्तौचोभौशुकसारणौ/तेतुरामेणबाणौघःसर्वमर्मसुताडिताः/युद्धादपसृतास्तत्रसावशेषायुषोऽभवन्/ततःकाञ्चनचित्राङ्गैःशरैरग्निशिखोपमैः/दिशश्चकारविमलाःप्रदिशश्चमहाबलः/येत्वन्येराक्षसावीरारामस्याभिमुखेस्थिताः/तेऽपिनष्टाःसमासाद्यपतंगाइवपावकम्/सुवर्णपुङ्खैर्विशिखैःसंपतद्भिःसहस्रशः/बभूवरजनीचित्राखद्योतैरिवशारदी/राक्षसानांचनिनदैर्हरीणांचापिगर्जितैः/साबभूवनिशाघोराभूयोघोरतरातदा/तेनशब्देनमहताप्रवृद्धेनसमन्ततः/त्रिकूटःकन्दराकीर्णःप्रव्याहरदिवाचलः/गोलाङ्गूलामहाकायास्तमसातुल्यवर्चसः/संपरिष्वज्यबाहुभ्यांभक्षयन्रजनीचरान्/अङ्गदस्तुरणेशत्रुंनिहन्तुंसमुपस्थितः/रावणेर्निजघानाशुसारथिंचहयानपि/इन्द्रजित्तुरथंत्यक्त्वाहताश्वोहतसारथिः/अङ्गदेनमहामायस्तत्रैवान्तरधीयत/सोऽन्तर्धानगतःपापोरावणीरणकर्कशः/ब्रह्मदत्तवरोवीरोरावणिःक्रोधमूर्छितः/अदृश्योनिशितान्बाणान्मुमोचाशनिवर्चसः/सरामंलक्ष्मणंचैवघोरैर्नागमयैःशरैः/बिभेदसमरेक्रुद्धःसर्वगात्रेषुराक्षसः64436/सतस्यगतिमन्विच्छन्राजपुत्रःप्रतापवान्/दिदेशातिबलोरामोदशवानरयूथपान्6451/द्वौसुषेणस्यदायादौनीलंचप्लवगर्षभम्/अङ्गदंवालिपुत्रंचशरभंचतरस्विनम्/विनतंजाम्बवन्तंचसानुप्रस्थंमहाबलम्/ऋषभंचर्षभस्कन्धमादिदेशपरंतपः/तेसंप्रहृष्टाहरयोभीमानुद्यम्यपादपान्/आकाशंविविशुःसर्वेमार्गामाणादिशोदश/तेषांवेगवतांवेगमिषुभिर्वेगवत्तरैः/अस्त्रवित्परमास्त्रेणवारयामासरावणिः/तंभीमवेगाहरयोनाराचैःक्षतविक्षताः/अन्धकारेनददृशुर्मेघैःसूर्यमिवावृतम्/रामलक्ष्मणयोरेवसर्वमर्मभिदःशरान्/भृशमावेशयामासरावणिःसमितिंजयः/निरन्तरशरीरौतुभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/क्रुद्धेनेन्द्रजोतावीरौपन्नगैःशरतांगतैः/तयोःक्षतजमार्गेणसुस्रावरुधिरंबहु/तावुभौचप्रकाशेतेपुष्पिताविवकिंशुकौ/ततःपर्यन्तरक्ताक्षोभिन्नाञ्जनचयोपमः/रावणिर्भ्रातरौवाक्यमन्तर्धानगतोऽब्रवीत्/युध्यमानमनालक्ष्यंशक्रोऽपित्रिदशेश्वरः/द्रष्टुमासादितुंवापिनशक्तःकिंपुनर्युवाम्/प्रावृताविषुजालेनराघवौकङ्कपत्रिणा/एषरोषपरीतात्मानयामियमसादनम्/एवमुक्त्वातुधर्मज्ञौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/निर्बिभेदशितैर्बाणैःप्रजहर्षननादच/भिन्नाञ्जनचयश्यामोविस्फार्यविपुलंधनुः/भूयोभूयःशरान्घोरान्विससर्जमहामृधे/ततोमर्मसुमर्मज्ञोमज्जयन्निशिताञ्शरान्/रामलक्ष्मणयोर्वीरोननादचमुहुर्मुहुः/बद्धौतुशरबन्धेनतावुभौरणमूर्धनि/निमेषान्तरमात्रेणनशेकतुरुदीक्षितुम्/ततोविभिन्नसर्वाङ्गौशरशल्याचितावुभौ/ध्वजाविवमहेन्द्रस्यरज्जुमुक्तौप्रकम्पितौ/तौसंप्रचलितौवीरौमर्मभेदेनकर्शितौ/निपेततुर्महेष्वासौजगत्यांजगतीपती/तौवीरशयनेवीरौशयानौरुधिरोक्षितौ/शरवेष्टितसर्वाङ्गावार्तौपरमपीडितौ/नह्यविद्धंतयोर्गात्रंबभूवाङ्गुलमन्तरम्/नानिर्भिन्नंनचास्तब्धमाकराग्रादजिह्मगैः/तौतुक्रूरेणनिहतौरक्षसाकामरूपिणा/असृक्सुस्रुवतुस्तीव्रंजलंप्रस्रवणाविव/पपातप्रथमंरामोविद्धोमर्मसुमार्गणैः/क्रोधादिन्द्रजितायेनपुराशक्रोविनिर्जितः/नारचैरर्धनाराचैर्भल्लैरञ्जलिकैरपि/विव्याधवत्सदन्तैश्चसिंहदंष्ट्रैःक्षुरैस्तथा/सवीरशयनेशिश्येविज्यमादायकार्मुकम्/भिन्नमुष्टिपरीणाहंत्रिणतंरुक्मभूषितम्/बाणपातान्तरेरामंपतितंपुरुषर्षभम्/सतत्रलक्ष्मणोदृष्ट्वानिराशोजीवितेऽभवत्/बद्धौतुवीरौपतितौशयानौ॑तौवानराःसंपरिवार्यतस्थुः/समागतावायुसुतप्रमुख्या॑विषदमार्ताःपरमंचजग्मुः64528/ततोद्यांपृथिवींचैववीक्षमाणावनौकसः/ददृशुःसंततौबाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ6461/वृष्ट्वेवोपरतेदेवेकृतकर्मणिराक्षसे/आजगामाथतंदेशंससुग्रीवोविभीषणः/नीलद्विविदमैन्दाश्चसुषेणसुमुखाङ्गदाः/तूर्णंहनुमतासार्धमन्वशोचन्तराघवौ/निश्चेष्टौमन्दनिःश्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ/शरजालाचितौस्तब्धौशयानौशरतल्पयोः/निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ/रुधिरस्रावदिग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ/तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ/यूथपैस्तैःपरिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः/राघवौपतितौदृष्ट्वाशरजालसमावृतौ/बभूवुर्व्यथिताःसर्वेवानराःसविभीषणाः/अन्तरिक्षंनिरीक्षन्तोदिशःसर्वाश्चवानराः/नचैनंमाययाछन्नंददृशूरावणिंरणे/तंतुमायाप्रतिच्छिन्नंमाययैवविभीषणः/वीक्षमाणोददर्शाथभ्रातुःपुत्रमवस्थितम्/तमप्रतिमकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे/ददर्शान्तर्हितंवीरंवरदानाद्विभीषणः/इन्द्रजित्त्वात्मनःकर्मतौशयानौसमीक्ष्यच/उवाचपरमप्रीतोहर्षयन्सर्वनैरृतान्/दूषणस्यचहन्तारौखरस्यचमहाबलौ/सादितौमामकैर्बाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ/नेमौमोक्षयितुंशक्यावेतस्मादिषुबन्धनात्/सर्वैरपिसमागम्यसर्षिसङ्घैःसुरासुरैः/यत्कृतेचिन्तयानस्यशोकार्तस्यपितुर्मम/अस्पृष्ट्वाशयनंगात्रैस्त्रियामायातिशर्वती/कृत्स्नेयंयत्कृतेलङ्कानदीवर्षास्विवाकुला/सोऽयंमूलहरोऽनर्थःसर्वेषांनिहतोमया/रामस्यलक्ष्मणस्यैवसर्वेषांचवनौकसाम्/विक्रमानिष्फलाःसर्वेयथाशरदितोयदाः/एवमुक्त्वातुतान्सर्वान्राक्षसान्परिपार्श्वगान्/यूथपानपितान्सर्वांस्ताडयामासरावणिः/तानर्दयित्वाबाणौघैस्त्रासयित्वाचवानरान्/प्रजहासमहाबाहुर्वचनंचेदमब्रवीत्/शरबन्धेनघोरेणमयाबद्धौचमूमुखे/सहितौभ्रातरावेतौनिशामयतराक्षसाः/एवमुक्तास्तुतेसर्वेराक्षसाःकूटयोधिनः/परंविस्मयमाजग्मुःकर्मणातेनतोषिताः/विनेदुश्चमहानादान्सर्वेतेजलदोपमाः/हतोरामइतिज्ञात्वारावणिंसमपूजयन्/निष्पन्दौतुतदादृष्ट्वातावुभौरामलक्ष्मणौ/वसुधायांनिरुच्छ्वासौहतावित्यन्वमन्यत/हर्षेणतुसमाविष्टइन्द्रजित्समितिंजयः/प्रविवेशपुरींलङ्कांहर्षयन्सर्वनैरृतान्/रामलक्ष्मणयोर्दृष्ट्वाशरीरेसायकैश्चिते/सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवंभयमाविशत्/तमुवाचपरित्रस्तंवानरेन्द्रंविभीषणः/सबाष्पवदनंदीनंशोकव्याकुललोचनम्/अलंत्रासेनसुग्रीवबाष्पवेगोनिगृह्यताम्/एवंप्रायाणियुद्धानिविजयोनास्तिनैष्ठिकः/सशेषभाग्यतास्माकंयदिवीरभविष्यति/मोहमेतौप्रहास्येतेभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/पर्यवस्थापयात्मानमनाथंमांचवानर/सत्यधर्मानुरक्तानांनास्तिमृत्युकृतंभयम्/एवमुक्त्वाततस्तस्यजलक्लिन्नेनपाणिना/सुग्रीवस्यशुभेनेत्रेप्रममार्जविभीषणः/प्रमृज्यवदनंतस्यकपिराजस्यधीमतः/अब्रवीत्कालसंप्रातमसंभ्रान्तमिदंवचः/नकालःकपिराजेन्द्रवैक्लव्यमनुवर्तितुम्/अतिस्नेहोऽप्यकालेऽस्मिन्मरणायोपपद्यते/तस्मादुत्सृज्यवैक्लव्यंसर्वकार्यविनाशनम्/हितंरामपुरोगाणांसैन्यानामनुचिन्त्यताम्/अथवारक्ष्यतांरामोयावत्संज्ञाविपर्ययः/लब्धसंज्ञौतुकाकुत्स्थौभयंनोव्यपनेष्यतः/नैतत्किंचनरामस्यनचरामोमुमूर्षति/नह्येनंहास्यतेलक्ष्मीर्दुर्लभायागतायुषाम्/तस्मादाश्वासयात्मानंबलंचाश्वासयस्वकम्/यावत्सर्वाणिसैन्यानिपुनःसंस्थापयाम्यहम्/एतेह्युत्फुल्लनयनास्त्रासादागतसाध्वसाः/कर्णेकर्णेप्रकथिताहरयोहरिपुंगव/मांतुदृष्ट्वाप्रधावन्तमनीकंसंप्रहर्षितुम्/त्यजन्तुहरयस्त्रासंभुक्तपूर्वामिवस्रजम्/समाश्वास्यतुसुग्रीवंराक्षसेन्द्रोविभीषणः/विद्रुतंवानरानीकंतत्समाश्वासयत्पुनः/इन्द्रजित्तुमहामायःसर्वसैन्यसमावृतः/विवेशनगरींलङ्कांपितरंचाभ्युपागमत्/तत्ररावणमासीनमभिवाद्यकृताञ्जलिः/आचचक्षेप्रियंपित्रेनिहतौरामलक्ष्मणौ/उत्पपातततोहृष्टःपुत्रंचपरिषस्वजे/रावणोरक्षसांमध्येश्रुत्वाशत्रूनिपातितौ/उपाघ्रायसमूर्ध्न्येनंपप्रच्छप्रीतमानसः/पृच्छतेचयथावृत्तंपित्रेसर्वंन्यवेदयत्/सहर्षवेगानुगतान्तरात्मा॑श्रुत्वावचस्तस्यमहारथस्य/जहौज्वरंदाशरथेःसमुत्थितं॑प्रहृष्यवाचाभिननन्दपुत्रम्64650/प्रतिप्रविष्टेलङ्कांतुकृतार्थेरावणात्मजे/राघवंपरिवार्यार्ताररक्षुर्वानरर्षभाः6471/हनूमानङ्गदोनीलःसुषेणःकुमुदोनलः/गजोगवाक्षोगवयःशरभोगन्धमादनः/जाम्बवानृषभःसुन्दोरम्भःशतबलिःपृथुः/व्यूढानीकाश्चयत्ताश्चद्रुमानादायसर्वतः/वीक्षमाणादिशःसर्वास्तिर्यगूर्ध्वंचवानराः/तृणेष्वपिचचेष्टत्सुराक्षसाइतिमेनिरे/रावणश्चापिसंहृष्टोविसृज्येन्द्रजितंसुतम्/आजुहावततःसीतारक्षणीराक्षसीस्तदा/राक्षस्यस्त्रिजटाचापिशासनात्तमुपस्थिताः/ताउवाचततोहृष्टोराक्षसीराक्षसेश्वरः/हताविन्द्रजिताख्यातवैदेह्यारामलक्ष्मणौ/पुष्पकंचसमारोप्यदर्शयध्वंहतौरणे/यदाश्रयादवष्टब्धोनेयंमामुपतिष्ठति/सोऽस्याभर्तासहभ्रात्रानिरस्तोरणमूर्धनि/निर्विशङ्कानिरुद्विग्नानिरपेक्षाचमैथिली/मामुपस्थास्यतेसीतासर्वाभरणभूषिता/अद्यकालवशंप्राप्तंरणेरामंसलक्ष्मणम्/अवेक्ष्यविनिवृत्ताशानान्यांगतिमपश्यती/तस्यतद्वचनंश्रुत्वारावणस्यदुरात्मनः/राक्षस्यस्तास्तथेत्युक्त्वाप्रजग्मुर्यत्रपुष्पकम्/ततःपुष्पकमादयराक्षस्योरावणाज्ञया/अशोकवनिकास्थांतांमैथिलींसमुपानयन्/तामादायतुराक्षस्योभर्तृशोकपरायणाम्/सीतामारोपयामासुर्विमानंपुष्पकंतदा/ततःपुष्पकमारोप्यसीतांत्रिजटयासह/रावणोऽकारयल्लङ्कांपताकाध्वजमालिनीम्/प्राघोषयतहृष्टश्चलङ्कायांराक्षसेश्वरः/राघवोलक्ष्मणश्चैवहताविन्द्रजितारणे/विमानेनापिसीतातुगत्वात्रिजटयासह/ददर्शवानराणांतुसर्वंसिन्यंनिपातितम्/प्रहृष्टमनसश्चापिददर्शपिशिताशनान्/वानरांश्चापिदुःखार्तान्रामलक्ष्मणपार्श्वतः/ततःसीताददर्शोभौशयानौशततल्पयोः/लक्ष्मणंचैवरामंचविसंज्ञौशरपीडितौ/विध्वस्तकवचौवीरौविप्रविद्धशरासनौ/सायकैश्छिन्नसर्वाङ्गौशरस्तम्भमयौक्षितौ/तौदृष्ट्वाभ्रातरौतत्रवीरौसापुरुषर्षभौ/दुःखार्तासुभृशंसीताकरुणंविललापह/साबाष्पशोकाभिहतासमीक्ष्य॑तौभ्रातरौदेवसमप्रभावौ/वितर्कयन्तीनिधनंतयोःसा॑दुःखान्वितावाक्यमिदंजगाद64724/भर्तारंनिहतंदृष्ट्वालक्ष्मणंचमहाबलम्/विललापभृशंसीताकरुणंशोककर्शिता6481/ऊचुर्लक्षणिकायेमांपुत्रिण्यविधवेतिच/तेऽस्यसर्वेहतेरामेऽज्ञानिनोऽनृतवादिनः/यज्वनोमहिषींयेमामूचुःपत्नींचसत्रिणः/तेऽद्यसर्वेहतेरामेऽज्ञानिनोऽनृतवादिनः/वीरपार्थिवपत्नीत्वंयेधन्येतिचमांविदुः/तेऽद्यसर्वेहतेरामेऽज्ञानिनोऽनृतवादिनः/ऊचुःसंश्रवणेयेमांद्विजाःकार्तान्तिकाःशुभाम्/तेऽद्यसर्वेहतेरामेऽज्ञानिनोऽनृतवादिनः/इमानिखलुपद्मानिपादयोर्यैःकिलस्त्रियः/अधिराज्येऽभिषिच्यन्तेनरेन्द्रैःपतिभिःसह/वैधव्यंयान्तियैर्नार्योऽलक्षणैर्भाग्यदुर्लभाः/नात्मनस्तानिपश्यामिपश्यन्तीहतलक्षणा/सत्यानीमानिपद्मानिस्त्रीणामुक्त्वानिलक्षणे/तान्यद्यनिहतेरामेवितथानिभवन्तिमे/केशाःसूक्ष्माःसमानीलाभ्रुवौचासंगतेमम/वृत्तेचालोमशेजङ्घेदन्ताश्चाविरलामम/शङ्खेनेत्रेकरौपादौगुल्फावूरूचमेचितौ/अनुवृत्तानखाःस्निग्धाःसमाश्चाङ्गुलयोमम/स्तनौचाविरलौपीनौममेमौमग्नचूचुकौ/मग्नाचोत्सङ्गिनीनाभिःपार्श्वोरस्कंचमेचितम्/ममवर्णोमणिनिभोमृदून्यङ्गरुहाणिच/प्रतिष्ठितांद्वदशभिर्मामूचुःशुभलक्षणाम्/समग्रयवमच्छिद्रंपाणिपादंचवर्णवत्/मन्दस्मितेत्येवचमांकन्यालक्षणिकाविदुः/अधिराज्येऽभिषेकोमेब्राह्मणैःपतिनासह/कृतान्तकुशलैरुक्तंतत्सर्वंवितथीकृतम्/शोधयित्वाजनस्थानंप्रवृत्तिमुपलभ्यच/तीर्त्वासागरमक्षोभ्यंभ्रातरौगोष्पदेहतौ/ननुवारुणमाग्नेयमैन्द्रंवायव्यमेवच/अस्त्रंब्रह्मशिरश्चैवराघवौप्रत्यपद्यताम्/अदृश्यमानेनरणेमाययावासवोपमौ/ममनाथावनाथायानिहतौरामलक्ष्मणौ/नहिदृष्टिपथंप्राप्यराघवस्यरणेरिपुः/जीवन्प्रतिनिवर्तेतयद्यपिस्यान्मनोजवः/नकालस्यातिभारोऽस्तिकृतान्तश्चसुदुर्जयः/यत्ररामःसहभ्रात्राशेतेयुधिनिपाथितः/नाहंशोचामिभर्तारंनिहतंनचलक्ष्मणम्/नात्मानंजननीचापियथाश्वश्रूंतपस्विनीम्/साहिचिन्तयतेनित्यंसमाप्तव्रतमागतम्/कदाद्रक्ष्यामिसीतांचरामंचसहलक्ष्मणम्/परिदेवयमानांतांराक्षसीत्रिजटाब्रवीत्/माविषादंकृथादेविभर्तायंतवजीवति/कारणानिचवक्ष्यामिमहान्तिसदृशानिच/यथेमौजीवतोदेविभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/नहिकोपपरीतानिहर्षपर्युत्सुकानिच/भवन्तियुधियोधानांमुखानिनिहतेपतौ/इदंविमानंवैदेहिपुष्पकंनामनामतः/दिव्यंत्वांधारयेन्नेदंयद्येतौगजजीवितौ/हतवीरप्रधानाहिहतोत्साहानिरुद्यमा/सेनाभ्रमतिसंख्येषुहतकर्णेवनौर्जले/इयंपुनरसंभ्रान्तानिरुद्विग्नातरस्विनी/सेनारक्षतिकाकुत्स्थौमाययानिर्जितौरणे/सात्वंभवसुविस्रब्धाअनुमानैःसुखोदयैः/अहतौपश्यकाकुत्स्थौस्नेहादेतद्ब्रवीमिते/अनृतंनोक्तपूर्वंमेनचवक्ष्येकदाचन/चारित्रसुखशीलत्वात्प्रविष्टासिमनोमम/नेमौशक्यौरणेजेतुंसेन्द्रैरपिसुरासुरैः/एतयोराननंदृष्ट्वामयाचावेदितंतव/इदंचसुमहच्चिह्नंशनैःपश्यस्वमैथिलि/निःसंज्ञावप्युभावेतौनैवलक्ष्मीर्वियुज्यते/प्रायेणगतसत्त्वानांपुरुषाणांगतायुषाम्/दृश्यमानेषुवक्त्रेषुपरंभवतिवैकृतम्/त्यजशोकंचदुःखंचमोहंचजनकात्मजे/रामलक्ष्मणयोरर्थेनाद्यशक्यमजीवितुम्/श्रुत्वातुवचनंतस्याःसीतासुरसुतोपमा/कृताञ्जलिरुवाचेदमेवमस्त्वितिमैथिली/विमानंपुष्पकंतत्तुसमिवर्त्यमनोजवम्/दीनात्रिजटयासीतालङ्कामेवप्रवेशिता/ततस्त्रिजटयासार्धंपुष्पकादवरुह्यसा/अशोकवनिकामेवरक्षसीभिःप्रवेशिता/प्रविश्यसीताबहुवृक्षषण्डां॑तांराक्षसेन्द्रस्यविहारभूमिम्/संप्रेक्ष्यसंचिन्त्यचराजपुत्रौ॑परंविषादंसमुपाजगाम64837/घोरेणशरबन्धेनबद्धौदशरथात्मजौ/निश्वसन्तौयथानागौशयानौरुधिरोक्षितौ6491/सर्वेतेवानरश्रेष्ठाःससुग्रीवामहाबलाः/परिवार्यमहात्मानौतस्थुःशोकपरिप्लुताः/एतस्मिन्नन्तेरेरामःप्रत्यबुध्यतवीर्यवान्/स्थिरत्वात्सत्त्वयोगाच्चशरैःसंदानितोऽपिसन्/ततोदृष्ट्वासरुधिरंविषण्णंगाढमर्पितम्/भ्रातरंदीनवदनंपर्यदेवयदातुरः/किंनुमेसीतयाकार्यंकिंकार्यंजीवितेनवा/शयानंयोऽद्यपश्यामिभ्रातरंयुधिनिर्जितम्/शक्यासीतासमानारीप्राप्तुंलोकेविचिन्वता/नलक्ष्मणसमोभ्रातासचिवःसाम्परायिकः/परित्यक्ष्याम्यहंप्राणान्वानराणांतुपश्यताम्/यदिपञ्चत्वमापन्नःसुमित्रानन्दवर्धनः/किंनुवक्ष्यामिकौसल्यांमातरंकिंनुकैकयीम्/कथमम्बांसुमित्रांचपुत्रदर्शनलालसाम्/विवत्सांवेपमानांचक्रोशन्तींकुररीमिव/कथमाश्वासयिष्यामियदियास्यामितंविना/कथंवक्ष्यामिशत्रुघ्नंभरतंचयशस्विनम्/मयासहवनंयातोविनातेनागतःपुनः/उपालम्भंनशक्ष्यामिसोढुंबतसुमित्रया/इहैवदेहंत्यक्ष्यामिनहिजीवितुमुत्सहे/धिङ्मांदुष्कृतकर्माणमनार्यंयत्कृतेह्यसौ/लक्ष्मणःपतितःशेतेशरतल्पेगतासुवत्/त्वंनित्यंसुविषण्णंमामाश्वासयसिलक्ष्मण/गतासुर्नाद्यशक्नोषिमामार्तमभिभाषितुम्/येनाद्यबहवोयुद्धेराक्षसानिहताःक्षितौ/तस्यामेवक्षितौवीरःसशेतेनिहतःपरैः/शयानःशरतल्पेऽस्मिन्स्वशोणितपरिप्लुतः/शरजालैश्चितोभातिभास्करोऽस्तमिवव्रजन्/बाणाभिहतमर्मत्वान्नशक्नोत्यभिवीक्षितुम्/रुजाचाब्रुवतोह्यस्यदृष्टिरागेणसूच्यते/यथैवमांवनंयान्तमनुयातोमहाद्युतिः/अहमप्यनुयास्यामितथैवैनंयमक्षयम्/इष्टबन्धुजनोनित्यंमांचनित्यमनुव्रतः/इमामद्यगतोऽवस्थांममानार्यस्यदुर्नयैः/सुरुष्टेनापिवीरेणलक्ष्मणेनानसंस्मरे/परुषंविप्रियंवापिश्रावितंनकदाचन/विससर्जैकवेगेनपञ्चबाणशतानियः/इष्वस्त्रेष्वधिकस्तस्मात्कार्तवीर्याच्चलक्ष्मणः/अस्त्रैरस्त्राणियोहन्याच्छक्रस्यापिमहात्मनः/सोऽयमुर्व्यांहतःशेतेमहार्हशयनोचितः/तच्चमिथ्याप्रलप्तंमांप्रधक्ष्यतिनसंशयः/यन्मयानकृतोराजाराक्षसानांविभीषणः/अस्मिन्मुहूर्तेसुग्रीवप्रतियातुमितोऽर्हसि/मत्वाहीनंमयाराजन्रावणोऽभिद्रवेद्बली/अङ्गदंतुपुरस्कृत्यससैन्यःससुहृज्जनः/सागरंतरसुग्रीवपुनस्तेनैवसेतुना/कृतंहनुमताकार्यंयदन्यैर्दुष्करंरणे/ऋक्षराजेनतुष्यामिगोलाङ्गूलाधिपेनच/अङ्गदेनकृतंकर्ममैन्देनद्विविदेनच/युद्धंकेसरिणासंख्येघोरंसंपातिनाकृतम्/गवयेनगवाक्षेणशरभेणगजेनच/अन्यैश्चहरिभिर्युद्धंमदार्थेत्यक्तजीवितैः/नचातिक्रमितुंशक्यंदैवंसुग्रीवमानुषैः/यत्तुशक्यंवयस्येनसुहृदावापरंतप/कृतंसुग्रीवतत्सर्वंभवताधर्मभीरुणा/मित्रकार्यंकृतमिदंभवद्भिर्वानरर्षभाः/अनुज्ञातामयासर्वेयथेष्टंगन्तुमर्हथ/शुश्रुवुस्तस्यतेसर्वेवानराःपरिदेवितम्/वर्तयांचक्रुरश्रूणिनेत्रैःकृष्णेतरेक्षणाः/ततःसर्वाण्यनीकानिस्थापयित्वाविभीषणः/आजगामगदापाणिस्त्वरितोयत्रराघवः/तंदृष्ट्वात्वरितंयान्तंनीलाञ्जनचयोपमम्/वानरादुद्रुवुःसर्वेमन्यमानास्तुरावणिम्64933/अथोवाचमहातेजाहरिराजोमहाबलः/किमियंव्यथितासेनामूढवातेवनौर्जले6501/सुग्रीवस्यवचःश्रुत्वावालिपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत्/नत्वंपश्यसिरामंचलक्ष्मणंचमहाबलम्/शरजालाचितौवीरावुभौदशरथात्मजौ/शरतल्पेमहात्मानौशयानाउरुधिरोक्षितौ/अथाब्रवीद्वानरेन्द्रःसुग्रीवःपुत्रमङ्गदम्/नानिमित्तमिदंमन्येभवितव्यंभयेनतु/विषण्णवदनाह्येतेत्यक्तप्रहरणादिशः/प्रपलायन्तिहरयस्त्रासादुत्फुल्ललोचनाः/अन्योन्यस्यनलज्जन्तेननिरीक्षन्तिपृष्ठतः/विप्रकर्षन्तिचान्योन्यंपतितंलङ्घयन्तिच/एतस्मिन्नन्तरेवीरोगदापाणिर्विभीषणः/सुग्रीवंवर्धयामासराघवंचनिरैक्षत/विभीषणंतंसुग्रीवोदृष्ट्वावानरभीषणम्/ऋक्षराजंसमीपस्थंजाम्बवन्तमुवाचह/विभीषणोऽयंसंप्राप्तोयंदृष्ट्वावानरर्षभाः/विद्रवन्तिपरित्रस्तारावणात्मजशङ्कया/शीघ्रमेतान्सुवित्रस्तान्बहुधाविप्रधावितान्/पर्यवस्थापयाख्याहिविभीषणमुपस्थितम्/सुग्रीवेणैवमुक्तस्तुजाम्बवानृक्षपार्थिवः/वानरान्सान्त्वयामाससंनिवर्त्यप्रहावतः/तेनिवृत्ताःपुनःसर्वेवानरास्त्यक्तसंभ्रमाः/ऋक्षराजवचःश्रुत्वातंचदृष्ट्वाविभीषणम्/विभीषणस्तुरामस्यदृष्ट्वागात्रंशरैश्चितम्/लक्ष्मणस्यचधर्मात्माबभूवव्यथितेन्द्रियः/जलक्लिन्नेनहस्तेनतयोर्नेत्रेप्रमृज्यच/शोकसंपीडितमनारुरोदविललापच/इमौतौसत्त्वसंपन्नौविक्रान्तौप्रियसंयुगौ/इमामवस्थांगमितौराकसैःकूटयोधिभिः/भ्रातुःपुत्रेणमेतेनदुष्पुत्रेणदुरात्मना/राक्षस्याजिह्मयाबुद्ध्याछलितावृजुविक्रमौ/शरैरिमावलंविद्धौरुधिरेणसमुक्षितौ/वसुधायामिमसुप्तौदृश्येतेशल्यकाविव/ययोर्वीर्यमुपाश्रित्यप्रतिष्ठाकाङ्क्षितामया/तावुभौदेहनाशायप्रसुप्तौपुरुषर्षभौ/जीवन्नद्यविपन्नोऽस्मिनष्टराज्यमनोरथः/प्राप्तप्रतिज्ञश्चरिपुःसकामोरावणःकृतः/एवंविलपमानंतंपरिष्वज्यविभीषणम्/सुग्रीवःसत्त्वसंपन्नोहरिराजोऽब्रवीदिदम्/राज्यंप्राप्स्यसिधर्मज्ञलङ्कायांनात्रसंशयः/रावणःसहपुत्रेणसराज्यंनेहलप्स्यते/शरसंपीडितावेतावुभौराघवलक्ष्मणौ/त्यक्त्वामोहंवधिष्येतेसगणंरावणंरणे/तमेवंसान्त्वयित्वातुसमाश्वास्यचराक्षसं/सुषेणंश्वशुरंपार्श्वेसुग्रीवस्तमुवाचह/सहशूरैर्हरिगणैर्लब्धसंज्ञावरिंदमौ/गच्छत्वंभ्रातरौगृह्यकिष्किन्धांरामलक्ष्मणौ/अहंतुरावणंहत्वासपुत्रंसहबान्धवम्/मैथिलीमानयिष्यामिशक्रोनष्टामिवश्रियम्/श्रुत्वैतद्वानरेन्द्रस्यसुषेणोवाक्यमब्रवीत्/देवासुरंमहायुद्धमनुभूतंसुदारुणम्/तदास्मदानवादेवाञ्शरसंस्पर्शकोविदाः/निजघ्नुःशस्त्रविदुषश्छादयन्तोमुहुर्मुहुः/तानार्तान्नष्टसंज्ञांश्चपरासूंश्चबृहस्पतिः/विध्याभिर्मन्त्रयुक्ताभिरोषधीभिश्चिकित्सति/तान्यौषधान्यानयितुंक्षीरोदंयान्तुसागरम्/जवेनवानराःशीघ्रंसंपातिपनसादयः/हरयस्तुविजानन्तिपार्वतीतेमहौषधी/संजीवकरणींदिव्यांविशल्यांदेवनिर्मिताम्/चन्द्रश्चनामद्रोणश्चपर्वतौसागरोत्तमे/अमृतंयत्रमथितंतत्रतेपरमौषधी/तेतत्रनिहितेदेवैःपर्वतेपरमौषधी/अयंवायुसुतोराजन्हनूमांस्तत्रगच्छतु/एतस्मिन्नन्तरेवायुर्मेघांश्चापिसविद्युतः/पर्यस्यन्सागरेतोयंकम्पयन्निवपर्वतान्/महतापक्षवातेनसर्वेद्वीपमहाद्रुमाः/निपेतुर्भग्नविटपाःसमूलालवणाम्भसि/अभवन्पन्नगास्त्रस्ताभोगिनस्तत्रवासिनः/शीघ्रंसर्वाणियादांसिजग्मुश्चलवणार्णवम्/ततोमुहूर्तद्गरुडंवैनतेयंमहाबलम्/वानराददृशुःसर्वेज्वलन्तमिवपावकम्/तमागतमभिप्रेक्ष्यनागास्तेविप्रदुद्रुवुः/यैस्तौसत्पुरुषौबद्धौशरभूतैर्महाबलौ/ततःसुपर्णःकाकुत्स्थौदृष्ट्वाप्रत्यभिनन्द्यच/विममर्शचपाणिभ्यांमुखेचन्द्रसमप्रभे/वैनतेयेनसंस्पृष्टास्तयोःसंरुरुहुर्व्रणाः/सुवर्णेचतनूस्निग्धेतयोराशुबभूवतुः/तेजोवीर्यंबलंचौजउत्साहश्चमहागुणाः/प्रदर्शनंचबुद्धिश्चस्मृतिश्चद्विगुणंतयोः/तावुत्थाप्यमहावीर्यौगरुडोवासवोपमौ/उभौतौसस्वजेहृष्टौरामश्चैनमुवाचह/भवत्प्रसादाद्व्यसनंरावणिप्रभवंमहत्/आवामिहव्यतिक्रान्तौशीघ्रंचबलिनौकृतौ/यथातातंदशरथंयथाजंचपितामहम्/तथाभवन्तमासाद्यहृषयंमेप्रसीदति/कोभवान्रूपसंपन्नोदिव्यस्रगनुलेपनः/वसानोविरजेवस्त्रेदिव्याभरणभूषितः/तमुवाचमहातेजावैनतेयोमहाबलः/पतत्रिराजःप्रीतात्माहर्षपर्याकुलेक्षणः/अहंसखातेकाकुत्स्थप्रियःप्राणोबहिश्चरः/गरुत्मानिहसंप्राप्तोयुवयोःसाह्यकारणात्/असुरावामहावीर्यादानवावामहाबलाः/सुराश्चापिसगन्धर्वाःपुरस्कृत्यशतक्रतुम्/नेमंमोक्षयितुंशक्ताःशरबन्धंसुदारुणम्/मायाबलादिन्द्रजितानिर्मितंक्रूरकर्मणा/एतेनागाःकाद्रवेयास्तीक्ष्णदंष्ट्राविषोल्बणाः/रक्षोमायाप्रभावेनशराभूत्वात्वदाश्रिताः/सभाग्यश्चासिधर्मज्ञरामसत्यपराक्रम/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रासमरेरिपुघातिना/इमंश्रुत्वातुवृत्तान्तंत्वरमाणोऽहमागतः/सहसायुवयोःस्नेहात्सखित्वमनुपालयन्/मोक्षितौचमहाघोरादस्मात्सायकबन्धनात्/अप्रमादश्चकर्तव्योयुवाभ्यांनित्यमेवहि/प्रकृत्याराक्षसाःसर्वेसंग्रामेकूटयोधिनः/शूराणांशुद्धभावानांभवतामार्जवंबलम्/तन्नविश्वसितव्यंवोराक्षसानांरणाजिरे/एतेनैवोपमानेननित्यजिह्माहिराक्षसाः/एवमुक्त्वाततोरामंसुपर्णःसुमहाबलः/परिष्वज्यसुहृत्स्निग्धमाप्रष्टुमुपचक्रमे/सखेराघवधर्मज्ञरिपूणामपिवत्सल/अभ्यनुज्ञातुमिच्छामिगमिष्यामियथागतम्/बालवृद्धावशेषांतुलङ्कांकृत्वाशरोर्मिभिः/रावणंचरिपुंहत्वासीतांसमुपलप्स्यसे/इत्येवमुक्त्वावचनंसुपर्णःशीघ्रविक्रमः/रामंचविरुजंकृत्वामध्येतेषांवनौकसाम्/प्रदक्षिणंततःकृत्वापरिष्वज्यचवीर्यवान्/जगामाकाशमाविश्यसुपर्णःपवनोयथा/विरुजौराघवौदृष्ट्वाततोवानरयूथपाः/सिंहनादांस्तदानेदुर्लाङ्गूलंदुधुवुश्चते/ततोभेरीःसमाजघ्नुर्मृदङ्गांश्चव्यनादयन्/दध्मुःशङ्खान्संप्रहृष्टाःक्ष्वेलन्त्यपियथापुरम्/आस्फोट्यास्फोट्यविक्रान्तावानरानगयोधिनः/द्रुमानुत्पाट्यविविधांस्तस्थुःशतसहस्रशः/विसृजन्तोमहानादांस्त्रासयन्तोनिशाचरान्/लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुर्योद्धुकामाःप्लवंगमाः/ततस्तुभीमस्तुमुलोनिनादो॑बभूवशाखामृगयूथपानाम्/क्षयेनिदाघस्ययथाघनानां॑नादःसुभीमोनदतांनिशीथे65065/तेषांसुतुमुलंशब्दंवानराणांतरस्विनाम्/नर्दतांराक्षसैःसार्धंतदाशुश्रावरावणः6511/स्निग्धगम्भीरनिर्घोषंश्रुत्वासनिनदंभृशम्/सचिवानांततस्तेषांमध्येवचनमब्रवीत्/यथासौसंप्रहृष्टानांवानराणांसमुत्थितः/बहूनांसुमहान्नादोमेघानामिवगर्जताम्/व्यक्तंसुमहतीप्रीतिरेतेषांनात्रसंशयः/तथाहिविपुलैर्नादैश्चुक्षुभेवरुणालयः/तौतुबद्धौशरैस्तीष्क्णैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ/अयंचसुमहान्नादःशङ्कांजनयतीवमे/एतत्तुवचनंचोक्त्वामन्त्रिणोराक्षसेश्वरः/उवाचनैरृतांस्तत्रसमीपपरिवर्तिनः/ज्ञायतांतूर्णमेतषांसर्वेषांवनचारिणाम्/शोककालेसमुत्पन्नेहर्षकारणमुत्थितम्/तथोक्तास्तेनसंभ्रान्ताःप्राकारमधिरुह्यते/ददृशुःपालितांसेनांसुग्रीवेणमहात्मना/तौचमुक्तौसुघोरेणशरबन्धेनराघवौ/समुत्थितौमहाभागौविषेदुःप्रेक्ष्यराक्षसाः/संत्रस्तहृदयासर्वेप्राकारादवरुह्यते/विषण्णवदनाःसर्वेराक्षसेन्द्रमुपस्थिताः/तदप्रियंदीनमुखारावणस्यनिशाचराः/कृत्स्नंनिवेदयामासुर्यथावद्वाक्यकोविदाः/यौताविन्द्रजितायुद्धेभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/निबद्धौशरबन्धेननिष्प्रकम्पभुजौकृतौ/विमुक्तौशरबन्धेनतौदृश्येतेरणाजिरे/पाशानिवगजाउछित्त्वागजेन्द्रसमविक्रमौ/तच्छ्रुत्वावचनंतेषांराक्षसेन्द्रोमहाबलः/चिन्ताशोकसमाक्रान्तोविषण्णवदनोऽब्रवीत्/घोरैर्दत्तवरैर्बद्धौशरैराशीविषोमपैः/अमोघैःसूर्यसंकाशैःप्रमथ्येन्द्रजितायुधि/तमस्त्रबन्धमासाद्ययदिमुक्तौरिपूमम/संशयस्थमिदंसर्वमनुपश्याम्यहंबलम्/निष्फलाःखलुसंवृत्ताःशरावासुकितेजसः/आदत्तंयैस्तुसंग्रामेरिपूणांममजीवितम्/एवमुक्त्वातुसंक्रुद्धोनिश्वसन्नुरगोयथा/अब्रवीद्रक्षसांमध्येधूम्राक्षंनामराकसं/बलेनमहतायुक्तोरक्षसांभीमकर्मणाम्/त्वंवधायाभिनिर्याहिरामस्यसहवानरैः/एवमुक्तस्तुधूम्राक्षोराक्षसेन्द्रेणधीमता/कृत्वाप्रणामंसंहृष्टोनिर्जगामनृपालयात्/अभिनिष्क्रम्यतद्द्वारंबलाध्यक्षमुवाचह/त्वरयस्वबलंतूर्णंकिंचिरेणयुयुत्सतः/धूम्राक्षस्यवचःश्रुत्वाबलाध्यक्षोबलानुगः/बलमुद्योजयामासरावणस्याज्ञयाद्रुतम्/तेबद्धघण्टाबलिनोघोररूपानिशाचराः/विनर्दमानाःसंहृष्टाधूम्राक्षंपर्यवारयन्/विविधायुधहस्ताश्चशूलमुद्गरपाणयः/गदाभिःपट्टसैर्दण्डैरायसैर्मुसलैर्भृशम्/परिघैर्भिण्डिपालैश्चभल्लैःप्रासैःपरश्वधैः/निर्ययूराक्षसाघोरानर्दन्तोजलदायथा/रथैःकवचिनस्त्वन्येध्वजैश्चसमलंकृतैः/सुवर्णजालविहितैःखरैश्चविविधाननैः/हयैःपरमशीघ्रैश्चगजेन्द्रैश्चमदोत्कटैः/निर्ययूराक्षसव्याघ्राव्याघ्राइवदुरासदाः/वृकसिंहमुखैर्युक्तंखरैःकनकभूषणैः/आरुरोहरथंदिव्यंधूम्राक्षःखरनिस्वनः/सनिर्यातोमहावीर्योधूम्राक्षोराक्षसैर्वृतः/प्रहसन्पश्चिमद्वारंहनूमान्यत्रयूथपः/प्रयान्तंतुमहाघोरंराक्षसंभीमदर्शनम्/अन्तरिक्षगताःक्रूराःशकुनाःप्रत्यवारयन्/रथशीर्षेमहाभीमोगृध्रश्चनिपपातह/ध्वजाग्रेग्रथिताश्चैवनिपेतुःकुणपाशनाः/रुधिरार्द्रोमहाञ्श्वेतःकबन्धःपतितोभुवि/विस्वरंचोत्सृजन्नादंधूम्राक्षस्यसमीपतः/ववर्षरुधिरंदेवःसंचचालचमेदिनी/प्रतिलोमंववौवायुर्निर्घातसमनिस्वनः/तिमिरौघावृतास्तत्रदिशश्चनचकाशिरे/सतूत्पातांस्ततोदृष्ट्वाराक्षसानांभयावहान्/प्रादुर्भूतान्सुघोरांश्चधूम्राक्षोव्यथितोऽभवत्/ततःसुभीमोबहुभिर्निशाचरैर्॑वृतोऽभिनिष्क्रम्यरणोत्सुकोबली/ददर्शतांराघवबाहुपालितां॑समुद्रकल्पांबहुवानरींचमूम्65136/धूम्राक्षंप्रेक्ष्यनिर्यान्तंराक्षसंभीमनिस्वनम्/विनेदुर्वानराःसर्वेप्रहृष्टायुद्धकाङ्क्षिणः6521/तेषांतुतुमुलंयुद्धंसंजज्ञेहरिरक्षसाम्/अन्योन्यंपादपैर्घोरैर्निघ्नतंशूलमुद्गरैः/राक्षसैर्वानराघोराविनिकृत्ताःसमन्ततः/वानरैराक्षसाश्चापिद्रुमैर्भूमौसमीकृताः/राक्षसाश्चापिसंक्रुद्धावानरान्निशितैःशरैः/विव्यधुर्घोरसंकाशैःकङ्कपत्रैरजिह्मगैः/तेगदाभिश्चभीमाभिःपट्टसैःकूटमुद्गरैः/घोरैश्चपरिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापिसंशितैः/विदार्यमाणारक्षोभिर्वानरास्तेमहाबलाः/अमर्षाज्जनितोद्धर्षाश्चक्रुःकर्माण्यभीतवत्/शरनिर्भिन्नगात्रास्तेशूलनिर्भिन्नदेहिनः/जगृहुस्तेद्रुमांस्तत्रशिलाश्चहरियूथपाः/तेभीमवेगाहरयोनर्दमानास्ततस्ततः/ममन्थूराक्षसान्भीमान्नामानिचबभाषिरे/तद्बभूवाद्भुतंघोरंयुद्धंवानररक्षसाम्/शिलाभिर्विविधाभिश्चबहुशाखैश्चपादपैः/राक्षसामथिताःकेचिद्वानरैर्जितकाशिभिः/ववर्षूरुधिरंकेचिन्मुखैरुधिरभोजनाः/पार्श्वेषुदारिताःकेचित्केचिद्राशीकृताद्रुमैः/शिलाभिश्चूर्णिताःकेचित्केचिद्दन्तैर्विदारिताः/ध्वजैर्विमथितैर्भग्नैःखरैश्चविनिपातितैः/रथैर्विध्वंसितैश्चापिपतितैरजनीचरैः/वानरैर्भीमविक्रान्तैराप्लुत्याप्लुत्यवेगितैः/राक्षसाःकरजैस्तीक्ष्णैर्मुखेषुविनिकर्तिताः/विवर्णवदनाभूयोविप्रकीर्णशिरोरुहाः/मूढाःशोणितगन्धेननिपेतुर्धरणीतले/नयेतुपरमक्रुद्धाराक्षसाभीमविक्रमाः/तलैरेवाभिधावन्तिवज्रस्पर्शसमैर्हरीन्/वनरैरापतन्तस्तेवेगितावेगवत्तरैः/मुष्टिभिश्चरणैर्दन्तैःपादपैश्चापपोथिताः/सन्यंतुविद्रुतंदृष्ट्वाधूम्राक्षोराक्षसर्षभः/क्रोधेनकदनंचक्रेवानराणांयुयुत्सताम्/प्रासैःप्रमथिताःकेचिद्वानराःशोणितस्रवाः/मुद्गरैराहताःकेचित्पतिताधरणीतले/परिघैर्मथितःकेचिद्भिण्डिपालैर्विदारिताः/पट्टसैराहताःकेचिद्विह्वलन्तोगतासवः/केचिद्विनिहताभूमौरुधिरार्द्रावनौकसः/केचिद्विद्रावितानष्टाःसंक्रुद्धैराक्षसैर्युधि/विभिन्नहृदयाःकेचिदेकपार्श्वेनशायिताः/विदारितास्त्रशूलैचकेचिदान्त्रैर्विनिस्रुताः/तत्सुभीमंमहद्युद्धंहरिराकससंकुलम्/प्रबभौशस्त्रबहुलंशिलापादपसंकुलम्/धनुर्ज्यातन्त्रिमधुरंहिक्कातालसमन्वितम्/मन्द्रस्तनितसंगीतंयुद्धगान्धर्वमाबभौ/धूम्राक्षस्तुधनुष्पाणिर्वानरान्रणमूर्धनि/हसन्विद्रावयामासदिशस्ताञ्शरवृष्टिभिः/धूम्राक्षेणार्दितंसैन्यंव्यथितंदृश्यमारुतिः/अभ्यवर्ततसंक्रुद्धःप्रगृह्यविपुलांशिलाम्/क्रोधाद्द्विगुणताम्राक्षःपितृतुल्यपराक्रमः/शिलांतांपातयामासधूम्राक्षस्यरथंप्रति/आपतन्तींशिलांदृष्ट्वागदामुद्यम्यसंभ्रमात्/रथादाप्लुत्यवेगेनवसुधायांव्यतिष्ठत/साप्रमथ्यरथंतस्यनिपपातशिलाभुवि/सचक्रकूबरंसाश्वंसध्वजंसशरासनम्/सभङ्क्त्वातुरथंतस्यहनूमान्मारुतात्मजः/रक्षसांकदनंचक्रेसस्कन्धविटपैर्द्रुमैः/विभिन्नशिरसोभूत्वाराक्षसाःशोणितोक्षिताः/द्रुमैःप्रमथिताश्चान्येनिपेतुर्धरणीतले/विद्राव्यराक्षसंसैन्यंहनूमान्मारुतात्मजः/गिरेःशिखरमादायधूम्राक्षमभिदुद्रुवे/तमापतन्तंधूम्राक्षोगदामुद्यम्यवीर्यवान्/विनर्दमानःसहसाहनूमन्तमभिद्रवत्/ततःक्रुद्धस्तुवेगेनगदांतांबहुकण्टकाम्/पातयामासधूम्राक्षोमस्तकेतुहनूमतः/ताडितःसतयातत्रगदयाभीमरूपया/सकपिर्मारुतबलस्तंप्रहारमचिन्तयन्/धूम्राक्षस्यशिरोमध्येगिरिशृङ्गमपातयत्/सविह्वलितसर्वाङ्गोगिरिशृङ्गेणताडितः/पपातसहसाभूमौविकीर्णइवपर्वतः/धूम्राक्षंनिहतंदृष्ट्वाहतशेषानिशाचराः/त्रस्ताःप्रविविशुर्लङ्कांवध्यमानाःप्लवंगमैः/सतुपवनसुतोनिहत्यशत्रुं॑क्षतजवहाःसरितश्चसंविकीर्य/रिपुवधजनितश्रमोमहात्मा॑मुदमगमत्कपिभिश्चपूज्यमानः65238/धूम्राक्षंनिहतंश्रुत्वारावणोराक्षसेश्वरः/बलाध्यक्षमुवाचेदंकृताञ्जलिमुपस्थितम्6531/शीघ्रंनिर्यान्तुदुर्धर्षाराक्षसाभीमविक्रमाः/अकम्पनंपुरस्कृत्यसर्वशस्त्रप्रकोविदम्/ततोनानाप्रहरणाभीमाक्षाभीमदर्शनाः/निष्पेतूराक्षसामुख्याबलाध्यक्षप्रचोदिताः/रथमास्थायविपुलंतप्तकाञ्चनकुण्डलः/राकसैःसंवृतोघोरैस्तदानिर्यात्यकम्पनः/नहिकम्पयितुंशक्यःसुरैरपिमहामृधे/अकम्पनस्ततस्तेषामादित्यइवतेजसा/तस्यनिधावमानस्यसंरब्धस्ययुयुत्सया/अकस्माद्दैन्यमागच्छद्धयानांरथवाहिनाम्/व्यस्फुरन्नयनंचास्यसव्यंयुद्धाभिनन्दिनः/विवर्णोमुखवर्णश्चगद्गदश्चाभवत्स्वरः/अभवत्सुदिनेचापिदुर्दिनेरूक्षमारुतम्/ऊचुःखगामृगाःसर्वेवाचःक्रूराभयावहाः/ससिंहोपचितस्कन्धःशार्दूलसमविक्रमः/तानुत्पातानचिन्त्यैवनिर्जगामरणाजिरम्/तदानिर्गच्छतस्तस्यरक्षसःसहराक्षसैः/बभूवसुमहान्नादःक्षोभयन्निवसागरम्/तेनशब्देनवित्रस्तावानराणांमहाचमूः/द्रुमशैलप्रहरणायोद्धुंसमवतिष्ठत/तेषांयुद्धंमहारौद्रंसंजज्ञेकपिरक्षसाम्/रामरावणयोरर्थेसमभित्यक्तजीविनाम्/सर्वेह्यतिबलाःशूराःसर्वेपर्वतसंनिभाः/हरयोराक्षसाश्चैवपरस्परजिघंसवः/तेषांविनर्दातांशब्दःसंयुगेऽतितरस्विनाम्/शुश्रुवेसुमहान्क्रोधादन्योन्यमभिगर्जताम्/रजश्चारुणवर्णाभंसुभीममभवद्भृशम्/उद्धूतंहरिरक्षोभिःसंरुरोधदिशोदश/अन्योन्यंरजसातेनकौशेयोद्धूतपाण्डुना/संवृतानिचभूतानिददृशुर्नरणाजिरे/नध्वजोनपताकावावर्मवातुरगोऽपिवा/आयुधंस्यन्दनंवापिददृशेतेनरेणुना/शब्दश्चसुमहांस्तेषांनर्दतामभिधावताम्/श्रूयतेतुमुलेयुद्धेनरूपाणिचकाशिरे/हरीनेवसुसंक्रुद्धाहरयोजघ्नुराहवे/राक्षसाश्चापिरक्षांसिनिजघ्नुस्तिमिरेतदा/परांश्चैवविनिघ्नन्तःस्वांश्चवानरराक्षसाः/रुधिरार्द्रंतदाचक्रुर्महींपङ्कानुलेपनाम्/ततस्तुरुधिरौघेणसिक्तंव्यपगतंरजः/शरीरशवसंकीर्णाबभूवचवसुंधरा/द्रुमशक्तिशिलाप्रासैर्गदापरिघतोमरैः/हरयोराक्षसास्तूर्णंजघ्नुरन्योन्यमोजसा/बाहुभिःपरिघाकारैर्युध्यन्तःपर्वतोपमाः/हरयोभीमकर्माणोराक्षसाञ्जघ्नुराहवे/राक्षसाश्चापिसंक्रुद्धाःप्रासतोमरपाणयः/कपीन्निजघ्निरेतत्रशस्त्रैःपरमदारुणैः/हरयस्त्वपिरक्षांसिमहाद्रुममहाश्मभिः/विदारयन्त्यभिक्रम्यशस्त्राण्याच्छिद्यवीर्यतः/एतस्मिन्नन्तरेवीराहरयःकुमुदोनलः/मैन्दश्चपरमक्रुद्धश्चक्रुर्वेगमनुत्तमम्/तेतुवृक्षैर्महावेगाराक्षसानांचमूमुखे/कदनंसुमहचक्रुर्लीलयाहरियूथपाः65532/तद्दृष्ट्वासुमहत्कर्मकृतंवानरसत्तमैः/क्रोधमाहारयामासयुधितीव्रमकम्पनः6561/क्रोधमूर्छितरूपस्तुध्नुवन्परमकार्मुकम्/दृष्ट्वातुकर्मशत्रूणांसारथिंवाक्यमब्रवीत्/तत्रैवतावत्त्वरितंरथंप्रापयसारथे/एतेऽत्रबहवोघ्नन्तिसुबहून्राक्षसान्रणे/एतेऽत्रबलवन्तोहिभीमकायाश्चवानराः/द्रुमशैलप्रहरणास्तिष्ठन्तिप्रमुखेमम/एतान्निहन्तुमिच्छामिसमरश्लाघिनोह्यहम्/एतैःप्रमथितंसर्वंदृश्यतेराक्षसंबलम्/ततःप्रजविताश्वेनरथेनरथिनांवरः/हरीनभ्यहनत्क्रोधाच्छरजालैरकम्पनः/नस्थातुंवानराःशेकुःकिंपुनर्योद्धुमाहवे/अकम्पनशरैर्भग्नाःसर्वएवप्रदुद्रुवुः/तान्मृत्युवशमापन्नानकम्पनवशंगतान्/समीक्ष्यहनुमाञ्ज्ञातीनुपतस्थेमहाबलः/तंमहाप्लवगंदृष्ट्वासर्वेप्लवगयूथपाः/समेत्यसमरेवीराःसहिताःपर्यवारयन्/व्यवस्थितंहनूमन्तंतेदृष्ट्वाहरियूथपाः/बभूवुर्बलवन्तोहिबलवन्तमुपाश्रिताः/अकम्पनस्तुशैलाभंहनूमन्तमवस्थितम्/महेन्द्रइवधाराभिःशरैरभिववर्षह/अचिन्तयित्वाबाणौघाञ्शरीरेपतिताञ्शितान्/अकम्पनवधार्थायमनोदध्रेमहाबलः/सप्रहस्यमहातेजाहनूमान्मारुतात्मजः/अभिदुद्रावतद्रक्षःकम्पयन्निवमेदिनीम्/तस्याभिनर्दमानस्यदीप्यमानस्यतेजसा/बभूवरूपंदुर्धर्षंदीप्तस्येवविभावसोः/आत्मानंत्वप्रहरणंज्ञात्वाक्रोधसमन्वितः/शैलमुत्पाटयामासवेगेनहरिपुंगवः/तंगृहीत्वामहाशैलंपाणिनैकेनमारुतिः/विनद्यसुमहानादंभ्रामयामासवीर्यवान्/ततस्तमभिदुद्रावराक्षसेन्द्रमकम्पनम्/यथाहिनमुचिंसंख्येवज्रेणेवपुरंदरः/अकम्पनस्तुतद्दृष्ट्वागिरिशृङ्गंसमुद्यतम्/दूरादेवमहाबाणैरर्धचन्द्रैर्व्यदारयत्/तत्पर्वताग्रमाकाशेरक्षोबाणविदारितम्/विकीर्णंपतितंदृष्ट्वाहनूमान्क्रोधमूर्छितः/सोऽश्वकर्णंसमासाद्यरोषदर्पान्वितोहरिः/तूर्णमुत्पाटयामासमहागिरिमिवोच्छ्रितम्/तंगृहीत्वामहास्कन्धंसोऽश्वकर्णंमहाद्युतिः/प्रहस्यपरयाप्रीत्याभ्रामयामाससंयुगे/प्रधावन्नुरुवेगेनप्रभञ्जंस्तरसाद्रुमान्/हनूमान्परमक्रुद्धश्चरणैर्दारयत्क्षितिम्/गजांश्चसगजारोहान्सरथान्रथिनस्तथा/जघानहनुमान्धीमान्राक्षसांश्चपदातिकान्/तमन्तकमिवक्रुद्धंसमरेप्राणहारिणम्/हनूमन्तमभिप्रेक्ष्यराक्षसाविप्रदुद्रुवुः/तमापतन्तंसंक्रुद्धंराक्षसानांभयावहम्/ददर्शाकम्पनोवीरश्चुक्रोधचननादच/सचतुर्दशभिर्बाणैःशितैर्देहविदारणैः/निर्बिभेदहनूमन्तंमहावीर्यमकम्पनः/सतथाप्रतिविद्धस्तुबह्वीभिःशरवृष्टिभिः/हनूमान्ददृशेवीरःप्ररूढइवसानुमान्/ततोऽन्यंवृक्षमुत्पाट्यकृत्वावेगमनुत्तमम्/शिरस्यभिजघानाशुराक्षसेन्द्रमकम्पनम्/सवृक्षेणहतस्तेनसक्रोधेनमहात्मना/राक्षसोवानरेन्द्रेणपपातसममारच/तंदृष्ट्वानिहतंभूमौराक्षसेन्द्रमकम्पनम्/व्यथिताराक्षसाःसर्वेक्षितिकम्पइवद्रुमाः/त्यक्तप्रहरणाःसर्वेराक्षसास्तेपराजिताः/लङ्कामभिययुस्त्रस्तावानरैस्तैरभिद्रुताः/तेमुक्तकेशाःसंभ्रान्ताभग्नमानाःपराजिताः/स्रवच्छ्रमजलैरङ्गैःश्वसन्तोविप्रदुद्रुवुः/अन्योन्यंप्रममन्तुस्तेविविशुर्नगरंभयात्/पृष्ठतस्तेसुसंमूढाःप्रेक्षमाणामुहुर्मुहुः/तेषुलङ्कांप्रविष्टेषुराक्षसेषुमहाबलाः/समेत्यहरयःसर्वेहनूमन्तमपूजयन्/सोऽपिप्रहृष्टस्तान्सर्वान्हरीन्संप्रत्यपूजयत्/हनूमान्सत्त्वसंपन्नोयथार्हमनुकूलतः/विनेदुश्चयथाप्राणंहरयोजितकाशिनः/चकर्षुश्चपुनस्तत्रसप्राणानेवराक्षसान्/सवीरशोभामभजन्महाकपिः॑समेत्यरक्षांसिनिहत्यमारुतिः/महासुरंभीमममित्रनाशनं॑यथैवविष्णुर्बलिनंचमूमुखे/अपूजयन्देवगणास्तदाकपिं॑स्वयंचरामोऽतिबलश्चलक्ष्मणः/तथैवसुग्रीवमुखाःप्लवंगमा॑विभीषणश्चैवमहाबलस्तदा65639/अकम्पनवधंश्रुत्वाक्रुद्धोवैराक्षसेश्वरः/किंचिद्दीनमुखश्चापिसचिवांस्तानुदैक्षत6571/सतुध्यात्वामुहूर्तंतुमन्त्रिभिःसंविचार्यच/पुरींपरिययौलङ्कांसर्वान्गुल्मानवेक्षितुम्/तांराक्षसगणैर्गुप्तांगुल्मैर्बहुभिरावृताम्/ददर्शनगरींलङ्कांपताकाध्वजमालिनीम्/रुद्धांतुनगरींदृष्ट्वारावणोराक्षसेश्वरः/उवाचामर्षितःकालेप्रहस्तंयुद्धकोविदम्/पुरस्योपनिविष्टस्यसहसापीडितस्यच/नान्यंयुद्धात्प्रपश्यामिमोक्षंयुद्धविशारद/अहंवाकुम्भकर्णोवात्वंवासेनापतिर्मम/इन्द्रजिद्वानिकुम्भोवावहेयुर्भारमीदृशम्/सत्वंबलमितःशीघ्रमादायपरिगृह्यच/विजयायाभिनिर्याहियत्रसर्वेवनौकसः/निर्याणादेवतेनूनंचपलाहरिवाहिनी/नर्दतांराक्षसेन्द्राणांश्रुत्वानादंद्रविष्यति/चपलाह्यविनीताश्चचलचित्ताश्चवानराः/नसहिष्यन्तितेनादंसिंहनादमिवद्विपाः/विद्रुतेचबलेतस्मिन्रामःसौमित्रिणासह/अवशस्तेनिरालम्बःप्रहस्तवशमेष्यति/आपत्संशयिताश्रेयोनात्रनिःसंशयीकृता/प्रतिलोमानुलोमंवायद्वानोमन्यसेहितम्/रावणेनैवमुक्तस्तुप्रहस्तोवाहिनीपतिः/राक्षसेन्द्रमुवाचेदमसुरेन्द्रमिवोशना/राजन्मन्त्रितपूर्वंनःकुशलैःसहमन्त्रिभिः/विवादश्चापिनोवृत्तःसमवेक्ष्यपरस्परम्/प्रदानेनतुसीतायाःश्रेयोव्यवसितंमया/अप्रदानेपुनर्युद्धंदृष्टमेतत्तथैवनः/सोऽहंदानैश्चमानैश्चसततंपूजितस्त्वया/सान्त्वैश्चविविधैःकालेकिंनकुर्यांप्रियंतव/नहिमेजीवितंरक्ष्यंपुत्रदारधनानिवा/त्वंपश्यमांजुहूषन्तंत्वदर्थेजीवितंयुधि/एवमुक्त्वातुभर्तारंरावणंवाहिनीपतिः/समानयतमेशीघ्रंराक्षसानांमहद्बलम्/मद्बाणाशनिवेगेनहतानांतुरणाजिरे/अद्यतृप्यन्तुमांसेनपक्षिणःकाननौकसाम्/इत्युक्तास्तेप्रहस्तेनबलाध्यक्षाःकृतत्वराः/बलमुद्योजयामासुस्तस्मिन्राक्षसमन्दिरे/साबभूवमुहूर्तेनतिग्मनानाविधायुधैः/लङ्काराक्षसवीरैस्तैर्गजैरिवसमाकुला/हुताशनंतर्पयतांब्राह्मणांश्चनमस्यताम्/आज्यगन्धप्रतिवहःसुरभिर्मारुतोववौ/स्रजश्चविविधाकाराजगृहुस्त्वभिमन्त्रिताः/संग्रामसज्जाःसंहृष्टाधारयन्राक्षसास्तदा/सधनुष्काःकवचिनोवेगादाप्लुत्यराक्षसाः/रावणंप्रेक्ष्यराजानंप्रहस्तंपर्यवारयन्/अथामन्त्र्यचराजानंभेरीमाहत्यभैरवाम्/आरुरोहरथंदिव्यंप्रहस्तःसज्जकल्पितम्/हयैर्महाजवैर्युक्तंसम्यक्सूतसुसंयुतम्/महाजलदनिर्घोषंसाक्षाच्चन्द्रार्कभास्वरम्/उरगध्वजदुर्धर्षंसुवरूथंस्वपस्करम्/सुवर्णजालसंयुक्तंप्रहसन्तमिवश्रिया/ततस्तंरथमास्थायरावणार्पितशासनः/लङ्कायानिर्ययौतूर्णंबलेनमहतावृतः/ततोदुंदुभिनिर्घोषःपर्जन्यनिनदोपमः/शुश्रुवेशङ्खशब्दश्चप्रयातेवाहिनीपतौ/निनदन्तःस्वरान्घोरान्राक्षसाजग्मुरग्रतः/भीमरूपामहाकायाःप्रहस्तस्यपुरःसराः/व्यूढेनैवसुघोरेणपूर्वद्वारात्सनिर्ययौ/गजयूथनिकाशेनबलेनमहतावृतः/सागरप्रतिमौघेनवृतस्तेनबलेनसः/प्रहस्तोनिर्ययौतूर्णंक्रुद्धःकालान्तकोपमः/तस्यनिर्याणघोषेणराक्षसानांचनर्दताम्/लङ्कायांसर्वभूतानिविनेदुर्विकृतैःस्वरैः/व्यभ्रमाकाशमाविश्यमांसशोणितभोजनाः/मण्डलान्यपसव्यानिखगाश्चक्रूरथंप्रति/वमन्त्यःपावकज्वालाःशिवाघोराववाशिरे/अन्तरिक्षात्पपातोल्कावायुश्चपरुषोववौ/अन्योन्यमभिसंरब्धाग्रहाश्चनचकाशिरे/ववर्षूरुधिरंचास्यसिषिचुश्चपुरःसरान्/केतुमूर्धनिगृध्रोऽस्यविलीनोदक्षिणामुखः/सारथेर्बहुशश्चास्यसंग्राममवगाहतः/प्रतोदोन्यपतद्धस्तात्सूतस्यहयसादिनः/निर्याणश्रीश्चयास्यासीद्भास्वराचसुदुर्लभा/साननाशमुहूर्तेनसमेचस्खलिताहयाः/प्रहस्तंत्वभिनिर्यान्तंप्रख्यातबलपौरुषम्/युधिनानाप्रहरणाकपिसेनाभ्यवर्तत/अथघोषःसुतुमुलोहरीणांसमजायत/वृक्षानारुजतांचैवगुर्वीश्चागृह्णतांशिलाः/उभेप्रमुदितेसैन्येरक्षोगणवनौकसाम्/वेगितानांसमर्थानामन्योन्यवधकाङ्क्षिणाम्/परस्परंचाह्वयतांनिनादःश्रूयतेमहान्/ततःप्रहस्तःकपिराजवाहिनीम्॑अभिप्रतस्थेविजयायदुर्मतिः/विवृद्धवेगांचविवेशतांचमूं॑यथामुमूर्षुःशलभोविभावसुम्65744/ततःप्रहस्तंनिर्यान्तंभीमंभीमपराक्रमम्/गर्जन्तंसुमहाकायंराक्षसैरभिसंवृतम्6581/ददर्शमहतीसेनावानराणांबलीयसाम्/अतिसंजातरोषाणांप्रहस्तमभिगर्जताम्/खड्गशक्त्यष्टिबाणाश्चशूलानिमुसलानिच/गदाश्चपरिघाःप्रासाविविधाश्चपरश्वधाः/धनूंषिचविचित्राणिराक्षसानांजयैषिणाम्/प्रगृहीतान्यशोभन्तवानरानभिधावताम्/जगृहुःपादपांश्चापिपुष्पितान्वानरर्षभाः/शिलाश्चविपुलादीर्घायोद्धुकामाःप्लवंगमाः/तेषामन्योन्यमासाद्यसंग्रामःसुमहानभूत्/बहूनामश्मवृष्टिंचशरवृष्टिंचवर्षताम्/बहवोराक्षसायुद्धेबहून्वानरयूथपान्/वानराराक्षसांश्चापिनिजघ्नुर्बहवोबहून्/शूलैःप्रमथिताःकेचित्केचित्तुपरमायुधैः/परिघैराहताःकेचित्केचिच्छिन्नाःपरश्वधैः/निरुच्छ्वासाःपुनःकेचित्पतिताधरणीतले/विभिन्नहृदयाःकेचिदिषुसंतानसंदिताः/केचिद्द्विधाकृताःखड्गैःस्फुरन्तःपतिताभुवि/वानराराक्षसैःशूलैःपार्श्वतश्चविदारिताः/वानरैश्चापिसंक्रुद्धैराक्षसौघाःसमन्ततः/पादपैर्गिरिशृङ्गैश्चसंपिष्टावसुधातले/वज्रस्पर्शतलैर्हस्तैर्मुष्टिभिश्चहताभृशम्/वेमुःशोणितमास्येभ्योविशीर्णदशनेक्षणः/आर्तस्वरंचस्वनतांसिंहनादंचनर्दताम्/बभूवतुमुलःशब्दोहरीणांरक्षसांयुधि/वानराराक्षसाःक्रुद्धावीरमार्गमनुव्रताः/विवृत्तनयनाःक्रूराश्चक्रुःकर्माण्यभीतवत्/नरान्तकःकुम्भहनुर्महानादःसमुन्नतः/एतेप्रहस्तसचिवाःसर्वेजघ्नुर्वनौकसः/तेषामापततांशीघ्रंनिघ्नतांचापिवानरान्/द्विविदोगिरिशृङ्गेणजघानैकंनरान्तकम्/दुर्मुखःपुनरुत्पाट्यकपिःसविपुलद्रुमम्/राक्षसंक्षिप्रहस्तस्तुसमुन्नतमपोथयत्/जाम्बवांस्तुसुसंक्रुद्धःप्रगृह्यमहतींशिलाम्/पातयामासतेजस्वीमहानादस्यवक्षसि/अथकुम्भहनुस्तत्रतारेणासाद्यवीर्यवान्/वृक्षेणाभिहतोमूर्ध्निप्राणांस्तत्याजराक्षसः/अमृष्यमाणस्तत्कर्मप्रहस्तोरथमास्थितः/चकारकदनंघोरंधनुष्पाणिर्वनौकसाम्/आवर्तइवसंजज्ञेउभयोःसेनयोस्तदा/क्षुभितस्याप्रमेयस्यसागरस्येवनिस्वनः/महताहिशरौघेणप्रहस्तोयुद्धकोविदः/अर्दयामाससंक्रुद्धोवानरान्परमाहवे/वानराणांशरीरैस्तुराक्षसानांचमेदिनी/बभूवनिचिताघोरापतितैरिवपर्वतैः/सामहीरुधिरौघेणप्रच्छन्नासंप्रकाशते/संछन्नामाधवेमासिपलाशैरिवपुष्पितैः/हतवीरौघवप्रांतुभग्नायुधमहाद्रुमाम्/शोणितौघमहातोयांयमसागरगामिनीम्/यकृत्प्लीहमहापङ्कांविनिकीर्णान्त्रशैवलाम्/भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाड्वलाम्/गृध्रहंसगणाकीर्णांकङ्कसारससेविताम्/मेधःफेनसमाकीर्णामार्तस्तनितनिस्वनाम्/तांकापुरुषदुस्तारांयुद्धभूमिमयींनदीम्/नदीमिवघनापायेहंससारससेविताम्/राक्षसाःकपिमुख्याश्चतेरुस्तांदुस्तरांनदीम्/यथापद्मरजोध्वस्तांनलिनींगजयूथपाः/ततःसृजन्तंबाणौघान्प्रहस्तंस्यन्दनेस्थितम्/ददर्शतरसानीलोविनिघ्नन्तंप्लवंगमान्/सतंपरमदुर्धर्षमापतन्तंमहाकपिः/प्रहस्तंताडयामासवृक्षमुत्पाट्यवीर्यवान्/सतेनाभिहतःक्रुद्धोनदन्राक्षसपुंगवः/ववर्षशरवर्षाणिप्लवगानांचमूपतौ/अपारयन्वारयितुंप्रत्यगृह्णान्निमीलितः/यथैवगोवृषोवर्षंशारदंशीघ्रमागतम्/एवमेवप्रहस्तस्यशरवर्षंदुरासदम्/निमीलिताक्षःसहसानीलःसेहेसुदारुणम्/रोषितःशरवर्षेणसालेनमहतामहान्/प्रजघानहयान्नीलःप्रहस्तस्यमनोजवान्/विधनुस्तुकृतस्तेनप्रहस्तोवाहिनीपतिः/प्रगृह्यमुसलंघोरंस्यन्दनादवपुप्लुवे/तावुभौवाहिनीमुख्यौजातरोषौतरस्विनौ/स्थितौक्षतजदिग्धाङ्गौप्रभिन्नाविवकुञ्जरौ/उल्लिखन्तौसुतीक्ष्णाभिर्दंष्ट्राभिरितरेतरम्/सिंहशार्दूलसदृशौसिंहशार्दूलचेष्टितौ/विक्रान्तविजयौवीरौसमरेष्वनिवर्तिनौ/काङ्क्षमाणौयशःप्राप्तुंवृत्रवासवयोःसमौ/आजघानतदानीलंललाटेमुसलेनसः/प्रहस्तःपरमायस्तस्तस्यसुस्रावशोणितम्/ततःशोणितदिग्धाङ्गःप्रगृह्यसुमहातरुम्/प्रहस्तस्योरसिक्रुद्धोविससर्जमहाकपिः/तमचिन्त्यप्रहारंसप्रगृह्यमुसलंमहत्/अभिदुद्रावबलिनंबलीनीलंप्लवंगमम्/तमुग्रवेगंसंरब्धमापतन्तंमहाकपिः/ततःसंप्रेक्ष्यजग्राहमहावेगोमहाशिलाम्/तस्ययुद्धाभिकामस्यमृधेमुसलयोधिनः/प्रहस्तस्यशिलांनीलोमूर्ध्नितूर्णमपातयत्/सातेनकपिमुख्येनविमुक्तामहतीशिला/बिभेदबहुधाघोराप्रहस्तस्यशिरस्तदा/सगतासुर्गतश्रीकोगतसत्त्वोगतेन्द्रियः/पपातसहसाभूमौछिन्नमूलइवद्रुमः/विभिन्नशिरसस्तस्यबहुसुस्रावशोणितम्/शरीरादपिसुस्रावगिरेःप्रस्रवणंयथा/हतेप्रहस्तेनीलेनतदकम्प्यंमहद्बलम्/रक्षसामप्रहृष्टानांलङ्कामभिजगामह/नशेकुःसमवस्थातुंनिहतेवाहिनीपतौ/सेतुबन्धंसमासाद्यविशीर्णंसलिलंयथा/हतेतस्मिंश्चमूमुख्येराक्षसस्तेनिरुद्यमाः/रक्षःपतिगृहंगत्वाध्यानमूकत्वमागताः/ततस्तुनीलोविजयीमहाबलः॑प्रशस्यमानःस्वकृतेनकर्मणा/समेत्यरामेणसलक्ष्मणेन॑प्रहृष्टरूपस्तुबभूवयूथपः65861/तस्मिन्हतेराक्षससैन्यपाले॑प्लवंगमानामृषभेणयुद्धे/भीमायुधंसागरतुल्यवेगं॑प्रदुद्रुवेराक्षसराजसैन्यम्6591/गत्वातुरक्षोऽधिपतेःशशंसुः॑सेनापतिंपावकसूनुशस्तम्/तच्चापितेषांवचनंनिशम्य॑रक्षोऽधिपःक्रोधवशंजगाम/संख्येप्रहस्तंनिहतंनिशम्य॑शोकार्दितःक्रोधपरीतचेताः/उवाचतान्नैरृतयोधमुख्यान्॑इन्द्रोयथाचामरयोधमुख्यान्/नावज्ञारिपवेकार्यायैरिन्द्रबलसूदनः/सूदितःसैन्यपालोमेसानुयात्रःसकुञ्जरः/सोऽहंरिपुविनाशायविजयायाविचारयन्/स्वयमेवगमिष्यामिरणशीर्षंतदद्भुतम्/अद्यतद्वानरानीकंरामंचसहलक्ष्मणम्/निर्दहिष्यामिबाणौघैर्वनंदीप्तैरिवाग्निभिः/सएवमुक्त्वाज्वलनप्रकाशं॑रथंतुरंगोत्तमराजियुक्तम्/प्रकाशमानंवपुषाज्वलन्तं॑समारुरोहामरराजशत्रुः/सशङ्खभेरीपटहप्रणादैर्॑आस्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादैः/पुण्यैःस्तवैश्चाप्यभिपूज्यमानस्॑तदाययौराक्षसराजमुख्यः/सशैलजीमूतनिकाशरूपैर्॑मांसाशनैःपावकदीप्तनेत्रैः/बभौवृतोराक्षसराजमुख्यैर्॑भूतैर्वृतोरुद्रइवामरेशः/ततोनगर्याःसहसामहौजा॑निष्क्रम्यतद्वानरसैन्यमुग्रम्/महार्णवाभ्रस्तनितंददर्श॑समुद्यतंपादपशैलहस्तम्/तद्राक्षसानीकमतिप्रचण्डम्॑आलोक्यरामोभुजगेन्द्रबाहुः/विभीषणंशस्त्रभृतांवरिष्ठम्॑उवाचसेनानुगतःपृथुश्रीः/नानापताकाध्वजशस्त्रजुष्टं॑प्रासासिशूलायुधचक्रजुष्टम्/सैन्यंनगेन्द्रोपमनागजुष्टं॑कस्येदमक्षोभ्यमभीरुजुष्टम्/ततस्तुरामस्यनिशम्यवाक्यं॑विभीषणःशक्रसमानवीर्यः/शशंसरामस्यबलप्रवेकं॑महात्मनांराक्षसपुंगवानाम्/योऽसौगजस्कन्धगतोमहात्मा॑नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः/प्रकम्पयन्नागशिरोऽभ्युपैतिह्य्॑अकम्पनंत्वेनमवेहिराजन्/योऽसौरथस्थोमृगराजकेतुर्॑धून्वन्धनुःशक्रधनुःप्रकाशम्/करीवभात्युग्रविवृत्तदंष्ट्रः॑सइन्द्रजिन्नामवरप्रधानः/यश्चैषविन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो॑धन्वीरथस्थोऽतिरथोऽतिवीर्यः/विस्फारयंश्चापमतुल्यमानं॑नाम्नातिकायोऽतिविवृद्धकायः/योऽसौनवार्कोदितताम्रचक्षुर्॑आरुह्यघण्टानिनदप्रणादम्/गजंखरंगर्जतिवैमहात्मा॑महोदरोनामसएषवीरः/योऽसौहयंकाञ्चनचित्रभाण्डम्॑आरुह्यसंध्याभ्रगिरिप्रकाशम्/प्रासंसमुद्यम्यमरीचिनद्धं॑पिशाचएषाशनितुल्यवेगः/यश्चैषशूलंनिशितंप्रगृह्य॑विद्युत्प्रभंकिंकरवज्रवेगम्/वृषेन्द्रमास्थायगिरिप्रकाशम्॑आयातिसोऽसौत्रिशिरायशस्वी/असौचजीमूतनिकाशरूपः॑कुम्भःपृथुव्यूढसुजातवक्षाः/समाहितःपन्नगराजकेतुर्॑विस्फारयन्भातिधनुर्विधून्वन्/यश्चैषजाम्बूनदवज्रजुष्टं॑दीप्तंसधूमंपरिघंप्रगृह्य/आयातिरक्षोबलकेतुभूतः॑सोऽसौनिकुम्भोऽद्भुतघोरकर्मा/यश्चैषचापासिशरौघजुष्टं॑पताकिनंपावकदीप्तरूपम्/रथंसमास्थायविभात्युदग्रो॑नरान्तकोऽसौनगशृङ्गयोधी/यश्चैषनानाविधघोररूपैर्॑व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगेन्द्रवक्त्रैः/भूतैर्वृतोभातिविवृत्तनेत्रैः॑सोऽसौसुराणामपिदर्पहन्ता/यत्रैतदिन्दुप्रतिमंविभातिच्॑छत्त्रंसितंसूक्ष्मशलाकमग्र्यम्/अत्रैषरक्षोऽधिपतिर्महात्मा॑भूतैर्वृतोरुद्रइवावभाति/असौकिरीटीचलकुण्डलास्यो॑नागेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः/महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता॑रक्षोऽधिपःसूर्यइवावभाति/प्रत्युवाचततोरामोविभीषणमरिंदमम्/अहोदीप्तोमहातेजारावणोराक्षसेश्वरः/आदित्यइवदुष्प्रेक्ष्योरश्मिभिर्भातिरावणः/सुव्यक्तंलक्षयेह्यस्यरूपंतेजःसमावृतम्/देवदानववीराणांवपुर्नैवंविधंभवेत्/यादृशंराक्षसेन्द्रस्यवपुरेतत्प्रकाशते/सर्वेपर्वतसंकाशाःसर्वेपर्वतयोधिनः/सर्वेदीप्तायुधधरायोधश्चास्यमहौजसः/भातिराक्षसराजोऽसौप्रदीप्तैर्भीमविक्रमैः/भूतैःपरिवृतस्तीक्ष्णैर्देहवद्भिरिवान्तकः/एवमुक्त्वाततोरामोधनुरादायवीर्यवान्/लक्ष्मणानुचरस्तस्थौसमुद्धृत्यशरोत्तमम्/ततःसरक्षोऽधिपतिर्महात्मा॑रक्षांसितान्याहमहाबलानि/द्वारेषुचर्यागृहगोपुरेषु॑सुनिर्वृतास्तिष्ठतनिर्विशङ्काः/विसर्जयित्वासहसाततस्तान्॑गतेषुरक्षःसुयथानियोगम्/व्यदारयद्वानरसागरौघं॑महाझषःपूर्ममिवार्णवौघम्/तमापतन्तंसहसासमीक्ष्य॑दीप्तेषुचापंयुधिराक्षसेन्द्रम्/महत्समुत्पाट्यमहीधराग्रं॑दुद्रावरक्षोऽधिपतिंहरीशः/तच्छैलशृङ्गंबहुवृक्षसानुं॑प्रगृह्यचिक्षेपनिशाचराय/तमापतन्तंसहसासमीक्ष्य॑बिभेदबाणैस्तपनीयपुङ्खैः/तस्मिन्प्रवृद्धोत्तमसानुवृक्षे॑शृङ्गेविकीर्णेपतितेपृथिव्याम्/महाहिकल्पंशरमन्तकाभं॑समाददेराक्षसलोकनाथः/सतंगृहीत्वानिलतुल्यवेगं॑सविस्फुलिङ्गज्वलनप्रकाशम्/बाणंमहेन्द्राशनितुल्यवेगं॑चिक्षेपसुग्रीववधायरुष्टः/ससायकोरावणबाहुमुक्तः॑शक्राशनिप्रख्यवपुःशिताग्रः/सुग्रीवमासाद्यबिभेदवेगाद्॑गुहेरिताक्रौचमिवोग्रशक्तिः/ससायकार्तोविपरीतचेताः॑कूजन्पृथिव्यांनिपपातवीरः/तंप्रेक्ष्यभूमौपतितंविसंज्मं॑नेदुःप्रहृष्टायुधियातुधानाः/ततोगवाक्षोगवयःसुदंष्ट्रस्॑तथर्षभोज्योतिमुखोनलश्च/शैलान्समुद्यम्यविवृद्धकायाः॑प्रदुद्रुवुस्तंप्रतिराक्षसेन्द्रम्/तेषांप्रहारान्सचकारमेघान्॑रक्षोऽधिपोबाणगणैःशिताग्रैः/तान्वानरेन्द्रानपिबाणजालैर्॑बिभेदजाम्बूनदचित्रपुङ्खैः/तेवानरेन्द्रास्त्रिदशारिबाणैर्॑भिन्नानिपेतुर्भुविभीमरूपाः/ततस्तुतद्वानरसैन्यमुग्रं॑प्रच्छादयामाससबाणजालैः/तेवध्यमानाःपतिताग्र्यवीरा॑नानद्यमानाभयशल्यविद्धाः/शाखामृगारावणसायकार्ता॑जग्मुःशरण्यंशरणंस्मरामम्/ततोमहात्मासधनुर्धनुष्मान्॑आदायरामःसहराजगाम/तंलक्ष्मणःप्राञ्जलिरभ्युपेत्य॑उवाचवाक्यंपरमार्थयुक्तम्/काममार्यःसुपर्याप्तोवधायास्यदुरात्मनः/विधमिष्याम्यहंनीचमनुजानीहिमांविभो/तमब्रवीन्महातेजारामःसत्यपराक्रमः/गच्छयत्नपरश्चापिभवलक्ष्मणसंयुगे/रावणोहिमहावीर्योरणेऽद्भुतपराक्रमः/त्रैलोक्येनापिसंक्रुद्धोदुष्प्रसह्योनसंशयः/तस्यच्छिद्राणिमार्गस्वस्वच्छिद्राणिचगोपय/चक्षुषाधनुषायत्नाद्रक्षात्मानंसमाहितः/राघवस्यवचःश्रुत्वासंपरिष्वज्यपूज्यच/अभिवाद्यततोरामंययौसौमित्रिराहवम्/सरावणंवारणहस्तबाहुर्॑ददर्शदीप्तोद्यतभीमचापम्/प्रच्छादयन्तंशरवृष्टिजालैस्॑तान्वानरान्भिन्नविकीर्णदेहान्/तमालोक्यमहातेजाहनूमान्मारुतात्मजा/निवार्यशरजालानिप्रदुद्रावसरावणम्/रथंतस्यसमासाद्यभुजमुद्यम्यदक्षिणम्/त्रासयन्रावणंधीमान्हनूमान्वाक्यमब्रवीत्/देवदानवगन्धर्वायक्षाश्चसहराक्षसैः/अवध्यत्वात्त्वयाभग्नावानरेभ्यस्तुतेभयम्/एषमेदक्षिणोबाहुःपञ्चशाखःसमुद्यतः/विधमिष्यतितेदेहाद्भूतात्मानंचिरोषितम्/श्रुत्वाहनूमतोवाक्यंरावणोभीमविक्रमः/संरक्तनयनःक्रोधादिदंवचनमब्रवीत्/क्षिप्रंप्रहरनिःशङ्कंस्थिरांकीर्तिमवाप्नुहि/ततस्त्वांज्ञातिविक्रान्तंनाशयिष्यामिवानर/रावणस्यवचःश्रुत्वावायुसूनुर्वचोऽब्रवीत्/प्रहृतंहिमयापूर्वमक्षंस्मरसुतंतव/एवमुक्तोमहातेजारावणोराक्षसेश्वरः/आजघानानिलसुतंतलेनोरसिवीर्यवान्/सतलाभिहतस्तेनचचालचमुहुर्मुहुः/आजघानाभिसंक्रुद्धस्तलेनैवामरद्विषम्/ततस्तलेनाभिहतोवानरेणमहात्मना/दशग्रीवःसमाधूतोयथाभूमिचलेऽचलः/संग्रामेतंतथादृष्ट्वरावणंतलताडितम्/ऋषयोवानराःसिद्धानेदुर्देवाःसहासुराः/अथाश्वस्यमहातेजारावणोवाक्यमब्रवीत्/साधुवानरवीर्येणश्लाघनीयोऽसिमेरिपुः/रावणेनैवमुक्तस्तुमारुतिर्वाक्यमब्रवीत्/धिगस्तुममवीर्यंतुयत्त्वंजीवसिरावण/सकृत्तुप्रहरेदानींदुर्बुद्धेकिंविकत्थसे/ततस्त्वांमामकोमुष्टिर्नयिष्यामियथाक्षयम्/ततोमारुतिवाक्येनक्रोधस्तस्यतदाज्वलत्/संरक्तनयनोयत्नान्मुष्टिमुद्यम्यदक्षिणम्/पातयामासवेगेनवानरोरसिवीर्यवान्/हनूमान्वक्षसिव्यूधेसंचचालहतःपुनः/विह्वलंतंतदादृष्ट्वाहनूमन्तंमहाबलम्/रथेनातिरथःशीघ्रंनीलंप्रतिसमभ्यगात्/पन्नगप्रतिमैर्भीमैःपरमर्मातिभेदिभिः/शरैरादीपयामासनीलंहरिचमूपतिम्/सशरौघसमायस्तोनीलःकपिचमूपतिः/करेणैकेनशैलाग्रंरक्षोऽधिपतयेऽसृजत्/हनूमानपितेजस्वीसमाश्वस्तोमहामनाः/विप्रेक्षमाणोयुद्धेप्सुःसरोषमिदमब्रवीत्/नीलेनसहसंयुक्तंरावणंराक्षसेश्वरम्/अन्येनयुध्यमानस्यनयुक्तमभिधावनम्/रावणोऽपिमहातेजास्तच्छृङ्गंसप्तभिःशरैः/आजघानसुतीक्ष्णाग्रैस्तद्विकीर्णंपपातह/तद्विकीर्णंगिरेःशृङ्गंदृष्ट्वाहरिचमूपतिः/कालाग्निरिवजज्वालक्रोधेनपरवीरहा/सोऽश्वकर्णान्धवान्सालांश्चूतांश्चापिसुपुष्पितान्/अन्यांश्चविविधान्वृक्षान्नीलश्चिक्षेपसंयुगे/सतान्वृक्षान्समासाद्यप्रतिचिच्छेदरावणः/अभ्यवर्षत्सुघोरेणशरवर्षेणपावकिम्/अभिवृष्टःशरौघेणमेघेनेवमहाचलः/ह्रस्वंकृत्वातदारूपंध्वजाग्रेनिपपातह/पावकात्मजमालोक्यध्वजाग्रेसमवस्थितम्/जज्वालरावणःक्रोधात्ततोनीलोननादह/ध्वजाग्रेधनुषश्चाग्रेकिरीटाग्रेचतंहरिम्/लक्ष्मणोऽथहनूमांश्चदृष्ट्वारामश्चविस्मिताः/रावणोऽपिमहातेजाःकपिलाघवविस्मितः/अस्त्रमाहारयामासदीप्तमाग्नेयमद्भुतम्/ततस्तेचुक्रुशुर्हृष्टालब्धलक्ष्याःप्लवंगमाः/नीललाघवसंभ्रान्तंदृष्ट्वारावणमाहवे/वानराणांचनादेनसंरब्धोरावणस्तदा/संभ्रमाविष्टहृदयोनकिंचित्प्रत्यपद्यत/आग्नेयेनाथसंयुक्तंगृहीत्वारावणःशरम्/ध्वजशीर्षस्थितंनीलमुदैक्षतनिशाचरः/ततोऽब्रवीन्महातेजारावणोराक्षसेश्वरः/कपेलाघवयुक्तोऽसिमाययापरयानया/जीवितंखलुरक्षस्वयदिशक्नोषिवानर/तानितान्यात्मरूपाणिसृजसेत्वमनेकशः/तथापित्वांमयामुक्तःसायकोऽस्त्रप्रयोजितः/जीवितंपरिरक्षन्तंजीविताद्भ्रंशयिष्यति/एवमुक्त्वामहाबाहूरावणोराक्षसेश्वरः/संधायबाणमस्त्रेणचमूपतिमताडयत्/सोऽस्त्रयुक्तेनबाणेननीलोवक्षसिताडितः/निर्दह्यमानःसहसानिपपातमहीतले/पितृमाहात्म्यसंयोगादात्मनश्चापितेजसा/जानुभ्यामपतद्भूमौनचप्राणैर्व्ययुज्यत/विसंज्ञंवानरंदृष्ट्वादशग्रीवोरणोत्सुकः/रथेनाम्बुदनादेनसौमित्रिमभिदुद्रुवे/तमाहसौमित्रिरदीनसत्त्वो॑विस्फारयन्तंधनुरप्रमेयम्/अन्वेहिमामेवनिशाचरेन्द्र॑नवानरांस्त्वंप्रतियोद्धुमर्हसि/सतस्यवाक्यंपरिपूर्णघोषं॑ज्याशब्दमुग्रंचनिशम्यराजा/आसाद्यसौमित्रिमवस्थितंतं॑कोपान्वितंवाक्यमुवाचरक्षः/दिष्ट्यासिमेराघवदृष्टिमार्गं॑प्राप्तोऽन्तगामीविपरीतबुद्धिः/अस्मिन्क्षणेयास्यसिमृत्युदेशं॑संसाद्यमानोममबाणजालैः/तमाहसौमित्रिरविस्मयानो॑गर्जन्तमुद्वृत्तसिताग्रदंष्ट्रम्/राजन्नगर्जन्तिमहाप्रभावा॑विकत्थसेपापकृतांवरिष्ठ/जानामिवीर्यंतवराक्षसेन्द्र॑बलंप्रतापंचपराक्रमंच/अवस्थितोऽहंशरचापपाणिर्॑आगच्छकिंमोघविकत्थनेन/सएवमुक्तःकुपितःससर्ज॑रक्षोऽधिपःसप्तशरान्सुपुङ्खान्/तांल्लक्ष्मणःकाञ्चनचित्रपुङ्खैश्॑चिच्छेदबाणैर्निशिताग्रधारैः/तान्प्रेक्षमाणःसहसानिकृत्तान्॑निकृत्तभोगानिवपन्नगेन्द्रान्/लङ्केश्वरःक्रोधवशंजगाम॑ससर्जचान्यान्निशितान्पृषत्कान्/सबाणवर्षंतुववर्षतीव्रं॑रामानुजःकार्मुकसंप्रयुक्तम्/क्षुरार्धचन्द्रोत्तमकर्णिभल्लैः॑शरांश्चचिच्छेदनचुक्षुभेच/सलक्ष्मणश्चाशुशराञ्शिताग्रान्॑महेन्द्रवज्राशनितुल्यवेगान्/संधायचापेज्वलनप्रकाशान्॑ससर्जरक्षोऽधिपतेर्वधाय/सतान्प्रचिच्छेदहिराक्षसेन्द्रश्॑छित्त्वाचतांल्लक्ष्मणमाजघान/शरेणकालाग्निसमप्रभेण॑स्वयम्भुदत्तेनललाटदेशे/सलक्ष्मणोरावणसायकार्तश्॑चचालचापंशिथिलंप्रगृह्य/पुनश्चसंज्ञांप्रतिलभ्यकृच्छ्राच्॑चिच्छेदचापंत्रिदशेन्द्रशत्रोः/निकृत्तचापंत्रिभिराजघान॑बाणैस्तदादाशरथिःशिताग्रैः/ससायकार्तोविचचालराजा॑कृच्छ्राच्चसंज्ञांपुनराससाद/सकृत्तचापःशरताडितश्च॑स्वेदार्द्रगात्रोरुधिरावसिक्तः/जग्राहशक्तिंसमुदग्रशक्तिः॑स्वयम्भुदत्तांयुधिदेवशत्रुः/सतांविधूमानलसंनिकाशां॑वित्रासनींवानरवाहिनीनाम्/चिक्षेपशक्तिंतरसाज्वलन्तीं॑सौमित्रयेराक्षसराष्ट्रनाथः/तामापतन्तींभरतानुजोऽस्त्रैर्॑जघानबाणैश्चहुताग्निकल्पैः/तथापिसातस्यविवेशशक्तिर्॑भुजान्तरंदाशरथेर्विशालम्/शक्त्याब्राम्यातुसौमित्रिस्ताडितस्तुस्तनान्तरे/विष्णोरचिन्त्यंस्वंभागमात्मानंप्रत्यनुस्मरत्/ततोदानवदर्पघ्नंसौमित्रिंदेवकण्टकः/तंपीडयित्वाबाहुभ्यामप्रभुर्लङ्घनेऽभवत्/हिमवान्मन्दरोमेरुस्त्रैलोक्यंवासहामरैः/शक्यंभुजाभ्यामुद्धर्तुंनसंख्येभरतानुजः/अथैनंवैष्णवंभागंमानुषंदेहमास्थितम्/विसंज्ञंलक्ष्मणंदृष्ट्वारावणोविस्मितोऽभवत्/अथवायुसुतःक्रुद्धोरावणंसमभिद्रवत्/आजघानोरसिक्रुद्धोवज्रकल्पेनमुष्टिना/तेनमुष्टिप्रहारेणरावणोराक्षसेश्वरः/जानुभ्यामपतद्भूमौचचालचपपातच/विसंज्ञंरावणंदृष्ट्वासमरेभीमविक्रमम्/ऋषयोवानराश्चैवनेदुर्देवाःसवासवाः/हनूमानपितेजस्वीलक्ष्मणंरावणार्दितम्/अनयद्राघवाभ्याशंबाहुभ्यांपरिगृह्यतम्/वायुसूनोःसुहृत्त्वेनभक्त्यापरमयाचसः/शत्रूणामप्रकम्प्योऽपिलघुत्वमगमत्कपेः/तंसमुत्सृज्यसाशक्तिःसौमित्रिंयुधिदुर्जयम्/रावणस्यरथेतस्मिन्स्थानंपुनरुपागमत्/रावणोऽपिमहातेजाःप्राप्यसंज्ञांमहाहवे/आददेनिशितान्बाणाञ्जग्राहचमहद्धनुः/आश्वस्तश्चविशल्यश्चलक्ष्मणःशत्रुसूदनः/विष्णोर्भागममीमांस्यमात्मानंप्रत्यनुस्मरन्/निपातितमहावीरांवानराणांमहाचमूम्/राघवस्तुरणेदृष्ट्वारावणंसमभिद्रवत्/अथैनमुपसंगम्यहनूमान्वाक्यमब्रवीत्/ममपृष्ठंसमारुह्यरक्षसंशास्तुमर्हसि/तच्छ्रुत्वाराघवोवाक्यंवायुपुत्रेणभाषितम्/आरोहत्सहसाशूरोहनूमन्तंमहाकपिम्/रथस्थंरावणंसंख्येददर्शमनुजाधिपः/तमालोक्यमहातेजाःप्रदुद्रावसराघवः/वैरोचनमिवक्रुद्धोविष्णुरभ्युद्यतायुधः/ज्याशब्दमकरोत्तीव्रंवज्रनिष्पेषनिस्वनम्/गिरागम्भीरयारामोराक्षसेन्द्रमुवाचह/तिष्ठतिष्ठममत्वंहिकृत्वाविप्रियमीदृशम्/क्वनुराक्षसशार्दूलगतोमोक्षमवाप्स्यसि/यदीन्द्रवैवस्वतभास्करान्वा॑स्वयम्भुवैश्वानरशंकरान्वा/गमिष्यसित्वंदशवादिशोवा॑तथापिमेनाद्यगतोविमोक्ष्यसे/यश्चैषशक्त्याभिहतस्त्वयाद्य॑इच्छन्विषादंसहसाभ्युपेतः/सएषरक्षोगणराजमृत्युः॑सपुत्रदारस्यतवाद्ययुद्धे/राघवस्यवचःश्रुत्वाराक्षसेन्द्रोमहाकपिम्/आजघानशरैस्तीक्ष्णैःकालानलशिखोपमैः/राक्षसेनाहवेतस्यताडितस्यापिसायकैः/स्वभावतेजोयुक्तस्यभूयस्तेजोव्यवर्धत/ततोरामोमहातेजारावणेनकृतव्रणम्/दृष्ट्वाप्लवगशार्दूलंक्रोधस्यवशमेयिवान्/तस्याभिसंक्रम्यरथंसचक्रं॑साश्वध्वजच्छत्रमहापताकम्/ससारथिंसाशनिशूलखड्गं॑रामःप्रचिच्छेदशरैःसुपुङ्खैः/अथेन्द्रशत्रुंतरसाजघान॑बाणेनवज्राशनिसंनिभेन/भुजान्तरेव्यूढसुजातरूपे॑वज्रेणमेरुंभगवानिवेन्द्रः/योवज्रपाताशनिसंनिपातान्॑नचुक्षुभेनापिचचालराजा/सरामबाणाभिहतोभृशार्तश्॑चचालचापंचमुमोचवीरः/तंविह्वलन्तंप्रसमीक्ष्यरामः॑समाददेदीप्तमथार्धचन्द्रम्/तेनार्कवर्णंसहसाकिरीटं॑चिच्छेदरक्षोऽधिपतेर्महात्माः/तंनिर्विषाशीविषसंनिकाशं॑शान्तार्चिषंसूर्यमिवाप्रकाशम्/गतश्रियंकृत्तकिरीटकूटम्॑उवाचरामोयुधिराक्षसेन्द्रम्/कृतंत्वयाकर्ममहत्सुभीमं॑हतप्रवीरश्चकृतस्त्वयाहम्/तस्मात्परिश्रान्तइतिव्यवस्य॑नत्वंशरैर्मृत्युवशंनयामि/सएवमुक्तोहतदर्पहर्षो॑निकृत्तचापःसहताश्वसूतः/शरार्दितःकृत्तमहाकिरीटो॑विवेशलङ्कांसहसास्मराजा/तस्मिन्प्रविष्टेरजनीचरेन्द्रे॑महाबलेदानवदेवशत्रौ/हरीन्विशल्यान्सहलक्ष्मणेन॑चकाररामःपरमाहवाग्रे/तस्मिन्प्रभग्नेत्रिदशेन्द्रशत्रौ॑सुरासुराभूतगणादिशश्च/ससागराःसर्षिमहोरगाश्च॑तथैवभूम्यम्बुचराश्चहृष्टाः659146/सप्रविश्यपुरींलङ्कांरामबाणभयार्दितः/भग्नदर्पस्तदाराजाबभूवव्यथितेन्द्रियः6601/मातंगइवसिंहेनगरुडेनेवपन्नगः/अभिभूतोऽभवद्राजाराघवेणमहात्मना/ब्रह्मदण्डप्रकाशानांविद्युत्सदृशवर्चसाम्/स्मरन्राघवबाणानांविव्यथेराक्षसेश्वरः/सकाञ्चनमयंदिव्यमाश्रित्यपरमासनम्/विक्प्रेक्षमाणोरक्षांसिरावणोवाक्यमब्रवीत्/सर्वंतत्खलुमेमोघंयत्तप्तंपरमंतपः/यत्समानोमहेन्द्रेणमानुषेणास्मिनिर्जितः/इदंतद्ब्रह्मणोघोरंवाक्यंमामभ्युपस्थितम्/मानुषेभ्योविजानीहिभयंत्वमितितत्तथा/देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः/अवध्यत्वंमयाप्राप्तंमानुषेभ्योनयाचितम्/एतदेवाभ्युपागम्ययत्नंकर्तुमिहार्हथ/राक्षसाश्चापितिष्ठन्तुचर्यागोपुरमूर्धसु/सचाप्रतिमगम्भीरोदेवदानवदर्पहा/ब्रह्मशापाभिभूतस्तुकुम्भकर्णोविबोध्यताम्/सपराजितमात्मानंप्रहस्तंचनिषूदितम्/ज्ञात्वारक्षोबलंभीममादिदेशमहाबलः/द्वारेषुयत्नःक्रियतांप्राकाराश्चाधिरुह्यताम्/निद्रावशसमाविष्टःकुम्भकर्णोविबोध्यताम्/नवषट्सप्तचाष्टौचमासान्स्वपितिराक्षसः/तंतुबोधयतक्षिप्रंकुम्भकर्णंमहाबलम्/सहिसंख्येमहाबाहुःककुदंसर्वरक्षसाम्/वानरान्राजपुत्रौचक्षिप्रमेववधिष्यति/कुम्भकर्णःसदाशेतेमूढोग्राम्यसुखेरतः/रामेणाभिनिरस्तस्यसंग्रामोऽस्मिन्सुदारुणे/भविष्यतिनमेशोकःकुम्भकर्णेविबोधिते/किंकरिष्याम्यहंतेनशक्रतुल्यबलेनहि/ईदृशेव्यसनेप्राप्तेयोनसाह्यायकल्पते/तेतुतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यराक्षसाः/जग्मुःपरमसंभ्रान्ताःकुम्भकर्णनिवेशनम्/तेरावणसमादिष्टामांसशोणितभोजनाः/गन्धमाल्यांस्तथाभक्ष्यानादायसहसाययुः/तांप्रविश्यमहाद्वारांसर्वतोयोजनायताम्/कुम्भकर्णगुहांरम्यांसर्वगन्धप्रवाहिनीम्/प्रतिष्ठमानाःकृच्छ्रेणयत्नात्प्रविविशुर्गुहाम्/तांप्रविश्यगुहांरम्यांशुभांकाञ्चनकुट्टिमाम्/ददृशुर्नैरृतव्याघ्रंशयानंभीमदर्शनम्/तेतुतंविकृतंसुप्तंविकीर्णमिवपर्वतम्/कुम्भकर्णंमहानिद्रंसहिताःप्रत्यबोधयन्/ऊर्ध्वरोमाञ्चिततनुंश्वसन्तमिवपन्नगम्/त्रासयन्तंमहाश्वासैःशयानंभीमदर्शनम्/भीमनासापुटंतंतुपातालविपुलाननम्/ददृशुर्नैरृतव्याघ्रंकुम्भकर्णंमहाबलम्/ततश्चक्रुर्महात्मानःकुम्भकर्णाग्रतस्तदा/मांसानांमेरुसंकाशंराशिंपरमतर्पणम्/मृगाणांमहिषाणांचवराहाणांचसंचयान्/चक्रुर्नैरृतशार्दूलाराशिमन्नस्यचाद्भुतम्/ततःशोणितकुम्भांश्चमद्यानिविविधानिच/पुरस्तात्कुम्भकर्णस्यचक्रुस्त्रिदशशत्रवः/लिलिपुश्चपरार्ध्येनचन्दनेनपरंतपम्/दिव्यैराच्छादयामासुर्माल्यैर्गन्धैःसुगन्धिभिः/धूपंसुगन्धंससृजुस्तुष्टुवुश्चपरंतपम्/जलदाइवचोनेदुर्यातुधानाःसहस्रशः/शङ्खानापूरयामासुःशशाङ्कसदृशप्रभान्/तुमुलंयुगपच्चापिविनेदुश्चाप्यमर्षिताः/नेदुरास्फोटयामासुश्चिक्षिपुस्तेनिशाचराः/कुम्भकर्णविबोधार्थंचक्रुस्तेविपुलंस्वनम्/सशङ्खभेरीपटहप्रणादम्॑आस्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादम्/दिशोद्रवन्तस्त्रिदिवंकिरन्तः॑श्रुत्वाविहंगाःसहसानिपेतुः/यदाभृशंतैर्निनदैर्महात्मा॑नकुम्भकर्णोबुबुधेप्रसुप्तः/ततोमुसुण्डीमुसलानिसर्वे॑रक्षोगणास्तेजगृहुर्गदाश्च/तंशैलशृङ्गैर्मुसलैर्गदाभिर्॑वृक्षैस्तलैर्मुद्गरमुष्टिभिश्च/सुखप्रसुप्तंभुविकुम्भकर्णं॑रक्षांस्युदग्राणितदानिजघ्नुः/तस्यनिश्वासवातेनकुम्भकर्णस्यरक्षसः/राक्षसाबलवन्तोऽपिस्थातुंनाशक्नुवन्पुरः/ततोऽस्यपुरतोगाढंराक्षसाभीमविक्रमाः/मृदङ्गपणवान्भेरीःशङ्खकुम्भगणांस्तथा/दशराक्षससाहस्रंयुगपत्पर्यवादयन्/नीलाञ्जनचयाकारंतेतुतंप्रत्यबोधयन्/अभिघ्नन्तोनदन्तश्चनैवसंविविदेतुसः/यदाचैनंनशेकुस्तेप्रतिबोधयितुंतदा/ततोगुरुतरंयत्नंदारुणंसमुपाक्रमन्/अश्वानुष्ट्रान्खरान्नागाञ्जघ्नुर्दण्डकशाङ्कुशैः/भेरीशङ्खमृदङ्गांश्चसर्वप्राणैरवादयन्/निजघ्नुश्चास्यगात्राणिमहाकाष्ठकटंकरैः/मुद्गरैर्मुसलैश्चैवसर्वप्राणसमुद्यतैः/तेनशब्देनमहतालङ्कासमभिपूरिता/सपर्वतवनासर्वासोऽपिनैवप्रबुध्यते/ततःसहस्रंभेरीणांयुगपत्समहन्यत/मृष्टकाञ्चनकोणानामसक्तानांसमन्ततः/एवमप्यतिनिद्रस्तुयदानैवप्रबुध्यत/शापस्यवशमापन्नस्ततःक्रुद्धानिशाचराः/महाक्रोधसमाविष्टाःसर्वेभीमपराक्रमाः/तद्रक्षोबोधयिष्यन्तश्चक्रुरन्येपराक्रमम्/अन्येभेरीःसमाजघ्नुरन्येचक्रुर्महास्वनम्/केशानन्येप्रलुलुपुःकर्णावन्येदशन्तिच/नकुम्भकर्णःपस्पन्देमहानिद्रावशंगतः/अन्येचबलिनस्तस्यकूटमुद्गरपाणयः/मूर्ध्निवक्षसिगात्रेषुपातयन्कूटमुद्गरान्/रज्जुबन्धनबद्धाभिःशतघ्नीभिश्चसर्वतः/वध्यमानोमहाकायोनप्राबुध्यतराक्षसः/वारणानांसहस्रंतुशरीरेऽस्यप्रधावितम्/कुम्भकर्णस्ततोबुद्धःस्पर्शंपरमबुध्यत/सपात्यमानैर्गिरिशृङ्गवृक्षैर्॑अचिन्तयंस्तान्विपुलान्प्रहारान्/निद्राक्षयात्क्षुद्भयपीडितश्च॑विजृम्भमाणःसहसोत्पपात/सनागभोगाचलशृङ्गकल्पौ॑विक्षिप्यबाहूगिरिशृङ्गसारौ/विवृत्यवक्त्रंवडवामुखाभं॑निशाचरोऽसौविकृतंजजृम्भे/तस्यजाजृम्भमाणस्यवक्त्रंपातालसंनिभम्/ददृशेमेरुशृङ्गाग्रेदिवाकरइवोदितः/विजृम्भमाणोऽतिबलःप्रतिबुद्धोनिशाचरः/निश्वासश्चास्यसंजज्ञेपर्वतादिवमारुतः/रूपमुत्तिष्ठतस्तस्यकुम्भकर्णस्यतद्बभौ/तपान्तेसबलाकस्यमेघस्येवविवर्षतः/तस्यदीप्ताग्निसदृशेविद्युत्सदृशवर्चसी/ददृशातेमहानेत्रेदीप्ताविवमहाग्रहौ/आदद्बुभुक्षितोमांसंशोणितंतृषितोऽपिबत्/मेदःकुम्भंचमद्यंचपपौशक्ररिपुस्तदा/ततस्तृप्तइतिज्ञात्वासमुत्पेतुर्निशाचराः/शिरोभिश्चप्रणम्यैनंसर्वतःपर्यवारयन्/ससर्वान्सान्त्वयामासनैरृतान्नैरृतर्षभः/बोधनाद्विस्मितश्चापिराक्षसानिदमब्रवीत्/किमर्थमहमाहत्यभवद्भिःप्रतिबोधितः/कच्चित्सुकुशलंराज्ञोभयंवानेहकिंचन/अथवाध्रुवमन्येभ्योभयंपरमुपस्थितम्/यदर्थमेवत्वरितैर्भवद्भिःप्रतिबोधितः/अद्यराक्षसराजस्यभयमुत्पाटयाम्यहम्/पातयिष्येमहेन्द्रंवाशातयिष्येतथानलम्/नह्यल्पकारणेसुप्तंबोधयिष्यतिमांभृशम्/तदाख्यातार्थतत्त्वेनमत्प्रबोधनकारणम्/एवंब्रुवाणंसंरब्धंकुम्भकर्णमरिंदमम्/यूपाक्षःसचिवोराज्ञःकृताञ्जलिरुवाचह/ननोदेवकृतंकिंचिद्भयमस्तिकदाचन/नदैत्यदानवेभ्योवाभयमस्तिहितादृशम्/यादृशंमानुषंराजन्भयमस्मानुपस्थितम्/वानरैःपर्वताकारैर्लङ्केयंपरिवारिता/सीताहरणसंतप्ताद्रामान्नस्तुमुलंभयम्/एकेनवानरेणेयंपूर्वंदग्धामहापुरी/कुमारोनिहतश्चाक्षःसानुयात्रःसकुञ्जरः/स्वयंरक्षोऽधिपश्चापिपौलस्त्योदेवकण्टकः/मृतेतिसंयुगेमुक्तारामेणादित्यतेजसा/यन्नदेवैःकृतोराजानापिदैत्यैर्नदानवैः/कृतःसइहरामेणविमुक्तःप्राणसंशयात्/सयूपाक्षवचःश्रुत्वाभ्रातुर्युधिपराजयम्/कुम्भकर्णोविवृत्ताक्षोयूपाक्षमिदमब्रवीत्/सर्वमद्यैवयूपाक्षहरिसैन्यंसलक्ष्मणम्/राघवंचरणेहत्वापश्चाद्द्रक्ष्यामिरावणम्/राक्षसांस्तर्पयिष्यामिहरीणांमांसशोणितैः/रामलक्ष्मणयोश्चापिस्वयंपास्यामिशोणितम्/तत्तस्यवाक्यंब्रुवतोनिशम्य॑सगर्वितंरोषविवृद्धदोषम्/महोदरोनैरृतयोधमुख्यः॑कृताञ्जलिर्वाक्यमिदंबभाषे/रावणस्यवचःश्रुत्वागुणदोषुविमृश्यच/पश्चादपिमहाबाहोशत्रून्युधिविजेष्यसि/महोदरवचःश्रुत्वाराक्षसैःपरिवारितः/कुम्भकर्णोमहातेजाःसंप्रतस्थेमहाबलः/तंसमुत्थाप्यभीमाक्षंभीमरूपपराक्रमम्/राक्षसास्त्वरिताजग्मुर्दशग्रीवनिवेशनम्/ततोगत्वादशग्रीवमासीनंपरमासने/ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटाःसर्वएवनिशाचराः/प्रबुद्धःकुम्भकर्णोऽसौभ्रातातेराक्षसर्षभ/कथंतत्रैवनिर्यातुद्रक्ष्यसेतमिहागतम्/रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टोयथान्यायंचपूजितम्/द्रष्टुमेनमिहेच्छामियथान्यायंचपूजितम्/तथेत्युक्त्वातुतेसर्वेपुनरागम्यराक्षसाः/कुम्भकर्णमिदंवाक्यमूचूरावणचोदिताः/द्रष्टुंत्वांकाङ्क्षतेराजासर्वराक्षसपुंगवः/गमनेक्रियतांबुद्धिर्भ्रातरंसंप्रहर्षय/कुम्भकर्णस्तुदुर्धर्षोभ्रातुराज्ञायशासनम्/तथेत्युक्त्वामहावीर्यःशयनादुत्पपातह/प्रक्षाल्यवदनंहृष्टःस्नातःपरमभूषितः/पिपासुस्त्वरयामासपानंबलसमीरणम्/ततस्तेत्वरितास्तस्यराज्षसारावणाज्ञया/मद्यंभक्ष्यांश्चविविधान्क्षिप्रमेवोपहारयन्/पीत्वाघटसहस्रंसगमनायोपचक्रमे/ईषत्समुत्कटोमत्तस्तेजोबलसमन्वितः/कुम्भकर्णोबभौहृष्टःकालान्तकयमोपमः/भ्रातुःसभवनंगच्छन्रक्षोबलसमन्वितः/कुम्भकर्णःपदन्यासैरकम्पयतमेदिनीम्/सराजमार्गंवपुषाप्रकाशयन्॑सहस्ररश्मिर्धरणीमिवांशुभिः/जगामतत्राञ्जलिमालयावृतः॑शतक्रतुर्गेहमिवस्वयम्भुवः/केचिच्छरण्यंशरणंस्मरामं॑व्रजन्तिकेचिद्व्यथिताःपतन्ति/केचिद्दिशःस्मव्यथिताःप्रयान्ति॑केचिद्भयार्ताभुविशेरतेस्म/तमद्रिशृङ्गप्रतिमंकिरीटिनं॑स्पृशन्तमादित्यमिवात्मतेजसा/वनौकसःप्रेक्ष्यविवृद्धमद्भुतं॑भयार्दितादुद्रुविरेततस्ततः66098/ततोरामोमहातेजाधनुरादायवीर्यवान्/किरीटिनंमहाकायंकुम्भकर्णंददर्शह6611/तंदृष्ट्वाराक्षसश्रेष्ठंपर्वताकारदर्शनम्/क्रममाणमिवाकाशंपुरानारायणंप्रभुम्/सतोयाम्बुदसंकाशंकाञ्चनाङ्गदभूषणम्/दृष्ट्वापुनःप्रदुद्राववानराणांमहाचमूः/विद्रुतांवाहिनींदृष्ट्वावर्धमानंचराक्षसं/सविस्मयमिदंरामोविभीषणमुवाचह/कोऽसौपर्वतसंकशःकिरीटीहरिलोचनः/लङ्कायांदृश्यतेवीरःसविद्युदिवतोयदः/पृथिव्याःकेतुभूतोऽसौमहानेकोऽत्रदृश्यते/यंदृष्ट्वावानराःसर्वेविद्रवन्तिततस्ततः/आचक्ष्वमेमहान्कोऽसौरक्षोवायदिवासुरः/नमयैवंविधंभूतंदृष्टपूर्वंकदाचन/सपृष्टोराजपुत्रेणरामेणाक्लिष्टकारिणा/विभीषणोमहाप्राज्ञःकाकुत्स्थमिदमब्रवीत्/येनवैवस्वतोयुद्धेवासवश्चपराजितः/सैषविश्रवसःपुत्रःकुम्भकर्णःप्रतापवान्/एतेनदेवायुधिदानवाश्च॑यक्षाभुजंगाःपिशिताशनाश्च/गन्धर्वविद्याधरकिंनराश्च॑सहस्रशोराघवसंप्रभग्नाः/शूलपाणिंविरूपाक्षंकुम्भकर्णंमहाबलम्/हन्तुंनशेकुस्त्रिदशाःकालोऽयमितिमोहिताः/प्रकृत्याह्येषतेजस्वीकुम्भकर्णोमहाबलः/अन्येषांराक्षसेन्द्राणांवरदानकृतंबलम्/एतेनजातमात्रेणक्षुधार्तेनमहात्मना/भक्षितानिसहस्राणिसत्त्वानांसुबहून्यपि/तेषुसंभक्ष्यमाणेषुप्रजाभयनिपीडिताः/यान्तिस्मशरणंशक्रंतमप्यर्थंन्यवेदयन्/सकुम्भकर्णंकुपितोमहेन्द्रो॑जघानवज्रेणशितेनवज्री/सशक्रवज्राभिहतोमहात्मा॑चचालकोपाच्चभृशंननाद/तस्यनानद्यमानस्यकुम्भकर्णस्यधीमतः/श्रुत्वानिनादंवित्रस्ताभूयोभूमिर्वितत्रसे/ततःकोपान्महेन्द्रस्यकुम्भकर्णोमहाबलः/विकृष्यैरावताद्दन्तंजघानोरसिवासवम्/कुम्भकर्णप्रहारार्तोविचचालसवासवः/ततोविषेदुःसहसादेवब्रह्मर्षिदानवाः/प्रजाभिःसहशक्रश्चययौस्थानंस्वयम्भुवः/कुम्भकर्णस्यदौरात्म्यंशशंसुस्तेप्रजापतेः/प्रजानांभक्षणंचापिदेवानांचापिधर्षणम्/एवंप्रजायदित्वेषभक्षयिष्यतिनित्यशः/अचिरेणैवकालेनशून्योलोकोभविष्यति/वासवस्यवचःश्रुत्वासर्वलोकपितामहः/रक्षांस्यावाहयामासकुम्भकर्णंददर्शह/कुम्भकर्णंसमीक्ष्यैववितत्रासप्रजापतिः/दृष्ट्वानिश्वस्यचैवेदंस्वयम्भूरिदमब्रवीत्/ध्रुवंलोकविनाशायपौरस्त्येनासिनिर्मितः/तस्मात्त्वमद्यप्रभृतिमृतकल्पःशयिष्यसि/ब्रह्मशापाभिभूतोऽथनिपपाताग्रतःप्रभोः/ततःपरमसंभ्रान्तोरावणोवाक्यमब्रवीत्/विवृद्धःकाञ्चनोवृक्षःफलकालेनिकृत्यते/ननप्तारंस्वकंन्याय्यंशप्तुमेवंप्रजापते/नमिथ्यावचनश्चत्वंस्वप्स्यत्येषनसंशयः/कालस्तुक्रियतामस्यशयनेजागरेतथा/रावणस्यवचःश्रुत्वास्वयम्भूरिदमब्रवीत्/शयिताह्येषषण्मासानेकाहंजागरिष्यति/एकेनाह्नात्वसौवीरश्चरन्भूमिंबुभुक्षितः/व्यात्तास्योभक्षयेल्लोकान्संक्रुद्धइवपावकः/सोऽसौव्यसनमापन्नःकुम्भकर्णमबोधयत्/त्वत्पराक्रमभीतश्चराजासंप्रतिरावणः/सएषनिर्गतोवीरःशिबिराद्भीमविक्रमः/वानरान्भृशसंक्रुद्धोभक्षयन्परिधावति/कुम्भकर्णंसमीक्ष्यैवहरयोविप्रदुद्रुवुः/कथमेनंरणेक्रुद्धंवारयिष्यन्तिवानराः/उच्यन्तांवानराःसर्वेयन्त्रमेतत्समुच्छ्रितम्/इतिविज्ञायहरयोभविष्यन्तीहनिर्भयाः/विभीषणवचःश्रुत्वाहेतुमत्सुमुखोद्गतम्/उवाचराघवोवाक्यंनीलंसेनापतिंतदा/गच्छसैन्यानिसर्वाणिव्यूह्यतिष्ठस्वपावके/द्वाराण्यादायलङ्कायाश्चर्याश्चाप्यथसंक्रमान्/शैलशृङ्गाणिवृक्षांश्चशिलाश्चाप्युपसंहरन्/तिष्ठन्तुवानराःसर्वेसायुधाःशैलपाणयः/राघवेणसमादिष्टोनीलोहरिचमूपतिः/शशासवानरानीकंयथावत्कपिकुञ्जरः/ततोगवाक्षःशरभोहनुमानङ्गदोनलः/शैलशृङ्गाणिशैलाभागृहीत्वाद्वारमभ्ययुः/ततोहरीणांतदनीकमुग्रं॑रराजशैलोद्यतवृक्षहस्तम्/गिरेःसमीपानुगतंयथैव॑महन्महाम्भोधरजालमुग्रम्66140/सतुराक्षसशार्दूलोनिद्रामदसमाकुलः/राजमार्गंश्रियाजुष्टंययौविपुलविक्रमः6621/राक्षसानांसहस्रैश्चवृतःपरमदुर्जयः/गृहेभ्यःपुष्पवर्षेणकार्यमाणस्तदाययौ/सहेमजालविततंभानुभास्वरदर्शनम्/ददर्शविपुलंरम्यंराक्षसेन्द्रनिवेशनम्/सतत्तदासूर्यइवाभ्रजालं॑प्रविश्यरक्षोऽधिपतेर्निवेशनम्/ददर्शदूरेऽग्रजमासनस्थं॑स्वयम्भुवंशक्रइवासनस्थम्/सोऽभिगम्यगृहंभ्रातुःकक्ष्यामभिविगाह्यच/ददर्शोद्विग्नमासीनंविमानेपुष्पकेगुरुम्/अथदृष्ट्वादशग्रीवःकुम्भकर्णमुपस्थितम्/तूर्णमुत्थायसंहृष्टःसंनिकर्षमुपानयत्/अथासीनस्यपर्यङ्केकुम्भकर्णोमहाबलः/भ्रातुर्ववन्देचरणांकिंकृत्यमितिचाब्रवीत्/उत्पत्यचैनंमुदितोरावणःपरिषस्वजे/सभ्रात्रासंपरिष्वक्तोयथावच्चाभिनन्दितः/कुम्भकर्णःशुभंदिव्यंप्रतिपेदेवरासनम्/सतदासनमाश्रित्यकुम्भकर्णोमहाबलः/संरक्तनयनःकोपाद्रावणंवाक्यमब्रवीत्/किमर्थमहमादृत्यत्वयाराजन्प्रबोधितः/शंसकस्माद्भयंतेऽस्तिकोऽद्यप्रेतोभविष्यति/भ्रातरंरावणःक्रुद्धंकुम्भकर्णमवस्थितम्/ईषत्तुपरिवृत्ताभ्यांनेत्राभ्यांवाक्यमब्रवीत्/अद्यतेसुमहान्कालःशयानस्यमहाबल/सुखितस्त्वंनजानीषेममरामकृतंभयम्/एषदाशरथीरामःसुग्रीवसहितोबली/समुद्रंसबलस्तीर्त्वामूलंनःपरिकृन्तति/हन्तपश्यस्वलङ्कायावनान्युपवनानिच/सेतुनासुखमागम्यवानरैकार्णवंकृतम्/येराक्षसामुख्यतमाहतास्तेवानरैर्युधि/वानराणांक्षयंयुद्धेनपश्यामिकदाचन/सर्वक्षपितकोशंचसत्वमभ्यवपद्यमाम्/त्रायस्वेमांपुरींलङ्कांबालवृद्धावशेषिताम्/भ्रातुरर्थेमहाबाहोकुरुकर्मसुदुष्करम्/मयैवंनोक्तपूर्वोहिकश्चिद्भ्रातःपरंतप/त्वय्यस्तिममचस्नेहःपरासंभावनाचमे/देवासुरविमर्देषुबहुशोराक्षसर्षभ/त्वयादेवाःप्रतिव्यूह्यनिर्जिताश्चासुरायुधि/नहितेसर्वभूतेषुदृश्यतेसदृशोबली/कुरुष्वमेप्रियहितमेतदुत्तमं॑यथाप्रियंप्रियरणबान्धवप्रिय/स्वतेजसाविधमसपत्नवाहिनीं॑शरद्घनंपवनइवोद्यतोमहान्66224/तस्यराक्षसराजस्यनिशम्यपरिदेवितम्/कुम्भकर्णोबभाषेऽथवचनंप्रजहासच6631/दृष्टोदोषोहियोऽस्माभिःपुरामन्त्रविनिर्णये/हितेष्वनभियुक्तेनसोऽयमासादितस्त्वया/शीघ्रंखल्वभ्युपेतंत्वांफलंपापस्यकर्मणः/निरयेष्वेवपतनंयथादुष्कृतकर्मणः/प्रथमंवैमहाराजकृत्यमेतदचिन्तितम्/केवलंवीर्यदर्पेणनानुबन्धोविचारितः/यःपश्चात्पूर्वकार्याणिकुर्यादैश्वर्यमास्थितः/पूर्वंचोत्तरकार्याणिनसवेदनयानयौ/देशकालविहीनानिकर्माणिविपरीतवत्/क्रियमाणानिदुष्यन्तिहवींष्यप्रयतेष्विव/त्रयाणांपञ्चधायोगंकर्मणांयःप्रपश्यति/सचिवैःसमयंकृत्वाससभ्येवर्ततेपथि/यथागमंचयोराजासमयंविचिकीर्षति/बुध्यतेसचिवान्बुद्ध्यासुहृदश्चानुपश्यति/धर्ममर्थंचकामंचसर्वान्वारक्षसांपते/भजतेपुरुषःकालेत्रीणिद्वन्द्वानिवापुनः/त्रिषुचैतेषुयच्छ्रेष्ठंश्रुत्वातन्नावबुध्यते/राजावाराजमात्रोवाव्यर्थंतस्यबहुश्रुतम्/उपप्रदानंसान्त्वंवाभेदंकालेचविक्रमम्/योगंचरक्षसांश्रेष्ठतावुभौचनयानयौ/कालेधर्मार्थकामान्यःसंमन्त्र्यसचिवैःसह/निषेवेतात्मवांल्लोकेनसव्यसनमाप्नुयात्/हितानुबन्धमालोक्यकार्याकार्यमिहात्मनः/राजासहार्थतत्त्वज्ञैःसचिवैःसहजीवति/अनभिज्ञायशास्त्रार्थान्पुरुषाःपशुबुद्धयः/प्रागल्भ्याद्वक्तुमिच्छन्तिमन्त्रेष्वभ्यन्तरीकृताः/अशास्त्रविदुषांतेषांनकार्यमहितंवचः/अर्थशास्त्रानभिज्ञानांविपुलांश्रियमिच्छताम्/अहितंचहिताकारंधार्ष्ट्याज्जल्पन्तियेनराः/अवेक्ष्यमन्त्रबाह्यास्तेकर्तव्याःकृत्यदूषणाः/विनाशयन्तोभर्तारंसहिताःशत्रुभिर्बुधैः/विपरीतानिकृत्यानिकारयन्तीहमन्त्रिणः/तान्भर्तामित्रसंकाशानमित्रान्मन्त्रनिर्णये/व्यवहारेणजानीयात्सचिवानुपसंहितान्/चपलस्येहकृत्यानिसहसानुप्रधावतः/छिद्रमन्येप्रपद्यन्तेक्रौञ्चस्यखमिवद्विजाः/योहिशत्रुमवज्ञायनात्मानमभिरक्षति/अवाप्नोतिहिसोऽनर्थान्स्थानाच्चव्यवरोप्यते/तत्तुश्रुत्वादशग्रीवःकुम्भकर्णस्यभाषितम्/भ्रुकुटिंचैवसंचक्रेक्रुद्धश्चैनमुवाचह/मान्योगुरुरिवाचार्यःकिंमांत्वमनुशासति/किमेवंवाक्श्रमंकृत्वाकालेयुक्तंविधीयताम्/विभ्रमाच्चित्तमोहाद्वाबलवीर्याश्रयेणवा/नाभिपन्नमिदानींयद्व्यर्थास्तस्यपुनःकृथाः/अस्मिन्कालेतुयद्युक्तंतदिदानींविधीयताम्/ममापनयजंदोषंविक्रमेणसमीकुरु/यदिखल्वस्तिमेस्नेहोभ्रातृत्वंवावगच्छसि/यदिवाकार्यमेतत्तेहृदिकार्यतमंमतम्/ससुहृद्योविपन्नार्थंदीनमभ्यवपद्यते/सबन्धुर्योऽपनीतेषुसाहाय्यायोपकल्पते/तमथैवंब्रुवाणंतुवचनंधीरदारुणम्/रुष्टोऽयमितिविज्ञायशनैःश्लक्ष्णमुवाचह/अतीवहिसमालक्ष्यभ्रातरंक्षुभितेन्द्रियम्/कुम्भकर्णःशनैर्वाक्यंबभाषेपरिसान्त्वयन्/अलंराक्षसराजेन्द्रसंतापमुपपद्यते/रोषंचसंपरित्यज्यस्वस्थोभवितुमर्हसि/नैतन्मनसिकर्तव्व्यंमयिजीवतिपार्थिव/तमहंनाशयिष्यामियत्कृतेपरितप्यसे/अवश्यंतुहितंवाच्यंसर्वावस्थंमयातव/बन्धुभावादभिहितंभ्रातृस्नेहाच्चपार्थिव/सदृशंयत्तुकालेऽस्मिन्कर्तुंस्निग्धेनबन्धुना/शत्रूणांकदनंपश्यक्रियमाणंमयारणे/अद्यपश्यमहाबाहोमयासमरमूर्धनि/हतेरामेसहभ्रात्राद्रवन्तींहरिवाहिनीम्/अद्यरामस्यतद्दृष्ट्वामयानीतंरणाच्छिरः/सुखीभवमहाबाहोसीताभवतुदुःखिता/अद्यरामस्यपश्यन्तुनिधनंसुमहत्प्रियम्/लङ्कायांराक्षसाःसर्वेयेतेनिहतबान्धवाः/अद्यशोकपरीतानांस्वबन्धुवधकारणात्/शत्रोर्युधिविनाशेनकरोम्यस्रप्रमार्जनम्/अद्यपर्वतसंकाशंससूर्यमिवतोयदम्/विकीर्णंपश्यसमरेसुग्रीवंप्लवगेश्वरम्/नपरःप्रेषणीयस्तेयुद्धायातुलविक्रम/अहमुत्सादयिष्यामिशत्रूंस्तवमहाबल/यदिशक्रोयदियमोयदिपावकमारुतौ/तानहंयोधयिष्यामिकुबेरवरुणावपि/गिरिमात्रशरीरस्यशितशूलधरस्यमे/नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्यबिभीयाच्चपुरंदरः/अथवात्यक्तशस्त्रस्यमृद्गतस्तरसारिपून्/नमेप्रतिमुखेकश्चिच्छक्तःस्थातुंजिजीविषुः/नैवशक्त्यानगदयानासिनानशितैःशरैः/हस्ताभ्यामेवसंरब्धोहनिष्याम्यपिवज्रिणम्/यदिमेमुष्टिवेगंसराघवोऽद्यसहिष्यति/ततःपास्यन्तिबाणौघारुधिरंराघवस्यते/चिन्तयाबाध्यसेराजन्किमर्थंमयितिष्ठति/सोऽहंशत्रुविनाशायतवनिर्यातुमुद्यतः/मुञ्चरामाद्भयंराजन्हनिष्यामीहसंयुगे/राघवंलक्ष्मणंचैवसुग्रीवंचमहाबलम्/असाधारणमिच्छामितवदातुंमहद्यशः/वधेनतेदाशरथेःसुखावहं॑सुखंसमाहर्तुमहंव्रजामि/निहत्यरामंसहलक्ष्मणेन॑खादामिसर्वान्हरियूथमुख्यान्/रमस्वकामंपिबचाग्र्यवारुणीं॑कुरुष्वकृत्यानिविनीयतांज्वरः/मयाद्यरामेगमितेयमक्षयं॑चिरायसीतावशगाभविष्यति66358/तदुक्तमतिकायस्यबलिनोबाहुशालिनः/कुम्भकर्णस्यवचनंश्रुत्वोवाचमहोदरः6641/कुम्भकर्णकुलेजातोधृष्टःप्राकृतदर्शनः/अवलिप्तोनशक्नोषिकृत्यंसर्वत्रवेदितुम्/नहिराजानजानीतेकुम्भकर्णनयानयौ/त्वंतुकैशोरकाद्धृष्टःकेवलंवक्तुमिच्छसि/स्थानंवृद्धिंचहानिंचदेशकालविभागवित्/आत्मनश्चपरेषांचबुध्यतेराक्षसर्षभ/यत्तुशक्यंबलवताकर्तुंप्राकृतबुद्धिना/अनुपासितवृद्धेनकःकुर्यात्तादृशंबुधः/यांस्तुधर्मार्थकामांस्त्वंब्रवीषिपृथगाश्रयान्/अनुबोद्धुंस्वभावेननहिलक्षणमस्तिते/कर्मचैवहिसर्वेषांकारणानांप्रयोजनम्/श्रेयःपापीयसांचात्रफलंभवतिकर्मणाम्/निःश्रेयसफलावेवधर्मार्थावितरावपि/अधर्मानर्थयोःप्राप्तिःफलंचप्रत्यवायिकम्/ऐहलौकिकपारत्र्यंकर्मपुम्भिर्निषेव्यते/कर्माण्यपितुकल्प्यानिलभतेकाममास्थितः/तत्रकॢप्तमिदंराज्ञाहृदिकार्यंमतंचनः/शत्रौहिसाहसंयत्स्यात्किमिवात्रापनीयते/एकस्यैवाभियानेतुहेतुर्यःप्रकृतस्त्वया/तत्राप्यनुपपन्नंतेवक्ष्यामियदसाधुच/येनपूर्वंजनस्थानेबहवोऽतिबलाहताः/राक्षसाराघवंतंत्वंकथमेकोजयिष्यसि/येपुरानिर्जितास्तेनजनस्थानेमहौजसः/राक्षसांस्तान्पुरेसर्वान्भीतानद्यापिपश्यसि/तंसिंहमिवसंक्रुद्धंरामंदशरथात्मजम्/सर्पंसुप्तमिवाबुद्ध्याप्रबोधयितुमिच्छसि/ज्वलन्तंतेजसानित्यंक्रोधेनचदुरासदम्/कस्तंमृत्युमिवासह्यमासादयितुमर्हति/संशयस्थमिदंसर्वंशत्रोःप्रतिसमासने/एकस्यगमनंतत्रनहिमेरोचतेतव/हीनार्थस्तुसमृद्धार्थंकोरिपुंप्राकृतोयथा/निश्चितंजीवितत्यागेवशमानेतुमिच्छति/यस्यनास्तिमनुष्येषुसदृशोराक्षसोत्तम/कथमाशंससेयोद्धुंतुल्येनेन्द्रविवस्वतोः/एवमुक्त्वातुसंरब्धंकुम्भकर्णंमहोदरः/उवाचरक्षसांमध्येरावणोलोकरावणम्/लब्ध्वापुनस्तांवैदेहींकिमर्थंत्वंप्रजल्पसि/यदेच्छसितदासीतावशगातेभविष्यति/दृष्टःकश्चिदुपायोमेसीतोपस्थानकारकः/रुचितश्चेत्स्वयाबुद्ध्याराक्षसेश्वरतंशृणु/अहंद्विजिह्वःसंह्रादीकुम्भकर्णोवितर्दनः/पञ्चरामवधायैतेनिर्यान्तीत्यवघोषय/ततोगत्वावयंयुद्धंदास्यामस्तस्ययत्नतः/जेष्यामोयदितेशत्रून्नोपायैःकृत्यमस्तिनः/अथजीवतिनःशत्रुर्वयंचकृतसंयुगाः/ततःसमभिपत्स्यामोमनसायत्समीक्षितुम्/वयंयुद्धादिहैष्यामोरुधिरेणसमुक्षिताः/विदार्यस्वतनुंबाणैरामनामाङ्कितैःशितैः/भक्षितोराघवोऽस्माभिर्लक्ष्मणश्चेतिवादिनः/तवपादौग्रहीष्यामस्त्वंनःकामप्रपूरय/ततोऽवघोषयपुरेगजस्कन्धेनपार्थिव/हतोरामःसहभ्रात्राससैन्यइतिसर्वतः/प्रीतोनामततोभूत्वाभृत्यानांत्वमरिंदम/भोगांश्चपरिवारांश्चकामांश्चवसुदापय/ततोमाल्यानिवासांसिवीराणामनुलेपनम्/पेयंचबहुयोधेभ्यःस्वयंचमुदितःपिब/ततोऽस्मिन्बहुलीभूतेकौलीनेसर्वतोगते/प्रविश्याश्वास्यचापित्वंसीतांरहसिसान्त्वय/धनधान्यैश्चकामैश्चरत्नैश्चैनांप्रलोभय/अनयोपधयाराजन्भयशोकानुबन्धया/अकामात्वद्वशंसीतानष्टनाथागमिष्यति/रञ्जनीयंहिभर्तारंविनष्टमवगम्यसा/नैराश्यात्स्त्रीलघुत्वाच्चत्वद्वशंप्रतिपत्स्यते/सापुरासुखसंवृद्धासुखार्हादुःखकर्षिता/त्वय्यधीनःसुखंज्ञात्वासर्वथोपगमिष्यति/एतत्सुनीतंममदर्शनेन॑रामंहिदृष्ट्वैवभवेदनर्थः/इहैवतेसेत्स्यतिमोत्सुकोभूर्॑महानयुद्धेनसुखस्यलाभः/अनष्टसैन्योह्यनवाप्तसंशयो॑रिपूनयुद्धेनजयञ्जनाधिप/यशश्चपुण्यंचमहन्महीपते॑श्रियंचकीर्तिंचचिरंसमश्नुते66436/सतथोक्तस्तुनिर्भर्त्स्यकुम्भकर्णोमहोदरम्/अब्रवीद्राक्षसश्रेष्ठंभ्रातरंरावणंततः6651/सोऽहंतवभयंघोरंवधात्तस्यदुरात्मनः/रामस्याद्यप्रमार्जामिनिर्वैरस्त्वंसुखीभव/गर्जन्तिनवृथाशूरनिर्जलाइवतोयदाः/पश्यसंपाद्यमानंतुगर्जितंयुधिकर्मणा/नमर्षयतिचात्मानंसंभावयतिनात्मना/अदर्शयित्वाशूरास्तुकर्मकुर्वन्तिदुष्करम्/विक्लवानामबुद्धीनांराज्ञांपण्डितमानिनाम्/शृण्वतामादितइदंत्वद्विधानांमहोदर/युद्धेकापुरुषैर्नित्यंभवद्भिःप्रियवादिभिः/राजानमनुगच्छद्भिःकृत्यमेतद्विनाशितम्/राजशेषाकृतालङ्काक्षीणःकोशोबलंहतम्/राजानमिममासाद्यसुहृच्चिह्नममित्रकम्/एषनिर्याम्यहंयुद्धमुद्यतःशत्रुनिर्जये/दुर्नयंभवतामद्यसमीकर्तुंमहाहवे/एवमुक्तवतोवाक्यंकुम्भकर्णस्यधीमतः/प्रत्युवाचततोवाक्यंप्रहसन्राक्षसाधिपः/महोदरोऽयंरामात्तुपरित्रस्तोनसंशयः/नहिरोचयतेतातयुद्धंयुद्धविशारद/कश्चिन्मेत्वत्समोनास्तिसौहृदेनबलेनच/गच्छशत्रुवधायत्वंकुम्भकर्णजयायच/आददेनिशितंशूलंवेगाच्छत्रुनिबर्हणः/सर्वकालायसंदीप्तंतप्तकाञ्चनभूषणम्/इन्द्राशनिसमंभीमंवज्रप्रतिमगौरवम्/देवदानवगन्धर्वयक्षकिंनरसूदनम्/रक्तमाल्यमहादामस्वतश्चोद्गतपावकम्/आदायनिशितंशूलंशत्रुशोणितरञ्जितम्/कुम्भकर्णोमहातेजारावणंवाक्यमब्रवीत्/गमिष्याम्यहमेकाकीतिष्ठत्विहबलंमहत्/अद्यतान्क्षुधितःक्रुद्धोभक्षयिष्यामिवानरान्/कुम्भकर्णवचःश्रुत्वारावणोवाक्यमब्रवीत्/सैन्यैःपरिवृतोगच्छशूलमुद्गलपाणिभिः/वानराहिमहात्मानःशीघ्राश्चव्यवसायिनः/एकाकिनंप्रमत्तंवानयेयुर्दशनैःक्षयम्/तस्मात्परमदुर्धर्षैःसैन्यैःपरिवृतोव्रज/रक्षसामहितंसर्वंशत्रुपक्षंनिसूदय/अथासनात्समुत्पत्यस्रजंमणिकृतान्तराम्/आबबन्धमहातेजाःकुम्भकर्णस्यरावणः/अङ्गदानङ्गुलीवेष्टान्वराण्याभरणानिच/हारंचशशिसंकाशमाबबन्धमहात्मनः/दिव्यानिचसुगन्धीनिमाल्यदामानिरावणः/श्रोत्रेचासज्जयामासश्रीमतीचास्यकुण्डले/काञ्चनाङ्गदकेयूरोनिष्काभरणभूषितः/कुम्भकर्णोबृहत्कर्णःसुहुतोऽग्निरिवाबभौ/श्रोणीसूत्रेणमहतामेचकेनविराजितः/अमृतोत्पादनेनद्धोभुजंगेनेवमन्दरः/सकाञ्चनंभारसहंनिवातं॑विद्युत्प्रभंदीप्तमिवात्मभासा/आबध्यमानःकवचंरराज॑संध्याभ्रसंवीतइवाद्रिराजः/सर्वाभरणनद्धाङ्गःशूलपाणिःसराक्षसः/त्रिविक्रमकृतोत्साहोनारायणइवाबभौ/भ्रातरंसंपरिष्वज्यकृत्वाचापिप्रदक्षिणम्/प्रणम्यशिरसातस्मैसंप्रतस्थेमहाबलिः/तमाशीर्भिःप्रशस्ताभिःप्रेषयामासरावणः/शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैःसैन्यैश्चापिवरायुधैः/तंगजैश्चतुरंगैश्चस्यन्दनैश्चाम्बुदस्वनैः/अनुजग्मुर्महात्मानंरथिनोरथिनांवरम्/सर्पैरुष्ट्रैःखरैरश्वैःसिंहद्विपमृगद्विजैः/अनुजग्मुश्चतंघोरंकुम्भकर्णंमहाबलम्/सपुष्पवर्णैरवकीर्यमाणो॑धृतातपत्रःशितशूलपाणिः/मदोत्कटःशोणितगन्धमत्तो॑विनिर्ययौदानवदेवशत्रुः/पदातयशबहवोमहानादामहाबलाः/अन्वयूराक्षसाभीमाभीमाक्षाःशस्त्रपाणयः/रक्ताक्षाःसुमहाकायानीलाञ्जनचयोपमाः/शूरानुद्यम्यखड्गांश्चनिशितांश्चपरश्वधान्/बहुव्यामांश्चविपुलान्क्षेपणीयान्दुरासदान्/तालस्कन्धांश्चविपुलान्क्षेपणीयान्दुरासदान्/अथान्यद्वपुरादायदारुणंलोमहर्षणम्/निष्पपातमहातेजाःकुम्भकर्णोमहाबलः/धनुःशतपरीणाहःसषट्शतसमुच्छितः/रौद्रःशकटचक्राक्षोमहापर्वतसंनिभः/संनिपत्यचरक्षांसिदग्धशैलोपमोमहान्/कुम्भकर्णोमहावक्त्रःप्रहसन्निदमब्रवीत्/अद्यवानरमुख्यानांतानियूथानिभागशः/निर्दहिष्यामिसंक्रुद्धःशलभानिवपावकः/नापराध्यन्तिमेकामंवानरावनचारिणः/जातिरस्मद्विधानांसापुरोद्यानविभूषणम्/पुररोधस्यमूलंतुराघवःसहलक्ष्मणः/हतेतस्मिन्हतंसर्वंतंवधिष्यामिसंयुगे/एवंतस्यब्रुवाणस्यकुम्भकर्णस्यराक्षसाः/नादंचक्रुर्महाघोरंकम्पयन्तइवार्णवम्/तस्यनिष्पततस्तूर्णंकुम्भकर्णस्यधीमतः/बभूवुर्घोररूपाणिनिमित्तानिसमन्ततः/उल्काशनियुतामेघाविनेदुश्चसुदारुणाः/ससागरवनाचैववसुधासमकम्पत/घोररूपाःशिवानेदुःसज्वालकवलैर्मुखैः/मण्डलान्यपसव्यानिबबन्धुश्चविहंगमाः/निष्पपातचगृध्रेऽस्यशूलेवैपथिगच्छतः/प्रास्फुरन्नयनंचास्यसव्योबाहुरकम्पत/निष्पपाततदाचोक्लाज्वलन्तीभीमनिस्वना/आदित्योनिष्प्रभश्चासीन्नप्रवातिसुखोऽनिलः/अचिन्तयन्महोत्पातानुत्थितांल्लोमहर्षणान्/निर्ययौकुम्भकर्णस्तुकृतान्तबलचोदितः/सलङ्घयित्वाप्राकारंपद्भ्यांपर्वतसंनिभः/ददर्शाभ्रघनप्रख्यंवानरानीकमद्भुतम्/तेदृष्ट्वाराक्षसश्रेष्ठंवानराःपर्वतोपमम्/वायुनुन्नाइवघनाययुःसर्वादिशस्तदा/तद्वानरानीकमतिप्रचण्डं॑दिशोद्रवद्भिन्नमिवाभ्रजालम्/सकुम्भकर्णःसमवेक्ष्यहर्षान्॑ननादभूयोघनवद्घनाभः/तेतस्यघोरंनिनदंनिशम्य॑यथानिनादंदिविवारिदस्य/पेतुर्धरण्यांबहवःप्लवंगा॑निकृत्तमूलाइवसालवृक्षाः/विपुलपरिघवान्सकुम्भकर्णो॑रिपुनिधनायविनिःसृतोमहात्मा/कपिगणभयमाददत्सुभीमं॑प्रभुरिवकिंकरदण्डवान्युगान्ते66557/सननादमहानादंसमुद्रमभिनादयन्/जनयन्निवनिर्घातान्विधमन्निवपर्वतान्6662/तमवध्यंमघवतायमेनवरुणेनच/प्रेक्ष्यभीमाक्षमायान्तंवानराविप्रदुद्रुवुः/तांस्तुविद्रवतोदृष्ट्वावालिपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत्/नलंनीलंगवाक्षंचकुमुदंचमहाबलम्/आत्मानमत्रविस्मृत्यवीर्याण्यभिजनानिच/क्वगच्छतभयत्रस्ताःप्राकृताहरयोयथा/साधुसौम्यानिवर्तध्वंकिंप्राणान्परिरक्षथ/नालंयुद्धायवैरक्षोमहतीयंविभीषिकाः/महतीमुत्थितामेनांराक्षसानांविभीषिकाम्/विक्रमाद्विधमिष्यामोनिवर्तध्वंप्लवंगमाः/कृच्छ्रेणतुसमाश्वास्यसंगम्यचततस्ततः/वृक्षाद्रिहस्ताहरयःसंप्रतस्थूरणाजिरम्/तेनिवृत्यतुसंक्रुद्धाःकुम्भकर्णंवनौकसः/निजघ्नुःपरमक्रुद्धाःसमदाइवकुञ्जराः/प्रांशुभिर्गिरिशृङ्गैश्चशिलाभिश्चमहाबलाः/पादपैःपुष्पिताग्रैश्चहन्यमानोनकम्पते/तस्यगात्रेषुपतिताभिद्यन्तेशतशःशिलाः/पादपाःपुष्पिताग्राश्चभग्नाःपेतुर्महीतले/सोऽपिसैन्यानिसंक्रुद्धोवानराणांमहौजसाम्/ममन्थपरमायत्तोवनान्यग्निरिवोत्थितः/लोहितार्द्रास्तुबहवःशेरतेवानरर्षभाः/निरस्ताःपतिताभूमौताम्रपुष्पाइवद्रुमाः/लङ्घयन्तःप्रधावन्तोवानरानावलोकयन्/केचित्समुद्रेपतिताःकेचिद्गगनमाश्रिताः/वध्यमानास्तुतेवीराराक्षसेनबलीयसा/सागरंयेनतेतीर्णाःपथातेनैवदुद्रुवुः/तेस्थलानितथानिम्नंविषण्णवदनाभयात्/ऋक्षावृक्षान्समारूढाःकेचित्पर्वतमाश्रिताः/ममज्जुरर्णवेकेचिद्गुहाःकेचित्समाश्रिताः/निषेदुःप्लवगाःकेचित्केचिन्नैवावतस्थिरे/तान्समीक्ष्याङ्गदोभङ्गान्वानरानिदमब्रवीत्/अवतिष्ठतयुध्यामोनिवर्तध्वंप्लवंगमाः/भग्नानांवोनपश्यामिपरिगम्यमहीमिमाम्/स्थानंसर्वेनिवर्तध्वंकिंप्राणान्परिरक्षथ/निरायुधानांद्रवतामसंगगतिपौरुषाः/दाराह्यपहसिष्यन्तिसवैघातस्तुजीविताम्/कुलेषुजाताःसर्वेस्मविस्तीर्णेषुमहत्सुच/अनार्याःखलुयद्भीतास्त्यक्त्वावीर्यंप्रधावत/विकत्थनानिवोयानियदावैजनसंसदि/तानिवःक्वचयतानिसोदग्राणिमहान्तिच/भीरुप्रवादाःश्रूयन्तेयस्तुजीवतिधिक्कृतः/मार्गःसत्पुरुषैर्जुष्टःसेव्यतांत्यज्यतांभयम्/शयामहेवानिहताःपृथिव्यामल्पजीविताः/दुष्प्रापंब्रह्मलोकंवाप्राप्नुमोयुधिसूदिताः/संप्राप्नुयामःकीर्तिंवानिहत्यशत्रुमाहवे/नकुम्भकर्णःकाकुत्स्थंदृष्ट्वाजीवन्गमिष्यति/दीप्यमानमिवासाद्यपतंगोज्वलनंयथा/पलायनेनचोद्दिष्टाःप्राणान्रक्षामहेवयम्/एकेनबहवोभग्नायशोनाशंगमिष्यति/एवंब्रुवाणंतंशूरमङ्गदंकनकाङ्गदम्/द्रवमाणास्ततोवाक्यमूचुःशूरविगर्हितम्/कृतंनःकदनंघोरंकुम्भकर्णेनरक्षसा/नस्थानकालोगच्छामोदयितंजीवितंहिनः/एतावदुक्त्वावचनंसर्वेतेभेजिरेदिशः/भीमंभीमाक्षमायान्तंदृष्ट्वावानरयूथपाः/द्रवमाणास्तुतेवीराअङ्गदेनवलीमुखाः/सान्त्वैश्चबहुमानैश्चततःसर्वेनिवर्तिताः/ऋषभशरभमैन्दधूम्रनीलाः॑कुमुदसुषेणगवाक्षरम्भताराः/द्विविदपनसवायुपुत्रमुख्यास्॑त्वरिततराभिमुखंरणंप्रयाताः66633/तेनिवृत्तामहाकायाःश्रुत्वाङ्गदवचस्तदा/नैष्ठिकींबुद्धिमास्थायसर्वेसंग्रामकाङ्क्षिणः6671/समुदीरितवीर्यास्तेसमारोपितविक्रमाः/पर्यवस्थापितावाक्यैरङ्गदेनवलीमुखाः/प्रयाताश्चगताहर्षंमरणेकृतनिश्चयाः/चक्रुःसुतुमुलंयुद्धंवानरास्त्यक्तजीविताः/अथवृक्षान्महाकायाःसानूनिसुमहान्तिच/वानरास्तूर्णमुद्यम्यकुम्भकर्णमभिद्रवन्/सकुम्भकर्णःसंक्रुद्धोगदामुद्यम्यवीर्यवान्/अर्दयन्सुमहाकायःसमन्ताद्व्याक्षिपद्रिपून्/शतानिसप्तचाष्टौचसहस्राणिचवानराः/प्रकीर्णाःशेरतेभूमौकुम्भकर्णेनपोथिताः/षोडशाष्टौचदशचविंशत्त्रिंशत्तथैवच/परिक्षिप्यचबाहुभ्यांखादन्विपरिधावति/भक्षयन्भृशसंक्रुद्धोगरुडःपन्नगानिव/हनूमाञ्शैलशृङ्गाणिवृक्षांश्चविविधान्बहून्/ववर्षकुम्भकर्णस्यशिरस्यम्बरमास्थितः/तानिपर्वतशृङ्गाणिशूलेनतुबिभेदह/बभञ्जवृक्षवर्षंचकुम्भकर्णोमहाबलः/ततोहरीणांतदनीकमुग्रं॑दुद्रावशूलंनिशितंप्रगृह्य/तस्थौततोऽस्यापततःपुरस्तान्॑महीधराग्रंहनुमान्प्रगृह्य/सकुम्भकर्णंकुपितोजघान॑वेगेनशैलोत्तमभीमकायम्/सचुक्षुभेतेनतदाभिबूतो॑मेदार्द्रगात्रोरुधिरावसिक्तः/सशूलमाविध्यतडित्प्रकाशं॑गिरिंयथाप्रज्वलिताग्रशृङ्गम्/बाह्वन्तरेमारुतिमाजघान॑गुहोऽचलंक्रौञ्चमिवोग्रशक्त्या/सशूलनिर्भिन्नमहाभुजान्तरः॑प्रविह्वलःशोणितमुद्वमन्मुखात्/ननादभीमंहनुमान्महाहवे॑युगान्तमेघस्तनितस्वनोपमम्/ततोविनेदुःसहसाप्रहृष्टा॑रक्षोगणास्तंव्यथितंसमीक्ष्य/प्लवंगमास्तुव्यथिताभयार्ताः॑प्रदुद्रुवुःसंयतिकुम्भकर्णात्/नीलश्चिक्षेपशैलाग्रंकुम्भकर्णायधीमते/तमापतन्तंसंप्रेक्ष्यमुष्टिनाभिजघानह/मुष्टिप्रहाराभिहतंतच्छैलाग्रंव्यशीर्यत/सविस्फुलिङ्गंसज्वालंनिपपातमहीतले/ऋषभःशरभोनीलोगवाक्षोगन्धमादनः/पञ्चवानरशार्दूलाःकुम्भकर्णमुपाद्रवन्/शैलैर्वृक्षैस्तलैःपादैर्मुष्टिभिश्चमहाबलाः/कुम्भकर्णंमहाकायंसर्वतोऽभिनिजघ्निरे/स्पर्शानिवप्रहारांस्तान्वेदयानोनविव्यथे/ऋषभंतुमहावेगंबाहुभ्यांपरिषस्वजे/कुम्भकर्णभुजाभ्यांतुपीडितोवानरर्षभः/निपपातर्षभोभीमःप्रमुखागतशोणितः/मुष्टिनाशरभंहत्वाजानुनानीलमाहवे/आजघानगवाक्षंचतलेनेन्द्ररिपुस्तदा/दत्तप्रहरव्यथितामुमुहुःशोणितोक्षिताः/निपेतुस्तेतुमेदिन्यांनिकृत्ताइवकिंशुकाः/तेषुवानरमुख्येषुपतितेषुमहात्मसु/वानराणांसहस्राणिकुम्भकर्णंप्रदुद्रुवुः/तंशैलमिवशैलाभाःसर्वेतुप्लवगर्षभाः/समारुह्यसमुत्पत्यददंशुश्चमहाबलाः/तंनखैर्दशनैश्चापिमुष्टिभिर्जानुभिस्तथा/कुम्भकर्णंमहाकायंतेजघ्नुःप्लवगर्षभाः/सवानरसहस्रैस्तैराचितःपर्वतोपमः/रराजराक्षसव्याघ्रोगिरिरात्मरुहैरिव/बाहुभ्यांवानरान्सर्वान्प्रगृह्यसमहाबलः/भक्षयामाससंक्रुद्धोगरुडःपन्नगानिव/प्रक्षिप्ताःकुम्भकर्णेनवक्त्रेपातालसंनिभे/नासापुटाभ्यांनिर्जग्मुःकर्णाभ्यांचैववानराः/भक्षयन्भृशसंक्रुद्धोहरीन्पर्वतसंनिभः/बभञ्जवानरान्सर्वान्संक्रुद्धोराक्षसोत्तमः/मांसशोणितसंक्लेदांभूमिंकुर्वन्सराक्षसः/चचारहरिसैन्येषुकालाग्निरिवमूर्छितः/वज्रहस्तोयथाशक्रःपाशहस्तइवान्तकः/शूलहस्तोबभौतस्मिन्कुम्भकर्णोमहाबलः/यथाशुष्काण्यरण्यानिग्रीष्मेदहतिपावकः/तथावानरसैन्यानिकुम्भकर्णोविनिर्दहत्/ततस्तेवध्यमानास्तुहतयूथाविनायकाः/वानराभयसंविग्नाविनेदुर्विस्वरंभृशम्/अनेकशोवध्यमानाःकुम्भकर्णेनवानराः/राघवंशरणंजग्मुर्व्यथिताःखिन्नचेतसः/तमापतन्तंसंप्रेक्ष्यकुम्भकर्णंमहाबलम्/उत्पपाततदावीरःसुग्रीवोवानराधिपः/सपर्वताग्रमुत्क्षिप्यसमाविध्यमहाकपिः/अभिदुद्राववेगेनकुम्भकर्णंमहाबलम्/तमापतन्तंसंप्रेक्ष्यकुम्भकर्णःप्लवंगमम्/तस्थौविवृतसर्वाङ्गोवानरेन्द्रस्यसंमुखः/कपिशोणितदिग्धाङ्गंभक्षयन्तंमहाकपीन्/कुम्भकर्णंस्थितंदृष्ट्वासुग्रीवोवाक्यमब्रवीत्/पातिताश्चत्वयावीराःकृतंकर्मसुदुष्करम्/भक्षितानिचसैन्यानिप्राप्तंतेपरमंयशः/त्यजतद्वानरानीकंप्राकृतैःकिंकरिष्यसि/सहस्वैकंनिपातंमेपर्वतस्यास्यराक्षस/तद्वाक्यंहरिराजस्यसत्त्वधैर्यसमन्वितम्/श्रुत्वाराक्षसशार्दूलःकुम्भकर्णोऽब्रवीद्वचः/प्रजापतेस्तुपौत्रस्त्वंतथैवर्क्षरजःसुतः/श्रुतपौरुषसंपन्नस्तस्माद्गर्जसिवानर/सकुम्भकर्णस्यवचोनिशम्य॑व्याविध्यशैलंसहसामुमोच/तेनाजघानोरसिकुम्भकर्णं॑शैलेनवज्राशनिसंनिभेन/तच्छैलशृङ्गंसहसाविकीर्णं॑भुजान्तरेतस्यतदाविशाले/ततोविषेदुःसहसाप्लवंगमा॑रक्षोगणाश्चापिमुदाविनेदुः/सशैलशृङ्गाभिहतश्चुकोप॑ननादकोपाच्चविवृत्यवक्त्रम्/व्याविध्यशूलंचतडित्प्रकाशं॑चिक्षेपहर्यृक्षपतेर्वधाय/तत्कुम्भकर्णस्यभुजप्रविद्धं॑शूलंशितंकाञ्चनदामजुष्टम्/क्षिप्रंसमुत्पत्यनिगृह्यदोर्भ्यां॑बभञ्जवेगेनसुतोऽनिलस्य/कृतंभारसहस्रस्यशूलंकालायसंमहत्/बभञ्जजनौमारोप्यप्रहृष्टःप्लवगर्षभः/सतत्तदाभग्नमवेक्ष्यशूलं॑चुकोपरक्षोऽधिपतिर्महात्मा/उत्पाट्यलङ्कामलयात्सशृङ्गं॑जघानसुग्रीवमुपेत्यतेन/सशैलशृङ्गाभिहतोविसंज्ञः॑पपातभूमौयुधिवानरेन्द्रः/तंप्रेक्ष्यभूमौपतितंविसंज्ञं॑नेदुःप्रहृष्टायुधियातुधानाः/तमभ्युपेत्याद्भुतघोरवीर्यं॑सकुम्भकर्णोयुधिवानरेन्द्रम्/जहारसुग्रीवमभिप्रगृह्य॑यथानिलोमेघमतिप्रचण्डः/सतंमहामेघनिकाशरूपम्॑उत्पाट्यगच्छन्युधिकुम्भकर्णः/रराजमेरुप्रतिमानरूपो॑मेरुर्यथात्युच्छ्रितघोरशृङ्गः/ततःसमुत्पाट्यजगामवीरः॑संस्तूयमानोयुधिराक्षसेन्द्रैः/शृण्वन्निनादंत्रिदशालयानां॑प्लवंगराजग्रहविस्मितानाम्/ततस्तमादायतदासमेने॑हरीन्द्रमिन्द्रोपममिन्द्रवीर्यः/अस्मिन्हृतेसर्वमिदंहृतंस्यात्॑सराघवंसैन्यमितीन्द्रशत्रुः/विद्रुतांवाहिनींदृष्ट्वावानराणांततस्ततः/कुम्भकर्णेनसुग्रीवंगृहीतंचापिवानरम्/हनूमांश्चिन्तयामासमतिमान्मारुतात्मजः/एवंगृहीतेसुग्रीवेकिंकर्तव्यंमयाभवेत्/यद्वैन्याय्यंमयाकर्तुंतत्करिष्यामिसर्वथा/भूत्वापर्वतसंकाशोनाशयिष्यामिराक्षसं/मयाहतेसंयतिकुम्भकर्णे॑महाबलेमुष्टिविशीर्णदेहे/विमोचितेवानरपार्थिवेच॑भवन्तुहृष्टाःप्रवगाःसमग्राः/अथवास्वयमप्येषमोक्षंप्राप्स्यतिपार्थिवः/गृहीतोऽयंयदिभवेत्त्रिदशैःसासुरोरगैः/मन्येनतावदात्मानंबुध्यतेवानराधिपः/शैलप्रहाराभिहतःकुम्भकर्णेनसंयुगे/अयंमुहूर्तात्सुग्रीवोलब्धसंज्ञोमहाहवे/आत्मनोवानराणांचयत्पथ्यंतत्करिष्यति/मयातुमोक्षितस्यास्यसुग्रीवस्यमहात्मनः/अप्रीतश्चभवेत्कष्टाकीर्तिनाशश्चशाश्वतः/तस्मान्मुहूर्तंकाङ्क्षिष्येविक्रमंपार्थिवस्यनः/भिन्नंचवानरानीकंतावदाश्वासयाम्यहम्/इत्येवंचिन्तयित्वातुहनूमान्मारुतात्मजः/भूयःसंस्तम्भयामासवानराणांमहाचमूम्/सकुम्भकर्णोऽथविवेशलङ्कां॑स्फुरन्तमादायमहाहरिंतम्/विमानचर्यागृहगोपुरस्थैः॑पुष्पाग्र्यवर्षैरवकीर्यमाणः/ततःससंज्ञामुपलभ्यकृच्छ्राद्॑बलीयसस्तस्यभुजान्तरस्थः/अवेक्षमाणःपुरराजमार्गं॑विचिन्तयामासमुहुर्महात्मा/एवंगृहीतेनकथंनुनाम॑शक्यंमयासंप्रतिकर्तुमद्य/तथाकरिष्यामियथाहरीणां॑भविष्यतीष्टंचहितंचकार्यम्/ततःकराग्रैःसहसासमेत्य॑राजाहरीणाममरेन्द्रशत्रोः/नखैश्चकर्णौदशनैश्चनासां॑ददंशपार्श्वेषुचकुम्भकर्णम्/सकुम्भकर्णौहृतकर्णनासो॑विदारितस्तेनविमर्दितश्च/रोषाभिभूतःक्षतजार्द्रगात्रः॑सुग्रीवमाविध्यपिपेषभूमौ/सभूतलेभीमबलाभिपिष्टः॑सुरारिभिस्तैरभिहन्यमानः/जगामखंवेगवदभ्युपेत्य॑पुनश्चरामेणसमाजगाम/कर्णनासाविहीनस्यकुम्भकर्णोमहाबलः/रराजशोणितोत्सिक्तोगिरिःप्रस्रवणैरिव/ततःसपुर्याःसहसामहात्मा॑निष्क्रम्यतद्वानरसैन्यमुग्रम्/बभक्षरक्षोयुधिकुम्भकर्णः॑प्रजायुगान्ताग्निरिवप्रदीप्तः/बुभुक्षितःशोणितमांसगृध्नुः॑प्रविश्यतद्वानरसैन्यमुग्रम्/चखादरक्षांसिहरीन्पिशाचान्॑ऋक्षांश्चमोहाद्युधिकुम्भकर्णः/एकंद्वौत्रीन्बहून्क्रुद्धोवानरान्सहराक्षसैः/समादायैकहस्तेनप्रचिक्षेपत्वरन्मुखे/संप्रस्रवंस्तदामेदःशोणितंचमहाबलः/वध्यमानोनगेन्द्राग्रैर्भक्षयामासवानरान्/तेभक्ष्यमाणाहरयोरामंजग्मुस्तदागतिम्/तस्मिन्कालेसुमित्रायाःपुत्रःपरबलार्दनः/चकारलक्ष्मणःक्रुद्धोयुद्धंपरपुरंजयः/सकुम्भकर्णस्यशराञ्शरीरेसप्तवीर्यवान्/निचखानाददेचान्यान्विससर्जचलक्ष्मणः/अतिक्रम्यचसौमित्रिंकुम्भकर्णोमहाबलः/राममेवाभिदुद्रावदारयन्निवमेदिनीम्/अथदाशरथीरामोरौद्रमस्त्रंप्रयोजयन्/कुम्भकर्णस्यहृदयेससर्जनिशिताञ्शरान्/तस्यरामेणविद्धस्यसहसाभिप्रधावतः/अङ्गारमिश्राःक्रुद्धस्यमुखान्निश्चेरुरर्चिषः/तस्योरसिनिमग्नाश्चशराबर्हिणवाससः/हस्ताच्चास्यपरिभ्रष्टापपातोर्व्यांमहागदा/सनिरायुधमात्मानंयदामेनेमहाबलः/मुष्टिभ्यांचारणाभ्यांचचकारकदनंमहत्/सबाणैरतिविद्धाङ्गःक्षतजेनसमुक्षितः/रुधिरंपरिसुस्रावगिरिःप्रस्रवणानिव/सतीव्रेणचकोपेनरुधिरेणचमूर्छितः/वानरान्राक्षसानृक्षान्खादन्विपरिधावति/तस्मिन्कालेसधर्मात्मालक्ष्मणोराममब्रवीत्/कुम्भकर्णवधेयुक्तोयोगान्परिमृशन्बहून्/नैवायंवानरान्राजन्नविजानातिराक्षसान्/मत्तःशोणितगन्धेनस्वान्परांश्चैवखादति/साध्वेनमधिरोहन्तुसर्वतोवानरर्षभाः/यूथपाश्चयथामुख्यास्तिष्ठन्त्वस्यसमन्ततः/अप्ययंदुर्मतिःकालेगुरुभारप्रपीडितः/प्रपतन्राक्षसोभूमौनान्यान्हन्यात्प्लवंगमान्/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराजपुत्रस्यधीमतः/तेसमारुरुहुर्हृष्टाःकुम्भकर्णंप्लवंगमाः/कुम्भकर्णस्तुसंक्रुद्धःसमारूढःप्लवंगमैः/व्यधूनयत्तान्वेगेनदुष्टहस्तीवहस्तिपान्/तान्दृष्ट्वानिर्धूतान्रामोरुष्टोऽयमितिराक्षसः/समुत्पपातवेगेनधनुरुत्तममाददे/सचापमादायभुजंगकल्पं॑दृढज्यमुग्रंतपनीयचित्रम्/हरीन्समाश्वास्यसमुत्पपात॑रामोनिबद्धोत्तमतूणबाणः/सवानरगणैस्तैस्तुवृतःपरमदुर्जयः/लक्ष्मणानुचरोरामःसंप्रतस्थेमहाबलः/सददर्शमहात्मानंकिरीटिनमरिंदमम्/शोणिताप्लुतसर्वाङ्गंकुम्भकर्णंमहाबलम्/सर्वान्समभिधावन्तंयथारुष्टंदिशागजम्/मार्गमाणंहरीन्क्रुद्धंराक्षसैःपरिवारितम्/विन्ध्यमन्दरसंकाशंकाञ्चनाङ्गदभूषणम्/स्रवन्तंरुधिरंवक्त्राद्वर्षमेघमिवोत्थितम्/जिह्वयापरिलिह्यन्तंशोणितंशोणितोक्षितम्/मृद्नन्तंवानरानीकंकालान्तकयमोपमम्/तंदृष्ट्वाराक्षसश्रेष्ठंप्रदीप्तानलवर्चसं/विस्फारयामासतदाकार्मुकंपुरुषर्षभः/सतस्यचापनिर्घोषात्कुपितोनैरृतर्षभः/अमृष्यमाणस्तंघोषमभिदुद्रावराघवम्/ततस्तुवातोद्धतमेघकल्पं॑भुजंगराजोत्तमभोगबाहुम्/तमापतन्तंधरणीधराभम्॑उवाचरामोयुधिकुम्भकर्णम्/आगच्छरक्षोऽधिपमाविषादम्॑अवस्थितोऽहंप्रगृहीतचापः/अवेहिमांशक्रसपत्नरामम्॑अयंमुहूर्ताद्भविताविचेताः/रामोऽयमितिविज्ञायजहासविकृतस्वनम्/पातयन्निवसर्वेषांहृदयानिवनौकसाम्/प्रहस्यविकृतंभीमंसमेघस्वनितोपमम्/कुम्भकर्णोमहातेजाराघवंवाक्यमब्रवीत्/नाहंविराधोविज्ञेयोनकबन्धःखरोनच/नवालीनचमारीचःकुम्भकर्णोऽहमागतः/पश्यमेमुद्गरंघोरंसर्वकालायसंमहत्/अनेननिर्जितादेवादानवाश्चमयापुरा/विकर्णनासइतिमांनावज्ञातुंत्वमर्हसि/स्वल्पापिहिनमेपीडाकर्णनासाविनाशनात्/दर्शयेक्ष्वाकुशार्दूलवीर्यंगात्रेषुमेलघु/ततस्त्वांभक्षयिष्यामिदृष्टपौरुषविक्रमम्/सकुम्भकर्णस्यवचोनिशम्य॑रामःसुपुङ्खान्विससर्जबाणान्/तैराहतोवज्रसमप्रवेगैर्॑नचुक्षुभेनव्यथतेसुरारिः/यैःसायकैःसालवरानिकृत्ता॑वालीहतोवानरपुंगवश्च/तेकुम्भकर्णस्यतदाशरीरं॑वज्रोपमानव्यथयांप्रचक्रुः/सवारिधाराइवसायकांस्तान्॑पिबञ्शरीरेणमहेन्द्रशत्रुः/जघानरामस्यशरप्रवेगं॑व्याविध्यतंमुद्गरमुग्रवेगम्/ततस्तुरक्षःक्षतजानुलिप्तं॑वित्रासनंदेवमहाचमूनाम्/व्याविध्यतंमुद्गरमुग्रवेगं॑विद्रावयामासचमूंहरीणाम्/वायव्यमादायततोवरास्त्रं॑रामःप्रचिक्षेपनिशाचराय/समुद्गरंतेनजहारबाहुं॑सकृत्तबाहुस्तुमुलंननाद/सतस्यबाहुर्गिरिशृङ्गकल्पः॑समुद्गरोराघवबाणकृत्तः/पपाततस्मिन्हरिराजसैन्ये॑जघानतांवानरवाहिनींच/तेवानराभग्नहतावशेषाः॑पर्यन्तमाश्रित्यतदाविषण्णाः/प्रवेपिताङ्गाददृशुःसुघोरं॑नरेन्द्ररक्षोऽधिपसंनिपातम्/सकुम्भकर्णोऽस्त्रनिकृत्तबाहुर्॑महान्निकृत्ताग्रइवाचलेन्द्रः/उत्पाटयामासकरेणवृक्षं॑ततोऽभिदुद्रावरणेनरेन्द्रम्/तंतस्यबाहुंसहसालवृक्षं॑समुद्यतंपन्नगभोगकल्पम्/ऐन्द्रास्त्रयुक्तेनजहाररामो॑बाणेनजाम्बूनदचित्रितेन/सकुम्भकर्णस्यभुजोनिकृत्तः॑पपातभूमौगिरिसंनिकाशः/विवेष्टमानोनिजघानवृक्षाञ्॑शैलाञ्शिलावानरराक्षसांश्च/तंछिन्नबाहुंसमवेक्ष्यरामः॑समापतन्तंसहसानदन्तम्/द्वावर्धचन्द्रौनिशितौप्रगृह्य॑चिच्छेदपादौयुधिराक्षसस्य/निकृत्तबाहुर्विनिकृत्तपादो॑विदार्यवक्त्रंवडवामुखाभम्/दुद्रावरामंसहसाभिगर्जन्॑राहुर्यथाचन्द्रमिवान्तरिक्षे/अपूरयत्तस्यमुखंशिताग्रै॑रामःशरैर्हेमपिनद्धपुङ्खैः/सपूर्णवक्त्रोनशशाकवक्तुं॑चुकूजकृच्छ्रेणमुमोहचापि/अथाददेसूर्यमरीचिकल्पं॑सब्रह्मदण्डान्तककालकल्पम्/अरिष्टमैन्द्रंनिशितंसुपुङ्खं॑रामःशरंमारुततुल्यवेगम्/तंवज्रजाम्बूनदचारुपुङ्खं॑प्रदीप्तसूर्यज्वलनप्रकाशम्/महेन्द्रवज्राशनितुल्यवेगं॑रामःप्रचिक्षेपनिशाचराय/ससायकोराघवबाहुचोदितो॑दिशःस्वभासादशसंप्रकाशयन्/विधूमवैश्वानरदीप्तदर्शनो॑जगामशक्राशनितुल्यविक्रमः/सतन्महापर्वतकूटसंनिभं॑विवृत्तदंष्ट्रंचलचारुकुण्डलम्/चकर्तरक्षोऽधिपतेःशिरस्तदा॑यथैववृत्रस्यपुरापुरंदरः/तद्रामबाणाभिहतंपपात॑रक्षःशिरःपर्वतसंनिकाशम्/बभञ्जचर्यागृहगोपुराणि॑प्राकारमुच्चंतमपातयच्च/तच्चातिकायंहिमवत्प्रकाशं॑रक्षस्तदातोयनिधौपपात/ग्राहान्महामीनचयान्भुजंगमान्॑ममर्दभूमिंचतथाविवेश/तस्मिर्हतेब्राह्मणदेवशत्रौ॑महाबलेसंयतिकुम्भकर्णे/चचालभूर्भूमिधराश्चसर्वे॑हर्षाच्चदेवास्तुमुलंप्रणेदुः/ततस्तुदेवर्षिमहर्षिपन्नगाः॑सुराश्चभूतानिसुपर्णगुह्यकाः/सयक्षगन्धर्वगणानभोगताः॑प्रहर्षितारामपराक्रमेण/प्रहर्षमीयुर्बहवस्तुवानराः॑प्रबुद्धपद्मप्रतिमैरिवाननैः/अपूजयन्राघवमिष्टभागिनं॑हतेरिपौभीमबलेदुरासदे/सकुम्भकर्णंसुरसैन्यमर्दनं॑महत्सुयुद्धेष्वपराजितश्रमम्/ननन्दहत्वाभरताग्रजोरणे॑महासुरंवृत्रमिवामराधिपः667177/कुम्भकर्णंहतंदृष्ट्वाराघवेणमहात्मना/राक्षसाराक्षसेन्द्रायरावणायन्यवेदयन्6681/श्रुत्वाविनिहतंसंख्येकुम्भकर्णंमहाबलम्/रावणःशोकसंतप्तोमुमोहचपपातच/पितृव्यंनिहतंश्रुत्वादेवान्तकनरान्तकौ/त्रिशिराश्चातिकायश्चरुरुदुःशोकपीडिताः/भ्रातरंनिहतंश्रुत्वारामेणाक्लिष्टकर्मणा/महोदरमहापार्श्वौशोकाक्रान्तौबभूवतुः/ततःकृच्छ्रात्समासाद्यसंज्ञांराक्षसपुंगवः/कुम्भकर्णवधाद्दीनोविललापसरावणः/हावीररिपुदर्पघ्नकुम्भकर्णमहाबल/शत्रुसैन्यंप्रताप्यैकःक्वमांसंत्यज्यगच्छसि/इदानींखल्वहंनास्मियस्यमेपतितोभुजः/दक्षिणोयंसमाश्रित्यनबिभेमिसुरासुरान्/कथमेवंविधोवीरोदेवदानवदर्पहा/कालाग्निप्रतिमोह्यद्यराघवेणरणेहतः/यस्यतेवज्रनिष्पेषोनकुर्याद्व्यसनंसदा/सकथंरामबाणार्तःप्रसुप्तोऽसिमहीतले/एतेदेवगणाःसार्धमृषिभिर्गगनेस्थिताः/निहतंत्वांरणेदृष्ट्वानिनदन्तिप्रहर्षिताः/ध्रुवमद्यैवसंहृष्टालब्धलक्ष्याःप्लवंगमाः/आरोक्ष्यन्तीहदुर्गाणिलङ्काद्वाराणिसर्वशः/राज्येननास्तिमेकार्यंकिंकरिष्यामिसीतया/कुम्भकर्णविहीनस्यजीवितेनास्तिमेरतिः/यद्यहंभ्रातृहन्तारंनहन्मियुधिराघवम्/ननुमेमरणंश्रेयोनचेदंव्यर्थजीवितम्/अद्यैवतंगमिष्यामिदेशंयत्रानुजोमम/नहिभ्रातॄन्समुत्सृज्यक्षणंजीवितुमुत्सहे/देवाहिमांहसिष्यन्तिदृष्ट्वापूर्वापकारिणम्/कथमिन्द्रंजयिष्यामिकुम्भकर्णहतेत्वयि/तदिदंमामनुप्राप्तंविभीषणवचःशुभम्/यदज्ञानान्मयातस्यनगृहीतंमहात्मनः/विभीषणवचोयावत्कुम्भकर्णप्रहस्तयोः/विनाशोऽयंसमुत्पन्नोमांव्रीडयतिदारुणः/तस्यायंकर्मणःप्रातोविपाकोममशोकदः/यन्मयाधार्मिकःश्रीमान्सनिरस्तोविभीषणः/इतिबहुविधमाकुलान्तरात्मा॑कृपणमतीवविलप्यकुम्भकर्णम्/न्यपतदथदशाननोभृशार्तस्॑तमनुजमिन्द्ररिपुंहतंविदित्वा66824/एवंविलपमानस्यरावणस्यदुरात्मनः/श्रुत्वाशोकाभितप्तस्यत्रिशिरावाक्यमब्रवीत्6691/एवमेवमहावीर्योहतोनस्तातमध्यमः/नतुसत्पुरुषाराजन्विलपन्तियथाभवान्/नूनंत्रिभुवणस्यापिपर्याप्तस्त्वमसिप्रभो/सकस्मात्प्राकृतइवशोकस्यात्मानमीदृशम्/ब्रह्मदत्तास्तितेशक्तिःकवचःसायकोधनुः/सहस्रखरसंयुक्तोरथोमेघसमस्वनः/त्वयासकृद्विशस्त्रेणविशस्तादेवदानवाः/ससर्वायुधसंपन्नोराघवंशास्तुमर्हसि/कामंतिष्ठमहाराजनिर्गमिष्याम्यहंरणम्/उद्धरिष्यामितेशत्रून्गरुडःपन्नगानिह/शम्बरोदेवराजेननरकोविष्णुनायथा/तथाद्यशयितारामोमयायुधिनिपातितः/श्रुत्वात्रिशिरसोवाक्यंरावणोराक्षसाधिपः/पुनर्जातमिवात्मानंमन्यतेकालचोदितः/श्रुत्वात्रिशिरसोवाक्यंदेवान्तकनरान्तकौ/अतिकायश्चतेजस्वीबभूवुर्युद्धहर्षिताः/ततोऽहमहमित्येवंगर्जन्तोनैरृतर्षभाः/रावणस्यसुतावीराःशक्रतुल्यपराक्रमाः/अन्तरिक्षचराःसर्वेसर्वेमायाविशारदाः/सर्वेत्रिदशदर्पघ्नाःसर्वेचरणदुर्मदाः/सर्वेऽस्त्रबलसंपन्नाःसर्वेविस्तीर्णकीर्तयः/सर्वेसमरमासाद्यनश्रूयन्तेस्मनिर्जिताः/सर्वेऽस्त्रविदुषोवीराःसर्वेयुद्धविशारदाः/सर्वेप्रवरजिज्ञानाःसर्वेलब्धवरास्तथा/सतैस्तथाभास्करतुल्यवर्चसैः॑सुतैर्वृतःशत्रुबलप्रमर्दनैः/रराजराजामघवान्यथामरैर्॑वृतोमहादानवदर्पनाशनैः/सपुत्रान्संपरिष्वज्यभूषयित्वाचभूषणैः/आशीर्भिश्चप्रशस्ताभिःप्रेषयामाससंयुगे/महोदरमहापार्श्वौभ्रातरौचापिरावणः/रक्षणार्थंकुमाराणांप्रेषयामाससंयुगे/तेऽभिवाद्यमहात्मानंरावणंरिपुरावणम्/कृत्वाप्रदक्षिणंचैवमहाकायाःप्रतस्थिरे/सर्वौषधीभिर्गन्धैश्चसमालभ्यमहाबलाः/निर्जग्मुर्नैरृतश्रेष्ठाःषडेतेयुद्धकाङ्क्षिणः/ततःसुदर्शनंनामनीलजीमूतसंनिभम्/ऐरावतकुलेजातमारुरोहमहोदरः/सर्वायुधसमायुक्तंतूणीभिश्चस्वलंकृतम्/रराजगजमास्थायसवितेवास्तमूर्धनि/हयोत्तमसमायुक्तंसर्वायुधसमाकुलम्/आरुरोहरथश्रेष्ठंत्रिशिरारावणात्मजः/त्रिशिरारथमास्थायविरराजधनुर्धरः/सविद्युदुल्कःसज्वालःसेन्द्रचापइवाम्बुदः/त्रिभिःकिरीटैस्त्रिशिराःशुशुभेसरथोत्तमे/हिमवानिवशैलेन्द्रस्त्रिभिःकाञ्चनपर्वतैः/अतिकायोऽपितेजस्वीराक्षसेन्द्रसुतस्तदा/आरुरोहरथश्रेष्ठंश्रेष्ठःसर्वधनुष्मताम्/सुचक्राक्षंसुसंयुक्तंसानुकर्षंसकूबरम्/तूणीबाणासनैर्दीप्तंप्रासासिपरिघाकुलम्/सकाञ्चनविचित्रेणकिरीटेनविराजता/भूषणैश्चबभौमेरुःप्रभाभिरिवभास्वरः/सरराजरथेतस्मिन्राजसूनुर्महाबलः/वृतोनैरृतशार्दूलैर्वज्रपाणिरिवामरैः/हयमुच्चैःश्रवःप्रख्यंश्वेतंकनकभूषणम्/मनोजवंमहाकायमारुरोहनरान्तकः/गृहीत्वाप्रासमुक्लाभंविरराजनरान्तकः/शक्तिमादायतेजस्वीगुहःशत्रुष्विवाहवे/देवान्तकःसमादायपरिघंवज्रभूषणम्/परिगृह्यगिरिंदोर्भ्यांवपुर्विष्णोर्विडम्बयन्/महापार्श्वोमहातेजागदामादायवीर्यवान्/विरराजगदापाणिःकुबेरइवसंयुगे/तेप्रतस्थुर्महात्मानोबलैरप्रतिमैर्वृताः/सुराइवामरावत्यांबलैरप्रतिमैर्वृताः/तान्गजैश्चतुरंगैश्चरथैश्चाम्बुदनिस्वनैः/अनुजग्मुर्महात्मानोराक्षसाःप्रवरायुधाः/तेविरेजुर्महात्मानोकुमाराःसूर्यवर्चसः/किरीटिनःश्रियाजुष्टाग्रहादीप्ताइवाम्बरे/प्रगृहीताबभौतेषांछत्राणामावलिःसिता/शारदाभ्रप्रतीकाशांहंसावलिरिवाम्बरे/मरणंवापिनिश्चित्यशत्रूणांवापराजयम्/इतिकृत्वामतिंवीरानिर्जग्मुःसंयुगार्थिनः/जगर्जुश्चप्रणेदुश्चचिक्षिपुश्चापिसायकान्/जहृषुश्चमहात्मानोनिर्यान्तोयुद्धदुर्मदाः/क्ष्वेडितास्फोटनिनदैःसंचचालेवमेदिनी/रक्षसांसिंहनादैश्चपुस्फोटेवतदाम्बरम्/तेऽभिनिष्क्रम्यमुदिताराक्षसेन्द्रामहाबलाः/ददृशुर्वानरानीकंसमुद्यतशिलानगम्/हरयोऽपिमहात्मानोददृशुर्नैरृतंबलम्/हस्त्यश्वरथसंबाधंकिङ्किणीशतनादितम्/नीलजीमूतसंकाशंसमुद्यतमहायुधम्/दीप्तानलरविप्रख्यैर्नैरृतैःसर्वतोवृतम्/तद्दृष्ट्वाबलमायान्तंलब्धलक्ष्याःप्लवंगमाः/समुद्यतमहाशैलाःसंप्रणेदुर्मुहुर्मुहुः/ततःसमुद्घुष्टरवंनिशम्य॑रक्षोगणावानरयूथपानाम्/अमृष्यमाणाःपरहर्षमुग्रं॑महाबलाभीमतरंविनेदुः/तेराक्षसबलंघोरंप्रविश्यहरियूथपाः/विचेरुरुद्यतैःशैलैर्नगाःशिखरिणोयथा/केचिदाकाशमाविश्यकेचिदुर्व्यांप्लवंगमाः/रक्षःसैन्येषुसंक्रुद्धाश्चेरुर्द्रुमशिलायुधाः/तेपादपशिलाशैलैश्चक्रुर्वृष्टिमनुत्तमाम्/बाणौघैर्वार्यमाणाश्चहरयोभीमविक्रमाः/सिंहनादान्विनेदुश्चरणेराक्षसवानराः/शिलाभिश्चूर्णयामासुर्यातुधानान्प्लवंगमाः/निजघ्नुःसंयुगेक्रुद्धाःकवचाभरणावृतान्/केचिद्रथगतान्वीरान्गजवाजिगतानपि/निजघ्नुःसहसाप्लुत्ययातुधानान्प्लवंगमाः/शैलशृङ्गनिपातैश्चमुष्टिभिर्वान्तलोचनाः/चेलुःपेतुश्चनेदुश्चतत्रराक्षसपुंगवाः/ततःशैलैश्चखड्गैश्चविसृष्टैर्हरिराक्षसैः/मुहूर्तेनावृताभूमिरभवच्छोणिताप्लुता/विकीर्णपर्वताकारैरक्षोभिररिमर्दनैः/आक्षिप्ताःक्षिप्यमाणाश्चभग्नशूलाश्चवानरैः/वानरान्वानरैरेवजग्नुस्तेरजनीचराः/राक्षसान्राक्षसैरेवजघ्नुस्तेवानराअपि/आक्षिप्यचशिलास्तेषांनिजघ्नूराक्षसाहरीन्/तेषांचाच्छिद्यशस्त्राणिजघ्नूरक्षांसिवानराः/निजघ्नुःशैलशूलास्त्रैर्विभिदुश्चपरस्परम्/सिंहनादान्विनेदुश्चरणेवानरराक्षसाः/छिन्नवर्मतनुत्राणाराक्षसावानरैर्हताः/रुधिरंप्रस्रुतास्तत्ररससारमिवद्रुमाः/रथेनचरथंचापिवारणेनचवारणम्/हयेनचहयंकेचिन्निजघ्नुर्वानरारणे/क्षुरप्रैरर्धचन्द्रैश्चभल्लैश्चनिशितैःशरैः/राक्षसावानरेन्द्राणांचिच्छिदुःपादपाञ्शिलाः/विकीर्णैःपर्वताग्रैश्चद्रुमैश्छिन्नैश्चसंयुगे/हतैश्चकपिरक्षोभिर्दुर्गमावसुधाभवत्/तस्मिन्प्रवृत्तेतुमुलेविमर्दे॑प्रहृष्यमाणेषुवलीमुखेषु/निपात्यमानेषुचराक्षसेषु॑महर्षयोदेवगणाश्चनेदुः/ततोहयंमारुततुल्यवेगम्॑आरुह्यशक्तिंनिशितांप्रगृह्य/नरान्तकोवानरराजसैन्यं॑महार्णवंमीनइवाविवेश/सवानरान्सप्तशतानिवीरः॑प्रासेनदीप्तेनविनिर्बिभेद/एकःक्षणेनेन्द्ररिपुर्महात्मा॑जघानसैन्यंहरिपुंगवानाम्/ददृशुश्चमहात्मानंहयपृष्ठेप्रतिष्ठितम्/चरन्तंहरिसैन्येषुविद्याधरमहर्षयः/सतस्यददृशेमार्गोमांसशोणितकर्दमः/पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसंवृतः/यावद्विक्रमितुंबुद्धिंचक्रुःप्लवगपुंगवाः/तावदेतानतिक्रम्यनिर्बिभेदनरान्तकः/ज्वलन्तंप्रासमुद्यम्यसंग्रामान्तेनरान्तकः/ददाहहरिसैन्यानिवनानीवविभावसुः/यावदुत्पाटयामासुर्वृक्षाञ्शैलान्वनौकसः/तावत्प्रासहताःपेतुर्वज्रकृत्ताइवाचलाः/दिक्षुसर्वासुबलवान्विचचारनरान्तकः/प्रमृद्नन्सर्वतोयुद्धेप्रावृट्कालेयथानिलः/नशेकुर्धावितुंवीरानस्थातुंस्पन्दितुंकुतः/उत्पतन्तंस्थितंयान्तंसर्वान्विव्याधवीर्यवान्/एकेनान्तककल्पेनप्रासेनादित्यतेजसा/भिन्नानिहरिसैन्यानिनिपेतुर्धरणीतले/वज्रनिष्पेषसदृशंप्रासस्याभिनिपातनम्/नशेकुर्वानराःसोढुंतेविनेदुर्महास्वनम्/पततांहरिवीराणांरूपाणिप्रचकाशिरे/वज्रभिन्नाग्रकूटानांशैलानांपततामिव/येतुपूर्वंमहात्मानःकुम्भकर्णेनपातिताः/तेऽस्वस्थावानरश्रेष्ठाःसुग्रीवमुपतस्थिरे/विप्रेक्षमाणःसुग्रीवोददर्शहरिवाहिनीम्/नरान्तकभयत्रस्तांविद्रवन्तीमितस्ततः/विद्रुतांवाहिनींदृष्ट्वासददर्शनरान्तकम्/गृहीतप्रासमायान्तंहयपृष्ठेप्रतिष्ठितम्/अथोवाचमहातेजाःसुग्रीवोवानराधिपः/कुमारमङ्गदंवीरंशक्रतुल्यपराक्रमम्/गच्छैनंराक्षसंवीरयोऽसौतुरगमास्थितः/क्षोभयन्तंहरिबलंक्षिप्रंप्राणैर्वियोजय/सभर्तुर्वचनंश्रुत्वानिष्पपाताङ्गदस्तदा/अनीकान्मेघसंकाशान्मेघानीकादिवांशुमान्/शैलसंघातसंकाशोहरीणामुत्तमोऽङ्गदः/रराजाङ्गदसंनद्धःसधातुरिवपर्वतः/निरायुधोमहातेजाःकेवलंनखदंष्ट्रवान्/नरान्तकमभिक्रम्यवालिपुत्रोऽब्रवीद्वचः/तिष्ठकिंप्राकृतैरेभिर्हरिभिस्त्वंकरिष्यसि/अस्मिन्वज्रसमस्पर्शेप्रासंक्षिपममोरसि/अङ्गदस्यवचःश्रुत्वाप्रचुक्रोधनरान्तकः/संदश्यदशनैरोष्ठंनिश्वस्यचभुजंगवत्/सप्रासमाविध्यतदाङ्गदाय॑समुज्ज्वलन्तंसहसोत्ससर्ज/सवालिपुत्रोरसिवज्रकल्पे॑बभूवभग्नोन्यपतच्चभूमौ/तंप्रासमालोक्यतदाविभग्नं॑सुपर्णकृत्तोरगभोगकल्पम्/तलंसमुद्यम्यसवालिपुत्रस्॑तुरंगमस्याभिजघानमूर्ध्नि/निमग्नपादःस्फुटिताक्षितारो॑निष्क्रान्तजिह्वोऽचलसंनिकाशः/सतस्यवाजीनिपपातभूमौ॑तलप्रहारेणविकीर्णमूर्धा/नरान्तकःक्रोधवशंजगाम॑हतंतुरगंपतितंनिरीक्ष्य/समुष्टिमुद्यम्यमहाप्रभावो॑जघानशीर्षेयुधिवालिपुत्रम्/अथाङ्गदोमुष्टिविभिन्नमूर्धा॑सुस्रावतीव्रंरुधिरंभृशोष्णम्/मुहुर्विजज्वालमुमोहचापि॑संज्ञांसमासाद्यविसिष्मियेच/अथाङ्गदोवज्रसमानवेगं॑संवर्त्यमुष्टिंगिरिशृङ्गकल्पम्/निपातयामासतदामहात्मा॑नरान्तकस्योरसिवालिपुत्रः/समुष्टिनिष्पिष्टविभिन्नवक्षा॑ज्वालांवमञ्शोणितदिग्धगात्रः/नरान्तकोभूमितलेपपात॑यथाचलोवज्रनिपातभग्नः/अथान्तरिक्षेत्रिदशोत्तमानां॑वनौकसांचैवमहाप्रणादः/बभूवतस्मिन्निहतेऽग्र्यवीरे॑नरान्तकेवालिसुतेनसंख्ये/अथाङ्गदोराममनःप्रहर्षणं॑सुदुष्करंतंकृतवान्हिविक्रमम्/विसिष्मियेसोऽप्यतिवीर्यविक्रमः॑पुनश्चयुद्धेसबभूवहर्षितः66996/नरान्तकंहतंदृष्ट्वाचुक्रुशुर्नैरृतर्षभाः/देवान्तकस्त्रिमूर्धाचपौलस्त्यश्चमहोदरः6701/आरूढोमेघसंकाशंवारणेन्द्रंमहोदरः/वालिपुत्रंमहावीर्यमभिदुद्राववीर्यवान्/भ्रातृव्यसनसंतप्तस्तदादेवान्तकोबली/आदायपरिघंदीप्तमङ्गदंसमभिद्रवत्/रथमादित्यसंकाशंयुक्तंपरमवाजिभिः/आस्थायत्रिशिरावीरोवालिपुत्रमथाभ्ययात्/सत्रिभिर्देवदर्पघ्नैर्नैरृतेन्द्रैरभिद्रुतः/वृक्षमुत्पाटयामासमहाविटपमङ्गदः/देवान्तकायतंवीरश्चिक्षेपसहसाङ्गदः/महावृक्षंमहाशाखंशक्रोदीप्तमिवाशनिम्/त्रिशिरास्तंप्रचिच्छेदशरैराशीविषोपमैः/सवृक्षंकृत्तमालोक्यउत्पपातततोऽङ्गदः/सववर्षततोवृक्षाञ्शिलाश्चकपिकुञ्जरः/तान्प्रचिच्छेदसंक्रुद्धस्त्रिशिरानिशितैःशरैः/परिघाग्रेणतान्वृक्षान्बभञ्जचसुरान्तकः/त्रिशिराश्चाङ्गदंवीरमभिदुद्रावसायकैः/गजेनसमभिद्रुत्यवालिपुत्रंमहोदरः/जघानोरसिसंक्रुद्धस्तोमरैर्वज्रसंनिभैः/देवान्तकश्चसंक्रुद्धःपरिघेणतदाङ्गदम्/उपगम्याभिहत्याशुव्यपचक्रामवेगवान्/सत्रिभिर्नैरृतश्रेष्ठैर्युगपत्समभिद्रुतः/नविव्यथेमहातेजावालिपुत्रःप्रतापवान्/तलेनभृशमुत्पत्यजघानास्यमहागजम्/पेततुर्लोचनेतस्यविननादसवारणः/विषाणंचास्यनिष्कृष्यवालिपुत्रोमहाबलः/देवान्तकमभिद्रुत्यताडयामाससंयुगे/सविह्वलितसर्वाङ्गोवातोद्धतइवद्रुमः/लाक्षारससवर्णंचसुस्रावरुधिरंमुखात्/अथाश्वास्यमहातेजाःकृच्छ्राद्देवान्तकोबली/आविध्यपरिघंघोरमाजघानतदाङ्गदम्/परिघाभिहतश्चापिवानरेन्द्रात्मजस्तदा/जानुभ्यांपतितोभूमौपुनरेवोत्पपातह/समुत्पतन्तंत्रिशिरास्त्रिभिराशीविषोपमैः/घोरैर्हरिपतेःपुत्रंललाटेऽभिजघानह/ततोऽङ्गदंपरिक्षिप्तंत्रिभिर्नैरृतपुंगवैः/हनूमानपिविज्ञायनीलश्चापिप्रतस्थतुः/ततश्चिक्षेपशैलाग्रंनीलस्त्रिशिरसेतदा/तद्रावणसुतोधीमान्बिभेदनिशितैःशरैः/तद्बाणशतनिर्भिन्नंविदारितशिलातलम्/सविस्फुलिङ्गंसज्वालंनिपपातगिरेःशिरः/ततोजृम्भितमालोक्यहर्षाद्देवान्तकस्तदा/परिघेणाभिदुद्रावमारुतात्मजमाहवे/तमापतन्तमुत्पत्यहनूमान्मारुतात्मजः/आजघानतदामूर्ध्निवज्रवेगेनमुष्टिना/समुष्टिनिष्पिष्टविकीर्णमूर्धा॑निर्वान्तदन्ताक्षिविलम्बिजिह्वः/देवान्तकोराक्षसराजसूनुर्॑गतासुरुर्व्यांसहसापपात/तस्मिन्हतेराक्षसयोधमुख्ये॑महाबलेसंयतिदेवशत्रौ/क्रुद्धस्त्रिमूर्धानिशिताग्रमुग्रं॑ववर्षनीलोरसिबाणवर्षम्/सतैःशरौघैरभिवर्ष्यमाणो॑विभिन्नगात्रःकपिसैन्यपालः/नीलोबभूवाथविसृष्टगात्रो॑विष्टम्भितस्तेनमहाबलेन/ततस्तुनीलःप्रतिलभ्यसंज्ञां॑शैलंसमुत्पाट्यसवृक्षषण्डम्/ततःसमुत्पत्यभृशोग्रवेगो॑महोदरंतेनजघानमूर्ध्नि/ततःसशैलाभिनिपातभग्नो॑महोदरस्तेनसहद्विपेन/विपोथितोभूमितलेगतासुः॑पपातवर्जाभिहतोयथाद्रिः/पितृव्यंनिहतंदृष्ट्वात्रिशिराश्चापमाददे/हनूमन्तंचसंक्रुद्धोविव्याधनिशितैःशरैः/हनूमांस्तुसमुत्पत्यहयांस्त्रिशिरसस्तदा/विददारनखैःक्रुद्धोगजेन्द्रंमृगराडिव/अथशक्तिंसमादायकालरात्रिमिवान्तकः/चिक्षेपानिलपुत्रायत्रिशिरारावणात्मजः/दिविक्षिप्तामिवोल्कांतांशक्तिंक्षिप्तामसंगताम्/गृहीत्वाहरिशार्दूलोबभञ्जचननादच/तांदृष्ट्वाघोरसंकाशांशक्तिंभग्नांहनूमता/प्रहृष्टावानरगणाविनेदुर्जलदाइव/ततःखड्गंसमुद्यम्यत्रिशिराराक्षसोत्तमः/निचखानतदारोषाद्वानरेन्द्रस्यवक्षसि/खड्गप्रहाराभिहतोहनूमान्मारुतात्मजः/आजघानत्रिमूर्धानंतलेनोरसिवीर्यवान्/सतलभिहतस्तेनस्रस्तहस्ताम्बरोभुवि/निपपातमहातेजास्त्रिशिरास्त्यक्तचेतनः/सतस्यपततःखड्गंसमाच्छिद्यमहाकपिः/ननादगिरिसंकाशस्त्रासयन्सर्वनैरृतान्/अमृष्यमाणस्तंघोषमुत्पपातनिशाचरः/उत्पत्यचहनूमन्तंताडयामासमुष्टिना/तेनमुष्टिप्रहारेणसंचुकोपमहाकपिः/कुपितश्चनिजग्राहकिरीटेराक्षसर्षभम्/सतस्यशीर्षाण्यसिनाशितेन॑किरीटजुष्टानिसकुण्डलानि/क्रुद्धःप्रचिच्छेदसुतोऽनिलस्य॑त्वष्टुःसुतस्येवशिरांसिशक्रः/तान्यायताक्षाण्यगसंनिभानि॑प्रदीप्तवैश्वानरलोचनानि/पेतुःशिरांसीन्द्ररिपोर्धरण्यां॑ज्योतींषिमुक्तानियथार्कमार्गात्/तस्मिन्हतेदेवरिपौत्रिशीर्षे॑हनूमतशक्रपराक्रमेण/नेदुःप्लवंगाःप्रचचालभूमी॑रक्षांस्यथोदुद्रुविरेसमन्तात्/हतंत्रिशिरसंदृष्ट्वातथैवचमहोदरम्/हतौप्रेक्ष्यदुराधर्षौदेवान्तकनरान्तकौ/चुकोपपरमामर्षीमहापार्श्वोमहाबलः/जग्राहार्चिष्मतींचापिगदांसर्वायसींशुभाम्/हेमपट्टपरिक्षिप्तांमांसशोणितलेपनाम्/विराजमानांवपुषाशत्रुशोणितरञ्जिताम्/तेजसासंप्रदीप्ताग्रांरक्तमाल्यविभूषिताम्/ऐरावतमहापद्मसार्वभौमभयावहाम्/गदामादायसंक्रुद्धोमहापार्श्वोमहाबलः/हरीन्समभिदुद्रावयुगान्ताग्निरिवज्वलन्/अथर्षयःसमुत्पत्यवानरोरवणानुजम्/महापार्श्वमुपागम्यतस्थौतस्याग्रतोबली/तंपुरस्तात्स्थितंदृष्ट्वावानरंपर्वतोपमम्/आजघानोरसिक्रुद्धोगदयावज्रकल्पया/सतयाभिहतस्तेनगदयावानरर्षभः/भिन्नवक्षाःसमाधूतःसुस्रावरुधिरंबहु/ससंप्राप्यचिरात्संज्ञामृषभोवानरर्षभः/क्रुद्धोविस्फुरमाणौष्ठोमहापार्श्वमुदैक्षत/तांगृहीत्वागदांभीमामाविध्यचपुनःपुनः/मत्तानीकंमहापार्श्वंजघानरणमूर्धनि/सस्वयागदयाभिन्नोविकीर्णदशनेक्षणः/निपपातमहापार्श्वोवज्राहतइवाचलः/तस्मिन्हतेभ्रातरिरावणस्य॑तन्नैरृतानांबलमर्णवाभम्/त्यक्तायुधंकेवलजीवितार्थं॑दुद्रावभिन्नार्णवसंनिकाशम्67067/स्वबलंव्यथितंदृष्ट्वातुमुलंलोमहर्षणम्/भ्रातॄंश्चनिहतान्दृष्ट्वाशक्रतुल्यपराक्रमान्6711/पितृव्यौचापिसंदृश्यसमरेसंनिषूदितौ/महोदरमहापार्श्वौभ्रातरौराक्षसर्षभौ/चुकोपचमहातेजाब्रह्मदत्तवरोयुधि/अतिकायोऽद्रिसंकाशोदेवदानवदर्पहा/सभास्करसहस्रस्यसंघातमिवभास्वरम्/रथमास्थायशक्रारिरभिदुद्राववानरान्/सविस्फार्यमहच्चापंकिरीटीमृष्टकुण्डलः/नामविश्रावयामासननादचमहास्वनम्/तेनसिंहप्रणादेननामविश्रावणेनच/ज्याशब्देनचभीमेनत्रासयामासवानरान्/तेतस्यरूपमालोक्ययथाविष्णोस्त्रिविक्रमे/भयार्तावानराःसर्वेविद्रवन्तिदिशोदश/तेऽतिकायंसमासाद्यवानरामूढचेतसः/शरण्यंशरणंजग्मुर्लक्ष्मणाग्रजमाहवे/ततोऽतिकायंकाकुत्स्थोरथस्थंपर्वतोपमम्/ददर्शधन्विनंदूराद्गर्जन्तंकालमेघवत्/सतंदृष्ट्वामहात्मानंराघवस्तुसुविस्मितः/वानरान्सान्त्वयित्वातुविभीषणमुवाचह/कोऽसौपर्वतसंकाशोधनुष्मान्हरिलोचनः/युक्तेहयसहस्रेणविशालेस्यन्दनेस्थितः/यएषनिशितैःशूलैःसुतीक्ष्णैःप्रासतोमरैः/अर्चिष्मद्भिर्वृतोभातिभूतैरिवमहेश्वरः/कालजिह्वाप्रकाशाभिर्यएषोऽभिविराजते/आवृतोरथशक्तीभिर्विद्युद्भिरिवतोयदः/धनूंसिचास्यसज्यानिहेमपृष्ठानिसर्वशः/शोभयन्तिरथश्रेष्ठंशक्रपातमिवाम्बरम्/कएषरक्षःशार्दूलोरणभूमिंविराजयन्/अभ्येतिरथिनांश्रेष्ठोरथेनादित्यतेजसा/ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेनराहुणाभिविराजते/सूर्यरश्मिप्रभैर्बाणैर्दिशोदशविराजयन्/त्रिणतंमेघनिर्ह्रादंहेमपृष्ठमलंकृतम्/शतक्रतुधनुःप्रख्यंधनुश्चास्यविराजते/सध्वजःसपताकश्चसानुकर्षोमहारथः/चतुःसादिसमायुक्तोमेघस्तनितनिस्वनः/विंशतिर्दशचाष्टौचतूणीररथमास्थिताः/कार्मुकाणिचभीमानिज्याश्चकाञ्चनपिङ्गलाः/द्वौचखड्गौरथगतौपार्श्वस्थौपार्श्वशोभिनौ/चतुर्हस्तत्सरुचितौव्यक्तहस्तदशायतौ/रक्तकण्ठगुणोधीरोमहापर्वतसंनिभः/कालःकालमहावक्त्रोमेघस्थइवभास्करः/काञ्चनाङ्गदनद्धाभ्यांभुजाभ्यामेषशोभते/शृङ्गाभ्यामिवतुङ्गाभ्यांहिमवान्पर्वतोत्तमः/कुण्डलाभ्यांतुयस्यैतद्भातिवक्त्रंशुभेक्षणम्/पुनर्वस्वन्तरगतंपूर्णबिम्बमिवैन्दवम्/आचक्ष्वमेमहाबाहोत्वमेनंराक्षसोत्तमम्/यंदृष्ट्वावानराःसर्वेभयार्ताविद्रुतादिशः/सपृष्ठोराजपुत्रेणरामेणामिततेजसा/आचचक्षेमहातेजाराघवायविभीषणः/दशग्रीवोमहातेजाराजावैश्रवणानुजः/भीमकर्मामहोत्साहोरावणोराक्षसाधिपः/तस्यासीद्वीर्यवान्पुत्रोरावणप्रतिमोरणे/वृद्धसेवीश्रुतधरःसर्वास्त्रविदुषांवरः/अश्वपृष्ठेरथेनागेखड्गेधनुषिकर्षणे/भेदेसान्त्वेचदानेचनयेमन्त्रेचसंमतः/यस्यबाहुंसमाश्रित्यलङ्काभवतिनिर्भया/तनयंधान्यमालिन्याअतिकायमिमंविदुः/एतेनाराधितोब्रह्मातपसाभावितात्मना/अस्त्राणिचाप्यवाप्तानिरिपवश्चपराजिताः/सुरासुरैरवध्यत्वंदत्तमस्मैस्वयम्भुवा/एतच्चकवचंदिव्यंरथश्चैषोऽर्कभास्करः/एतेनशतशोदेवादानवाश्चपराजिताः/रक्षितानिचरक्षामियक्षाश्चापिनिषूदिताः/वज्रंविष्टम्भितंयेनबाणैरिन्द्रस्यधीमतः/पाशःसलिलराजस्ययुद्धेप्रतिहतस्तथा/एषोऽतिकायोबलवान्राक्षसानामथर्षभः/रावणस्यसुतोधीमान्देवदनवदर्पहा/तदस्मिन्क्रियतांयत्नःक्षिप्रंपुरुषपुंगव/पुरावानरसैन्यानिक्षयंनयतिसायकैः/ततोऽतिकायोबलवान्प्रविश्यहरिवाहिनीम्/विस्फारयामासधनुर्ननादचपुनःपुनः/तंभीमवपुषंदृष्ट्वारथस्थंरथिनांवरम्/अभिपेतुर्महात्मानोयेप्रधानाःप्लवंगमाः/कुमुदोद्विविदोमैन्दोनीलःशरभएवच/पादपैर्गिरिशृङ्गैश्चयुगपत्समभिद्रवन्/तेषांवृक्षांश्चशैलांश्चशरैःकाञ्चनभूषणैः/अतिकायोमहातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदांवरः/तांश्चैवसरान्सहरीञ्शरैःसर्वायसैर्बली/विव्याधाभिमुखःसंख्येभीमकायोनिशाचरः/तेऽर्दिताबाणबर्षेणभिन्नगात्राःप्लवंगमाः/नशेकुरतिकायस्यप्रतिकर्तुंमहारणे/तत्सैन्यंहरिवीराणांत्रासयामासराक्षसः/मृगयूथमिवक्रुद्धोहरिर्यौवनमास्थितः/सराषसेन्द्रोहरिसैन्यमध्ये॑नायुध्यमानंनिजघानकंचित्/उपेत्यरामंसधनुःकलापी॑सगर्वितंवाक्यमिदंबभाषे/रथेस्थितोऽहंशरचापपाणिर्॑नप्राकृतंकंचनयोधयामि/यस्यास्तिशक्तिर्व्यवसाययुक्ता॑ददातुंमेक्षिप्रमिहाद्ययुद्धम्/तत्तस्यवाक्यंब्रुवतोनिशम्य॑चुकोपसौमित्रिरमित्रहन्ता/अमृष्यमाणश्चसमुत्पपात॑जग्राहचापंचततःस्मयित्वा/क्रुद्धःसौमित्रिरुत्पत्यतूणादाक्षिप्यसायकम्/पुरस्तादतिकायस्यविचकर्षमहद्धनुः/पूरयन्समहींशैलानाकाशंसागरंदिशः/ज्याशब्दोलक्ष्मणस्योग्रस्त्रासयन्रजनीचरान्/सौमित्रेश्चापनिर्घोषंश्रुत्वाप्रतिभयंतदा/विसिष्मियेमहातेजाराक्षसेन्द्रात्मजोबली/अथातिकायःकुपितोदृष्ट्वालक्ष्मणमुत्थितम्/आदायनिशितंबाणमिदंवचनमब्रवीत्/बालस्त्वमसिसौमित्रेविक्रमेष्वविचक्षणः/गच्छकिंकालसदृशंमांयोधयितुमिच्छसि/नहिमद्बाहुसृष्टानामस्त्राणांहिमवानपि/सोढुमुत्सहतेवेगमन्तरिक्षमथोमही/सुखप्रसुप्तंकालाग्निंप्रबोधयितुमिच्छसि/न्यस्यचापंनिवर्तस्वमाप्राणाञ्जहिमद्गतः/अथवात्वंप्रतिष्टब्धोननिवर्तितुमिच्छसि/तिष्ठप्राणान्परित्यज्यगमिष्यसियमक्षयम्/पश्यमेनिशितान्बाणानरिदर्पनिषूदनान्/ईश्वरायुधसंकाशांस्तप्तकाञ्चनभूषणान्/एषतेसर्पसंकाशोबाणःपास्यतिशोणितम्/मृगराजइवक्रुद्धोनागराजस्यशोणितम्/श्रुत्वातिकायस्यवचःसरोषं॑सगर्वितंसंयतिराजपुत्रः/ससंचुकोपातिबलोबृहच्छ्रीर्॑उवाचवाक्यंचततोमहार्थम्/नवाक्यमात्रेणभवान्प्रधानो॑नकत्थनात्सत्पुरुषाभवन्ति/मयिस्थितेधन्विनिबाणपाणौ॑विदर्शयस्वात्मबलंदुरात्मन्/कर्मणासूचयात्मानंनविकत्थितुमर्हसि/पौरुषेणतुयोयुक्तःसतुशूरइतिस्मृतः/सर्वायुधसमायुक्तोधन्वीत्वंरथमास्थितः/शरैर्वायदिवाप्यस्त्रैर्दर्शयस्वपराक्रमम्/ततःशिरस्तेनिशितैःपातयिष्याम्यहंशरैः/मारुतःकालसंपक्वंवृन्तात्तालफलंयथा/अद्यतेमामकाबाणास्तप्तकाञ्चनभूषणाः/पास्यन्तिरुधिरंगात्राद्बाणशल्यान्तरोत्थितम्/बालोऽयमितिविज्ञायनमावज्ञातुमर्हसि/बालोवायदिवावृद्धोमृत्युंजानीहिसंयुगे/लक्ष्मणस्यवचःश्रुत्वाहेतुमत्परमार्थवत्/अतिकायःप्रचुक्रोधबाणंचोत्तममाददे/ततोविद्याधराभूतादेवादैत्यामहर्षयः/गुह्यकाश्चमहात्मानस्तद्युद्धंददृशुस्तदा/ततोऽतिकायःकुपितश्चापमारोप्यसायकम्/लक्ष्मणस्यप्रचिक्षेपसंक्षिपन्निवचाम्बरम्/तमापतन्तंनिशितंशरमाशीविषोपमम्/अर्धचन्द्रेणचिच्छेदलक्ष्मणःपरवीरहा/तंनिकृत्तंशरंदृष्ट्वाकृत्तभोगमिवोरगम्/अतिकायोभृशंक्रुद्धःपञ्चबाणान्समाददे/ताञ्शरान्संप्रचिक्षेपलक्ष्मणायनिशाचरः/तानप्राप्ताञ्शरैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदभरतानुजः/सतांश्छित्त्वाशरैस्तीक्ष्णैर्लक्ष्मणःपरवीरहा/आददेनिशितंबाणंज्वलन्तमिवतेजसा/तमादायधनुःश्रेष्ठेयोजयामासलक्ष्मणः/विचकर्षचवेगेनविससर्जचसायकम्/पूर्णायतविसृष्टेनशरेणानतपर्वणा/ललाटेराक्षसश्रेष्ठमाजघानसवीर्यवान्/सललाटेशरोमग्नस्तस्यभीमस्यरक्षसः/ददृशेशोणितेनाक्तःपन्नगेन्द्रइवाहवे/राक्षसःप्रचकम्पेचलक्ष्मणेषुप्रकम्पितः/रुद्रबाणहतंभीमंयथात्रिपुरगोपुरम्/चिन्तयामासचाश्वस्यविमृश्यचमहाबलः/साधुबाणनिपातेनश्वाघनीयोऽसिमेरिपुः/विचार्यैवंविनम्यास्यंविनम्यचभुजावुभौ/सरथोपस्थमास्थायरथेनप्रचचारह/एकंत्रीन्पञ्चसप्तेतिसायकान्राक्षसर्षभः/आददेसंदधेचापिविचकर्षोत्ससर्जच/तेबाणाःकालसंकाशाराक्षसेन्द्रधनुश्च्युताः/हेमपुङ्खारविप्रख्याश्चक्रुर्दीप्तमिवाम्बरम्/ततस्तान्राक्षसोत्सृष्टाञ्शरौघान्रावणानुजः/असंभ्रान्तःप्रचिच्छेदनिशितैर्बहुभिःशरैः/ताञ्शरान्युधिसंप्रेक्ष्यनिकृत्तान्रावणात्मजः/चुकोपत्रिदशेन्द्रारिर्जग्राहनिशितंशरम्/ससंधायमहातेजास्तंबाणंसहसोत्सृजत्/ततःसौमित्रिमायान्तमाजघानस्तनान्तरे/अतिकायेनसौमित्रिस्ताडितोयुधिवक्षसि/सुस्रावरुधिरंतीव्रंमदंमत्तइवद्विपः/सचकारतदात्मानंविशल्यंसहसाविभुः/जग्राहचशरंतीष्णमस्त्रेणापिसमादधे/आग्नेयेनतदास्त्रेणयोजयामाससायकम्/सजज्वालतदाबाणोधनुश्चास्यमहात्मनः/अतिकायोऽतितेजस्वीसौरमस्त्रंसमाददे/तेनबाणंभुजंगाभंहेमपुङ्खमयोजयत्/ततस्तंज्वलितंघोरंलक्ष्मणःशरमाहितम्/अतिकायायचिक्षेपकालदण्डमिवान्तकः/आग्नेयेनाभिसंयुक्तंदृष्ट्वाबाणंनिशाचरः/उत्ससर्जतदाबाणंदीप्तंसूर्यास्त्रयोजितम्/तावुभावम्बरेबाणावन्योन्यमभिजघ्नतुः/तेजसासंप्रदीप्ताग्रौक्रुद्धाविवभुजंगमौ/तावन्योन्यंविनिर्दह्यपेततुर्धरणीतले/निरर्चिषौभस्मकृतौनभ्राजेतेशरोत्तमौ/ततोऽतिकायःसंक्रुद्धस्त्वस्त्रमैषीकमुत्सृजत्/तत्प्रचिच्छेदसौमित्रिरस्त्रमैन्द्रेणवीर्यवान्/ऐषीकंनिहतंदृष्ट्वाकुमारोरावणात्मजः/याम्येनास्त्रेणसंक्रुद्धोयोजयामाससायकम्/ततस्तदस्त्रंचिक्षेपलक्ष्मणायनिशाचरः/वायव्येनतदस्त्रंतुनिजघानसलक्ष्मणः/अथैनंशरधाराभिर्धाराभिरिवतोयदः/अभ्यवर्षतसंक्रुद्धोलक्ष्मणोरावणात्मजम्/तेऽतिकायंसमासाद्यकवचेवज्रभूषिते/भग्नाग्रशल्याःसहसापेतुर्बाणामहीतले/तान्मोघानभिसंप्रेक्ष्यलक्ष्मणःपरवीरहा/अभ्यवर्षतबाणानांसहस्रेणमहायशाः/सवर्ष्यमाणोबाणौघैरतिकायोमहाबलः/अवध्यकवचःसंख्येराक्षसोनैवविव्यथे/नशशाकरुजंकर्तुंयुधितस्यनरोत्तमः/अथैनमभ्युपागम्यवायुर्वाक्यमुवाचह/ब्रह्मदत्तवरोह्येषअवध्यकवचावृतः/ब्राह्मेणास्त्रेणभिन्ध्येनमेषवध्योहिनान्यथा/ततःसवायोर्वचनंनिशम्य॑सौमित्रिरिन्द्रप्रतिमानवीर्यः/समाददेबाणममोघवेगं॑तद्ब्राह्ममस्त्रंसहसानियोज्य/तस्मिन्वरास्त्रेतुनियुज्यमाने॑सौमित्रिणाबाणवरेशिताग्रे/दिशःसचन्द्रार्कमहाग्रहाश्च॑नभश्चतत्रासररासचोर्वी/तंब्रह्मणोऽस्त्रेणनियुज्यचापे॑शरंसुपुङ्खंयमदूतकल्पम्/सौमित्रिरिन्द्रारिसुतस्यतस्य॑ससर्जबाणंयुधिवज्रकल्पम्/तंलक्ष्मणोत्सृष्टममोघवेगं॑समापतन्तंज्वलनप्रकाशम्/सुवर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खं॑तदातिकायःसमरेददर्श/तंप्रेक्षमाणःसहसातिकायो॑जघानबाणैर्निशितैरनेकैः/ससायकस्तस्यसुपर्णवेगस्॑तदातिवेगेनजगामपार्श्वम्/तमागतंप्रेक्ष्यतदातिकायो॑बाणंप्रदीप्तान्तककालकल्पम्/जघानशक्त्यृष्टिगदाकुठारैः॑शूलैर्हलैश्चाप्यविपन्नचेष्टः/तान्यायुधान्यद्भुतविग्रहाणि॑मोघानिकृत्वासशरोऽग्निदीप्तः/प्रसह्यतस्यैवकिरीटजुष्टं॑तदातिकायस्यशिरोजहार/तच्छिरःसशिरस्त्राणंलक्ष्मणेषुप्रपीडितम्/पपातसहसाभूमौशृङ्गंहिमवतोयथा/प्रहर्षयुक्ताबहवस्तुवानरा॑प्रबुद्धपद्मप्रतिमाननास्तदा/अपूजयंल्लक्ष्मणमिष्टभागिनं॑हतेरिपौभीमबलेदुरासदे671115/ततोहतान्राक्षसपुंगवांस्तान्॑देवान्तकादित्रिशिरोऽतिकायान्/रक्षोगणास्तत्रहतावशिष्टास्॑तेरावणायत्वरितंशशंसुः6731/ततोहतांस्तान्सहसानिशम्य॑राजामुमोहाश्रुपरिप्लुताक्षः/पुत्रक्षयंभ्रातृवधंचघोरं॑विचिन्त्यराजाविपुलंप्रदध्यौ/ततस्तुराजानमुदीक्ष्यदीनं॑शोकार्णवेसंपरिपुप्लुवानम्/अथर्षभोराक्षसराजसूनुर्॑अथेन्द्रजिद्वाक्यमिदंबभाषे/नतातमोहंप्रतिगन्तुमर्हसि॑यत्रेन्द्रजिज्जीवतिराक्षसेन्द्र/नेन्द्रारिबाणाभिहतोहिकश्चित्॑प्राणान्समर्थःसमरेऽभिधर्तुम्/पश्याद्यरामंसहलक्ष्मणेन॑मद्बाणनिर्भिन्नविकीर्णदेहम्/गतायुषंभूमितलेशयानं॑शरैःशितैराचितसर्वगात्रम्/इमांप्रतिज्ञांशृणुशक्रशत्रोः॑सुनिश्चितांपौरुषदैवयुक्ताम्/अद्यैवरामंसहलक्ष्मणेन॑संतापयिष्यामिशरैरमोघैः/अद्येन्द्रवैवस्वतविष्णुमित्र॑साध्याश्विवैश्वानरचन्द्रसूर्याः/द्रक्ष्यन्तिमेविक्रममप्रमेयं॑विष्णोरिवोग्रंबलियज्ञवाटे/सएवमुक्त्वात्रिदशेन्द्रशत्रुर्॑आपृच्छ्यराजानमदीनसत्त्वः/समारुरोहानिलतुल्यवेगं॑रथंखरश्रेष्ठसमाधियुक्तम्/समास्थायमहातेजारथंहरिरथोपमम्/जगामसहसातत्रयत्रयुद्धमरिंदम/तंप्रस्थितंमहात्मानमनुजग्मुर्महाबलाः/संहर्षमाणाबहवोधनुःप्रवरपाणयः/गजस्कन्धगताःकेचित्केचित्परमवाजिभिः/प्रासमुद्गरनिस्त्रिंशपरश्वधगदाधराः/सशङ्खनिनदैर्भीमैर्भेरीणांचमहास्वनैः/जगामत्रिदशेन्द्रारिःस्तूयमानोनिशाचरैः/सशङ्खशशिवर्णेनछत्रेणरिपुसादनः/रराजपरिपूर्णेननभश्चन्द्रमसायथा/अवीज्यतततोवीरोहैमैर्हेमविभूषितैः/चारुचामरमुख्यैश्चमुख्यःसर्वधनुष्मताम्/ततस्त्विन्द्रजितालङ्कासूर्यप्रतिमतेजसा/रराजाप्रतिवीर्येणद्यौरिवार्केणभास्वता/सतुदृष्ट्वाविनिर्यान्तंबलेनमहतावृतम्/राक्षसाधिपतिःश्रीमान्रावणःपुत्रमब्रवीत्/त्वमप्रतिरथःपुत्रजितस्तेयुधिवासवः/किंपुनर्मानुषंधृष्यंनवधिष्यसिराघवम्/तथोक्तोराक्षसेन्द्रेणप्रतिगृह्यमहाशिषः/रथेनाश्वयुजावीरःशीघ्रंगत्वानिकुम्भिलाम्/ससंप्राप्यमहातेजायुद्धभूमिमरिंदमः/स्थापयामासरक्षांसिरथंप्रतिसमन्ततः/ततस्तुहुतभोक्तारंहुतभुक्सदृशप्रभः/जुहुवेराक्षसश्रेष्ठोमन्त्रवद्विधिवत्तदा/सहविर्जालसंस्कारैर्माल्यगन्धपुरस्कृतैः/जुहुवेपावकंतत्रराक्षसेन्द्रःप्रतापवान्/शस्त्राणिशरपत्राणिसमिधोऽथविभीतकः/लोहितानिचवासांसिस्रुवंकार्ष्णायसंतथा/सतत्राग्निंसमास्तीर्यशरपत्रैःसतोमरैः/छागस्यसर्वकृष्णस्यगलंजग्राहजीवतः/सकृदेवसमिद्धस्यविधूमस्यमहार्चिषः/बभूवुस्तानिलिङ्गानिविजयंयान्यदर्शयन्/प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तकाञ्चनसंनिभः/हविस्तत्प्रतिजग्राहपावकःस्वयमुत्थितः/सोऽस्त्रमाहारयामासब्राह्ममस्त्रविदांवरः/धनुश्चात्मरथंचैवसर्वंतत्राभ्यमन्त्रयत्/तस्मिन्नाहूयमानेऽस्त्रेहूयमानेचपावके/सार्कग्रहेन्दुनक्षत्रंवितत्रासनभस्तलम्/सपावकंपावकदीप्ततेजा॑हुत्वामहेन्द्रप्रतिमप्रभावः/सचापबाणासिरथाश्वसूतः॑खेऽन्तर्दधआत्मानमचिन्त्यरूपः/ससैन्यमुत्सृज्यसमेत्यतूर्णं॑महारणेवानरवाहिनीषु/अदृश्यमानःशरजालमुग्रं॑ववर्षनीलाम्बुधरोयथाम्बु/तेशक्रजिद्बाणविशीर्णदेहा॑मायाहताविस्वरमुन्नदन्तः/रणेनिपेतुर्हरयोऽद्रिकल्पा॑यथेन्द्रवज्राभिहतानगेन्द्राः/तेकेवलंसंददृशुःशिताग्रान्॑बाणान्रणेवानरवाहिनीषु/मायानिगूढंचसुरेन्द्रशत्रुं॑नचात्रतंराक्षसमभ्यपश्यन्/ततःसरक्षोऽधिपतिर्महात्मा॑सर्वादिशोबाणगणैःशिताग्रैः/प्रच्छादयामासरविप्रकाशैर्॑विषादयामासचवानरेन्द्रान्/सशूलनिस्त्रिंशपरश्वधानि॑व्याविध्यदीप्तानलसंनिभानि/सविस्फुलिङ्गोज्ज्वलपावकानि॑ववर्षतीव्रंप्लवगेन्द्रसैन्ये/ततोज्वलनसंकाशैःशितैर्वानरयूथपाः/ताडिताःशक्रजिद्बाणैःप्रफुल्लाइवकिंशुकाः/अन्योन्यमभिसर्पन्तोनिनदन्तश्चविस्वरम्/राक्षसेन्द्रास्त्रनिर्भिन्नानिपेतुर्वानरर्षभाः/उदीक्षमाणागगनंकेचिन्नेत्रेषुताडिताः/शरैर्विविशुरन्योन्यंपेतुश्चजगतीतले/हनूमन्तंचसुग्रीवमङ्गदंगन्धमादनम्/जाम्बवन्तंसुषेणंचवेगदर्शिनमेवच/मैन्दंचद्विविदंनीलंगवाक्षंगजगोमुखौ/केसरिंहरिलोमानंविद्युद्दंष्ट्रंचवानरम्/सूर्याननंज्योतिमुखंतथादधिमुखंहरिम्/पावकाक्षंनलंचैवकुमुदंचैववानरम्/प्रासैःशूलैःशितैर्बाणैरिन्द्रजिन्मन्त्रसंहितैः/विव्याधहरिशार्दूलान्सर्वांस्तान्राक्षसोत्तमः/सवैगदाभिर्हरियूथमुख्यान्॑निर्भिद्यबाणैस्तपनीयपुङ्खैः/ववर्षरामंशरवृष्टिजालैः॑सलक्ष्मणंभास्कररश्मिकल्पैः/सबाणवर्षैरभिवर्ष्यमाणो॑धारानिपातानिवतान्विचिन्त्य/समीक्षमाणःपरमाद्भुतश्री॑रामस्तदालक्ष्मणमित्युवाच/असौपुनर्लक्ष्मणराक्षसेन्द्रो॑ब्रह्मास्त्रमाश्रित्यसुरेन्द्रशत्रुः/निपातयित्वाहरिसैन्यमुग्रम्॑अस्माञ्शरैरर्दयतिप्रसक्तम्/स्वयम्भुवादत्तवरोमहात्मा॑खमास्थितोऽन्तर्हितभीमकायः/कथंनुशक्योयुधिनष्टदेहो॑निहन्तुमद्येन्द्रजिदुद्यतास्त्रः/मन्येस्वयम्भूर्भगवानचिन्त्यो॑यस्यैतदस्त्रंप्रभवश्चयोऽस्य/बाणावपातांस्त्वमिहाद्यधीमन्॑मयासहाव्यग्रमनाःसहस्व/प्रच्छादयत्येषहिराक्षसेन्द्रः॑सर्वादिशःसायकवृष्टिजालैः/एतच्चसर्वंपतिताग्र्यवीरं॑नभ्राजतेवानरराजसैन्यम्/आवांतुदृष्ट्वापतितौविसंज्ञौ॑निवृत्तयुद्धौहतरोषहर्षौ/ध्रुवंप्रवेक्ष्यत्यमरारिवासं॑असौसमादायरणाग्रलक्ष्मीम्/ततस्तुताविन्द्रजिदस्त्रजालैर्॑बभूवतुस्तत्रतदाविशस्तौ/सचापितौतत्रविषादयित्वा॑ननादहर्षाद्युधिराक्षसेन्द्रः/सतत्तदावानरराजसैन्यं॑रामंचसंख्येसहलक्ष्मणेन/विषादयित्वासहसाविवेश॑पुरींदशग्रीवभुजाभिगुप्ताम्67374/तयोस्तदासादितयोरणाग्रे॑मुमोहसैन्यंहरियूथपानाम्/सुग्रीवनीलाङ्गदजाम्बवन्तो॑नचापिकिंचित्प्रतिपेदिरेते6741/ततोविषण्णंसमवेक्ष्यसैन्यं॑विभीषणोबुद्धिमतांवरिष्ठः/उवाचशाखामृगराजवीरान्॑आश्वासयन्नप्रतिमैर्वचोभिः/माभैष्टनास्त्यत्रविषादकालो॑यदार्यपुत्राववशौविषण्णौ/स्वयम्भुवोवाक्यमथोद्वहन्तौ॑यत्सादिताविन्द्रजिदस्त्रजालैः/तस्मैतुदत्तंपरमास्त्रमेतत्॑स्वयम्भुवाब्राह्मममोघवेगम्/तन्मानयन्तौयदिराजपुत्रौ॑निपातितौकोऽत्रविषादकालः/ब्राह्ममस्त्रंतदाधीमान्मानयित्वातुमारुतिः/विभीषणवचःश्रुत्वाहनूमांस्तमथाब्रवीत्/एतस्मिन्निहतेसैन्येवानराणांतरस्विनाम्/योयोधारयतेप्राणांस्तंतमाश्वासयावहे/तावुभौयुगपद्वीरौहनूमद्राक्षसोत्तमौ/उल्काहस्तौतदारात्रौरणशीर्षेविचेरतुः/छिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुलिशिरोधरैः/स्रवद्भिःक्षतजंगात्रैःप्रस्रवद्भिःसमन्ततः/पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसंकुलाम्/शस्त्रैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुंधराम्/सुग्रीवमङ्गदंनीलंशरभंगन्धमादनम्/जाम्बवन्तंसुषेणंचवेगदर्शनमाहुकम्/मैन्दंनलंज्योतिमुखंद्विविदंपनसंतथा/विभीषणोहनूमांश्चददृशातेहतान्रणे/सप्तषष्टिर्हताःकोट्योवानराणांतरस्विनाम्/अह्नःपञ्चमशेषेणवल्लभेनस्वयम्भुवः/सागरौघनिभंभीमंदृष्ट्वाबाणार्दितंबलम्/मार्गतेजाम्बवन्तंस्महनूमान्सविभीषणः/स्वभावजरयायुक्तंवृद्धंशरशतैश्चितम्/प्रजापतिसुतंवीरंशाम्यन्तमिवपावकम्/दृष्ट्वातमुपसंगम्यपौलस्त्योवाक्यमब्रवीत्/कच्चिदार्यशरैस्तीर्ष्णैर्नप्राणाध्वंसितास्तव/विभीषणवचःश्रुत्वाजाम्बवानृक्षपुंगवः/कृच्छ्रादभ्युद्गिरन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत्/नैरृतेन्द्रमहावीर्यस्वरेणत्वाभिलक्षये/पीड्यमानःशितैर्बाणैर्नत्वांपश्यामिचक्षुषा/अञ्जनासुप्रजायेनमातरिश्वाचनैरृत/हनूमान्वानरश्रेष्ठःप्राणान्धारयतेक्वचित्/श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यमुवाचेदंविभीषणः/आर्यपुत्रावतिक्रम्यकस्मात्पृच्छसिमारुतिम्/नैवराजनिसुग्रीवेनाङ्गदेनापिराघवे/आर्यसंदर्शितःस्नेहोयथावायुसुतेपरः/विभीषणवचःश्रुत्वाजाम्बवान्वाक्यमब्रवीत्/शृणुनैरृतशार्दूलयस्मात्पृच्छामिमारुतिम्/तस्मिञ्जीवतिवीरेतुहतमप्यहतंबलम्/हनूमत्युज्झितप्राणेजीवन्तोऽपिवयंहताः/ध्रियतेमारुतिस्तातमारुतप्रतिमोयदि/वैश्वानरसमोवीर्येजीविताशाततोभवेत्/ततोवृद्धमुपागम्यनियमेनाभ्यवादयत्/गृह्यजाम्बवतःपादौहनूमान्मारुतात्मजः/श्रुत्वाहनुमतोवाक्यंतथापिव्यथितेन्द्रियः/पुनर्जातमिवात्मानंसमेनेऋक्षपुंगवः/ततोऽब्रवीन्महातेजाहनूमन्तंसजाम्बवान्/आगच्छहरिशार्दूलवानरांस्त्रातुमर्हसि/नान्योविक्रमपर्याप्तस्त्वमेषांपरमःसखा/त्वत्पराक्रमकालोऽयंनान्यंपश्यामिकञ्चन/ऋक्षवानरवीराणामनीकानिप्रहर्षय/विशल्यौकुरुचाप्येतौसादितौरामलक्ष्मणौ/गत्वापरममध्वानमुपर्युपरिसागरम्/हिमवन्तंनगश्रेष्ठंहनूमन्गन्तुमर्हसि/ततःकाञ्चनमत्युग्रमृषभंपर्वतोत्तमम्/कैलासशिखरंचापिद्रक्ष्यस्यरिनिषूदन/तयोःशिखरयोर्मध्येप्रदीप्तमतुलप्रभम्/सर्वौषधियुतंवीरद्रक्ष्यस्यौषधिपर्वतम्/तस्यवानरशार्दूलचतस्रोमूर्ध्निसंभवाः/द्रक्ष्यस्योषधयोदीप्तादीपयन्त्योदिशोदश/मृतसंजीवनींचैवविशल्यकरणीमपि/सौवर्णकरणींचैवसंधानींचमहौषधीम्/ताःसर्वाहनुमन्गृह्यक्षिप्रमागन्तुमर्हसि/आश्वासयहरीन्प्राणैर्योज्यगन्धवहात्मजः/श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यंहनूमान्हरिपुंगवः/आपूर्यतबलोद्धर्षैस्तोयवेगैरिवार्णवः/सपर्वततटाग्रस्थःपीडयन्पर्वतोत्तरम्/हनूमान्दृश्यतेवीरोद्वितीयइवपर्वतः/हरिपादविनिर्भिन्नोनिषसादसपर्वतः/नशशाकतदात्मानंसोढुंभृशनिपीडितः/तस्यपेतुर्नगाभूमौहरिवेगाच्चजज्वलुः/शृङ्गाणिचव्यकीर्यन्तपीडितस्यहनूमता/तस्मिन्संपीड्यमानेतुभग्नद्रुमशिलातले/नशेकुर्वानराःस्थातुंघूर्णमानेनगोत्तमे/सघूर्णितमहाद्वाराप्रभग्नगृहगोपुरा/लङ्कात्रासाकुलारात्रौप्रनृत्तेवाभवत्तदा/पृथिवीधरसंकाशोनिपीड्यधरणीधरम्/पृथिवींक्षोभयामाससार्णवांमारुतात्मजः/पद्भ्यांतुशैलमापीड्यवडवामुखवन्मुखम्/विवृत्योग्रंननादोच्चैस्त्रासयन्निवराक्षसान्/तस्यनानद्यमानस्यश्रुत्वानिनदमद्भुतम्/लङ्कास्थाराक्षसाःसर्वेनशेकुःस्पन्दितुंभयात्/नमस्कृत्वाथरामायमारुतिर्भीमविक्रमः/राघवार्थेपरंकर्मसमैहतपरंतपः/सपुच्छमुद्यम्यभुजंगकल्पं॑विनम्यपृष्ठंश्रवणेनिकुञ्च्य/विवृत्यवक्त्रंवडवामुखाभम्॑आपुप्लुवेव्योम्निसचण्डवेगः/सवृक्षषण्डांस्तरसाजहार॑शैलाञ्शिलाःप्राकृतवानरांश्च/बाहूरुवेगोद्धतसंप्रणुन्नास्॑तेक्षीणवेगाःसलिलेनिपेतुः/सतौप्रसार्योरगभोगकल्पौ॑भुजौभुजंगारिनिकाशवीर्यः/जगाममेरुंनगराजमग्र्यं॑दिशःप्रकर्षन्निववायुसूनुः/ससागरंघूर्णितवीचिमालं॑तदाभृशंभ्रामितसर्वसत्त्वम्/समीक्षमाणःसहसाजगाम॑चक्रंयथाविष्णुकराग्रमुक्तम्/सपर्वतान्वृक्षगणान्सरांसि॑नदीस्तटाकानिपुरोत्तमानि/स्फीताञ्जनांस्तानपिसंप्रपश्यञ्॑जगामवेगात्पितृतुल्यवेगः/आदित्यपथमाश्रित्यजगामसगतश्रमः/सददर्शहरिश्रेष्ठोहिमवन्तंनगोत्तमम्/नानाप्रस्रवणोपेतंबहुकंदरनिर्झरम्/श्वेताभ्रचयसंकाशैःशिखरैश्चारुदर्शनैः/सतंसमासाद्यमहानगेन्द्रम्॑अतिप्रवृद्धोत्तमघोरशृङ्गम्/ददर्शपुण्यानिमहाश्रमाणि॑सुरर्षिसंघोत्तमसेवितानि/सब्रह्मकोशंरजतालयंच॑शक्रालयंरुद्रशरप्रमोक्षम्/हयाननंब्रह्मशिरश्चदीप्तं॑ददर्शवैवस्वतकिंकरांश्च/वज्रालयंवैश्वरणालयंच॑सूर्यप्रभंसूर्यनिबन्धनंच/ब्रह्मासनंशंकरकार्मुकंच॑ददर्शनाभिंचवसुंधरायाः/कैलासमग्र्यंहिमवच्छिलांच॑तथर्षभंकाञ्चनशैलमग्र्यम्/सदीप्तसर्वौषधिसंप्रदीप्तं॑ददर्शसर्वौषधिपर्वतेन्द्रम्/सतंसमीक्ष्यानलरश्मिदीप्तं॑विसिष्मियेवासवदूतसूनुः/आप्लुत्यतंचौषधिपर्वतेन्द्रं॑तत्रौषधीनांविचयंचकार/सयोजनसहस्राणिसमतीत्यमहाकपिः/दिव्यौषधिधरंशैलंव्यचरन्मारुतात्मजः/महौषध्यस्तुताःसर्वास्तस्मिन्पर्वतसत्तमे/विज्ञायार्थिनमायान्तंततोजग्मुरदर्शनम्/सतामहात्माहनुमानपश्यंश्॑चुकोपकोपाच्चभृशंननाद/अमृष्यमाणोऽग्निनिकाशचक्षुर्॑महीधरेन्द्रंतमुवाचवाक्यम्/किमेतदेवंसुविनिश्चितंते॑यद्राघवेनासिकृतानुकम्पः/पश्याद्यमद्बाहुबलाभिभूतो॑विकीर्णमात्मानमथोनगेन्द्र/सतस्यशृङ्गंसनगंसनागं॑सकाञ्चनंधातुसहस्रजुष्टम्/विकीर्णकूटंचलिताग्रसानुं॑प्रगृह्यवेगात्सहसोन्ममाथ/सतंसमुत्पाट्यखमुत्पपात॑वित्रास्यलोकान्ससुरान्सुरेन्द्रान्/संस्तूयमानःखचरैरनेकैर्॑जगामवेगाद्गरुडोग्रवीर्यः/सभास्कराध्वानमनुप्रपन्नस्॑तद्भास्कराभंशिखरंप्रगृह्य/बभौतदाभास्करसंनिकाशो॑रवेःसमीपेप्रतिभास्कराभः/सतेनशैलेनभृशंरराज॑शैलोपमोगन्धवहात्मजस्तु/सहस्रधारेणसपावकेन॑चक्रेणखेविष्णुरिवोद्धृतेन/तंवानराःप्रेक्ष्यतदाविनेदुः॑सतानपिप्रेक्ष्यमुदाननाद/तेषांसमुद्घुष्टरवंनिशम्य॑लङ्कालयाभीमतरंविनेदुः/ततोमहात्मानिपपाततस्मिञ्॑शैलोत्तमेवानरसैन्यमध्ये/हर्युत्तमेभ्यःशिरसाभिवाद्य॑विभीषणंतत्रचसस्वजेसः/तावप्युभौमानुषराजपुत्रौ॑तंगन्धमाघ्रायमहौषधीनाम्/बभूवतुस्तत्रतदाविशल्याव्॑उत्तस्थुरन्येचहरिप्रवीराः/ततोहरिर्गन्धवहात्मजस्तु॑तमोषधीशैलमुदग्रवीर्यः/निनायवेगाद्धिमवन्तमेव॑पुनश्चरामेणसमाजगाम67477/ततोऽब्रवीन्महातेजाःसुग्रीवोवानराधिपः/अर्थ्यंविजापयंश्चापिहनूमन्तंमहाबलम्6751/यतोहतःकुम्भकर्णःकुमाराश्चनिषूदिताः/नेदानीइमुपनिर्हारंरावणोदातुमर्हति/येयेमहाबलाःसन्तिलघवश्चप्लवंगमाः/लङ्कामभ्युत्पतन्त्वाशुगृह्योल्काःप्लवगर्षभाः/ततोऽस्तंगतआदित्येरौद्रेतस्मिन्निशामुखे/लङ्कामभिमुखाःसोल्काजग्मुस्तेप्लवगर्षभाः/उल्काहस्तैर्हरिगणैःसर्वतःसमभिद्रुताः/आरक्षस्थाविरूपाक्षाःसहसाविप्रदुद्रुवुः/गोपुराट्टप्रतोलीषुचर्यासुविविधासुच/प्रासादेषुचसंहृष्टाःससृजुस्तेहुताशनम्/तेषांगृहसहस्राणिददाहहुतभुक्तदा/आवासान्राक्षसानांचसर्वेषांगृहमेधिनाम्/हेमचित्रतनुत्राणांस्रग्दामाम्बरधारिणाम्/सीधुपानचलाक्षाणांमदविह्वलगामिनाम्/कान्तालम्बितवस्त्राणांशत्रुसंजातमन्युनाम्/गदाशूलासिहस्तानांखादतांपिबतामपि/शयनेषुमहार्हेषुप्रसुप्तानांप्रियैःसह/त्रस्तानांगच्छतांतूर्णंपुत्रानादायसर्वतः/तेषांगृहसहस्राणितदालङ्कानिवासिनाम्/अदहत्पावकस्तत्रजज्वालचपुनःपुनः/सारवन्तिमहार्हाणिगम्भीरगुणवन्तिच/हेमचन्द्रार्धचन्द्राणिचन्द्रशालोन्नतानिच/रत्नचित्रगवाक्षाणिसाधिष्ठानानिसर्वशः/मणिविद्रुमचित्राणिस्पृशन्तीवचभास्करम्/क्रौञ्चबर्हिणवीणानांभूषणानांचनिस्वनैः/नादितान्यचलाभानिवेश्मान्यग्निर्ददाहसः/ज्वलनेनपरीतानितोरणानिचकाशिरे/विद्युद्भिरिवनद्धानिमेघजालानिघर्मगे/विमानेषुप्रसुप्ताश्चदह्यमानावराङ्गनाः/त्यक्ताभरणसंयोगाहाहेत्युच्चैर्विचुक्रुशः/तत्रचाग्निपरीतानिनिपेतुर्भवनान्यपि/वज्रिवज्रहतानीवशिखराणिमहागिरेः/तानिनिर्दह्यमानानिदूरतःप्रचकाशिरे/हिमवच्छिखराणीवदीप्तौषधिवनानिच/हर्म्याग्रैर्दह्यमानैश्चज्वालाप्रज्वलितैरपि/रात्रौसादृश्यतेलङ्कापुष्पितैरिवकिंशुकैः/हस्त्यध्यक्षैर्गजैर्मुक्तैर्मुक्तैश्चतुरगैरपि/बभूवलङ्कालोकान्तेभ्रान्तग्राहइवार्णवः/अश्वंमुक्तंगजोदृष्ट्वाकच्चिद्भीतोऽपसर्पति/भीतोभीतंगजंदृष्ट्वाक्वचिदश्वोनिवर्तते/साबभूवमुहूर्तेनहरिभिर्दीपितापुरी/लोकस्यास्यक्षयेघोरेप्रदीप्तेववसुंधरा/नारीजनस्यधूमेनव्याप्तस्योच्चैर्विनेदुषः/स्वनोज्वलनतप्तस्यशुश्रुवेदशयोजनम्/प्रदग्धकायानपरान्राक्षसान्निर्गतान्बहिः/सहसाभ्युत्पतन्तिस्महरयोऽथयुयुत्सवः/उद्घुष्टंवानराणांचराक्षसानांचनिस्वनः/दिशोदशसमुद्रंचपृथिवींचान्वनादयत्/विशल्यौतुमहात्मानौतावुभौरामलक्ष्मणौ/असंभ्रान्तौजगृहतुस्तावुभौधनुषीवरे/ततोविस्फारयाणस्यरामस्यधनुरुत्तमम्/बभूवतुमुलःशब्दोराक्षसानांभयावहः/अशोभततदारामोधनुर्विस्फारयन्महत्/भगवानिवसंक्रुद्धोभवोवेदमयंधनुः/वानरोद्घुष्टघोषश्चराक्षसानांचनिस्वनः/ज्याशब्दश्चापिरामस्यत्रयंव्यापदिशोदश/तस्यकार्मुकमुक्तैश्चशरैस्तत्पुरगोपुरम्/कैलासशृङ्गप्रतिमंविकीर्णमपतद्भुवि/ततोरामशरान्दृष्ट्वाविमानेषुगृहेषुच/संनाहोराक्षसेन्द्राणांतुमुलःसमपद्यत/तेषांसंनह्यमानानांसिंहनादंचकुर्वताम्/शर्वरीराक्षसेन्द्राणांरौद्रीवसमपद्यत/आदिष्टावानरेन्द्रास्तेसुग्रीवेणमहात्मना/आसन्नाद्वारमासाद्ययुध्यध्वंप्लवगर्षभाः/यश्चवोवितथंकुर्यात्तत्रतत्रव्यवस्थितः/सहन्तव्योऽभिसंप्लुत्यराजशासनदूषकः/तेषुवानरमुख्येषुदीप्तोल्कोज्ज्वलपाणिषु/स्थितेषुद्वारमासाद्यरावणंमन्युराविशत्/तस्यजृम्भितविक्षेपाद्व्यामिश्रावैदिशोदश/रूपवानिवरुद्रस्यमन्युर्गात्रेष्वदृश्यत/सनिकुम्भंचकुम्भंचकुम्भकर्णात्मजावुभौ/प्रेषयामाससंक्रुद्धोराक्षसैर्बहुभिःसह/शशासचैवतान्सर्वान्राक्षसान्राक्षसेश्वरः/राक्षसागच्छतात्रैवसिंहनादंचनादयन्/ततस्तुचोदितास्तेनराक्षसाज्वलितायुधाः/लङ्कायानिर्ययुर्वीराःप्रणदन्तःपुनःपुनः/भीमाश्वरथमातंगंनानापत्तिसमाकुलम्/दीप्तशूलगदाखड्गप्रासतोमरकार्मुकम्/तद्राक्षसबलंघोरंभीमविक्रमपौरुषम्/ददृशेज्वलितप्रासंकिङ्किणीशतनादितम्/हेमजालाचितभुजंव्यावेष्टितपरश्वधम्/व्याघूर्णितमहाशस्त्रंबाणसंसक्तकार्मुकम्/गन्धमाल्यमधूत्सेकसंमोदितमहानिलम्/घोरंशूरजनाकीर्णंमहाम्बुधरनिस्वनम्/तंदृष्ट्वाबलमायान्तंराक्षसानांसुदारुणम्/संचचालप्लवंगानांबलमुच्चैर्ननादच/जवेनाप्लुत्यचपुनस्तद्राक्षसबलंमहत्/अभ्ययात्प्रत्यरिबलंपतंगइवपावकम्/तेषांभुजपरामर्शव्यामृष्टपरिघाशनि/राक्षसानांबलंश्रेष्ठंभूयस्तरमशोभत/तथैवाप्यपरेतेषांकपीनामसिभिःशितैः/प्रवीरानभितोजघ्नुर्घोररूपानिशाचराः/घ्नन्तमन्यंजघानान्यःपातयन्तमपातयत्/गर्हमाणंजगर्हान्येदशन्तमपरेऽदशत्/देहीत्यन्येददात्यन्योददामीत्यपरःपुनः/किंक्लेशयसितिष्ठेतितत्रान्योन्यंबभाषिरे/समुद्यतमहाप्रासंमुष्टिशूलासिसंकुलम्/प्रावर्ततमहारौद्रंयुद्धंवानररक्षसाम्/वानरान्दशसप्तेतिराक्षसाअभ्यपातयन्/राक्षसान्दशसप्तेतिवानराजघ्नुराहवे/विस्रस्तकेशरसनंविमुक्तकवचध्वजम्/बलंराक्षसमालम्ब्यवानराःपर्यवारयन्67569/प्रवृत्तेसंकुलेतस्मिन्घोरेवीरजनक्षये/अङ्गदःकम्पनंवीरमाससादरणोत्सुकः6761/आहूयसोऽङ्गदंकोपात्ताडयामासवेगितः/गदयाकम्पनःपूर्वंसचचालभृशाहतः/ससंज्ञांप्राप्यतेजस्वीचिक्षेपशिखरंगिरेः/अर्दितश्चप्रहारेणकम्पनःपतितोभुवि/हतप्रवीराव्यथिताराक्षसेन्द्रचमूस्तदा/जगामाभिमुखीसातुकुम्भकर्णसुतोयतः/आपतन्तींचवेगेनकुम्भस्तांसान्त्वयच्चमूम्/सधनुर्धन्विनांश्रेष्ठःप्रगृह्यसुसमाहितः/मुमोचाशीविषप्रख्याञ्शरान्देहविदारणान्/तस्यतच्छुशुभेभूयःसशरंधनुरुत्तमम्/विद्युदैरावतार्चिष्मद्द्वितीयेन्द्रधनुर्यथा/आकर्णकृष्टमुक्तेनजघानद्विविदंतदा/तेनहाटकपुङ्खेनपत्रिणापत्रवाससा/सहसाभिहतस्तेनविप्रमुक्तपदःस्फुरन्/निपपाताद्रिकूटाभोविह्वलःप्लवगोत्तमः/मैन्दस्तुभ्रातरंदृष्ट्वाभग्नंतत्रमहाहवे/अभिदुद्राववेगेनप्रगृह्यमहतींशिलाम्/तांशिलांतुप्रचिक्षेपराक्षसायमहाबलः/बिभेदतांशिलांकुम्भःप्रसन्नैःपञ्चभिःशरैः/संधायचान्यंसुमुखंशरमाशीविषोपमम्/आजघानमहातेजावक्षसिद्विविदाग्रजम्/सतुतेनप्रहारेणमैन्दोवानरयूथपः/मर्मण्यभिहतस्तेनपपातभुविमूर्छितः/अङ्गदोमातुलौदृष्ट्वापतितौतौमहाबलौ/अभिदुद्राववेगेनकुम्भमुद्यतकार्मुकम्/तमापतन्तंविव्याधकुम्भःपञ्चभिरायसैः/त्रिभिश्चान्यैःशितैर्बाणैर्मातंगमिवतोमरैः/सोऽङ्गदंविविधैर्बाणैःकुम्भोविव्याधवीर्यवान्/अकुण्ठधारैर्निशितैस्तीक्ष्णैःकनकभूषणैः/अङ्गदःप्रतिविद्धाङ्गोवालिपुत्रोनकम्पते/शिलापादपवर्षाणितस्यमूर्ध्निववर्षह/सप्रचिच्छेदतान्सर्वान्बिभेदचपुनःशिलाः/कुम्भकर्णात्मजःश्रीमान्वालिपुत्रसमीरितान्/आपतन्तंचसंप्रेक्ष्यकुम्भोवानरयूथपम्/भ्रुवोर्विव्याधबाणाभ्यामुल्काभ्यामिवकुञ्जरम्/अङ्गदःपाणिनानेत्रेपिधायरुधिरोक्षिते/सालमासन्नमेकेनपरिजग्राहपाणिना/तमिन्द्रकेतुप्रतिमंवृक्षंमन्दरसंनिभम्/समुत्सृजन्तंवेगेनपश्यतांसर्वरक्षसाम्/सचिच्छेदशितैर्बाणैःसप्तभिःकायभेदनैः/अङ्गदोविव्यथेऽभीक्ष्णंससादचमुमोहच/अङ्गदंव्यथितंदृष्ट्वासीदन्तमिवसागरे/दुरासदंहरिश्रेष्ठाराघवायन्यवेदयन्/रामस्तुव्यथितंश्रुत्वावालिपुत्रंमहाहवे/व्यादिदेशहरिश्रेष्ठाञ्जाम्बवत्प्रमुखांस्ततः/तेतुवानरशार्दूलाःश्रुत्वारामस्यशासनम्/अभिपेतुःसुसंक्रुद्धाःकुम्भमुद्यतकार्मुकम्/ततोद्रुमशिलाहस्ताःकोपसंरक्तलोचनाः/रिरक्षिषन्तोऽभ्यपतन्नङ्गदंवानरर्षभाः/जाम्बवांश्चसुषेणश्चवेगदर्शीचवानरः/कुम्भकर्णात्मजंवीरंक्रुद्धाःसमभिदुद्रुवुः/समीक्ष्यातततस्तांस्तुवानरेन्द्रान्महाबलान्/आववारशरौघेणनगेनेवजलाशयम्/तस्यबाणचयंप्राप्यनशोकेरतिवर्तितुम्/वानरेन्द्रामहात्मानोवेलामिवमहोदधिः/तांस्तुदृष्ट्वाहरिगणाञ्शरवृष्टिभिरर्दितान्/अङ्गदंपृष्ठतःकृत्वाभ्रातृजंप्लवगेश्वरः/अभिदुद्राववेगेनसुग्रीवःकुम्भमाहवे/शैलसानुचरंनागंवेगवानिवकेसरी/उत्पाट्यचमहाशैलानश्वकर्णान्धवान्बहून्/अन्यांश्चविविधान्वृक्षांश्चिक्षेपचमहाबलः/तांछादयन्तीमाकाशंवृक्षवृष्टिंदुरासदाम्/कुम्भकर्णात्मजःश्रीमांश्चिच्छेदनिशितैःशरैः/अभिलक्ष्येणतीव्रेणकुम्भेननिशितैःशरैः/आचितास्तेद्रुमारेजुर्यथाघोराःशतघ्नयः/द्रुमवर्षंतुतच्छिन्नंदृष्ट्वाकुम्भेनवीर्यवान्/वानराधिपतिःश्रीमान्महासत्त्वोनविव्यथे/निर्भिद्यमानःसहसासहमानश्चताञ्शरान्/कुम्भस्यधनुराक्षिप्यबभञ्जेन्द्रधनुःप्रभम्/अवप्लुत्यततःशीघ्रंकृत्वाकर्मसुदुष्करम्/अब्रवीत्कुपितःकुम्भंभग्नशृङ्गमिवद्विपम्/निकुम्भाग्रजवीर्यंतेबाणवेगंतदद्भुतम्/संनतिश्चप्रभावश्चतववारावणस्यवा/प्रह्रादबलिवृत्रघ्नकुबेरवरुणोपम/एकस्त्वमनुजातोऽसिपितरंबलवत्तरः/त्वामेवैकंमहाबाहुंशूलहस्तमरिंदमम्/त्रिदशानातिवर्तन्तेजितेन्द्रियमिवाधयः/वरदानात्पितृव्यस्तेसहतेदेवदानवान्/कुम्भकर्णस्तुवीर्येणसहतेचसुरासुरान्/धनुषीन्द्रजितस्तुल्यःप्रतापेरावणस्यच/त्वमद्यरक्षसांलोकेश्रेष्ठोऽसिबलवीर्यतः/महाविमर्दंसमरेमयासहतवाद्भुतम्/अद्यभूतानिपश्यन्तुशक्रशम्बरयोरिव/कृतमप्रतिमंकर्मदर्शितंचास्त्रकौशलम्/पातिताहरिवीराश्चत्वयैतेभीमविक्रमाः/उपालम्भभयाच्चापिनासिवीरमयाहतः/कृतकर्मापरिश्रान्तोविश्रान्तःपश्यमेबलम्/तेनसुग्रीववाक्येनसावमानेनमानितः/अग्नेराज्यहुतस्येवतेजस्तस्याभ्यवर्धत/ततःकुम्भःसमुत्पत्यसुग्रीवमभिपद्यच/आजघानोरसिक्रुद्धोवज्रवेगेनमुष्टिना/तस्यचर्मचपुस्फोटसंजज्ञेचास्यशोणितम्/सचमुष्टिर्महावेगःप्रतिजघ्नेऽस्थिमण्डले/तदावेगेनतत्रासीत्तेजःप्रज्वालितंमुहुः/वज्रनिष्पेषसंजातज्वालामेरौयथागिरौ/सतत्राभिहतस्तेनसुग्रीवोवानरर्षभः/मुष्टिंसंवर्तयामासवज्रकल्पंमहाबलः/अर्चिःसहस्रविकचंरविमण्डलसप्रभम्/समुष्टिंपातयामासकुम्भस्योरसिवीर्यवान्/मुष्टिनाभिहतस्तेननिपपाताशुराक्षसः/लोहिताङ्गइवाकाशाद्दीप्तरश्मिर्यदृच्छया/कुम्भस्यपततोरूपंभग्नस्योरसिमुष्टिना/बभौरुद्राभिपन्नस्ययथारूपंगवांपतेः/तस्मिन्हतेभीमपराक्रमेण॑प्लवंगमानामृषभेणयुद्धे/महीसशैलासवनाचचाल॑भयंचरक्षांस्यधिकंविवेश67694/निकुम्भोभ्रातरंदृष्ट्वासुग्रीवेणनिपातितम्/प्रदहन्निवकोपेनवानरेन्द्रमवैक्षत6771/ततःस्रग्दामसंनद्धंदत्तपञ्चाङ्गुलंशुभम्/आददेपरिघंवीरोनगेन्द्रशिखरोपमम्/हेमपट्टपरिक्षिप्तंवज्रविद्रुमभूषितम्/यमदण्डोपमंभीमंरक्षसांभयनाशनम्/तमाविध्यमहातेजाःशक्रध्वजसमंरणे/विननादविवृत्तास्योनिकुम्भोभीमविक्रमः/उरोगतेननिष्केणभुजस्थैरङ्गदैरपि/कुण्डलाभ्यांचमृष्टाभ्यांमालयाचविचित्रया/निकुम्भोभूषणैर्भातितेनस्मपरिघेणच/यथेन्द्रधनुषामेघःसविद्युत्स्तनयित्नुमान्/परिघाग्रेणपुस्फोटवातग्रन्थिर्महात्मनः/प्रजज्वालसघोषश्चविधूमइवपावकः/नगर्याविटपावत्यागन्धर्वभवनोत्तमैः/सहचैवामरावत्यासर्वैश्चभवनैःसह/सतारागणनक्षत्रंसचन्द्रंसमहाग्रहम्/निकुम्भपरिघाघूर्णंभ्रमतीवनभस्तलम्/दुरासदश्चसंजज्ञेपरिघाभरणप्रभः/क्रोधेन्धनोनिकुम्भाग्निर्युगान्ताग्निरिवोत्थितः/राक्षसावानराश्चापिनशेकुःस्पन्दितुंभयात्/हनूमंस्तुविवृत्योरस्तस्थौप्रमुखतोबली/परिघोपमबाहुस्तुपरिघंभास्करप्रभम्/बलीबलवतस्तस्यपातयामासवक्षसि/स्थिरेतस्योरसिव्यूढेपरिघःशतधाकृतः/विशीर्यमाणःसहसाउल्काशतमिवाम्बरे/सतुतेनप्रहारेणचचालचमहाकपिः/परिघेणसमाधूतोयथाभूमिचलेऽचलः/सतथाभिहतस्तेनहनूमान्प्लवगोत्तमः/मुष्टिंसंवर्तयामासबलेनातिमहाबलः/तमुद्यम्यमहातेजानिकुम्भोरसिवीर्यवान्/अभिचिक्षेपवेगेनवेगवान्वायुविक्रमः/ततःपुस्फोटचर्मास्यप्रसुस्रावचशोणितम्/मुष्टिनातेनसंजज्ञेज्वालाविद्युदिवोत्थिता/सतुतेनप्रहारेणनिकुम्भोविचचालह/स्वस्थश्चापिनिजग्राहहनूमन्तंमहाबलम्/विचुक्रुशुस्तदासंख्येभीमंलङ्कानिवासिनः/निकुम्भेनोद्धृतंदृष्ट्वाहनूमन्तंमहाबलम्/सतथाह्रियमाणोऽपिकुम्भकर्णात्मजेनहि/आजघानानिलसुतोवज्रवेगेनमुष्टिना/आत्मानंमोचयित्वाथक्षितावभ्यवपद्यत/हनूमानुन्ममथाशुनिकुम्भंमारुतात्मजः/निक्षिप्यपरमायत्तोनिकुम्भंनिष्पिपेषच/उत्पत्यचास्यवेगेनपपातोरसिवीर्यवान्/परिगृह्यचबाहुभ्यांपरिवृत्यशिरोधराम्/उत्पाटयामासशिरोभैरवंनदतोमहत्/अथविनदतिसादितेनिकुम्भे॑पवनसुतेनरणेबभूवयुद्धम्/दशरथसुतराक्षसेन्द्रचम्वोर्॑भृशतरमागतरोषयोःसुभीमम्67723/निकुम्भंचहतंश्रुत्वाकुम्भंचविनिपातितम्/रावणःपरमामर्षीप्रजज्वालानलोयथा6781/नैरृतःक्रोधशोकाभ्यांद्वाभ्यांतुपरिमूर्छितः/खरपुत्रंविशालाक्षंमकराक्षमचोदयत्/गच्छपुत्रमयाज्ञप्तोबलेनाभिसमन्वितः/राघवंलक्ष्मणंचैवजहितौसवनौकसौ/रावणस्यवचःश्रुत्वाशूरोमानीखरात्मजः/बाढमित्यब्रवीद्धृष्टोमकराक्षोनिशाचरः/सोऽभिवाद्यदशग्रीवंकृत्वाचापिप्रदक्षिणम्/निर्जगामगृहाच्छुभ्राद्रावणस्याज्ञयाबली/समीपस्थंबलाध्यक्षंखरपुत्रोऽब्रवीदिदम्/रथमानीयतांशीघ्रंसैन्यंचानीयतांत्वरात्/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाबलाध्यक्षोनिशाचरः/स्यन्दनंचबलंचैवसमीपंप्रत्यपादयत्/प्रदक्षिणंरथंकृत्वाआरुरोहनिशाचरः/सूतंसंचोदयामासशीघ्रंमेरथमावह/अथतान्राक्षसान्सर्वान्मकराक्षोऽब्रवीदिदम्/यूयंसर्वेप्रयुध्यध्वंपुरस्तान्ममराक्षसाः/अहंराक्षसराजेनरावणेनमहात्मना/आज्ञप्तःसमरेहन्तुंतावुभौरामलक्ष्मणौ/अद्यरामंवधिष्यामिलक्ष्मणंचनिशाचराः/शाखामृगंचसुग्रीवंवानरांश्चशरोत्तमैः/अद्यशूलनिपातैश्चवानराणांमहाचमूम्/प्रदहिष्यामिसंप्राप्तांशुष्केन्धनमिवानलः/मकराक्षस्यतच्छ्रुत्वावचनंतेनिशाचराः/सर्वेनानायुधोपेताबलवन्तःसमाहिताः/तेकामरूपिणःशूरादंष्ट्रिणःपिङ्गलेक्षणाः/मातंगाइवनर्दन्तोध्वस्तकेशाभयानकाः/परिवार्यमहाकायामहाकायंखरात्मजम्/अभिजग्मुस्तदाहृष्टाश्चालयन्तोवसुंधराम्/शङ्खभेरीसहस्राणामाहतानांसमन्ततः/क्ष्वेडितास्फोटितानांचततःशब्दोमहानभूत्/प्रभ्रष्टोऽथकरात्तस्यप्रतोदःसारथेस्तदा/पपातसहसाचैवध्वजस्तस्यचरक्षसः/तस्यतेरथसंयुक्ताहयाविक्रमवर्जिताः/चरणैराकुलैर्गत्वादीनाःसास्रमुखाययुः/प्रवातिपवनस्तस्यसपांसुःखरदारुणः/निर्याणेतस्यरौद्रस्यमकराक्षस्यदुर्मतेः/तानिदृष्ट्वानिमित्तानिराक्षसावीर्यवत्तमाः/अचिन्त्यनिर्गताःसर्वेयत्रतौरामलक्ष्मणौ/घनगजमहिषाङ्गतुल्यवर्णाः॑समरमुखेष्वसकृद्गदासिभिन्नाः/अहमहमितियुद्धकौशलास्ते॑रजनिचराःपरिबभ्रमुर्नदन्तः67821/निर्गतंमकराक्षंतेदृष्ट्वावानरपुंगवाः/आप्लुत्यसहसासर्वेयोद्धुकामाव्यवस्थिताः6791/ततःप्रवृत्तंसुमहत्तद्युद्धंलोमहर्षणम्/निशाचरैःप्लवंगानांदेवानांदानवैरिव/वृक्षशूलनिपातैश्चशिलापरिघपातनैः/अन्योन्यंमर्दयन्तिस्मतदाकपिनिशाचराः/शक्तिशूलगदाखड्गैस्तोमरैश्चनिशाचराः/पट्टसैर्भिन्दिपालैश्चबाणपातैःसमन्ततः/पाशमुद्गरदण्डैश्चनिर्घातैश्चापरैस्तथा/कदनंकपिसिंहानांचक्रुस्तेरजनीचराः/बाणौघैरर्दिताश्चापिखरपुत्रेणवानराः/संभ्रान्तमनसःसर्वेदुद्रुवुर्भयपीडिताः/तान्दृष्ट्वाराक्षसाःसर्वेद्रवमाणान्वनौकसः/नेदुस्तेसिंहवद्धृष्टाराक्षसाजितकाशिनः/विद्रवत्सुतदातेषुवानरेषुसमन्ततः/रामस्तान्वारयामासशरवर्षेणराक्षसान्/वारितान्राक्षसान्दृष्ट्वामकराक्षोनिशाचरः/क्रोधानलसमाविष्टोवचनंचेदमब्रवीत्/तिष्ठराममयासार्धंद्वन्द्वयुद्धंददामिते/त्याजयिष्यामितेप्राणान्धनुर्मुक्तैःशितैःशरैः/यत्तदादण्डकारण्येपितरंहतवान्मम/मदग्रतःस्वकर्मस्थंस्मृत्वारोषोऽभिवर्धते/दह्यन्तेभृशमङ्गानिदुरात्मन्ममराघव/यन्मयासिनदृष्टस्त्वंतस्मिन्कालेमहावने/दिष्ट्यासिदर्शनंरामममत्वंप्राप्तवानिह/काङ्क्षितोऽसिक्षुधार्तस्यसिंहस्येवेतरोमृगः/अद्यमद्बाणवेगेनप्रेतराड्विषयंगतः/येत्वयानिहताःशूराःसहतैस्त्वंसमेष्यसि/बहुनात्रकिमुक्तेनशृणुरामवचोमम/पश्यन्तुसकलालोकास्त्वांमांचैवरणाजिरे/अस्त्रैर्वागदयावापिबाहुभ्यांवामहाहवे/अभ्यस्तंयेनवारामतेनवावर्ततांयुधि/मकराक्षवचःश्रुत्वारामोदशरथात्मजः/अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यमुत्तरोत्तरवादिनम्/चतुर्दशसहस्राणिरक्षसांत्वत्पिताचयः/त्रिशिरादूषणश्चापिदण्डकेनिहतामया/स्वाशितास्तवमांसेनगृध्रगोमायुवायसाः/भविष्यन्त्यद्यवैपापतीक्ष्णतुण्डनखाङ्कुशाः/एवमुक्तस्तुरामेणखरपुत्रोनिशाचरः/बाणौघानसृजत्तस्मैराघवायरणाजिरे/ताञ्शराञ्शरवर्षेणरामश्चिच्छेदनैकधा/निपेतुर्भुवितेछिन्नारुक्मपुङ्खाःसहस्रशः/तद्युद्धमभवत्तत्रसमेत्यान्योन्यमोजसा/खरराक्षसपुत्रस्यसूनोर्दशरथस्यच/जीमूतयोरिवाकाशेशब्दोज्यातलयोस्तदा/धनुर्मुक्तःस्वनोत्कृष्टःश्रूयतेचरणाजिरे/देवदानवगन्धर्वाःकिंनराश्चमहोरगाः/अन्तरिक्षगताःसर्वेद्रष्टुकामास्तदद्भुतम्/विद्धमन्योन्यगात्रेषुद्विगुणंवर्धतेबलम्/कृतप्रतिकृतान्योन्यंकुर्वातेतौरणाजिरे/राममुक्तास्तुबाणौघान्राक्षसस्त्वच्छिनद्रणे/रक्षोमुक्तांस्तुरामोवैनैकधाप्राच्छिनच्छरैः/बाणौघवितताःसर्वादिशश्चविदिशस्तथा/संछन्नावसुधाचैवसमन्तान्नप्रकाशते/ततःक्रुद्धोमहाबाहुर्धनुश्चिच्छेदरक्षसः/अष्टाभिरथनाराचैःसूतंविव्याधराघवः/भित्त्वाशरैरथंरामोरथाश्वान्समपातयत्/विरथोवसुधांतिष्ठन्मकराक्षोनिशाचरः/अतिष्ठद्वसुधांरक्षःशूलंजग्राहपाणिना/त्रासनंसर्वभूतानांयुगान्ताग्निसमप्रभम्/विभ्राम्यचमहच्छूलंप्रज्वलन्तंनिशाचरः/सक्रोधात्प्राहिणोत्तस्मैराघवायमहाहवे/तमापतन्तंज्वलितंखरपुत्रकराच्च्युतम्/बाणैस्तुत्रिभिराकाशेशूलंचिच्छेदराघवः/सच्छिन्नोनैकधाशूलोदिव्यहाटकमण्डितः/व्यशीर्यतमहोक्लेवरामबाणार्दितोभुवि/तच्छूलंनिहतंदृष्ट्वारामेणाद्भुतकर्मणा/साधुसाध्वितिभूतानिव्याहरन्तिनभोगताः/तद्दृष्ट्वानिहतंशूलंमकराक्षोनिशाचरः/मुष्टिमुद्यम्यकाकुत्स्थंतिष्ठतिष्ठेतिचाब्रवीत्/सतंदृष्ट्वापतन्तंवैप्रहस्यरघुनन्दनः/पावकास्त्रंततोरामःसंदधेस्वशरासने/तेनास्त्रेणहतंरक्षःकाकुत्स्थेनतदारणे/संछिन्नहृदयंतत्रपपातचममारच/दृष्ट्वातेराक्षसाःसर्वेमकराक्षस्यपातनम्/लङ्कामेवप्रधावन्तरामबालार्दितास्तदा/दशरथनृपपुत्रबाणवेगै॑रजनिचरंनिहतंखरात्मजंतम्/ददृशुरथचदेवताःप्रहृष्टा॑गिरिमिववज्रहतंयथाविशीर्णम्67941/मकराक्षंहतंश्रुत्वारावणःसमितिंजयः/आदिदेशाथसंक्रुद्धोरणायेन्द्रजितंसुतम्6801/जहिवीरमहावीर्यौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/अदृश्योदृश्यमानोवासर्वथात्वंबलाधिकः/त्वमप्रतिमकर्माणमिन्द्रंजयसिसंयुगे/किंपुनर्मानुषौदृष्ट्वानवधिष्यसिसंयुगे/तथोक्तोराक्षसेन्द्रेणप्रतिगृह्यपितुर्वचः/यज्ञभूमौसविधिवत्पावकंजुहुवेन्द्रजित्/जुह्वतश्चापितत्राग्निंरक्तोष्णीषधराःस्त्रियः/आजग्मुस्तत्रसंभ्रान्ताराक्षस्योयत्ररावणिः/शस्त्राणिशरपत्राणिसमिधोऽथविभीतकाः/लोहितानिचवासांसिस्रुवंकार्ष्णायसंतथा/सर्वतोऽग्निंसमास्तीर्यशरपत्रैःसमन्ततः/छागस्यसर्वकृष्णस्यगलंजग्राहजीवतः/चरुहोमसमिद्धस्यविधूमस्यमहार्चिषः/बभूवुस्तानिलिङ्गानिविजयंदर्शयन्तिच/प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तहाटकसंनिभः/हविस्तत्प्रतिजग्राहपावकःस्वयमुत्थितः/हुत्वाग्निंतर्पयित्वाथदेवदानवराक्षसान्/आरुरोहरथश्रेष्ठमन्तर्धानगतंशुभम्/सवाजिभिश्चतुर्भिस्तुबाणैश्चनिशितैर्युतः/आरोपितमहाचापःशुशुभेस्यन्दनोत्तमे/जाज्वल्यमानोवपुषातपनीयपरिच्छदः/शरैश्चन्द्रार्धचन्द्रैश्चसरथःसमलंकृतः/जाम्बूनदमहाकम्बुर्दीप्तपावकसंनिभः/बभूवेन्द्रजितःकेतुर्वैदूर्यसमलंकृतः/तेनचादित्यकल्पेनब्रह्मास्त्रेणचपालितः/सबभूवदुराधर्षोरावणिःसुमहाबलः/सोऽभिनिर्यायनगरादिन्द्रजित्समितिंजयः/हुत्वाग्निंराक्षसैर्मन्त्रैरन्तर्धानगतोऽब्रवीत्/अद्यहत्वाहवेयौतौमिथ्याप्रव्रजितौवने/जयंपित्रेप्रदास्यामिरावणायरणाधिकम्/कृत्वानिर्वानरामुर्वींहत्वारामंसलक्ष्मणम्/करिष्येपरमांप्रीतिमित्युक्त्वान्तरधीयत/आपपाताथसंक्रुद्धोदशग्रीवेणचोदितः/तीक्ष्णकार्मुकनाराचैस्तीक्ष्णस्त्विन्द्ररिपूरणे/सददर्शमहावीर्यौनागौत्रिशिरसाविव/सृजन्ताविषुजालानिवीरौवानरमध्यगौ/इमौतावितिसंचिन्त्यसज्यंकृत्वाचकार्मुकम्/संततानेषुधाराभिःपर्जन्यइववृष्टिमान्/सतुवैहायसंप्राप्यसरथोरामलक्ष्मणौ/अचक्षुर्विषयेतिष्ठन्विव्याधनिशितैःशरैः/तौतस्यशरवेगेनपरीतौरामलक्ष्मणौ/धनुषीसशरेकृत्वादिव्यमस्त्रंप्रचक्रतुः/प्रच्छादयन्तौगगनंशरजालैर्महाबलौ/तमस्त्रैःसुरसंकाशौनैवपस्पर्शतुःशरैः/सहिधूमान्धकारंचचक्रेप्रच्छादयन्नभः/दिशश्चान्तर्दधेश्रीमान्नीहारतमसावृतः/नैवज्यातलनिर्घोषोनचनेमिखुरस्वनः/शुश्रुवेचरतस्तस्यनचरूपंप्रकाशते/घनान्धकारेतिमिरेशरवर्षमिवाद्भुतम्/सववर्षमहाबाहुर्नाराचशरवृष्टिभिः/सरामंसूर्यसंकाशैःशरैर्दत्तवरोभृशम्/विव्याधसमरेक्रुद्धःसर्वगात्रेषुरावणिः/तौहन्यमानौनाराचैर्धाराभिरिवपर्वतौ/हेमपुङ्खान्नरव्याघ्रौतिग्मान्मुमुचतुःशरान्/अन्तरिक्षंसमासाद्यरावणिंकङ्कपत्रिणः/निकृत्यपतगाभूमौपेतुस्तेशोणितोक्षिताः/अतिमात्रंशरौघेणपीड्यमानौनरोत्तमौ/तानिषून्पततोभल्लैरनेकैर्निचकर्ततुः/यतोहिददृशातेतौशरान्निपतिताञ्शितान्/ततस्ततोदाशरथीससृजातेऽस्त्रमुत्तमम्/रावणिस्तुदिशःसर्वारथेनातिरथःपतन्/विव्याधतौदाशरथीलघ्वस्त्रोनिशितैःशरैः/तेनातिविद्धौतौवीरौरुक्मपुङ्खैःसुसंहतैः/बभूवतुर्दाशरथीपुष्पिताविवकिंशुकौ/नास्यवेदगतिंकश्चिन्नचरूपंधनुःशरान्/नचान्यद्विदितंकिंचित्सूर्यस्येवाभ्रसंप्लवे/तेनविद्धाश्चहरयोनिहताश्चगतासवः/बभूवुःशतशस्तत्रपतिताधरणीतले/लक्ष्मणस्तुसुसंक्रुद्धोभ्रातरंवाक्यमब्रवीत्/ब्राह्ममस्त्रंप्रयोक्ष्यामिवधार्थंसर्वरक्षसाम्/तमुवाचततोरामोलक्ष्मणंशुभलक्षणम्/नैकस्यहेतोरक्षांसिपृथिव्यांहन्तुमर्हसि/अयुध्यमानंप्रच्छन्नंप्राञ्जलिंशरणागतम्/पलायन्तंप्रमत्तंवानत्वंहन्तुमिहार्हसि/अस्यैवतुवधेयत्नंकरिष्यावोमहाबल/आदेक्ष्यावोमहावेगानस्त्रानाशीविषोपमान्/तमेनंमायिनंक्षुद्रमन्तर्हितरथंबलात्/राक्षसंनिहनिष्यन्तिदृष्ट्वावानरयूथपाः/यद्येषभूमिंविशतेदिवंवा॑रसातलंवापिनभस्तलंवा/एवंनिगूढोऽपिममास्त्रदग्धः॑पतिष्यतेभूमितलेगतासुः/इत्येवमुक्त्वावचनंमहात्मा॑रघुप्रवीरःप्लवगर्षभैर्वृतः/वधायरौद्रस्यनृशंसकर्मणस्॑तदामहात्मात्वरितंनिरीक्षते68043/विज्ञायतुमनस्तस्यराघवस्यमहात्मनः/संनिवृत्याहवात्तस्मात्प्रविवेशपुरंततः6811/सोऽनुस्मृत्यवधंतेषांराक्षसानांतरस्विनाम्/क्रोधताम्रेक्षणःशूरोनिर्जगाममहाद्युतिः/सपश्चिमेनद्वारेणनिर्ययौराक्षसैर्वृतः/इन्द्रजित्तुमहावीर्यःपौलस्त्योदेवकण्टकः/इन्द्रजित्तुततोदृष्ट्वाभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/रणायाभ्युद्यतौवीरौमायांप्रादुष्करोत्तदा/इन्द्रजित्तुरथेस्थाप्यसीतांमायामयींतदा/बलेनमहतावृत्यतस्यावधमरोचयत्/मोहनार्थंतुसर्वेषांबुद्धिंकृत्वासुदुर्मतिः/हन्तुंसीतांव्यवसितोवानराभिमुखोययौ/तंदृष्ट्वात्वभिनिर्यान्तंनगर्याःकाननौकसः/उत्पेतुरभिसंक्रुद्धाःशिलाहस्तायुयुत्सवः/हनूमान्पुरतस्तेषांजगामकपिकुञ्जरः/प्रगृह्यसुमहच्छृङ्गंपर्वतस्यदुरासदम्/सददर्शहतानन्दांसीतामिन्द्रजितोरथे/एकवेणीधरांदीनामुपवासकृशाननाम्/परिक्लिष्टैकवसनाममृजांराघवप्रियाम्/रजोमलाभ्यामालिप्तैःसर्वगात्रैर्वरस्त्रियम्/तांनिरीक्ष्यमुहूर्तंतुमैथिलीमध्यवस्यच/बाष्पपर्याकुलमुखोहनूमान्व्यथितोऽभवत्/अब्रवीत्तांतुशोकार्तांनिरानन्दांतपस्विनाम्/दृष्ट्वारथेस्तितांसीतांराक्षसेन्द्रसुताश्रिताम्/किंसमर्थितमस्येतिचिन्तयन्समहाकपिः/सहतैर्वानरश्रेष्ठैरभ्यधावतरावणिम्/तद्वानरबलंदृष्ट्वारावणिःक्रोधमूर्छितः/कृत्वाविशोकंनिस्त्रिंशंमूर्ध्निसीतांपरामृशत्/तंस्त्रियंपश्यतांतेषांताडयामासरावणिः/क्रोशन्तींरामरामेतिमाययायोजितांरथे/गृहीतमूर्धजांदृष्ट्वाहनूमान्दैन्यमागतः/दुःखजंवारिनेत्राभ्यामुत्सृजन्मारुतात्मजः/अब्रवीत्परुषंवाक्यंक्रोधाद्रक्षोऽधिपात्मजम्/दुरात्मन्नात्मनाशायकेशपक्षेपरामृशः/ब्रह्मर्षीणांकुलेजातोराक्षसींयोनिमाश्रितः/धिक्त्वांपापसमाचारंयस्यतेमतिरीदृशी/नृशंसानार्यदुर्वृत्तक्षुद्रपापपराक्रम/अनार्यस्येदृशंकर्मघृणातेनास्तिनिर्घृण/च्युतागृहाच्चराज्याच्चरामहस्ताच्चमैथिली/किंतवैषापराद्धाहियदेनांहन्तुमिच्छसि/सीतांचहत्वानचिरंजीविष्यसिकथंचन/वधार्हकर्मणानेनममहस्तगतोह्यसि/येचस्त्रीघातिनांलोकालोकवध्यैश्चकुत्सिताः/इहजीवितमुत्सृज्यप्रेत्यतान्प्रतिलप्स्यसे/इतिब्रुवाणोहनुमान्सायुधैर्हरिभिर्वृतः/अभ्यधावतसंक्रुद्धोराक्षसेन्द्रसुतंप्रति/आपतन्तंमहावीर्यंतदनीकंवनौकसाम्/रक्षसांभीमवेगानामनीकेनन्यवारयत्/सतांबाणसहस्रेणविक्षोभ्यहरिवाहिनीम्/हरिश्रेष्ठंहनूमन्तमिन्द्रजित्प्रत्युवाचह/सुग्रीवस्त्वंचरामश्चयन्निमित्तमिहागताः/तांहनिष्यामिवैदेहीमद्यैवतवपश्यतः/इमांहत्वाततोरामंलक्ष्मणंत्वांचवानर/सुग्रीवंचवधिष्यामितंचानार्यंविभीषणम्/नहन्तव्याःस्त्रियश्चेतियद्ब्रवीषिप्लवंगम/पीडाकरममित्राणांयत्स्यात्कर्तव्यमेततत्/तमेवमुक्त्वारुदतींसीतांमायामयींततः/शितधारेणखड्गेननिजघानेन्द्रजित्स्वयम्/यज्ञोपवीतमार्गेणछिन्नातेनतपस्विनी/सापृथिव्यांपृथुश्रोणीपपातप्रियदर्शना/तामिन्द्रजित्स्त्रियंहत्वाहनूमन्तमुवाचह/मयारामस्यपश्येमांकोपेनचनिषूदिताम्/ततःखड्गेनमहताहत्वातामिन्द्रजित्स्वयम्/हृष्टःसरथमास्थायविननादमहास्वनम्/वानराःशुश्रुवुःशब्दमदूरेप्रत्यवस्थिताः/व्यादितास्यस्यनदतस्तद्दुर्गंसंश्रितस्यतु/तथातुसीतांविनिहत्यदुर्मतिः॑प्रहृष्टचेताःसबभूवरावणिः/तंहृष्टरूपंसमुदीक्ष्यवानरा॑विषण्णरूपाःसमभिप्रदुद्रुवुः68134/श्रुत्वातंभीमनिर्ह्रादंशक्राशनिसमस्वनम्/वीक्षमाणादिशःसर्वादुद्रुवुर्वानरर्षभाः6821/तानुवाचततःसर्वान्हनूमान्मारुतात्मजः/विषण्णवदनान्दीनांस्त्रस्तान्विद्रवतःपृथक्/कस्माद्विषण्णवदनाविद्रवध्वंप्लवंगमाः/त्यक्तयुद्धसमुत्साहाःशूरत्वंक्वनुवोगतम्/पृष्ठतोऽनुव्रजध्वंमामग्रतोयान्तमाहवे/शूरैरभिजनोपेतैरयुक्तंहिनिवर्तितुम्/एवमुक्ताःसुसंक्रुद्धावायुपुत्रेणधीमता/शैलशृङ्गान्द्रुमांश्चैवजगृहुर्हृष्टमानसाः/अभिपेतुश्चगर्जन्तोराक्षसान्वानरर्षभाः/परिवार्यहनूमन्तमन्वयुश्चमहाहवे/सतैर्वानरमुख्यैस्तुहनूमान्सर्वतोवृतः/हुताशनइवार्चिष्मानदहच्छत्रुवाहिनीम्/सराक्षसानांकदनंचकारसुमहाकपिः/वृतोवानरसैन्येनकालान्तकयमोपमः/सतुशोकेनचाविष्टःक्रोधेनचमहाकपिः/हनूमान्रावणिरथेमहतींपातयच्छिलाम्/तामापतन्तींदृष्ट्वैवरथःसारथिनातदा/विधेयाश्वसमायुक्तःसुदूरमपवाहितः/तमिन्द्रजितमप्राप्यरथथंसहसारथिम्/विवेशधरणींभित्त्वासाशिलाव्यर्थमुद्यता/पतितायांशिलायांतुरक्षसांव्यथिताचमूः/तमभ्यधावञ्शतशोनदन्तःकाननौकसः/तेद्रुमांश्चमहाकायागिरिशृङ्गाणिचोद्यताः/चिक्षिपुर्द्विषतांमध्येवानराभीमविक्रमाः/वानरैर्तैर्महावीर्यैर्घोररूपानिशाचराः/वीर्यादभिहतावृक्षैर्व्यवेष्टन्तरणक्षितौ/स्वसैन्यमभिवीक्ष्याथवानरार्दितमिन्द्रजित्/प्रगृहीतायुधःक्रुद्धःपरानभिमुखोययौ/सशरौघानवसृजन्स्वसैन्येनाभिसंवृतः/जघानकपिशार्दूलान्सुबहून्दृष्टविक्रमः/शूलैरशनिभिःखड्गैःपट्टसैःकूटमुद्गरैः/तेचाप्यनुचरांस्तस्यवानराजघ्नुराहवे/सस्कन्धविटपैःसालैःशिलाभिश्चमहाबलैः/हनूमान्कदनंचक्रेरक्षसांभीमकर्मणाम्/सनिवार्यपरानीकमब्रवीत्तान्वनौकसः/हनूमान्संनिवर्तध्वंननःसाध्यमिदंबलम्/त्यक्त्वाप्राणान्विचेष्टन्तोरामप्रियचिकीर्षवः/यन्निमित्तंहियुध्यामोहतासाजनकात्मजा/इममर्थंहिविज्ञाप्यरामंसुग्रीवमेवच/तौयत्प्रतिविधास्येतेतत्करिष्यामहेवयम्/इत्युक्त्वावानरश्रेष्ठोवारयन्सर्ववानरान्/शनैःशनैरसंत्रस्तःसबलःसन्यवर्तत/सतुप्रेक्ष्यहनूमन्तंव्रजन्तंयत्रराघवः/निकुम्भिलामधिष्ठायपावकंजुहुवेन्द्रजित्/यज्ञभूम्यांतुविधिवत्पावकस्तेनरक्षसा/हूयमानःप्रजज्वालहोमशोणितभुक्तदा/सोऽर्चिःपिनद्धोददृशेहोमशोणिततर्पितः/संध्यागतइवादित्यःसतीव्राग्निःसमुत्थितः/अथेन्द्रजिद्राक्षसभूतयेतु॑जुहावहव्यंविधिनाविधानवत्/दृष्ट्वाव्यतिष्ठन्तचराक्षसास्ते॑महासमूहेषुनयानयज्ञाः68228/राघवश्चापिविपुलंतंराक्षसवनौकसाम्/श्रुत्वासंग्रामनिर्घोषंजाम्बवन्तमुवाचह6831/सौम्यनूनंहनुमताकृतंकर्मसुदुष्करम्/श्रूयतेहियथाभीमःसुमहानायुधस्वनः/तद्गच्छकुरुसाहाय्यंस्वबलेनाभिसंवृतः/क्षिप्रमृष्कपतेतस्यकपिश्रेष्ठस्ययुध्यतः/ऋक्षराजस्तथेत्युक्त्वास्वेनानीकेनसंवृतः/आगच्छत्पश्चिमद्वारंहनूमान्यत्रवानरः/अथायान्तंहनूमन्तंददर्शर्क्षपतिःपथि/वानरैःकृतसंग्रामैःश्वसद्भिरभिसंवृतम्/दृष्ट्वापथिहनूमांश्चतदृष्कबलमुद्यतम्/नीलमेघनिभंभीमंसंनिवार्यन्यवर्तत/सतेनहरिसैन्येनसंनिकर्षंमहायशाः/शीघ्रमागम्यरामायदुःखितोवाक्यमब्रवीत्/समरेयुध्यमानानामस्माकंप्रेक्षतांचसः/जघानरुदतींसीतामिन्द्रजिद्रावणात्मजः/उद्भ्रान्तचित्तस्तांदृष्ट्वाविषण्णोऽहमरिंदम/तदहंभवतोवृत्तंविज्ञापयितुमागतः/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराघवःशोकमूर्छितः/निपपाततदाभूमौछिन्नमूलइवद्रुमः/तंभूमौदेवसंकाशंपतितंदृश्यराघवम्/अभिपेतुःसमुत्पत्यसर्वतःकपिसत्तमाः/असिञ्चन्सलिलैश्चैनंपद्मोत्पलसुगन्धिभिः/प्रदहन्तमसह्यंचसहसाग्निमिवोत्थितम्/तंलक्ष्मणोऽथबाहुभ्यांपरिष्वज्यसुदुःखितः/उवाचराममस्वस्थंवाक्यंहेत्वर्थसंहितम्/शुभेवर्त्मनितिष्ठन्तंत्वामार्यविजितेन्द्रियम्/अनर्थेभ्योनशक्नोतित्रातुंधर्मोनिरर्थकः/भूतानांस्थावराणांचजङ्गमानांचदर्शनम्/यथास्तिनतथाधर्मस्तेननास्तीतिमेमतिः/यथैवस्थावरंव्यक्तंजङ्गमंचतथाविधम्/नायमर्थस्तथायुक्तस्त्वद्विधोनविपद्यते/यद्यधर्मोभवेद्भूतोरावणोनरकंव्रजेत्/भवांश्चधर्मसंयुक्तोनैवंव्यसनमाप्नुयात्/तस्यचव्यसनाभावाद्व्यसनंचगतेत्वयि/धर्मेणोपलभेद्धर्ममधर्मंचाप्यधर्मतः/यदिधर्मेणयुज्येरन्नाधर्मरुचयोजनाः/धर्मेणचरतांधर्मस्तथाचैषांफलंभवेत्/यस्मादर्थाविवर्धन्तेयेष्वधर्मःप्रतिष्ठितः/क्लिश्यन्तेधर्मशीलाश्चतस्मादेतौनिरर्थकौ/वध्यन्तेपापकर्माणोयद्यधर्मेणराघव/वधकर्महतोधर्मःसहतःकंवधिष्यति/अथवाविहितेनायंहन्यतेहन्तिवापरम्/विधिरालिप्यतेतेननसपापेनकर्मणा/अदृष्टप्रतिकारेणअव्यक्तेनासतासता/कथंशक्यंपरंप्राप्तुंधर्मेणारिविकर्शन/यदिसत्स्यात्सतांमुख्यनासत्स्यात्तवकिंचन/त्वयायदीदृशंप्राप्तंतस्मात्सन्नोपपद्यते/अथवादुर्बलःक्लीबोबलंधर्मोऽनुवर्तते/दुर्बलोहृतमर्यादोनसेव्यइतिमेमतिः/बलस्ययदिचेद्धर्मोगुणभूतःपराक्रमे/धर्ममुत्सृज्यवर्तस्वयथाधर्मेतथाबले/अथचेत्सत्यवचनंधर्मःकिलपरंतप/अनृतस्त्वय्यकरुणःकिंनबद्धस्त्वयापिता/यदिधर्मोभवेद्भूतअधर्मोवापरंतप/नस्महत्वामुनिंवज्रीकुर्यादिज्यांशतक्रतुः/अधर्मसंश्रितोधर्मोविनाशयतिराघव/सर्वमेतद्यथाकामंकाकुत्स्थकुरुतेनरः/ममचेदंमतंतातधर्मोऽयमितिराघव/धर्ममूलंत्वयाछिन्नंराज्यमुत्सृजतातदा/अर्थेभ्योहिविवृद्धेभ्यःसंवृद्धेभ्यस्ततस्ततः/क्रियाःसर्वाःप्रवर्तन्तेपर्वतेभ्यइवापगाः/अर्थेनहिवियुक्तस्यपुरुषस्याल्पतेजसः/व्युच्छिद्यन्तेक्रियाःसर्वाग्रीष्मेकुसरितोयथा/सोऽयमर्थंपरित्यज्यसुखकामःसुखैधितः/पापमारभतेकर्तुंतथादोषःप्रवर्तते/यस्यार्थास्तस्यमित्राणियस्यार्थास्तस्यबान्धवः/यस्यार्थाःसपुमांल्लोकेयस्यार्थाःसचपण्डितः/यस्यार्थाःसचविक्रान्तोयस्यार्थाःसचबुद्धिमान्/यस्यार्थाःसमहाभागोयस्यार्थाःसमहागुणः/अर्थस्यैतेपरित्यागेदोषाःप्रव्याहृतामया/राज्यमुत्सृजतावीरयेनबुद्धिस्त्वयाकृता/यस्यार्थाधर्मकामार्थास्तस्यसर्वंप्रदक्षिणम्/अधनेनार्थकामेननार्थःशक्योविचिन्वता/हर्षःकामश्चदर्पश्चधर्मःक्रोधःशमोदमः/अर्थादेतानिसर्वाणिप्रवर्तन्तेनराधिप/येषांनश्यत्ययंलोकश्चरतांधर्मचारिणाम्/तेऽर्थास्त्वयिनदृश्यन्तेदुर्दिनेषुयथाग्रहाः/त्वयिप्रव्रजितेवीरगुरोश्चवचनेस्थिते/रक्षसापहृताभार्याप्राणैःप्रियतरातव/तदद्यविपुलंवीरदुःखमिन्द्रजिताकृतम्/कर्मणाव्यपनेष्यामितस्मादुत्तिष्ठराघव/अयमनघतवोदितःप्रियार्थं॑जनकसुतानिधनंनिरीक्ष्यरुष्टः/सहयगजरथांसराक्षसेन्द्रां॑भृशमिषुभिर्विनिपातयामिलङ्काम्68344/राममाश्वासयानेतुलक्ष्मणेभ्रातृवत्सले/निक्षिप्यगुल्मान्स्वस्थानेतत्रागच्छद्विभीषणः6841/नानाप्रहरणैर्वीरैश्चतुर्भिःसचिवैर्वृतः/नीलाञ्जनचयाकारैर्मातंगैरिवयूथपः/सोऽभिगम्यमहात्मानंराघवंशोकलालसं/वानरांश्चैवददृशेबाष्पपर्याकुलेक्षणान्/राघवंचमहात्मानमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम्/ददर्शमोहमापन्नंलक्ष्मणस्याङ्कमाश्रितम्/व्रीडितंशोकसंतप्तंदृष्ट्वारामंविभीषणः/अन्तर्दुःखेनदीनात्माकिमेतदितिसोऽब्रवीत्/विभीषणमुखंदृष्ट्वासुग्रीवंतांश्चवानरान्/उवाचलक्ष्मणोवाक्यमिदंबाष्पपरिप्लुतः/हतामिन्द्रजितासीतामिहश्रुत्वैवराघवः/हनूमद्वचनात्सौम्यततोमोहमुपागतः/कथयन्तंतुसौमित्रिंसंनिवार्यविभीषणः/पुष्कलार्थमिदंवाक्यंविसंज्ञंराममब्रवीत्/मनुजेन्द्रार्तरूपेणयदुक्तस्त्वंहनूमता/तदयुक्तमहंमन्येसागरस्येवशोषणम्/अभिप्रायंतुजानामिरावणस्यदुरात्मनः/सीतांप्रतिमहाबाहोनचघातंकरिष्यति/याच्यमानःसुबहुशोमयाहितचिकीर्षुणा/वैदेहीमुत्सृजस्वेतिनचतत्कृतवान्वचः/नैवसाम्नानभेदेननदानेनकुतोयुधा/साद्रष्टुमपिशक्येतनैवचान्येनकेनचित्/वानरान्मोहयित्वातुप्रतियातःसराक्षसः/चैत्यंनिकुम्भिलांनामयत्रहोमंकरिष्यति/हुतवानुपयातोहिदेवैरपिसवासवैः/दुराधर्षोभवत्येषसंग्रामेरावणात्मजः/तेनमोहयतानूनमेषामायाप्रयोजिता/विघ्नमन्विच्छतातातवानराणांपराक्रमे/ससैन्यास्तत्रगच्छामोयावत्तन्नसमाप्यते/त्यजेमंनरशार्दूलमिथ्यासंतापमागतम्/सीदतेहिबलंसर्वंदृष्ट्वात्वांशोककर्शितम्/इहत्वंस्वस्थहृदयस्तिष्ठसत्त्वसमुच्छ्रितः/लक्ष्मणंप्रेषयास्माभिःसहसैन्यानुकर्षिभिः/एषतंनरशार्दूलोरावणिंनिशितैःशरैः/त्याजयिष्यतितत्कर्मततोवध्योभविष्यति/तस्यैतेनिशितास्तीक्ष्णाःपत्रिपत्राङ्गवाजिनः/पतत्रिणइवासौम्याःशराःपास्यन्तिशोणितम्/तत्संदिशमहाबाहोलक्ष्मणंशुभलक्षणम्/राक्षसस्यविनाशायवज्रंवज्रधरोयथा/मनुजवरनकालविप्रकर्षो॑रिपुनिधनंप्रतियत्क्षमोऽद्यकर्तुम्/त्वमतिसृजरिपोर्वधायबाणीम्॑असुरपुरोन्मथनेयथामहेन्द्रः/समाप्तकर्माहिसराक्षसेन्द्रो॑भवत्यदृश्यःसमरेसुरासुरैः/युयुत्सतातेनसमाप्तकर्मणा॑भवेत्सुराणामपिसंशयोमहान्68423/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराघवःशोककर्शितः/नोपधारयतेव्यक्तंयदुक्तंतेनरक्षसा6851/ततोधैर्यमवष्टभ्यरामःपरपुरंजयः/विभीषणमुपासीनमुवाचकपिसंनिधौ/नैरृताधिपतेवाक्यंयदुक्तंतेविभीषण/भूयस्तच्छ्रोतुमिच्छामिब्रूहियत्तेविवक्षितम्/राघवस्यवचःश्रुत्वावाक्यंवाक्यविशारदः/यत्तत्पुनरिदंवाक्यंबभाषेसविभीषणः/यथाज्ञप्तंमहाबाहोत्वयागुल्मनिवेशनम्/तत्तथानुष्ठितंवीरत्वद्वाक्यसमनन्तरम्/तान्यनीकानिसर्वाणिविभक्तानिसमन्ततः/विन्यस्तायूथपाश्चैवयथान्यायंविभागशः/भूयस्तुममविजाप्यंतच्छृणुष्वमहायशः/त्वय्यकारणसंतप्तेसंतप्तहृदयावयम्/त्यजराजन्निमंशोकंमिथ्यासंतापमागतम्/तदियंत्यज्यतांचिन्ताशत्रुहर्षविवर्धनी/उद्यमःक्रियतांवीरहर्षःसमुपसेव्यताम्/प्राप्तव्यायदितेसीताहन्तव्यश्व्चनिशाचराः/रघुनन्दनवक्ष्यामिश्रूयतांमेहितंवचः/साध्वयंयातुसौमित्रिर्बलेनमहतावृतः/निकुम्भिलायांसंप्राप्यहन्तुंरावणिमाहवे/धनुर्मण्डलनिर्मुक्तैराशीविषविषोपमैः/शरैर्हन्तुंमहेष्वासोरावणिंसमितिंजयः/तेनवीरेणतपसावरदानात्स्वयम्भुतः/अस्त्रंब्रह्मशिरःप्राप्तंकामगाश्चतुरंगमाः/निकुम्भिलामसंप्राप्तमहुताग्निंचयोरिपुः/त्वामाततायिनंहन्यादिन्द्रशत्रोसतेवधः/इत्येवंविहितोराजन्वधस्तस्यैवधीमतः/वधायेन्द्रजितोरामतंदिशस्वमहाबलम्/हतेतस्मिन्हतंविद्धिरावणंससुहृज्जनम्/विभीषणवचःश्रुत्वरामोवाक्यमथाब्रवीत्/जानामितस्यरौद्रस्यमायांसत्यपराक्रम/सहिब्रह्मास्त्रवित्प्राज्ञोमहामायोमहाबलः/करोत्यसंज्ञान्संग्रामेदेवान्सवरुणानपि/तस्यान्तरिक्षेचरतोरथस्थस्यमहायशः/नगतिर्ज्ञायतेवीरसूर्यस्येवाभ्रसंप्लवे/राघवस्तुरिपोर्ज्ञात्वामायावीर्यंदुरात्मनः/लक्ष्मणंकीर्तिसंपन्नमिदंवचनमब्रवीत्/यद्वानरेन्द्रस्यबलंतेनसर्वेणसंवृतः/हनूमत्प्रमुखैश्चैवयूथपैःसहलक्ष्मण/जाम्बवेनर्क्षपतिनासहसैन्येनसंवृतः/जहितंराक्षससुतंमायाबलविशारदम्/अयंत्वांसचिवैःसार्धंमहात्मारजनीचरः/अभिज्ञस्तस्यदेशस्यपृष्ठतोऽनुगमिष्यति/राघवस्यवचःश्रुत्वालक्ष्मणःसविभीषणः/जग्राहकार्मुकंश्रेष्ठमन्यद्भीमपराक्रमः/संनद्धःकवचीखड्गीसशरीहेमचापधृक्/रामपादावुपस्पृश्यहृष्टःसौमित्रिरब्रवीत्/अद्यमत्कार्मुकोन्मुखाःशरानिर्भिद्यरावणिम्/लङ्कामभिपतिष्यन्तिहंसाःपुष्करिणीमिव/अद्यैवतस्यरौद्रस्यशरीरंमामकाःशराः/विधमिष्यन्तिहत्वातंमहाचापगुणच्युताः/सएवमुक्त्वाद्युतिमान्वचनंभ्रातुरग्रतः/सरावणिवधाकाङ्क्षीलक्ष्मणस्त्वरितोययौ/सोऽभिवाद्यगुरोःपादौकृत्वाचापिप्रदक्षिणम्/निकुम्भिलामभिययौचैत्यंरावणिपालितम्/विभीषणेनसहितोराजपुत्रःप्रतापवान्/कृतस्वस्त्ययनोभ्रात्रालक्ष्मणस्त्वरितोययौ/वानराणांसहस्रैस्तुहनूमान्बहुभिर्वृतः/विभीषणःसहामात्यस्तदालक्ष्मणमन्वगात्/महताहरिसैन्येनसवेगमभिसंवृतः/ऋक्षराजबलंचैवददर्शपथिविष्ठितम्/सगत्वादूरमध्वानंसौमित्रिर्मित्रनन्दनः/राक्षसेन्द्रबलंदूरादपश्यद्व्यूहमास्थितम्/ससंप्राप्यधनुष्पाणिर्मायायोगमरिंदम/तस्थौब्रह्मविधानेनविजेतुंरघुनन्दनः/विविधममलशस्त्रभास्वरंतद्॑ध्वजगहनंविपुलंमहारथैश्च/प्रतिभयतममप्रमेयवेगं॑तिमिरमिवद्विषतांबलंविवेश68536/अथतस्यामवस्थायांलक्ष्मणंरावणानुजः/परेषामहितंवाक्यमर्थसाधकमब्रवीत्6861/अस्यानीकस्यमहतोभेदनेयतलक्ष्मण/राक्षसेन्द्रसुतोऽप्यत्रभिन्नेदृश्योभविष्यति/सत्वमिन्द्राशनिप्रख्यैःशरैरवकिरन्परान्/अभिद्रवाशुयावद्वैनैतत्कर्मसमाप्यते/जहिवीरदुरात्मानंमायापरमधार्मिकम्/रावणिंक्रूरकर्माणंसर्वलोकभयावहम्/विभीषणवचःश्रुत्वालक्ष्मणःशुभलक्षणः/ववर्षशरवर्षाणिराक्षसेन्द्रसुतंप्रति/ऋक्षाःशाखामृगाश्चैवद्रुमाद्रिवरयोधिनः/अभ्यधावन्तसहितास्तदनीकमवस्थितम्/राक्षसाश्चशितैर्बाणैरसिभिःशक्तितोमरैः/उद्यतैःसमवर्तन्तकपिसैन्यजिघांसवः/ससंप्रहारस्तुमुलःसंजज्ञेकपिरक्षसाम्/शब्देनमहतालङ्कांनादयन्वैसमन्ततः/शस्त्रैर्बहुविधाकारैःशितैर्बाणैश्चपादपैः/उद्यतैर्गिरिशृङ्गैश्चघोरैराकाशमावृतम्/तेराक्षसावानरेषुविकृताननबाहवः/निवेशयन्तःशस्त्राणिचक्रुस्तेसुमहद्भयम्/तथैवसकलैर्वृक्षैर्गिरिशृङ्गैश्चवानराः/अभिजघ्नुर्निजघ्नुश्चसमरेराक्षसर्षभान्/ऋक्षवानरमुख्यैश्चमहाकायैर्महाबलैः/रक्षसांवध्यमानानांमहद्भयमजायत/स्वमनीकंविषण्णंतुश्रुत्वाशत्रुभिरर्दितम्/उदतिष्ठतदुर्धर्षस्तत्कर्मण्यननुष्ठिते/वृक्षान्धकारान्निष्क्रम्यजातक्रोधःसरावणिः/आरुरोहरथंसज्जंपूर्वयुक्तंसराक्षसः/सभीमकार्मुकशरःकृष्णाञ्जनचयोपमः/रक्तास्यनयनःक्रूरोबभौमृत्युरिवान्तकः/दृष्ट्वैवतुरथस्थंतंपर्यवर्तततद्बलम्/रक्षसांभीमवेगानांलक्ष्मणेनयुयुत्सताम्/तस्मिन्कालेतुहनुमानुद्यम्यसुदुरासदम्/धरणीधरसंकाशीमहावृक्षमरिंदमः/सराक्षसानांतत्सैन्यंकालाग्निरिवनिर्दहन्/चकारबहुभिर्वृक्षैर्निःसंज्ञंयुधिवानरः/विध्वंसयन्तंतरसादृष्ट्वैवपवनात्मजम्/राक्षसानांसहस्राणिहनूमन्तमवाकिरन्/शितशूलधराःशूलैरसिभिश्चासिपाणयः/शक्तिभिःशक्तिहस्ताश्चपट्टसैःपट्टसायुधाः/परिघैश्चगदाभिश्चकुन्तैश्चशुभदर्शनैः/शतशश्चशतघ्नीभिरायसैरपिमुद्गरैः/घोरैःपरशुभिश्चैवभिण्डिपालैश्चराक्षसाः/मुष्टिभिर्वज्रवेगैश्चतलैरशनिसंनिभैः/अभिजघ्नुःसमासाद्यसमन्तात्पर्वतोपमम्/तेषामपिचसंक्रुद्धश्चकारकदनंमहत्/सददर्शकपिश्रेष्ठमचलोपममिन्द्रजित्/सूदयानममित्रघ्नममित्रान्पवनात्मजम्/ससारथिमुवाचेदंयाहियत्रैषवानरः/क्षयमेवहिनःकुर्याद्राक्षसानामुपेक्षितः/इत्युक्तःसारथिस्तेनययौयत्रसमारुतिः/वहन्परमदुर्धर्षंस्थितमिन्द्रजितंरथे/सोऽभ्युपेत्यशरान्खड्गान्पट्टसासिपरश्वधान्/अभ्यवर्षतदुर्धर्षःकपिमूर्ध्निसराक्षसः/तानिशस्त्राणिघोराणिप्रतिगृह्यसमारुतिः/रोषेणमहताविषोवाक्यंचेदमुवाचह/युध्यस्वयदिशूरोऽसिरावणात्मजदुर्मते/वायुपुत्रंसमासाद्यनजीवन्प्रतियास्यसि/बाहुभ्यांसंप्रयुध्यस्वयदिमेद्वन्द्वमाहवे/वेगंसहस्वदुर्बुद्धेततस्त्वंरक्षसांवरः/हनूमन्तंजिघांसन्तंसमुद्यतशरासनम्/रावणात्मजमाचष्टेलक्ष्मणायविभीषणः/यस्तुवासवनिर्जेतारावणस्यात्मसंभवः/सएषरथमास्थायहनूमन्तंजिघांसति/तमप्रतिमसंस्थानैःशरैःशत्रुविदारणैः/जीवितान्तकरैर्घोरैःसौमित्रेरावणिंजहि/इत्येवमुक्तस्तुतदामहात्मा॑विभीषणेनारिविभीषणेन/ददर्शतंपर्वतसंनिकाशं॑रथस्थितंभीमबलंदुरासदम्68635/एवमुक्त्वातुसौमित्रिंजातहर्षोविभीषणः/धनुष्पाणिनमादायत्वरमाणोजगामसः6871/अविदूरंततोगत्वाप्रविश्यचमहद्वनम्/दर्शयामासतत्कर्मलक्ष्मणायविभीषणः/नीलजीमूतसंकाशंन्यग्रोधंभीमदर्शनम्/तेजस्वीरावणभ्रातालक्ष्मणायन्यवेदयत्/इहोपहारंभूतानांबलवान्रावणातजः/उपहृत्यततःपश्चात्संग्राममभिवर्तते/अदृश्यःसर्वभूतानांततोभवतिराक्षसः/निहन्तिसमरेशत्रून्बध्नातिचशरोत्तमैः/तमप्रविष्टंन्यग्रोधंबलिनंरावणात्मजम्/विध्वंसयशरैस्तीक्ष्णैःसरथंसाश्वसारथिम्/तथेत्युक्त्वामहातेजाःसौमित्रिर्मित्रनन्दनः/बभूवावस्थितस्तत्रचित्रंविस्फारयन्धनुः/सरथेनाग्निवर्णेनबलवान्रावणात्मजः/इन्द्रजित्कवचीखड्गीसध्वजःप्रत्यदृश्यत/तमुवाचमहातेजाःपौलस्त्यमपराजितम्/समाह्वयेत्वांसमरेसम्यग्युद्धंप्रयच्छमे/एवमुक्तोमहातेजामनस्वीरावणात्मजः/अब्रवीत्परुषंवाक्यंतत्रदृष्ट्वाविभीषणम्/इहत्वंजातसंवृद्धःसाक्षाद्भ्रातापितुर्मम/कथंद्रुह्यसिपुत्रस्यपितृव्योममराक्षस/नज्ञातित्वंनसौहार्दंनजातिस्तवदुर्मते/प्रमाणंनचसोदर्यंनधर्मोधर्मदूषण/शोच्यस्त्वमसिदुर्बुद्धेनिन्दनीयश्चसाधुभिः/यस्त्वंस्वजनमुत्सृज्यपरभृत्यत्वमागतः/नैतच्छिथिलयाबुद्ध्यात्वंवेत्सिमहदन्तरम्/क्वचस्वजनसंवासःक्वचनीचपराश्रयः/गुणवान्वापरजनःस्वजनोनिर्गुणोऽपिवा/निर्गुणःस्वजनःश्रेयान्यःपरःपरएवसः/निरनुक्रोशताचेयंयादृशीतेनिशाचर/स्वजनेनत्वयाशक्यंपरुषंरावणानुज/इत्युक्तोभ्रातृपुत्रेणप्रत्युवाचविभीषणः/अजानन्निवमच्छीलंकिंराक्षसविकत्थसे/राक्षसेन्द्रसुतासाधोपारुष्यंत्यजगौरवात्/कुलेयद्यप्यहंजातोरक्षसांक्रूरकर्मणाम्/गुणोऽयंप्रथमोनॄणांतन्मेशीलमराक्षसं/नरमेदारुणेनाहंनचाधर्मेणवैरमे/भ्रात्राविषमशीलेनकथंभ्रातानिरस्यते/परस्वानांचहरणंपरदाराभिमर्शनम्/सुहृदामतिशङ्कांचत्रयोदोषाःक्षयावहाः/महर्षीणांवधोघोरःसर्वदेवैश्चविग्रहः/अभिमानश्चकोपश्चवैरित्वंप्रतिकूलता/एतेदोषाममभ्रातुर्जीवितैश्वर्यनाशनाः/गुणान्प्रच्छादयामासुःपर्वतानिवतोयदाः/दोषैरेतैःपरित्यक्तोमयाभ्रातापितातव/नेयमस्तिपुरीलङ्कानचत्वंनचतेपिता/अतिमानीचबालश्चदुर्विनीतश्चराक्षस/बद्धस्त्वंकालपाशेनब्रूहिमांयद्यदिच्छसि/अद्यतेव्यसनंप्राप्तंकिमिहत्वंतुवक्ष्यसि/प्रवेष्टुंनत्वयाशक्योन्यग्रोधोराक्षसाधम/धर्षयित्वातुकाकुत्स्थौनशक्यंजीवितुंत्वया/युध्यस्वनरदेवेनलक्ष्मणेनरणेसह/हतस्त्वंदेवताकार्यंकरिष्यसियमक्षये/निदर्शयस्वात्मबलंसमुद्यतं॑कुरुष्वसर्वायुधसायकव्ययम्/नलक्ष्मणस्यैत्यहिबाणगोचरं॑त्वमद्यजीवन्सबलोगमिष्यसि68730/विभीषणवचःश्रुत्वारावणिःक्रोधमूर्छितः/अब्रवीत्परुषंवाक्यंवेगेनाभ्युत्पपातह6881/उद्यतायुधनिस्त्रिंशोरथेतुसमलंकृते/कालाश्वयुक्तेमहतिस्थितःकालान्तकोपमः/महाप्रमाणमुद्यम्यविपुलंवेगवद्दृढम्/धनुर्भीमंपरामृश्यशरांश्चामित्रनाशनान्/उवाचैनंसमारब्धःसौमित्रिंसविभीषणम्/तांश्चवानरशार्दूलान्पश्यध्वंमेपराक्रमम्/अद्यमत्कार्मुकोत्सृष्टंशरवर्षंदुरासदम्/मुक्तंवर्षमिवाकाशेवारयिष्यथसंयुगे/अद्यवोमामकाबाणामहाकार्मुकनिःसृताः/विधमिष्यन्तिगात्राणितूलराशिमिवानलः/तीक्ष्णसायकनिर्भिन्नाञ्शूलशक्त्यृष्टितोमरैः/अद्यवोगमयिष्यामिसर्वानेवयमक्षयम्/क्षिपतःशरवर्षाणिक्षिप्रहस्तस्यमेयुधि/जीमूतस्येवनदतःकःस्थास्यतिममाग्रतः/तच्छ्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यगर्जितंलक्ष्मणस्तदा/अभीतवदनःक्रुद्धोरावणिंवाक्यमब्रवीत्/उक्तश्चदुर्गमःपारःकार्याणांराक्षसत्वया/कार्याणांकर्मणापारंयोगच्छतिसबुद्धिमान्/सत्वमर्थस्यहीनार्थोदुरवापस्यकेनचित्/वचोव्याहृत्यजानीषेकृतार्थोऽस्मीतिदुर्मते/अन्तर्धानगतेनाजौयस्त्वयाचरितस्तदा/तस्कराचरितोमार्गोनैषवीरनिषेवितः/यथाबाणपथंप्राप्यस्थितोऽहंतवराक्षस/दर्शयस्वाद्यतत्तेजोवाचात्वंकिंविकत्थसे/एवमुक्तोधनुर्भीमंपरामृश्यमहाबलः/ससर्जेनिशितान्बाणानिन्द्रजित्समिजिंजय/तेनिसृष्टामहावेगाःशराःसर्पविषोपमाः/संप्राप्यलक्ष्मणंपेतुःश्वसन्तइवपन्नगाः/शरैरतिमहावेगैर्वेगवान्रावणात्मजः/सौमित्रिमिन्द्रजिद्युद्धेविव्याधशुभलक्षणम्/सशरैरतिविद्धाङ्गोरुधिरेणसमुक्षितः/शुशुभेलक्ष्मणःश्रीमान्विधूमइवपावकः/इन्द्रजित्त्वात्मनःकर्मप्रसमीक्ष्याधिगम्यच/विनद्यसुमहानादमिदंवचनमब्रवीत्/पत्रिणःशितधारास्तेशरामत्कार्मुकच्युताः/आदास्यन्तेऽद्यसौमित्रेजीवितंजीवितान्तगाः/अद्यगोमायुसंघाश्चश्येनसंघाश्चलक्ष्मण/गृध्राश्चनिपतन्तुत्वांगतासुंनिहतंमया/क्षत्रबन्धुःसदानार्योरामःपरमदुर्मतिः/भक्तंभ्रातरमद्यैवत्वांद्रक्ष्यतिमयाहतम्/विशस्तकवचंभूमौव्यपविद्धशरासनम्/हृतोत्तमाङ्गंसौमित्रेत्वामद्यनिहतंमया/इतिब्रुवाणंसंरब्धंपरुषंरावणात्मजम्/हेतुमद्वाक्यमत्यर्थंलक्ष्मणःप्रत्युवाचह/अकृत्वाकत्थसेकर्मकिमर्थमिहराक्षस/कुरुतत्कर्मयेनाहंश्रद्दध्यांतवकत्थनम्/अनुक्त्वापरुषंवाक्यंकिंचिदप्यनवक्षिपन्/अविकत्थन्वधिष्यामित्वांपश्यपुरुषादन/इत्युक्त्वापञ्चनाराचानाकर्णापूरिताञ्शरान्/निचखानमहावेगांल्लक्ष्मणोराक्षसोरसि/सशरैराहतस्तेनसरोषोरावणात्मजः/सुप्रयुक्तैस्त्रिभिर्बाणैःप्रतिविव्याधलक्ष्मणम्/सबभूवमहाभीमोनरराक्षससिंहयोः/विमर्दस्तुमुलोयुद्धेपरस्परवधैषिणोः/उभौहिबलसंपन्नावुभौविक्रमशालिनौ/उभावपिसुविक्रान्तौसर्वशस्त्रास्त्रकोविदौ/उभौपरमदुर्जेयावतुल्यबलतेजसौ/युयुधातेमहावीरौग्रहाविवनभोगतौ/बलवृत्राविवहितौयुधिवैदुष्प्रधर्षणौ/युयुधातेमहात्मानौतदाकेसरिणाविव/बहूनवसृजन्तौहिमार्गणौघानवस्थितौ/नरराक्षससिंहौतौप्रहृष्टावभ्ययुध्यताम्68836/सुसंप्रहृष्टौनरराक्षसोत्तमौ॑जयैषिणौमार्गणचापधारिणौ/परस्परंतौप्रववर्षतुर्भृशं॑शरौघवर्षेणबलाहकाविव/ततःशरंदाशरथिःसंधायामित्रकर्शनः/ससर्जराक्षसेन्द्रायक्रुद्धःसर्पइवश्वसन्68837/तस्यज्यातलनिर्घोषंसश्रुत्वारावणात्मजः/विवर्णवदनोभूत्वालक्ष्मणंसमुदैक्षत/तंविषण्णमुखंदृष्ट्वाराक्षसंरावणात्मजम्/सौमित्रिंयुद्धसंसक्तंप्रत्युवाचविभीषणः/निमित्तान्यनुपश्यामियान्यस्मिन्रावणात्मजे/त्वरतेनमहाबाहोभग्नएषनसंशयः/ततःसंधायसौमित्रिःशरानग्निशिखोपमान्/मुमोचनिशितांस्तस्मैसर्वानिवविषोल्बणान्/शक्राशनिसमस्पर्शैर्लक्ष्मणेनाहतःशरैः/मुहूर्तमभवन्मूढःसर्वसंक्षुभितेन्द्रियः/उपलभ्यमुहूर्तेनसंज्ञांप्रत्यागतेन्द्रियः/ददर्शावस्थितंवीरंवीरोदशरथात्मजम्/सोऽभिचक्रामसौमित्रिंरोषात्संरक्तलोचनः/अब्रवीच्चैनमासाद्यपुनःसपरुषंवचः/किंनस्मरसितद्युद्धेप्रथमेमत्पराक्रमम्/निबद्धस्त्वंसहभ्रात्रायदायुधिविचेष्टसे/युवाखलुमहायुद्धेशक्राशनिसमैःशरैः/शायिनौप्रथमंभूमौविसंज्ञौसपुरःसरौ/स्मृतिर्वानास्तितेमन्येव्यक्तंवायमसादनम्/गन्तुमिच्छसियस्मात्त्वंमांधर्षयितुमिच्छसि/यदितेप्रथमेयुद्धेनदृष्टोमत्पराक्रमः/अद्यत्वांदर्शयिष्यामितिष्ठेदानींव्यवस्थितः/इत्युक्त्वासप्तभिर्बाणैरभिविव्याधलक्ष्मणम्/दशभिश्चहनूमन्तंतीक्ष्णधारैःशरोत्तमैः/ततःशरशतेनैवसुप्रयुक्तेनवीर्यवान्/क्रोधाद्द्विगुणसंरब्धोनिर्बिभेदविभीषणम्/तद्दृष्ट्वेन्द्रजितःकर्मकृतंरामानुजस्तदा/अचिन्तयित्वाप्रहसन्नैतत्किंचिदितिब्रुवन्/मुमोचसशरान्घोरान्संगृह्यनरपुंगवः/अभीतवदनःक्रुद्धोरावणिंलक्ष्मणोयुधि/नैवंरणगतःशूराःप्रहरन्तिनिशाचर/लघवश्चाल्पवीर्याश्चसुखाहीमेशरास्तव/नैवंशूरास्तुयुध्यन्तेसमरेजयकाङ्क्षिणः/इत्येवंतंब्रुवाणस्तुशरवर्षैरवाकिरत्/तस्यबाणैस्तुविध्वस्तंकवचंहेमभूषितम्/व्यशीर्यतरथोपस्थेताराजालमिवाम्बरात्/विधूतवर्मानाराचैर्बभूवसकृतव्रणः/इन्द्रजित्समरेशूरःप्ररूढइवसानुमान्/अभीक्ष्णंनिश्वसन्तौहियुध्येतांतुमुलंयुधि/शरसंकृत्तसर्वाङ्गोसर्वतोरुधिरोक्षितौ/अस्त्राण्यस्त्रविदांश्रेष्ठौदर्शयन्तौपुनःपुनः/शरानुच्चावचाकारानन्तरिक्षेबबन्धतुः/व्यपेतदोषमस्यन्तौलघुचित्रंचसुष्ठुच/उभौतुतुमुलंघोरंचक्रतुर्नरराक्षसौ/तयोःपृथक्पृथग्भीमःशुश्रुवेतलनिस्वनः/सुघोरयोर्निष्टनतोर्गगनेमेघयोरिव/तेगात्रयोर्निपतितारुक्मपुङ्खाःशरायुधि/असृग्दिग्धाविनिष्पेतुर्विविशुर्धरणीतलम्/अन्यैःसुनिशितैःशस्त्रैराकाशेसंजघट्टिरे/बभञ्जुश्चिच्छिदुश्चापितयोर्बाणाःसहस्रशः/सबभूवरणेघोरस्तयोर्बाणमयश्चयः/अग्निभ्यामिवदीप्ताभ्यांसत्रेकुशमयश्चयः/तयोःकृतव्रणौदेहौशुशुभातेमहात्मनोः/सपुष्पाविवनिष्पत्रौवनेशाल्मलिकुंशुकौ/चक्रतुस्तुमुलंघोरंसंनिपातंमुहुर्मुहुः/इन्द्रजिल्लक्ष्मणश्चैवपरस्परजयैषिणौ/लक्ष्मणोरावणिंयुद्धेरावणिश्चापिलक्ष्मणम्/अन्योन्यंतावभिघ्नन्तौनश्रमंप्रत्यपद्यताम्/बाणजालैःशरीरस्थैरवगाढैस्तरस्विनौ/शुशुभातेमहावीरौविरूढाविवपर्वतौ/तयोरुधिरसिक्तानिसंवृतानिशरैर्भृशम्/बभ्राजुःसर्वगात्राणिज्वलन्तइवपावकाः/तयोरथमहान्कालोव्यतीयाद्युध्यमानयोः/नचतौयुद्धवैमुख्यंश्रमंवाप्युपजग्मतुः/अथसमरपरिश्रमंनिहन्तुं॑समरमुखेष्वजितस्यलक्ष्मणस्य/प्रियहितमुपपादयन्महौजाः॑समरमुपेत्यविभीषणोऽवतस्थे68877/युध्यमानौतुतौदृष्ट्वाप्रसक्तौनरराक्षसौ/शूरःसरावणभ्रातातस्थौसंग्राममूर्धनि6891/ततोविस्फारयामासमहद्धनुरवस्थितः/उत्ससर्जचतीक्ष्णाग्रान्राक्षसेषुमहाशरान्/तेशराःशिखिसंकाशानिपतन्तःसमाहिताः/राक्षसान्दारयामासुर्वज्राइवमहागिरीन्/विभीषणस्यानुचरास्तेऽपिशूलासिपट्टसैः/चिच्छेदुःसमरेवीरान्राक्षसान्राक्षसोत्तमाः/राक्षसैस्तैःपरिवृतःसतदातुविभीषणः/बभौमध्येप्रहृष्टानांकलभानामिवद्विपः/ततःसंचोदयानोवैहरीन्रक्षोरणप्रियान्/उवाचवचनंकालेकालज्ञोरक्षसांवरः/एकोऽयंराक्षसेन्द्रस्यपरायणमिवस्थितः/एतच्छेषंबलंतस्यकिंतिष्ठतहरीश्वराः/अस्मिन्विनिहतेपापेराक्षसेरणमूर्धनि/रावणंवर्जयित्वातुशेषमस्यबलंहतम्/प्रहस्तोनिहतोवीरोनिकुम्भश्चमहाबलः/कुम्भकर्णश्चकुम्भश्चधूम्राक्षश्चनिशाचरः/अकम्पनःसुपार्श्वश्चचक्रमालीचराक्षसः/कम्पनःसत्त्ववन्तश्चदेवान्तकनरान्तकौ/एतान्निहत्यातिबलान्बहून्राक्षससत्तमान्/बाहुभ्यांसागरंतीर्त्वालङ्घ्यतांगोष्पदंलघु/एतावदिहशेषंवोजेतव्यमिहवानराः/हताःसर्वेसमागम्यराक्षसाबलदर्पिताः/अयुक्तंनिधनंकर्तुंपुत्रस्यजनितुर्मम/घृणामपास्यरामार्थेनिहन्यांभ्रातुरात्मजम्/हन्तुकामस्यमेबाष्पंचक्शुश्चैवनिरुध्यते/तदेवैषमहाबाहुर्लक्ष्मणःशमयिष्यति/वानराघ्नन्तुंसंभूयभृत्यानस्यसमीपगान्/इतितेनातियशसाराक्षसेनाभिचोदिताः/वानरेन्द्राजहृषिरेलाङ्गलानिचविव्यधुः/ततस्तेकपिशार्दूलाःक्ष्वेडन्तश्चमुहुर्मुहुः/मुमुचुर्विविधान्नादान्मेघान्दृष्ट्वेवबर्हिणः/जाम्बवानपितैःसर्वैःस्वयूथैरभिसंवृतः/अश्मभिस्ताडयामासनखैर्दन्तैश्चराक्षसान्/निघ्नन्तमृक्षाधिपतिंराक्षसास्तेमहाबलाः/परिवव्रुर्भयंत्यक्त्वातमनेकविधायुधाः/शरैःपरशुभिस्तीक्ष्णैःपट्टसैर्यष्टितोमरैः/जाम्बवन्तंमृधेजघ्नुर्निघ्नन्तंराक्षसींचमूम्/ससंप्रहारस्तुमुलःसंजज्ञेकपिराक्षसाम्/देवासुराणांक्रुद्धानांयथाभीमोमहास्वनः/हनूमानपिसंक्रुद्धःसालमुत्पाट्यपर्वतात्/रक्षसांकदनंचक्रेसमासाद्यसहस्रशः/सदत्त्वातुमुलंयुद्धंपितृव्यस्येन्द्रजिद्युधि/लक्ष्मणंपरवीरघ्नंपुनरेवाभ्यधावत/तौप्रयुद्धौतदावीरौमृधेलक्ष्मणराक्षसौ/शरौघानभिवर्षन्तौजघ्नतुस्तौपरस्परम्/अभीक्ष्णमन्तर्दधतुःशरजालैर्महाबलौ/चन्द्रादित्याविवोष्णान्तेयथामेघैस्तरस्विनौ/नह्यादानंनसंधानंधनुषोवापरिग्रहः/नविप्रमोक्षोबाणानांनविकर्षोनविग्रहः/नमुष्टिप्रतिसंधानंनलक्ष्यप्रतिपादनम्/अदृश्यततयोस्तत्रयुध्यतोःपाणिलाघवात्/चापवेगप्रमुक्तैश्चबाणजालैःसमन्ततः/अन्तरिक्षेऽभिसंछन्नेनरूपाणिचकाशिरे/तमसापिहितंसर्वमासीद्भीमतरंमहत्/नतदानीइंववौवायुर्नजज्वालचपावकः/स्वस्त्यस्तुलोकेभ्यइतिजजल्पश्चमहर्षयः/संपेतुश्चात्रसंप्राप्तागन्धर्वाःसहचारणैः/अथराक्षससिंहस्यकृष्णान्कनकभूषणान्/शरैश्चतुर्भिःसौमित्रिर्विव्याधचतुरोहयान्/ततोऽपरेणभल्लेनसूतस्यविचरिष्यतः/लाघवाद्राघवःश्रीमाञ्शिरःकायादपाहरत्/निहतंसारथिंदृष्ट्वासमरेरावणात्मजः/प्रजहौसमरोद्धर्षंविषण्णःसबभूवह/विषण्णवदनंदृष्ट्वाराक्षसंहरियूथपाः/ततःपरमसंहृष्टोलक्ष्मणंचाभ्यपूजयन्/ततःप्रमाथीशरभोरभसोगन्धमादनः/अमृष्यमाणाश्चत्वारश्चक्रुर्वेगंहरीश्वराः/तेचास्यहयमुख्येषुतूर्णमुत्पत्यवानराः/चतुर्षुसुमहावीर्यानिपेतुर्भीमविक्रमाः/तेषामधिष्ठितानांतैर्वानरैःपर्वतोपमैः/मुखेभ्योरुधिरंव्यक्तंहयानांसमवर्तत/तेनिहत्यहयांस्तस्यप्रमथ्यचमहारथम्/पुनरुत्पत्यवेगेनतस्थुर्लक्ष्मणपार्श्वतः/सहताश्वादवप्लुत्यरथान्मथितसारथेः/शरवर्षेणसौमित्रिमभ्यधावतरावणिः/ततोमहेन्द्रप्रतिमंह्सलक्ष्मणः॑पदातिनंतंनिशितैःशरोत्तमैः/सृजन्तमादौनिशिताञ्शरोत्तमान्॑भृशंतदाबाणगणैर्न्यवारयत्68953/सहताश्वोमहातेजाभूमौतिष्ठन्निशाचरः/इन्द्रजित्परमक्रुद्धःसंप्रजज्वालतेजसा6901/तौधन्विनौजिघांसन्तावन्योन्यमिषुभिर्भृशम्/विजयेनाभिनिष्क्रान्तौवनेगजवृषाविव/निबर्हयन्तश्चान्योन्यंतेराक्षसवनौकसः/भर्तारंनजहुर्युद्धेसंपतन्तस्ततस्ततः/सलक्ष्मणंसमुद्दिश्यपरंलाघवमास्थितः/ववर्षशरवर्षाणिवर्षाणीवपुरंदरः/मुक्तमिन्द्रजितातत्तुशरवर्षमरिंदमः/अवारयदसंभ्रान्तोलक्ष्मणःसुदुरासदम्/अभेद्यकचनंमत्वालक्ष्मणंरावणात्मजः/ललाटेलक्ष्मणंबाणैःसुपुङ्खैस्त्रिभिरिन्द्रजित्/अविध्यत्परमक्रुद्धःशीघ्रमस्त्रंप्रदर्शयन्/तैःपृषत्कैर्ललाटस्थैःशुशुभेरघुनन्दनः/रणाग्रेसमरश्लाघीत्रिशृङ्गइवपर्वतः/सतथाप्यर्दितोबाणैराक्षसेनमहामृधे/तमाशुप्रतिविव्याधलक्ष्मणःपनभिःशरैः/लक्ष्मणेन्द्रजितौवीरौमहाबलशरासनौ/अन्योन्यंजघ्नतुर्बाणैर्विशिखैर्भीमविक्रमौ/तौपरस्परमभ्येत्यसर्वगात्रेषुधन्विनौ/घोरैर्विव्यधतुर्बाणैःकृतभावावुभौजये/तस्मैदृढतरंक्रुद्धोहताश्वायविभीषणः/वज्रस्पर्शसमान्पञ्चससर्जोरसिमार्गणान्/तेतस्यकायंनिर्भिद्यरुक्मपुङ्खानिमित्तगाः/बभूवुर्लोहितादिग्धारक्टाइवमहोरगाः/सपितृव्यस्यसंक्रुद्धइन्द्रजिच्छरमाददे/उत्तमंरक्षसांमध्येयमदत्तंमहाबलः/तंसमीक्ष्यमहातेजामहेषुंतेनसंहितम्/लक्ष्मणोऽप्याददेबाणमन्यंभीमपराक्रमः/कुबेरेणस्वयंस्वप्नेयद्दत्तममितात्मना/दुर्जयंदुर्विषह्यंचसेन्द्रैरपिसुरासुरैः/ताभ्यांतौधनुषिश्रेष्ठेसंहितौसायकोत्तमौ/विकृष्यमाणौवीराभ्यांभृशंजज्वलतुःश्रिया/तौभासयन्तावाकाशंधनुर्भ्यांविशिखौच्युतौ/मुखेनमुखमाहत्यसंनिपेततुरोजसा/तौमहाग्रहसंकाशावन्योन्यंसंनिपत्यच/संग्रामेशतधायातौमेदिन्यांविनिपेततुः/शरौप्रतिहतौदृष्ट्वातावुभौरणमूर्धनि/व्रीडितोजातरोषौचलक्ष्मणेन्द्रजितावुभौ/सुसंरब्धस्तुसौमित्रिरस्त्रंवारुणमाददे/रौद्रंमहेद्रजिद्युद्धेव्यसृजद्युधिविष्ठितः/तयोःसुतुमुलंयुद्धंसंबभूवाद्भुतोपमम्/गगनस्थानिभूतानिलक्ष्मणंपर्यवारयन्/भैरवाभिरुतेभीमेयुद्धेवानरराक्षसाम्/भूतैर्बहुभिराकाशंविस्मितैरावृतंबभौ/ऋषयःपितरोदेवागन्धर्वागरुणोरगाः/शतक्रतुंपुरस्कृत्यररक्षुर्लक्ष्मणंरणे/अथान्यंमार्गणश्रेष्ठंसंदधेरावणानुजः/हुताशनसमस्पर्शंरावणात्मजदारुणम्/सुपत्रमनुवृत्ताङ्गंसुपर्वाणंसुसंस्थितम्/सुवर्णविकृतंवीरःशरीरान्तकरंशरम्/दुरावारंदुर्विषहंराक्षसानांभयावहम्/आशीविषविषप्रख्यंदेवसंघैःसमर्चितम्/येनशक्रोमहातेजादानवानजयत्प्रभुः/पुरादेवासुरेयुद्धेवीर्यवान्हरिवाहनः/तदैन्द्रमस्त्रंसौमित्रिःसंयुगेष्वपराजितम्/शरश्रेष्ठंधनुःश्रेष्ठेनरश्रेष्ठोऽभिसंदधे/संधायामित्रदलनंविचकर्षशरासनम्/सज्यमायम्यदुर्धर्शःकालोलोकक्षयेयथा/संधायधनुषिश्रेष्ठेविकर्षन्निदमब्रवीत्/लक्ष्मीवांल्लक्ष्मणोवाक्यमर्थसाधकमात्मनः/धर्मात्मासत्यसंधश्चरामोदाशरथिर्यदि/पौरुषेचाप्रतिद्वन्द्वस्तदेनंजहिरावणिम्/इत्युक्त्वाबाणमाकर्णंविकृष्यतमजिह्मगम्/लक्ष्मणःसमरेवीरःससर्जेन्द्रजितंप्रति/ऐन्द्रास्त्रेणसमायुज्यलक्ष्मणःपरवीरहा/तच्छिरःसशिरस्त्राणंश्रीमज्ज्वलितकुण्डलम्/प्रमथ्येन्द्रजितःकायात्पपातधरणीतले/तद्राक्षसतनूजस्यछिन्नस्कन्धंशिरोमहत्/तपनीयनिभंभूमौददृशेरुधिरोक्षितम्/हतस्तुनिपपाताशुधरण्यांरावणात्मजः/कवचीसशिरस्त्राणोविध्वस्तःसशरासनः/चुक्रुशुस्तेततःसर्वेवानराःसविभीषणाः/हृष्यन्तोनिहतेतस्मिन्देवावृत्रवधेयथा/अथान्तरिक्षेभूतानामृषीणांचमहात्मनाम्/अभिजज्ञेचसंनादोगन्धर्वाप्सरसामपि/पतितंसमभिज्ञायराक्षसीसामहाचमूः/वध्यमानादिशोभेजेहरिभिर्जितकाशिभिः/वनरैर्वध्यमानास्तेशस्त्राण्युत्सृज्यराक्षसाः/लङ्कामभिमुखाःसर्वेनष्टसंज्ञाःप्रधाविताः/दुद्रुवुर्बहुधाभीताराक्षसाःशतशोदिशः/त्यक्त्वाप्रहरणान्सर्वेपट्टसासिपरश्वधान्/केचिल्लङ्कांपरित्रस्ताःप्रविष्टावानरार्दिताः/समुद्रेपतिताःकेचित्केचित्पर्वतमाश्रिताः/हतमिन्द्रजितंदृष्ट्वाशयानंसमरक्षितौ/राक्षसानांसहस्रेषुनकश्चित्प्रत्यदृश्यत/यथास्तंगतआदित्येनावतिष्ठन्तिरश्मयः/तथातस्मिन्निपतितेराक्षसास्तेगतादिशः/शान्तरक्श्मिरिवादित्योनिर्वाणइवपावकः/सबभूवमहातेजाव्यपास्तगतजीवितः/प्रशान्तपीडाबहुलोविनष्टारिःप्रहर्षवान्/बभूवलोकःपतितेराक्षसेन्द्रसुतेतदा/हर्षंचशक्रोभगवान्सहसर्वैःसुरर्षभैः/जगामनिहतेतस्मिन्राक्षसेपापकर्मणि/शुद्धाआपोनभश्चैवजहृषुर्दैत्यदानवाः/आजग्मुःपतितेतस्मिन्सर्वलोकभयावहे/ऊचुश्चसहिताःसर्वेदेवगन्धर्वदानवाः/विज्वराःशान्तकलुषाब्राह्मणाविचरन्त्विति/ततोऽभ्यनन्दन्संहृष्टाःसमरेहरियूथपाः/तमप्रतिबलंदृष्ट्वाहतंनैरृतपुंगवम्/विभीषणोहनूमांश्चजाम्बवांश्चर्क्षयूथपः/विजयेनाभिनन्दन्तस्तुष्टुवुश्चापिलक्ष्मणम्/क्ष्वेडन्तश्चनदन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवंगमाः/लब्धलक्षारघुसुतंपरिवार्योपतस्थिरे/लाङ्गूलानिप्रविध्यन्तःस्फोटयन्तश्चवानराः/लक्ष्मणोजयतीत्येवंवाक्यंव्यश्रावयंस्तदा/अन्योन्यंचसमाश्लिष्यकपयोहृष्टमानसाः/चक्रुरुच्चावचगुणाराघवाश्रयजाःकथाः/तदसुकरमथाभिवीक्ष्यहृष्टाः॑प्रियसुहृदोयुधिलक्ष्मणस्यकर्म/परममुपलभन्मनःप्रहर्षं॑विनिहतमिन्द्ररिपुंनिशम्यदेवाः69094/रुधिरक्लिन्नगात्रस्तुलक्ष्मणःशुभलक्षणः/बभूवहृष्टस्तंहत्वाशक्रजेतारमाहवे6911/ततःसजाम्बवन्तंचहनूमन्तंचवीर्यवान्/संनिवर्त्यमहातेजास्तांश्चसर्वान्वनौकसः/आजगामततःशीघ्रंयत्रसुग्रीवराघवौ/विभीषणमवष्टभ्यहनूमन्तंचलक्ष्मणः/ततोराममभिक्रम्यसौमित्रिरभिवाद्यच/तस्थौभ्रातृसमीपस्थःशक्रस्येन्द्रानुजोयथा/आचचक्षेतदावीरोघोरमिन्द्रजितोवधम्/रावणस्तुशिरश्छिन्नंलक्ष्मणेनमहात्मना/न्यवेदयतरामायतदाहृष्टोविभीषणः/उपवेश्यतमुत्सङ्गेपरिष्वज्यावपीडितम्/मूर्ध्निचैनमुपाघ्रायभूयःसंस्पृश्यचत्वरन्/उवाचलक्ष्मणंवाक्यमाश्वास्यपुरुषर्षभः/कृतंपरमकल्याणंकर्मदुष्करकारिणा/निरमित्रःकृतोऽस्म्यद्यनिर्यास्यतिहिरावणः/बलव्यूहेनमहताश्रुत्वापुत्रंनिपातितम्/तंपुत्रवधसंतप्तंनिर्यान्तंराक्षसाधिपम्/बलेनावृत्यमहतानिहनिष्यामिदुर्जयम्/त्वयालक्ष्मणनाथेनसीताचपृथिवीचमे/नदुष्प्रापाहतेत्वद्यशक्रजेतरिचाहवे/सतंभ्रातरमाश्वास्यपारिष्वज्यचराघवः/रामःसुषेणंमुदितःसमाभाष्येदमब्रवीत्/सशल्योऽयंमहाप्राज्ञःसौमित्रिर्मित्रवत्सलः/यथाभवतिसुस्वस्थस्तथात्वंसमुपाचर/विशल्यःक्रियतांक्षिप्रंसौमित्रिःसविभीषणः/कृषवानरसैन्यानांशूराणांद्रुमयोधिनाम्/येचान्येऽत्रचयुध्यन्तःसशल्याव्रणिनस्तथा/तेऽपिसर्वेप्रयत्नेनक्रियन्तांसुखिनस्त्वया/एवमुक्तःसरामेणमहात्माहरियूथपः/लक्ष्मणायददौनस्तःसुषेणःपरमौषधम्/सतस्यगन्धमाघ्रायविशल्यःसमपद्यत/तदानिर्वेदनश्चैवसंरूढव्रणएवच/विभीषणमुखानांचसुहृदांराघवाज्ञया/सर्ववानरमुख्यानांचिकित्सांसतदाकरोत्/ततःप्रकृतिमापन्नोहृतशल्योगतव्यथः/सौमित्रिर्मुदितस्तत्रक्षणेनविगतज्वरः/तथैवरामःप्लवगाधिपस्तदा॑विभीषणश्चर्क्षपतिश्चजाम्बवान्/अवेक्ष्यसौमित्रिमरोगमुत्थितं॑मुदाससैन्यःसुचिरंजहर्षिरे/अपूजयत्कर्मसलक्ष्मणस्य॑सुदुष्करंदाशरथिर्महात्मा/हृष्टाबभूवुर्युधियूथपेन्द्रा॑निशम्यतंशक्रजितंनिपातितम्69129/ततःपौलस्त्यसचिवाःश्रुत्वाचेन्द्रजितंहतम्/आचचक्षुरभिज्ञायदशग्रीवायसव्यथाः6921/युद्धेहतोमहाराजलक्ष्मणेनतवात्मजः/विभीषणसहायेनमिषतांनोमहाद्युते/शूरःशूरेणसंगम्यसंयुगेष्वपराजितः/लक्ष्णनेनहतःशूरःपुत्रस्तेविबुधेन्द्रजित्/सतंप्रतिभयंश्रुत्वावधंपुत्रस्यदारुणम्/घोरमिन्द्रजितःसंख्येकश्मलंप्राविशन्महत्/उपलभ्यचिरात्संज्ञांराजाराक्षसपुंगवः/पुत्रशोकार्दितोदीनोविललापाकुलेन्द्रियः/हाराक्षसचमूमुख्यममवत्समहारथ/जित्वेन्द्रंकथमद्यत्वंलक्ष्मणस्यवशंगतः/ननुत्वमिषुभिःक्रुद्धोभिन्द्याःकालान्तकावपि/मन्दरस्यापिशृङ्गाणिकिंपुनर्लक्ष्मणंरणे/अद्यवैवस्वतोराजाभूयोबहुमतोमम/येनाद्यत्वंमहाबाहोसंयुक्तःकालधर्मणा/एषपन्थाःसुयोधानांसर्वामरगणेष्वपि/यःकृतेहन्यतेभर्तुःसपुमान्स्वर्गमृच्छति/अद्यदेवगणाःसर्वेलोकपालास्तथर्षयः/हतमिन्द्रजितंदृष्ट्वासुखंस्वप्स्यन्तिनिर्भयाः/अद्यलोकास्त्रयःकृत्स्नाःपृथिवीचसकानना/एकेनेन्द्रजिताहीनाशूण्येवप्रतिभातिमे/अद्यनैरृतकन्यायांश्रोष्याम्यन्तःपुरेरवम्/करेणुसंघस्ययथानिनादंगिरिगह्वरे/यौवराज्यंचलङ्कांचरक्षांसिचपरंतप/मातरंमांचभार्यांचक्वगतोऽसिविहायनः/ममनामत्वयावीरगतस्ययमसादनम्/प्रेतकार्याणिकार्याणिविपरीतेहिवर्तसे/सत्वंजीवतिसुग्रीवेराघवेचसलक्ष्मणे/ममशल्यमनुद्धृत्यक्वगतोऽसिविहायनः/एवमादिविलापार्तंरावणंराक्षसाधिपम्/आविवेशमहान्कोपःपुत्रव्यसनसंभवः/घोरंप्रकृत्यारूपंतत्तस्यक्रोधाग्निमूर्छितम्/बभूवरूपंरुद्रस्यक्रुद्धस्येवदुरासदम्/तस्यक्रुद्धस्यनेत्राभ्यांप्रापतन्नस्रबिन्दवः/दीप्ताभ्यामिवदीपाभ्यांसार्चिषःस्नेहबिन्दवः/दन्तान्विदशतस्तस्यश्रूयतेदशनस्वनः/यन्त्रस्यावेष्ट्यमानस्यमहतोदानवैरिव/कालाग्निरिवसंक्रुद्धोयांयांदिशमवैक्षत/तस्यांतस्यांभयत्रस्ताराक्षसाःसंनिलिल्यिरे/तमन्तकमिवक्रुद्धंचराचरचिखादिषुम्/वीक्षमाणंदिशःसर्वाराक्षसानोपचक्रमुः/ततःपरमसंक्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः/अब्रवीद्रक्षसांमध्येसंस्तम्भयिषुराहवे/मयावर्षसहस्राणिचरित्वादुश्चरंतपः/तेषुतेष्ववकाशेषुस्वयम्भूःपरितोषितः/तस्यैवतपसोव्युष्ट्याप्रसादाच्चस्वयम्भुवः/नासुरेभ्योनदेवेभ्योभयंममकदाचन/कवचंब्रह्मदत्तंमेयदादित्यसमप्रभम्/देवासुरविमर्देषुनभिन्नंवज्रशक्तिभिः/तेनमामद्यसंयुक्तंरथस्थमिहसंयुगे/प्रतीयात्कोऽद्यमामाजौसाक्षादपिपुरंदरः/यत्तदाभिप्रसन्नेनसशरंकार्मुकंमहत्/देवासुरविमर्देषुममदत्तंस्वयम्भुवा/अद्यतूर्यशतैर्भीमंधनुरुत्थाप्यतांमहत्/रामलक्ष्मणयोरेववधायपरमाहवे/सपुत्रवधसंतप्तःशूरःक्रोधवशंगतः/समीक्ष्यरावणोबुद्ध्यासीतांहन्तुंव्यवस्यत/प्रत्यवेक्ष्यतुताम्राक्षःसुघोरोघोरदर्शनान्/दीनोदीनस्वरान्सर्वांस्तानुवाचनिशाचरान्/माययाममवत्सेनवञ्चनार्थंवनौकसाम्/किंचिदेवहतंतत्रसीतेयमितिदर्शितम्/तदिदंसत्यमेवाहंकरिष्येप्रियमात्मनः/वैदेहींनाशयिष्यामिक्षत्रबन्धुमनुव्रताम्/इत्येवमुक्त्वासचिवान्खड्गमाशुपरामृशत्/उद्धृत्यगुणसंपन्नंविमलाम्बरवर्चसं/निष्पपातसवेगेनसभायाःसचिवैर्वृतः/रावणःपुत्रशोकेनभृशमाकुलचेतनः/संक्रुद्धःखड्गमादायसहसायत्रमैथिली/व्रजन्तंराक्षसंप्रेक्ष्यसिंहनादंप्रचुक्रुशुः/ऊचुश्चान्योन्यमाश्लिष्यसंक्रुद्धंप्रेक्ष्यराक्षसाः/अद्यैनंतावुभौदृष्ट्वाभ्रातरौप्रव्यथिष्यतः/लोकपालाहिचत्वारःक्रुद्धेनानेननिर्जिताः/बहवःशत्रवश्चान्येसंयुगेष्वभिपातिताः/तेषांसंजल्पमानानामशोकवनिकांगताम्/अभिदुद्राववैदेहींरावणःक्रोधमूर्छितः/वार्यमाणःसुसंक्रुद्धःसुहृद्भिर्हितबुद्धिभिः/अभ्यधावतसंक्रुद्धःखेग्रहोरोहिणीमिव/मैथिलीरक्ष्यमाणातुराक्षसीभिरनिन्दिता/ददर्शराक्षसंक्रुद्धंनिस्त्रिंशवरधारिणम्/तंनिशाम्यसनिस्त्रिंशंव्यथिताजनकात्मजा/निवार्यमाणंबहुशःसुहृद्भिरनिवर्तिनम्/यथायंमामभिक्रुद्धःसमभिद्रवतिस्वयम्/वधिष्यतिसनाथांमामनाथामिवदुर्मतिः/बहुशश्चोदयामासभर्तारंमामनुव्रताम्/भार्याभवरमस्येतिप्रत्याख्यातोऽभवन्मया/सोऽयंमामनुपस्थानाद्व्यक्तंनैराश्यमागतः/क्रोधमोहसमाविष्टोनिहन्तुंमांसमुद्यतः/अथवातौनरव्याघ्रौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/मन्निमित्तमनार्येणसमरेऽद्यनिपातितौ/अहोधिन्मन्निमित्तोऽयंविनाशोराजपुत्रयोः/हनूमतोहितद्वाक्यंनकृतंक्षुद्रयामया/यद्यहंतस्यपृष्ठेनतदायासमनिन्दिता/नाद्यैवमनुशोचेयंभर्तुरङ्कगतासती/मन्येतुहृदयंतस्याःकौसल्यायाःफलिष्यति/एकपुत्रायदापुत्रंविनष्टंश्रोष्यतेयुधि/साहिजन्मचबाल्यंचयौवनंचमहात्मनः/धर्मकार्याणिरूपंचरुदतीसंस्रमिष्यति/निराशानिहतेपुत्रेदत्त्वाश्राद्धमचेतना/अग्निमारोक्ष्यतेनूनमपोवापिप्रवेक्ष्यति/धिगस्तुकुब्जामसतींमन्थरांपापनिश्चयाम्/यन्निमित्तमिदंदुःखंकौसल्याप्रतिपत्स्यते/इत्येवंमैथिलींदृष्ट्वाविलपन्तींतपस्विनीम्/रोहिणीमिवचन्द्रेणविनाग्रहवशंगताम्/सुपार्श्वोनाममेधावीरावणंराक्षसेश्वरम्/निवार्यमाणंसचिवैरिदंवचनमब्रवीत्/कथंनामदशग्रीवसाक्षाद्वैश्रवणानुज/हन्तुमिच्छसिवैदेहींक्रोधाद्धर्ममपास्यहि/वेदविद्याव्रतस्नातःस्वधर्मनिरतःसदा/स्त्रियाःकस्माद्वधंवीरमन्यसेराक्षसेश्वर/मैथिलींरूपसंपन्नांप्रत्यवेक्षस्वपार्थिव/त्वमेवतुसहास्माभीराघवेक्रोधमुत्सृज/अभ्युत्थानंत्वमद्यैवकृष्णपक्षचतुर्दशीम्/कृत्वानिर्याह्यमावास्यांविजयायबलैर्वृतः/शूरोधीमान्रथीखड्गीरथप्रवरमास्थितः/हत्वादाशरथिंरामंभवान्प्राप्स्यतिमैथिलीम्/सतद्दुरात्मासुहृदानिवेदितं॑वचःसुधर्म्यंप्रतिगृह्यरावणः/गृहंजगामाथततश्चवीर्यवान्॑पुनःसभांचप्रययौसुहृद्वृतः69268/सप्रविश्यसभांराजादीनःपरमदुःखितः/निषसादासनेमुख्येसिंहःक्रुद्धइवश्वसन्6931/अब्रवीच्चतदासर्वान्बलमुख्यान्महाबलः/रावणःप्राञ्जलीन्वाक्यंपुत्रव्यसनकर्शितः/सर्वेभवन्तःसर्वेणहस्त्यश्वेनसमावृताः/निर्यान्तुरथसंघैश्चपादातैश्चोपशोभिताः/एकंरामंपरिक्षिप्यसमरेहन्तुमर्हथ/प्रहृष्टाशरवर्षेणप्रावृट्कालइवाम्बुदाः/अथवाहंशरैर्तीष्क्णैर्भिन्नगात्रंमहारणे/भवद्भिःश्वोनिहन्तास्मिरामंलोकस्यपश्यतः/इत्येवंराक्षसेन्द्रस्यवाक्यमादायराक्षसाः/निर्ययुस्तेरथैःशीघ्रंनागानीकैश्चसंवृताः/ससंग्रामोमहाभीमःसूर्यस्योदयनंप्रति/रक्षसांवानराणांचतुमुलःसमपद्यत/तेगदाभिर्विचित्राभिःप्रासैःखड्गैःपरश्वधैः/अन्योन्यंसमरेजघ्नुस्तदावानरराक्षसाः/मातंगरथकूलस्यवाजिमत्स्याध्वजद्रुमाः/शरीरसंघाटवहाःप्रसस्रुःशोणितापगाः/ध्वजवर्मरथानश्वान्नानाप्रहरणानिच/आप्लुत्याप्लुत्यसमरेवानरेन्द्राबभञ्जिरे/केशान्कर्णललाटांश्चनासिकाश्चप्लवंगमाः/रक्षसांदशनैस्तीक्ष्णैर्नखैश्चापिव्यकर्तयन्/एकैकंराक्षसंसंख्येशतंवानरपुंगवाः/अभ्यधावन्तफलिनंवृक्षंशकुनयोयथा/तथागदाभिर्गुर्वीभिःप्रासैःखड्गैःपरश्वधैः/निर्जघ्नुर्वानरान्घोरान्राक्षसाःपर्वतोपमाः/राक्षसैर्वध्यमानानांवानराणांमहाचमूः/शरण्यंशरणंयातारामंदशरथात्मजम्/ततोरामोमहातेजाधनुरादायवीर्यवान्/प्रविश्यराक्षसंसैन्यंशरवर्षंववर्षह/प्रविष्टंतुतदारामंमेघाःसूर्यमिवाम्बरे/नाभिजग्मुर्महाघोरंनिर्दहन्तंशराग्निना/कृतान्येवसुघोराणिरामेणरजनीचराः/रणेरामस्यददृशुःकर्माण्यसुकराणिच/चालयन्तंमहानीकंविधमन्तंमहारथान्/ददृशुस्तेनवैरामंवातंवनगतंयथा/छिन्नंभिन्नंशरैर्दग्धंप्रभग्नंशस्त्रपीडितम्/बलंरामेणददृशुर्नरमंशीघ्रकारिणम्/प्रहरन्तंशरीरेषुनतेपश्यन्तिराभवम्/इन्द्रियार्थेषुतिष्ठन्तंभूतात्मानमिवप्रजाः/एषहन्तिगजानीकमेषहन्तिमहारथान्/एषहन्तिशरैस्तीक्ष्णैःपदातीन्वाजिभिःसह/इतितेराक्षसाःसर्वेरामस्यसदृशान्रणे/अन्योन्यकुपिताजघ्नुःसादृश्याद्राघवस्यते/नतेददृशिरेरामंदहन्तमरिवाहिनीम्/मोहिताःपरमास्त्रेणगान्धर्वेणमहात्मना/तेतुरामसहस्राणिरणेपश्यन्तिराक्षसाः/पुनःपश्यन्तिकाकुत्स्थमेकमेवमहाहवे/भ्रमन्तींकाञ्चनींकोटिंकार्मुकस्यमहात्मनः/अलातचक्रप्रतिमांददृशुस्तेनराघवम्/शरीरनाभिसत्त्वार्चिःशरारंनेमिकार्मुकम्/ज्याघोषतलनिर्घोषंतेजोबुद्धिगुणप्रभम्/दिव्यास्त्रगुणपर्यन्तंनिघ्नन्तंयुधिराक्षसान्/ददृशूरामचक्रंतत्कालचक्रमिवप्रजाः/अनीकंदशसाहस्रंरथानांवातरंहसाम्/अष्टादशसहस्राणिकुञ्जराणांतरस्विनाम्/चतुर्दशसहस्राणिसारोहाणांचवाजिनाम्/पूर्णेशतसहस्रेद्वेराक्षसानांपदातिनाम्/दिवसस्याष्टमेभागेशरैरग्निशिखोपमैः/हतान्येकेनरामेणरक्षसांकामरूपिणाम्/तेहताश्वाहतरथाःश्रान्ताविमथितध्वजाः/अभिपेतुःपुरींलङ्कांहतशेषानिशाचराः/हतैर्गजपदात्यश्वैस्तद्बभूवरणाजिरम्/आक्रीडभूमीरुद्रस्यक्रुद्धस्येवपिनाकिनः/ततोदेवाःसगन्धर्वाःसिद्धाश्चपरमर्षयः/साधुसाध्वितिरामस्यतत्कर्मसमपूजयन्/अब्रवीच्चतदारामःसुग्रीवंप्रत्यनन्तरम्/एतदस्त्रबलंदिव्यंममवात्र्यम्बकस्यवा/निहत्यतांराक्षसवाहिनींतु॑रामस्तदाशक्रसमोमहात्मा/अस्त्रेषुशस्त्रेषुजितक्लमश्च॑संस्तूयतेदेवगणैःप्रहृष्टैः69339/तानिनागसहस्राणिसारोहाणांचवाजिनाम्/रथानांचाग्निवर्णानांसध्वजानांसहस्रशः6941/राक्षसानांसहस्राणिगदापरिघयोधिनाम्/काञ्चनध्वजचित्राणांशूराणांकामरूपिणाम्/निहतानिशरैस्तीक्ष्णैस्तप्तकाञ्चनभूषणैः/रावणेनप्रयुक्तानिरामेणाक्लिष्टकर्मणा/दृष्ट्वाश्रुत्वाचसंभ्रान्ताहतशेषानिशाचराः/राक्षस्यश्चसमागम्यदीनाश्चिन्तापरिप्लुताः/विधवाहतपुत्राश्चक्रोशन्त्योहतबान्धवाः/राक्षस्यःसहसंगम्यदुःखार्ताःपर्यदेवयन्/कथंशूर्पणखावृद्धाकरालानिर्णतोदरी/आससादवनेरामंकन्दर्पमिवरूपिणम्/सुकुमारंमहासत्त्वंसर्वभूतहितेरतम्/तंदृष्ट्वालोकवध्यासाहीनरूपाप्रकामिता/कथंसर्वगुणैर्हीनागुणवन्तंमहौजसं/सुमुखंदुर्मुखीरामंकामयामासराक्षसी/जनस्यास्याल्पभाग्यत्वात्पलिनीश्वेतमूर्धजा/अकार्यमपहास्यंचसर्वलोकविगर्हितम्/राक्षसानांविनाशायदूषणस्यखरस्यच/चकाराप्रतिरूपासाराघवस्यप्रधर्षणम्/तन्निमित्तमिदंवैरंरावणेनकृतंमहत्/वधायनीतासासीतादशग्रीवेणरक्षसा/नचसीतांदशग्रीवःप्राप्नोतिजनकात्मजाम्/बद्धंबलवतावैरमक्षयंराघवेणह/वैदेहींप्रार्थयानंतंविराधंप्रेक्ष्यराक्षसं/हतमेकेनरामेणपर्याप्तंतन्निदर्शनम्/चतुर्दशसहस्राणिरक्षसांभीमकर्मणाम्/निहतानिजनस्थानेशरैरग्निशिखोपमैः/खरश्चनिहतःसंख्येदूषणस्त्रिशिरास्तथा/शरैरादित्यसंकाशैःपर्याप्तंतन्निदर्शनम्/हतोयोजनबाहुश्चकबन्धोरुधिराशनः/क्रोधार्तोविनदन्सोऽथपर्याप्तंतन्निदर्शनम्/जघानबलिनंरामःसहस्रनयनात्मजम्/बालिनंमेघसंकाशंपर्याप्तंतन्निदर्शनम्/ऋश्यमूकेवसञ्शैलेदीनोभग्नमनोरथः/सुग्रीवःस्थापितोराज्येपर्याप्तंतन्निदर्शनम्/धर्मार्थसहितंवाक्यंसर्वेषांरक्षसांहितम्/युक्तंविभीषणेनोक्तंमोहात्तस्यनरोचते/विभीषणवचःकुर्याद्यदिस्मधनदानुजः/श्मशानभूतादुःखार्तानेयंलङ्कापुरीभवेत्/कुम्भकर्णंहतंश्रुत्वाराघवेणमहाबलम्/प्रियंचेन्द्रजितंपुत्रंरावणोनावबुध्यते/ममपुत्रोममभ्राताममभर्तारणेहतः/इत्येवंश्रूयतेशब्दोराक्षसानांकुलेकुले/रथाश्चाश्वाश्चनागाश्चहताःशतसहस्रशः/रणेरामेणशूरेणराक्षसाश्चपदातयः/रुद्रोवायदिवाविष्णुर्महेन्द्रोवाशतक्रतुः/हन्तिनोरामरूपेणयदिवास्वयमन्तकः/हतप्रवीरारामेणनिराशाजीवितेवयम्/अपश्यन्त्योभयस्यान्तमनाथाविलपामहे/रामहस्ताद्दशग्रीवःशूरोदत्तवरोयुधि/इदंभयंमहाघोरमुत्पन्नंनावबुध्यते/नदेवानचगन्धर्वानपिशाचानराकसाः/उपसृष्टंपरित्रातुंशक्तारामेणसंयुगे/उत्पाताश्चापिदृश्यन्तेरावणस्यरणेरणे/कथयिष्यन्तिरामेणरावणस्यनिबर्हणम्/पितामहेनप्रीतेनदेवदानवराक्षसैः/रावणस्याभयंदत्तंमानुषेभ्योनयाचितम्/तदिदंमानुषान्मन्येप्राप्तंनिःसंशयंभयम्/जीवितान्तकरंघोरंरक्षसांरावणस्यच/पीड्यमानास्तुबलिनावरदानेनरक्षसा/दीप्तैस्तपोभिर्विबुधाःपितामहमपूजयन्/देवतानांहितार्थायमहात्मावैपितामहः/उवाचदेवताःसर्वाइदंतुष्टोमहद्वचः/अद्यप्रभृतिलोकांस्त्रीन्सर्वेदानवराक्षसाः/भयेनप्रावृतानित्यंविचरिष्यन्तिशाश्वतम्/दैवतैस्तुसमागम्यसर्वैश्चेन्द्रपुरोगमैः/वृषध्वजस्त्रिपुरहामहादेवःप्रसादितः/प्रसन्नस्तुमहादेवोदेवानेतद्वचोऽब्रवीत्/उत्पत्स्यतिहितार्थंवोनारीरक्षःक्षयावहा/एषादेवैःप्रयुक्तातुक्षुद्यथादानवान्पुरा/भक्षयिष्यतिनःसीताराक्षसघ्नीसरावणान्/रावणस्यापनीतेनदुर्विनीतस्यदुर्मतेः/अयंनिष्टानकोघोरःशोकेनसमभिप्लुतः/तंनपश्यामहेलोकेयोनःशरणदोभवेत्/राघवेणोपसृष्टानांकालेनेवयुगक्षये/इतीवसर्वारजनीचरस्त्रियः॑परस्परंसंपरिरभ्यबाहुभिः/विषेदुरार्तातिभयाभिपीडिता॑विनेदुरुच्चैश्चतदासुदारुणम्69441/आर्तानांराक्षसीनांतुलङ्कायांवैकुलेकुले/रावणःकरुणंशब्दंशुश्रावपरिवेदितम्6951/सतुदीर्घंविनिश्वस्यमुहूर्तंध्यानमास्थितः/बभूवपरमक्रुद्धोरावणोभीमदर्शनः/संदश्यदशनैरोष्ठंक्रोधसंरक्तलोचनः/राक्षसैरपिदुर्दर्शःकालाग्निरिवमूर्छितः/उवाचचसमीपस्थान्राक्षसान्राक्षसेश्वरः/भयाव्यक्तकथांस्तत्रनिर्दहन्निवचक्षुषा/महोदरंमहापार्श्वंविरूपाक्षंचराक्षसं/शीघ्रंवदतसैन्यानिनिर्यातेतिममाज्ञया/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसास्तेभयार्दिताः/चोदयामासुरव्यग्रान्राक्षसांस्तान्नृपाज्ञया/तेतुसर्वेतथेत्युक्त्वाराक्षसाघोरदर्शनाः/कृतस्वस्त्ययनाःसर्वेरावणाभिमुखाययुः/प्रतिपूज्ययथान्यायंरावणंतेमहारथाः/तस्थुःप्राञ्जलयःसर्वेभर्तुर्विजयकाङ्क्षिणः/अथोवाचप्रहस्यैतान्रावणःक्रोधमूर्छितः/महोदरमहापार्श्वौविरूपाक्षंचराक्षसं/अद्यबाणैर्धनुर्मुक्तैर्युगान्तादित्यसंनिभैः/राघवंलक्ष्मणंचैवनेष्यामियमसाधनम्/खरस्यकुम्भकर्णस्यप्रहस्तेन्द्रजितोस्तथा/करिष्यामिप्रतीकारमद्यशत्रुवधादहम्/नैवान्तरिक्षंनदिशोननद्योनापिसागरः/प्रकाशत्वंगमिष्यामिमद्बाणजलदावृताः/अद्यवानरयूथानांतानियूथानिभागशः/धनुःसमुद्रादुद्भूतैर्मथिष्यामिशरोर्मिभिः/व्याकोशपद्मचक्राणिपद्मकेसरवर्चसाम्/अद्ययूथतटाकानिगजवत्प्रमथाम्यहम्/सशरैरद्यवदनैःसंख्येवानरयूथपाः/मण्डयिष्यन्तिवसुधांसनालैरिवपङ्कलैः/अद्ययुद्धप्रचण्डानांहरीणांद्रुमयोधिनाम्/मुक्तेनैकेषुणायुद्धेभेत्स्यामिचशतंशतम्/हतोभर्ताहतोभ्रातायासांचतनयाहताः/वधेनाद्यरिपोस्तासांकर्मोम्यस्रप्रमार्जनम्/अद्यमद्बाणनिर्भिन्नैःप्रकीर्णैर्गतचेतनैः/करोमिवानरैर्युद्धेयत्नावेक्ष्यतलांमहीम्/अद्यगोमायवोगृध्रायेचमांसाशिनोऽपरे/सर्वांस्तांस्तर्पयिष्यामिशत्रुमांसैःशरार्दितैः/कल्प्यतांमेरथशीघ्रंक्षिप्रमानीयतांधनुः/अनुप्रयान्तुमांयुद्धेयेऽवशिष्टानिशाचराः/तस्यतद्वचनंश्रुत्वामहापार्श्वोऽब्रवीद्वचः/बलाध्यक्षान्स्थितांस्तत्रबलंसंत्वर्यतामिति/बलाध्यक्षास्तुसंरब्धाराक्षसांस्तान्गृहाद्गृहात्/चोदयन्तःपरिययुर्लङ्कांलघुपराक्रमाः/ततोमुहूर्तान्निष्पेतूराक्षसाभीमविक्रमाः/नर्दन्तोभीमवदनानानाप्रहरणैर्भुजैः/असिभिःपट्टसैःशूलैर्गलाभिर्मुसलैर्हलैः/शक्तिभिस्तीक्ष्णधाराभिर्महद्भिःकूटमुद्गरैः/यष्टिभिर्विमलैश्चक्रैर्निशितैश्चपरश्वधैः/भिण्डिपालैःशतघ्नीभिरन्यैश्चापिवरायुधैः/अथानयन्बलाध्यक्षाश्चत्वारोरावणाज्ञया/द्रुतंसूतसमायुक्तंयुक्ताष्टतुरगंरथम्/आरुरोहरथंदिव्यंदीप्यमानंस्वतेजसा/रावणःसत्त्वगाम्भीर्याद्दारयन्निवमेदिनीम्/रावणेनाभ्यनुज्ञातौमहापार्श्वमहोदरौ/विरूपाक्षश्चदुर्धर्षोरथानारुरुहुस्तदा/तेतुहृष्टाविनर्दन्तोभिन्दतइवमेदिनीम्/नादंघोरंविमुञ्चन्तोनिर्ययुर्जयकाङ्क्षिणः/ततोयुद्धायतेजस्वीरक्षोगणबलैर्वृतः/निर्ययावुद्यतधनुःकालान्तकयमोमपः/ततःप्रजवनाश्वेनरथेनसमहारथः/द्वारेणनिर्ययौतेनयत्रतौरामलक्ष्मणौ/ततोनष्टप्रभःसूर्योदिशश्चतिमिरावृताः/द्विजाश्चनेदुर्घोराश्चसंचचालचमेदिनी/ववर्षरुधिरंदेवश्चस्खलुश्चतुरंगमाः/ध्वजाग्रेन्यपतद्गृध्रोविनेदुश्चाशिवंशिवाः/नयनंचास्फुरद्वामंसव्योबाहुरकम्पत/विवर्णवदनश्चासीत्किंचिदभ्रश्यतस्वरः/ततोनिष्पततोयुद्धेदशग्रीवस्यरक्षसः/रणेनिधनशंसीनिरूपाण्येतानिजज्ञिरे/अन्तरिक्षात्पपातोल्कानिर्घातसमनिस्वना/विनेदुरशिवंगृध्रावायसैरनुनादिताः/एतानचिन्तयन्घोरानुत्पातान्समुपस्थितान्/निर्ययौरावणोमोहाद्वधार्थीकालचोदितः/तेषांतुरथघोषेणराक्षसानांमहात्मनाम्/वानराणामपिचमूर्युद्धायैवाभ्यवर्तत/तेषांसुतुमुलंयुद्धंबभूवकपिरक्षसाम्/अन्योन्यमाह्वयानानांक्रुद्धानांजयमिच्छताम्/ततःक्रुद्धोदशग्रीवःशरैःकाञ्चनभूषणैः/वानराणामनीकेषुचकारकदनंमहत्/निकृत्तशिरसःकेचिद्रावणेनवलीमुखाः/निरुच्छ्वासाहताःकेचित्केचित्पार्श्वेषुदारिताः/केचिद्विभिन्नशिरसःकेचिच्चक्षुर्विवर्जिताः/दशाननःक्रोधविवृत्तनेत्रो॑यतोयतोऽभ्येतिरथेनसंख्ये/ततस्ततस्तस्यशरप्रवेगं॑सोढुंनशेकुर्हरियूथपास्ते69554/तथातैःकृत्तगात्रैस्तुदशग्रीवेणमार्गणैः/बभूववसुधातत्रप्रकीर्णाहरिभिर्वृता6961/रावणस्याप्रसह्यंतंशरसंपातमेकतः/नशेकुःसहितुंदीप्तंपतंगाइवपावकम्/तेऽर्दितानिशितैर्बाणैःक्रोशन्तोविप्रदुद्रुवुः/पावकार्चिःसमाविष्टादह्यमानायथागजाः/प्लवंगानामनीकानिमहाभ्राणीवमारुतः/सययौसमरेतस्मिन्विधमन्रावणःशरैः/कदनंतरसाकृत्वाराक्षसेन्द्रोवनौकसाम्/आससादततोयुद्धेराघवंत्वरितस्तदा/सुग्रीवस्तान्कपीन्दृष्ट्वाभग्नान्विद्रवतोरणे/गुल्मेसुषेणंनिक्षिप्यचक्रेयुद्धेद्रुतंमनः/आत्मनःसदृशंवीरंसतंनिक्षिप्यवानरम्/सुग्रीवोऽभिमुखःशत्रुंप्रतस्थेपादपायुधः/पार्श्वतःपृष्ठतश्चास्यसर्वेयूथाधिपाःस्वयम्/अनुजह्रुर्महाशैलान्विविधांश्चमहाद्रुमान्/सनदन्युधिसुग्रीवःस्वरेणमहतामहान्/पातयन्विविधांश्चान्याञ्जघानोत्तमराक्षसान्/ममर्दचमहाकायोराक्षसान्वानरेश्वरः/युगान्तसमयेवायुःप्रवृद्धानगमानिव/राक्षसानामनीकेषुशैलवर्षंववर्षह/अश्ववर्षंयथामेघःपक्षिसंघेषुकानने/कपिराजविमुक्तैस्तैःशैलवर्षैस्तुराक्षसाः/विकीर्णशिरसःपेतुर्निकृत्ताइवपर्वताः/अथसंक्षीयमाणेषुराक्षसेषुसमन्ततः/सुग्रीवेणप्रभग्नेषुपतत्सुविनदत्सुच/विरूपाक्षःस्वकंनामधन्वीविश्राव्यराक्षसः/रथादाप्लुत्यदुर्धर्षोगजस्कन्धमुपारुहत्/सतंद्विरदमारुह्यविरूपाक्षोमहारथः/विनदन्भीमनिर्ह्रालंवानरानभ्यधावत/सुग्रीवेसशरान्घोरान्विससर्जचमूमुखे/स्थापयामासाचोद्विग्नान्राक्षसान्संप्रहर्षयन्/सोऽतिविद्धःशितैर्बाणैःकपीन्द्रस्तेनरक्षसा/चुक्रोधचमहाक्रोधोवधेचास्यमनोदधे/ततःपादपमुद्धृत्यशूरःसंप्रधनेहरिः/अभिपत्यजघानास्यप्रमुखेतंमहागजम्/सतुप्रहाराभिहतःसुग्रीवेणमहागजः/अपासर्पद्धनुर्मात्रंनिषसादननादच/गजात्तुमथितात्तूर्णमपक्रम्यसवीर्यवान्/राक्षसोऽभिमुखःशत्रुंप्रत्युद्गम्यततःकपिम्/आर्षभंचर्मखड्गंचप्रगृह्यलघुविक्रमः/भर्त्सयन्निवसुग्रीवमाससादव्यवस्थितम्/सहितस्याभिसंक्रुद्धःप्रगृह्यमहतींशिलाम्/विरूपाक्षायचिक्षेपसुग्रीवोजलदोपमाम्/सतांशिलामापतन्तींदृष्ट्वाराक्षसपुंगवः/अपक्रम्यसुविक्रान्तःखड्गेनप्राहरत्तदा/तेनखड्गेनसंक्रुद्धःसुग्रीवस्यचमूमुखे/कवचंपातयामाससखड्गाभिहतोऽपतत्/ससमुत्थायपतितःकपिस्तस्यव्यसर्जयत्/तलप्रहारमशनेःसमानंभीमनिस्वनम्/तलप्रहारंतद्रक्षःसुग्रीवेणसमुद्यतम्/नैपुण्यान्मोचयित्वैनंमुष्टिनोरस्यताडयत्/ततस्तुसंक्रुद्धतरःसुग्रीवोवानरेश्वरः/मोक्षितंचात्मनोदृष्ट्वाप्रहारंतेनरक्षसा/सददर्शान्तरंतस्यविरूपाक्षस्यवानरः/ततोन्यपातयत्क्रोधाच्छङ्खदेशेमहातलम्/महेन्द्राशनिकल्पेनतलेनाभिहतःक्षितौ/पपातरुधिरक्लिन्नःशोणितंससमुद्वमन्/विवृत्तनयनंक्रोधात्सफेनरुधिराप्लुतम्/ददृशुस्तेविरूपाक्षंविरूपाक्षतरंकृतम्/स्फुरन्तंपरिवर्जन्तंपार्श्वेनरुधिरोक्षितम्/करुणंचविनर्दान्तंददृशुःकपयोरिपुम्/तथातुतौसंयतिसंप्रयुक्तौ॑तरस्विनौवानरराक्षसानाम्/बलार्णवौसस्वनतुःसभीमं॑महार्णवौद्वाविवभिन्नवेलौ/विनाशितंप्रेक्ष्यविरूपनेत्रं॑महाबलंतंहरिपार्थिवेन/बलंसमस्तंकपिराक्षसानाम्॑उन्मत्तगङ्गाप्रतिमंबभूव69636/हन्यमानेबलेतूर्णमन्योन्यंतेमहामृधे/सरसीवमहाघर्मेसूपक्षीणेबभूवतुः6971/स्वबलस्यविघातेनविरूपाक्षवधेनच/बभूवद्विगुणंक्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः/प्रक्षीणंतुबलंदृष्ट्वावध्यमानंवलीमुखैः/बभूवास्यव्यथायुद्धेप्रेक्ष्यदैवविपर्ययम्/उवाचचसमीपस्थंमहोदरमरिंदमम्/अस्मिन्कालेमहाबाहोजयाशात्वयिमेस्थिता/जहिशत्रुचमूंवीरदर्शयाद्यपराक्रमम्/भर्तृपिण्डस्यकालोऽयंनिर्वेष्टुंसाधुयुध्यताम्/एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वाराक्षसेन्द्रंमहोदरः/प्रविवेशारिसेनांसपतंगइवपावकम्/ततःसकदनंचक्रेवानराणांमहाबलः/भर्तृवाक्येनतेजस्वीस्वेनवीर्येणचोदितः/प्रभग्नांसमरेदृष्ट्वावानराणांमहाचमूम्/अभिदुद्रावसुग्रीवोमहोदरमनन्तरम्/प्रगृह्यविपुलांघोरांमहीधरसमांशिलाम्/चिक्षेपचमहातेजास्तद्वधायहरीश्वरः/तामापतन्तींसहसाशिलांदृष्ट्वामहोदरः/असंभ्रान्तस्ततोबाणैर्निर्बिभेददुरासदाम्/रक्षसातेनबाणौघैर्निकृत्तासासहस्रधा/निपपातशिलाभूमौगृध्रचक्रमिवाकुलम्/तांतुभिन्नांशिलांदृष्ट्वासुग्रीवःक्रोधमूर्छितः/सालमुत्पाट्यचिक्षेपरक्षसेरणमूर्धनि/शरैश्चविददारैनंशूरःपरपुरंजयः/सददर्शततःक्रुद्धःपरिघंपतितंभुवि/आविध्यतुसतंदीप्तंपरिघंतस्यदर्शयन्/परिघाग्रेणवेगेनजघानास्यहयोत्तमान्/तस्माद्धतहयाद्वीरःसोऽवप्लुत्यमहारथात्/गदांजग्राहसंक्रुद्धोराक्षसोऽथमहोदरः/गदापरिघहस्तौतौयुधिवीरौसमीयतुः/नर्दन्तौगोवृषप्रख्यौघनाविवसविद्युतौ/आजघानगदांतस्यपरिघेणहरीश्वरः/पपातसगदोद्भिन्नःपरिघस्तस्यभूतले/ततोजग्राहतेजस्वीसुग्रीवोवसुधातलात्/आयसंमुसलंघोरंसर्वतोहेमभूषितम्/तंसमुद्यम्यचिक्षेपसोऽप्यन्यांव्याक्षिपद्गदाम्/भिन्नावन्योन्यमासाद्यपेततुर्धरणीतले/ततोभग्नप्रहरणौमुष्टिभ्यांतौसमीयतुः/तेजोबलसमाविष्टौदीप्ताविवहुताशनौ/जघ्नतुस्तौतदान्योन्यंनेदतुश्चपुनःपुनः/तलैश्चान्योन्यमाहत्यपेततुर्धरणीतले/उत्पेततुस्ततस्तूर्णंजघ्नतुश्चपरस्परम्/भुजैश्चिक्षेपतुर्वीरावन्योन्यमपराजितौ/आजहारतदाखग्डमदूरपरिवर्तिनम्/राक्षसश्चर्मणासार्धंमहावेगोमहोदरः/तथैवचमहाखड्गंचर्मणापतितंसह/जग्राहवानरश्रेष्ठःसुग्रीवोवेगवत्तरः/तौतुरोषपरीताङ्गौनर्दन्तावभ्यधावताम्/उद्यतासीरणेहृष्टौयुधिशस्त्रविशारदौ/दक्षिणंमण्डलंचोभौतौतूर्णंसंपरीयतुः/अन्योन्यमभिसंक्रुद्धौजयेप्रणिहितावुभौ/सतुशूरोमहावेगोवीर्यश्लाघीमहोदरः/महाचर्मणितंखड्गंपातयामासदुर्मतिः/लग्नमुत्कर्षतःखड्गंखड्गेनकपिकुञ्जरः/जहारसशिरस्त्राणंकुण्डलोपहितंशिरः/निकृत्तशिरसस्तस्यपतितस्यमहीतले/तद्बलंराक्षसेन्द्रस्यदृष्ट्वातत्रनतिष्ठति/हत्वातंवानरैःसार्धंननादमुदितोहरिः/चुक्रोधचदशग्रीवोबभौहृष्टश्चराघवः69735/महोदरेतुनिहतेमहापार्श्वोमहाबलः/अङ्गदस्यचमूंभीमांक्षोभयामाससायकैः6981/सवानराणांमुख्यानामुत्तमाङ्गानिसर्वशः/पातयामासकायेभ्यःफलंवृन्तादिवानिलः/केषांचिदिषुभिर्बाहून्स्कन्धांश्चिछेदराक्षसः/वानराणांसुसंक्रुद्धःपार्श्वंकेषांव्यदारयत्/तेऽर्दिताबाणवर्षेणमहापार्श्वेनवानराः/विषादविमुखाःसर्वेबभूवुर्गतचेतसः/निरीक्ष्यबलमुद्विग्नमङ्गदोराक्षसार्दितम्/वेगंचक्रेमहाबाहुःसमुद्रइवपर्वणि/आयसंपरिघंगृह्यसूर्यरश्मिसमप्रभम्/समरेवानरश्रेष्ठोमहापार्श्वेन्यपातयत्/सतुतेनप्रहारेणमहापार्श्वोविचेतनः/ससूतःस्यन्दनात्तस्माद्विसंज्ञःप्रापतद्भुवि/सर्क्षराजस्तुतेजस्वीनीलाञ्जनचयोपमः/निष्पत्यसुमहावीर्यःस्वाद्यूथान्मेघसंनिभात्/प्रगृह्यगिरिशृङ्गाभांक्रुद्धःसविपुलांशिलाम्/अश्वाञ्जघानतरसास्यन्दनंचबभञ्जतम्/मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तुमहापार्श्वोमहाबलः/अङ्गदंबहुभिर्बाणैर्भूयस्तंप्रत्यविध्यत/जाम्बवन्तंत्रिभिर्बाणैराजघानस्तनान्तरे/ऋक्षराजंगवाक्षंचजघानबहुभिःशरैः/गवाक्षंजाम्बवन्तंचसदृष्ट्वाशरपीडितौ/जग्राहपरिघंघोरमङ्गदःक्रोधमूर्छितः/तस्याङ्गदःप्रकुपितोराक्षसस्यतमायसं/दूरस्थितस्यपरिघंरविरश्मिसमप्रभम्/द्वाभ्यांभुजाभ्यांसंगृह्यभ्रामयित्वाचवेगवान्/महापार्श्वायचिक्षेपवधार्थंवालिनःसुतः/सतुक्षिप्तोबलवतापरिघस्तस्यरक्षसः/धनुश्चसशरंहस्ताच्छिरस्त्रंचाप्यपातयत्/तंसमासाद्यवेगेनवालिपुत्रःप्रतापवान्/तलेनाभ्यहनत्क्रुद्धःकर्णमूलेसकुण्डले/सतुक्रुद्धोमहावेगोमहापार्श्वोमहाद्युतिः/करेणैकेनजग्राहसुमहान्तंपरश्वधम्/तंतैलधौतंविमलंशैलसारमयंदृढम्/राक्षसःपरमक्रुद्धोवालिपुत्रेन्यपातयत्/तेनवामांसफलकेभृशंप्रत्यवपातितम्/अङ्गदोमोक्षयामाससरोषःसपरश्वधम्/सवीरोवज्रसंकाशमङ्गदोमुष्टिमात्मनः/संवर्तयन्सुसंक्रुद्धःपितुस्तुल्यपराक्रमः/राक्षसस्यस्तनाभ्याशेमर्मज्ञोहृदयंप्रति/इन्द्राशनिसमस्पर्शंसमुष्टिंविन्यपातयत्/तेनतस्यनिपातेनराक्षसस्यमहामृधे/पफालहृदयंचाशुसपपातहतोभुवि/तस्मिन्निपतितेभूमौतत्सैन्यंसंप्रचुक्षुभे/अभवच्चमहान्क्रोधःसमरेरावणस्यतु69823/महोदरमहापार्श्वौहतौदृष्ट्वातुराक्षसौ/तस्मिंश्चनिहतेवीरेविरूपाक्षेमहाबले6991/आविवेशमहान्क्रोधोरावणंतुमहामृधे/सूतंसंचोदयामासवाक्यंचेदमुवाचह/निहतानाममात्यानांरुद्धस्यनगरस्यच/दुःखमेषोऽपनेष्यामिहत्वातौरामलक्ष्मणौ/रामवृक्षंरणेहन्मिसीतापुष्पफलप्रदम्/प्रशाखायस्यसुग्रीवोजाम्बवान्कुमुदोनलः/सदिशोदशघोषेणरथस्यातिरथोमहान्/नादयन्प्रययौतूर्णंराघवंचाभ्यवर्तत/पूरितातेनशब्देनसनदीगिरिकानना/संचचालमहीसर्वासवराहमृगद्विपा/तामसंसुमहाघोरंचकारास्त्रंसुदारुणम्/निर्ददाहकपीन्सर्वांस्तेप्रपेतुःसमन्ततः/तान्यनीकान्यनेकानिरावणस्यशरोत्तमैः/दृष्ट्वाभग्नानिशतशोराघवःपर्यवस्थितः/सददर्शततोरामंतिष्ठन्तमपराजितम्/लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविष्णुनावासवंयथा/आलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्यमहद्धनुः/पद्मपत्रविशालाक्षंदीर्घबाहुमरिंदमम्/वानरांश्चरणेभग्नानापतन्तंचरावणम्/समीक्ष्यराघवोहृष्टोमध्येजग्राहकार्मुकम्/विस्फारयितुमारेभेततःसधनुरुत्तमम्/महावेगंमहानादंनिर्भिन्दन्निवमेदिनीम्/तयोःशरपथंप्राप्यरावणोराजपुत्रयोः/सबभूवयथाराहुःसमीपेशशिसूर्ययोः/रावणस्यचबाणौघैरामविस्फरितेनच/शब्देनराक्षसास्तेनपेतुश्चशतशस्तदा/तमिच्छन्प्रथमंयोद्धुंलक्ष्मणोनिशितैःशरैः/मुमोचधनुरायम्यशरानग्निशिखोपमान्/तान्मुक्तमात्रानाकाशेलक्ष्मणेनधनुष्मता/बाणान्बाणैर्महातेजारावणःप्रत्यवारयत्/एकमेकेनबाणेनत्रिभिस्त्रीन्दशभिर्दश/लक्ष्मणस्यप्रचिच्छेददर्शयन्पाणिलाघवम्/अभ्यतिक्रम्यसौमित्रिंरावणःसमितिंजयः/आससादततोरामंस्थितंशैलमिवाचलम्/ससंख्येराममासाद्यक्रोधसंरक्तलोचनः/व्यसृजच्छरवर्णानिरावणोराघवोपरि/शरधारास्ततोरामोरावणस्यधनुश्च्युताः/दृष्ट्वैवापतिताःशीघ्रंभल्लाञ्जग्राहसत्वरम्/ताञ्शरौघांस्ततोभल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदराघवः/दीप्यमानान्महावेगान्क्रुद्धानाशीविषानिव/राघवोरावणंतूर्णंरावणोराघवंतथा/अन्योन्यंविविधैस्तीक्ष्णैःशरैरभिववर्षतुः/चेरतुश्चचिरंचित्रंमण्डलंसव्यदक्षिणम्/बाणवेगान्समुदीक्ष्यसमरेष्वपराजितौ/तयोर्भूतानिवित्रेषुर्युगपत्संप्रयुध्यतोः/रौद्रयोःसायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः/संततंविविधैर्बाणैर्बभूवगगनंतदा/घनैरिवातपापायेविद्युन्मालासमाकुलैः/गवाक्षितमिवाकाशंबभूवशूरवृष्टिभिः/महावेगैःसुतीक्ष्णाग्रैर्गृध्रपत्रैःसुवाजितैः/शरान्धकारंतौभीमंचक्रतुःपरमंतदा/गतेऽस्तंतपनेचापिमहामेघाविवोत्थितौ/बभूवतुमुलंयुद्धमन्योन्यवधकाङ्क्षिणोः/अनासाद्यमचिन्त्यंचवृत्रवासवयोरिव/उभौहिपरमेष्वासावुभौशस्त्रविशारदौ/उभौचास्त्रविदांमुख्यावुभौयुद्धेविचेरतुः/उभौहियेनव्रजतस्तेनतेनशरोर्मयः/ऊर्मयोवायुनाविद्धाजग्मुःसागरयोरिव/ततःसंसक्तहस्तस्तुरावणोलोकरावणः/नाराचमालांरामस्यललाटेप्रत्यमुञ्चत/रौद्रचापप्रयुक्तांतांनीलोत्पलदलप्रभाम्/शिरसाधारयन्रामोनव्यथांप्रत्यपद्यत/अथमन्त्रानपिजपन्रौद्रमस्त्रमुदीरयन्/शरान्भूयःसमादायरामःक्रोधसमन्वितः/मुमोचचमहातेजाश्चापमायम्यवीर्यवान्/ताञ्शरान्राक्षसेन्द्रायचिक्षेपाच्छिन्नसायकः/तेमहामेघसंकाशेकवचेपतिताःशराः/अवध्येराक्षसेन्द्रस्यनव्यथांजनयंस्तदा/पुनरेवाथतंरामोरथस्थंराक्षसाधिपम्/ललाटेपरमास्त्रेणसर्वास्त्रकुशलोऽभिनत्/तेभित्त्वाबाणरूपाणिपञ्चशीर्षाइवोरगाः/श्वसन्तोविविशुर्भूमिंरावणप्रतिकूलताः/निहत्यराघवस्यास्त्रंरावणःक्रोधमूर्छितः/आसुरंसुमहाघोरमन्यदस्त्रंसमाददे/सिंहव्याघ्रमुखांश्चान्यान्कङ्ककाकमुखानपि/गृध्रश्येनमुखांश्चापिसृगालवदनांस्तथा/ईहामृगमुहांश्चान्यान्व्यादितास्यान्भयावहान्/पञ्चास्यांल्लेलिहानांश्चससर्जनिशिताञ्शरान्/शरान्खरमुखांश्चान्यान्वराहमुखसंस्थितान्/श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्चमकराशीविषाननान्/एतांश्चान्यांश्चमायाभिःससर्जनिशिताञ्शरान्/रामंप्रतिमहातेजाःक्रुद्धःसर्पइवश्वसन्/आसुरेणसमाविष्टःसोऽस्त्रेणरघुनन्दनः/ससर्जास्त्रंमहोत्साहःपावकंपावकोपमः/अग्निदीप्तमुखान्बाणांस्तथासूर्यमुखानपि/चन्द्रार्धचन्द्रवक्त्रांश्चधूमकेतुमुखानपि/ग्रहनक्षत्रवर्णांश्चमहोल्कामुखसंस्थितान्/विद्युज्जिह्वोपमांश्चान्यान्ससर्जनिशिताञ्शरान्/तेरावणशराघोराराघवास्त्रसमाहताः/विलयंजग्मुराकाशेजग्मुश्चैवसहस्रशः/तदस्त्रंनिहतंदृष्ट्वारामेणाक्लिष्टकर्मणा/हृष्टानेदुस्ततःसर्वेकपयःकामरूपिणः69950/तस्मिन्प्रतिहतेऽस्त्रेतुरावणोराक्षसाधिपः/क्रोधंचद्विगुणंचक्रेक्रोधाच्चास्त्रमनन्तरम्61001/मयेनविहितंरौद्रमन्यदस्त्रंमहाद्युतिः/उत्स्रष्टुंरावणोघोरंराघवायप्रचक्रमे/ततःशूलानिनिश्चेरुर्गदाश्चमुसलानिच/कार्मुकाद्दीप्यमानानिवज्रसाराणिसर्वशः/कूटमुद्गरपाशाश्चदीप्ताश्चाशनयस्तथा/निष्पेतुर्विविधास्तीक्ष्णावाताइवयुगक्षये/तदस्त्रंराघवःश्रीमानुत्तमास्त्रविदांवरः/जघानपरमास्त्रेणगन्धर्वेणमहाद्युतिः/तस्मिन्प्रतिहतेऽस्त्रेतुराघवेणमहात्मना/रावणःक्रोधताम्राक्षःसौरमस्त्रमुदीरयत्/ततश्चक्राणिनिष्पेतुर्भास्वराणिमहान्तिच/कार्मुकाद्भीमवेगस्यदशग्रीवस्यधीमतः/तैरासीद्गगनंदीप्तंसंपतद्भिरितस्ततः/पतद्भिश्चदिशोदीप्तैश्चन्द्रसूर्यग्रहैरिव/तानिचिच्छेदबाणौघैश्चक्राणितुसराघवः/आयुधानिविचित्राणिरावणस्यचमूमुखे/तदस्त्रंतुहतंदृष्ट्वारावणोराक्षसाधिपः/विव्याधदशभिर्बाणैरामंसर्वेषुमर्मसु/सविद्धोदशभिर्बाणैर्महाकार्मुकनिःसृतैः/रावणेनमहातेजानप्राकम्पतराघवः/ततोविव्याधगात्रेषुसर्वेषुसमितिंजयः/राघवस्तुसुसंक्रुद्धोरावणंबहुभिःशरैः/एतस्मिन्नन्तरेक्रुद्धोराघवस्यानुजोबली/लक्ष्मणःसायकान्सप्तजग्राहपरवीरहा/तैःसायकैर्महावेगैरावणस्यमहाद्युतिः/ध्वजंमनुष्यशीर्षंतुतस्यचिच्छेदनैकधा/सारथेश्चापिबाणेनशिरोज्वलितकुण्डलम्/जहारलक्ष्मणःश्रीमान्नैरृतस्यमहाबलः/तस्यबाणैश्चचिच्छेदधनुर्गजकरोपमम्/लक्ष्मणोराक्षसेन्द्रस्यपञ्चभिर्निशितैःशरैः/नीलमेघनिभांश्चास्यसदश्वान्पर्वतोपमान्/जघानाप्लुत्यगदयारावणस्यविभीषणः/हताश्वाद्वेगवान्वेगादवप्लुत्यमहारथात्/क्रोधमाहारयत्तीव्रंभ्रातरंप्रतिरावणः/ततःशक्तिंमहाशक्तिर्दीप्तांदीप्ताशनीमिव/विभीषणायचिक्षेपराक्षसेन्द्रःप्रतापवान्/अप्राप्तामेवतांबाणैस्त्रिभिश्चिच्छेदलक्ष्मणः/अथोदतिष्ठत्संनादोवानराणांतदारणे/सपपातत्रिधाछिन्नाशक्तिःकाञ्चनमालिनी/सविस्फुलिङ्गाज्वलितामहोल्केवदिवश्च्युता/ततःसंभाविततरांकालेनापिदुरासदाम्/जग्राहविपुलांशक्तिंदीप्यमानांस्वतेजसा/सावेगिनाबलवतारावणेनदुरात्मना/जज्वालसुमहाघोराशक्राशनिसमप्रभा/एतस्मिन्नन्तरेवीरोलक्ष्मणस्तंविभीषणम्/प्राणसंशयमापन्नंतूर्णमेवाभ्यपद्यत/तंविमोक्षयितुंवीरश्चापमायम्यलक्ष्मणः/रावणंशक्तिहस्तंतंशरवर्षैरवाकिरत्/कीर्यमाणःशरौघेणविसृष्ट्तेनमहात्मना/नप्रहर्तुंमनश्चक्रेविमुखीकृतविक्रमः/मोक्षितंभ्रातरंदृष्ट्वालक्ष्मणेनसरावणः/लक्ष्मणाभिमुखस्तिष्ठन्निदंवचनमब्रवीत्/मोक्षितस्तेबलश्लाघिन्यस्मादेवंविभीषणः/विमुच्यराक्षसंशक्तिस्त्वयीयंविनिपात्यते/एषातेहृदयंभित्त्वाशक्तिर्लोहितलक्षणा/मद्बाहुपरिघोत्सृष्टाप्राणानादाययास्यति/इत्येवमुक्त्वातांशक्तिमष्टघण्टांमहास्वनाम्/मयेनमायाविहिताममोघांशत्रुघातिनीम्/लक्ष्मणायसमुद्दिश्यज्वलन्तीमिवतेजसा/रावणःपरमक्रुद्धश्चिक्षेपचननादच/साक्षिप्ताभीमवेगेनशक्राशनिसमस्वना/शक्तिरभ्यपतद्वेगाल्लक्ष्मणंरणमूर्धनि/तामनुव्याहरच्छक्तिमापतन्तींसराघवः/स्वस्त्यस्तुलक्ष्मणायेतिमोघाभवहतोद्यमा/न्यपतत्सामहावेगालक्ष्मणस्यमहोरसि/जिह्वेवोरगराजस्यदीप्यमानामहाद्युतिः/ततोरावणवेगेनसुदूरमवगाढया/शक्त्यानिर्भिन्नहृदयःपपातभुविलक्ष्मणः/तदवस्थंसमीपस्थोलक्ष्मणंप्रेक्ष्यराघवः/भ्रातृस्नेहान्महातेजाविषण्णहृदयोऽभवत्/समुहूर्तमनुध्यायबाष्पव्याकुललोचनः/बभूवसंरब्धतरोयुगान्तइवपावकः/नविषादस्यकालोऽयमितिसंचिन्त्यराघवः/चक्रेसुतुमुलंयुद्धंरावणस्यवधेधृतः/सददर्शततोरामःशक्त्याभिन्नंमहाहवे/लक्ष्मणंरुधिरादिग्धंसपन्नगमिवाचलम्/तामपिप्रहितांशक्तिंरावणेनबलीयसा/यत्नतस्तेहरिश्रेष्ठानशेकुरवमर्दितुम्/अर्दिताश्चैवबाणौघैःक्षिप्रहस्तेनरक्षसा/सौमित्रिंसाविनिर्भिद्यप्रविष्टाधरणीतलम्/तांकराभ्यांपरामृश्यरामःशक्तिंभयावहाम्/बभञ्जसमरेक्रुद्धोबलवद्विचकर्षच/तस्यनिष्कर्षतःशक्तिंरावणेनबलीयसा/शराःसर्वेषुगात्रेषुपातितामर्मभेदिनः/अचिन्तयित्वातान्बाणान्समाश्लिष्याचलक्ष्मणम्/अब्रवीच्चहनूमन्तंसुग्रीवंचैवराघवः/लक्ष्मणंपरिवार्येहतिष्ठध्वंवानरोत्तमाः/पराक्रमस्यकालोऽयंसंप्राप्तोमेचिरेप्सितः/पापात्मायंदशग्रीवोवध्यतांपापनिश्चयः/काङ्क्षितःस्तोककस्येवघर्मान्तेमेघदर्शनम्/अस्मिन्मुहूर्तेनचिरात्सत्यंप्रतिशृणोमिवः/अरावणमरामंवाजगद्द्रक्ष्यथवानराः/राज्यनाशंवनेवासंदण्डकेपरिधावनम्/वैदेह्याश्चपरामर्शंरक्षोभिश्चसमागमम्/प्राप्तंदुःखंमहद्घोरंक्लेशंचनिरयोपमम्/अद्यसर्वमहंत्यक्ष्येहत्वातंरावणंरणे/यदर्थंवानरंसैन्यंसमानीतमिदंमया/सुग्रीवश्चकृतोराज्येनिहत्वावालिनंरणे/यदर्थंसागरःक्रान्तःसेतुर्बद्धश्चसागरे/सोऽयमद्यरणेपापश्चक्षुर्विषयमागतः/चक्षुर्विषयमागम्यनायंजीवितुमर्हति/दृष्टिंदृष्टिविषस्येवसर्पस्यममरावणः/स्वस्थाःपश्यतदुर्धर्षायुद्धंवानरपुंगवाः/आसीनाःपर्वताग्रेषुममेदंरावणस्यच/अद्यरामस्यरामत्वंपश्यन्तुममसंयुगे/त्रयोलोकाःसगन्धर्वाःसदेवाःसर्षिचारणाः/अद्यकर्मकरिष्यामियल्लोकाःसचराचराः/सदेवाःकथयिष्यन्तियावद्भूमिर्धरिष्यति/एवमुक्त्वाशितैर्बाणैस्तप्तकाञ्चनभूषणैः/आजघानदशग्रीवंरणेरामःसमाहितः/अथप्रदीप्तैर्नाराचैर्मुसलैश्चापिरावणः/अभ्यवर्षत्तदारामंधाराभिरिवतोयदः/रामरावणमुक्तानामन्योन्यमभिनिघ्नताम्/शराणांचशराणांचबभूवतुमुलःस्वनः/तेभिन्नाश्चविकीर्णाश्चरामरावणयोःशराः/अन्तरिक्षात्प्रदीप्ताग्रानिपेतुर्धरणीतले/तयोर्ज्यातलनिर्घोषोरामरावणयोर्महान्/त्रासनःसर्वबूतानांसबभूवाद्भुतोपमः/सकीर्यमाणःशरजालवृष्टिभिर्॑महात्मनादीप्तधनुष्मतार्दितः/भयात्प्रदुद्रावसमेत्यरावणो॑यथानिलेनाभिहतोबलाहकः610062/सदत्त्वातुमुलंयुद्धंरावणस्यदुरात्मनः/विसृजनेवबाणौघान्सुषेणंवाक्यमब्रवीत्61012/एषरावणवेगेनलक्ष्मणःपतितःक्षितौ/सर्पवद्वेष्टतेवीरोममशोकमुदीरयन्/शोणितार्द्रमिमंवीरंप्राणैरिष्टतरंमम/पश्यतोममकाशक्तिर्योद्धुंपर्याकुलात्मनः/अयंससमरश्लाघीभ्रातामेशुभलक्षणः/यदिपञ्चत्वमापन्नःप्राणैर्मेकिंसुखेनवा/लज्जतीवहिमेवीर्यंभ्रश्यतीवकराद्धनुः/सायकाव्यवसीदन्तिदृष्टिर्बाष्पवशंगता/चिन्तामेवर्धतेतीव्रामुमूर्षाचोपजायते/भ्रातरंनिहतंदृष्ट्वारावणेनदुरात्मना/परंविषादमापन्नोविललापाकुलेन्द्रियः/नहियुद्धेनमेकार्यंनैवप्राणैर्नसीतया/भ्रातरंनिहतंदृष्ट्वालक्ष्मणंरणपांसुषु/किंमेराज्येनकिंप्राणैर्युद्धेकार्यंनविद्यते/यत्रायंनिहतःशेतेरणमूर्धनिलक्ष्मणः/राममाश्वासयन्वीरःसुषेणोवाक्यमब्रवीत्/नमृतोऽयंमहाबाहुर्लक्ष्मणोलक्ष्मिवर्धनः/नचास्यविकृतंवक्त्रंनापिश्यामंननिष्प्रभम्/सुप्रभंचप्रसन्नंचमुखमस्याभिलक्ष्यते/पद्मरक्ततलौहस्तौसुप्रसन्नेचलोचने/एवंनविद्यतेरूपंगतासूनांविशांपते/मांविषादंकृत्वावीरसप्राणोऽयमरिंदम/आख्यास्यतेप्रसुप्तस्यस्रस्तगात्रस्यभूतले/सोच्छ्वासंहृदयंवीरकम्पमानंमुहुर्मुहुः/एवमुक्त्वातुवाक्यज्ञःसुषेणोराघवंवचः/समीपस्थमुवाचेदंहनूमन्तमभित्वरन्/सौम्यशीघ्रमितोगत्वाशैलमोषधिपर्वतम्/पूर्वंहिकथितोयोऽसौवीरजाम्बवताशुभः/दक्षिणेशिखरेतस्यजातामोषधिमानय/विशल्यकरणीनामविशल्यकरणींशुभाम्/सौवर्णकरणींचापितथासंजीवनीमपि/संधानकरणींचापिगत्वाशीघ्रमिहानय/संजीवनार्थंवीरस्यलक्ष्मणस्यमहात्मनः/इत्येवमुक्तोहनुमान्गत्वाचौषधिपर्वतम्/चिन्तामभ्यगमच्छ्रीमानजानंस्तामहौषधीः/तस्यबुद्धिःसमुत्पन्नामारुतेरमितौजसः/इदमेवगमिष्यामिगृहीत्वाशिखरंगिरेः/अगृह्ययदिगच्छामिविशल्यकरणीमहम्/कालात्ययेनदोषःस्याद्वैक्लव्यंचमहद्भवेत्/इतिसंचिन्त्यहनुमान्गत्वाक्षिप्रंमहाबलः/उत्पपातगृहीत्वातुहनूमाञ्शिखरंगिरेः/ओषधीर्नावगछामिताअहंहरिपुंगव/तदिदंशिखरंकृत्स्नंगिरेस्तस्याहृतंमया/एवंकथयमानंतंप्रशस्यपवनात्मजम्/सुषेणोवानरश्रेष्ठोजग्राहोत्पाट्यचौषधीः/ततःसंक्षोदयित्वातामोषधिंवानरोत्तमः/लक्ष्मणस्यददौनस्तःसुषेणःसुमहाद्युतिः/सशल्यःससमाघ्रायलक्ष्मणःपरवीरहा/विशल्योविरुजःशीघ्रमुदतिष्ठन्महीतलात्/समुत्थितंतेहरयोभूतलात्प्रेक्ष्यलक्ष्मणम्/साधुसाध्वितिसुप्रीताःसुषेणंप्रत्यपूजयन्/एह्येहीत्यब्रवीद्रामोलक्ष्मणंपरवीरहा/सस्वजेस्नेहगाढंचबाष्पपर्याकुलेक्षणः/अब्रवीच्चपरिष्वज्यसौमित्रिंराघवस्तदा/दिष्ट्यात्वांवीरपश्यामिमरणात्पुनरागतम्/नहिमेजीवितेनार्थःसीतयाचजयेनवा/कोहिमेजीवितेनार्थस्त्वयिपञ्चत्वमागते/इत्येवंवदतस्तस्यराघवस्यमहात्मनः/खिन्नःशिथिलयावाचालक्ष्मणोवाक्यमब्रवीत्/तांप्रतिज्ञांप्रतिज्ञायपुरासत्यपराक्रम/लघुःकश्चिदिवासत्त्वोनैवंवक्तुमिहार्हसि/नप्रतिज्ञांहिकुर्वन्तिवितथांसाधवोऽनघ/लक्ष्मणंहिमहत्त्वस्यप्रतिज्ञापरिपालनम्/नैराश्यमुपगन्तुंतेतदलंमत्कृतेऽनघ/वधेनरावणस्याद्यप्रतिज्ञामनुपालय/नजीवन्यास्यतेशत्रुस्तवबाणपथंगतः/नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्यसिंहस्येवमहागजः/अहंतुवधमिच्छामिशीघ्रमस्यदुरात्मनः/यावदस्तंनयात्येषकृतकर्मादिवाकरः610155/लक्ष्मणेनतुतद्वाक्यमुक्तंश्रुत्वासराघवः/रावणायशरान्घोरान्विससर्जचमूमुखे61021/दशग्रीवोरथस्थस्तुरामंवज्रोपमैःशरैः/आजघानमहाघोरैर्धाराभिरिवतोयदः/दीप्तपावकसंकाशैःशरैःकाञ्चनभूषणैः/निर्बिभेदरणेरामोदशग्रीवंसमाहितः/भूमिस्थितस्यरामस्यरथस्थस्यचरक्षसः/नसमंयुद्धमित्याहुर्देवगन्धर्वदानवाः/ततःकाञ्चनचित्राङ्गःकिंकिणीशतभूषितः/तरुणादित्यसंकाशोवैदूर्यमयकूबरः/सदश्वैःकाञ्चनापीडैर्युक्तःश्वेतप्रकीर्णकैः/हरिभिःसूर्यसंकाशैर्हेमजालविभूषितैः/रुक्मवेणुध्वजःश्रीमान्देवराजरथोवरः/अभ्यवर्ततकाकुत्स्थमवतीर्यत्रिविष्टपात्/अब्रवीच्चतदारामंसप्रतोदोरथेस्थितः/प्राञ्जलिर्मातलिर्वाक्यंसहस्राक्षस्यसारथिः/सहस्राक्षेणकाकुत्स्थरथोऽयंविजयायते/दत्तस्तवमहासत्त्वश्रीमाञ्शत्रुनिबर्हणः/इदमैन्द्रंमहच्चापंकवचंचाग्निसंनिभम्/शराश्चादित्यसंकाशाःशक्तिश्चविमलाशिताः/आरुह्येमंरथंवीरराक्षसंजहिरावणम्/मयासारथिनाराममहेन्द्रइवदानवान्/इत्युक्तःसपरिक्रम्यरथंतमभिवाद्यच/आरुरोहतदारामोलोकांल्लक्ष्म्याविराजयन्/तद्बभूवाद्भुतंयुद्धंद्वैरथंलोमहर्षणम्/रामस्यचमहाबाहोरावणस्यचरक्षसः/सगान्धर्वेणगान्धर्वंदैवंदैवेनराघवः/अस्त्रंराक्षसराजस्यजघानपरमास्त्रवित्/अस्त्रंतुपरमंघोरंराक्षसंराकसाधिप/ससर्जपरमक्रुद्धःपुनरेवनिशाचरः/तेरावणधनुर्मुक्ताःशराःकाञ्चनभूषणाः/अभ्यवर्तन्तकाकुत्स्थंसर्पाभूत्वामहाविषाः/तेदीप्तवदनादीप्तंवमन्तोज्वलनंमुखैः/राममेवाभ्यवर्तन्तव्यादितास्याभयानकाः/तैर्वासुकिसमस्पर्शैर्दीप्तभोगैर्महाविषैः/दिशश्चसंतताःसर्वाःप्रदिशश्चसमावृताः/तान्दृष्ट्वापन्नगान्रामःसमापततआहवे/अस्त्रंगारुत्मतंघोरंप्रादुश्चक्रेभयावहम्/तेराघवधनुर्मुक्तारुक्मपुङ्खाःशिखिप्रभाः/सुपर्णाःकाञ्चनाभूत्वाविचेरुःसर्पशत्रवः/तेतान्सर्वाञ्शराञ्जघ्नुःसर्परूपान्महाजवान्/सुपर्णरूपारामस्यविशिखाःकामरूपिणः/अस्त्रेप्रतिहतेक्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः/अभ्यवर्षत्तदारामंघोराभिःशरवृष्टिभिः/ततःशरसहस्रेणराममक्लिष्टकारिणम्/अर्दयित्वाशरौघेणमातलिंप्रत्यविध्यत/पातयित्वारथोपस्थेरथात्केतुंचकाञ्चनम्/ऐन्द्रानभिजघानाश्वाञ्शरजालेनरावणः/विषेदुर्देवगन्धर्वादानवाश्चारणैःसह/राममार्तंतदादृष्ट्वासिद्धाश्चपरमर्षयः/व्यथितावानरेन्द्राश्चबभूवुःसविभीषणाः/रामचन्द्रमसंदृष्ट्वाग्रस्तंरावणराहुणा/प्राजापत्यंचनक्षत्रंरोहिणींशशिनःप्रियाम्/समाक्रम्यबुधस्तस्थौप्रजानामशुभावहः/सधूमपरिवृत्तोर्मिःप्रज्वलन्निवसागरः/उत्पपाततदाक्रुद्धःस्पृशन्निवदिवाकरम्/शस्त्रवर्णःसुपरुषोमन्दरश्मिर्दिवाकरः/अदृश्यतकबन्धाङ्गःसंसक्तोधूमकेतुना/कोसलानांचनक्षत्रंव्यक्तमिन्द्राग्निदैवतम्/आक्रम्याङ्गारकस्तस्थौविशाखामपिचाम्बरे/दशास्योविंशतिभुजःप्रगृहीतशरासनः/अदृश्यतदशग्रीवोमैनाकइवपर्वतः/निरस्यमानोरामस्तुदशग्रीवेणरक्षसा/नाशकदभिसंधातुंसायकान्रणमूर्धनि/सकृत्वाभ्रुकुटींक्रुद्धःकिंचित्संरक्तलोचनः/जगामसुमहाक्रोधंनिर्दहन्निवचक्षुषा610238/तस्यक्रुद्धस्यवदनंदृष्ट्वारामस्यधीमतः/सर्वभूतानिवित्रेषुःप्राकम्पतचमेदिनी610239/सिंहशार्दूलवाञ्शैलःसंचचालाचलद्रुमः/बभूवचापिक्षुभितःसमुद्रःसरितांपतिः/खगाश्चखरनिर्घोषागगनेपरुषस्वनाः/औत्पातिकाविनर्दन्तःसमन्तात्परिचक्रमुः/रामंदृष्ट्वासुसंक्रुद्धमुत्पातांश्चसुदारुणान्/वित्रेषुःसर्वभूतानिरावणस्याविशद्भयम्/विमानस्थास्तदादेवागन्धर्वाश्चमहोरगाः/ऋषिदानवदैत्याश्चगरुत्मन्तश्चखेचराः/ददृशुस्तेतदायुद्धंलोकसंवर्तसंस्थितम्/नानाप्रहरणैर्भीमैःशूरयोःसंप्रयुध्यतोः/ऊचुःसुरासुराःसर्वेतदाविग्रहमागताः/प्रेक्षमाणामहायुद्धंवाक्यंभक्त्याप्रहृष्टवत्/दशग्रीवंजयेत्याहुरसुराःसमवस्थिताः/देवाराममथोचुस्तेत्वंजयेतिपुनःपुनः/एतस्मिन्नन्तरेक्रोधाद्राघवस्यसरावणः/प्रहर्तुकामोदुष्टात्मास्पृशन्प्रहरणंमहत्/वज्रसारंमहानादंसर्वशत्रुनिबर्हणम्/शैलशृङ्गनिभैःकूटैश्चितंदृष्टिभयावहम्/सधूममिवतीक्ष्णाग्रंयुगान्ताग्निचयोपमम्/अतिरौद्रमनासाद्यंकालेनापिदुरासदम्/त्रासनंसर्वभूतानांदारणंभेदनंतथा/प्रदीप्तइवरोषेणशूलंजग्राहरावणः/तच्छूलंपरमक्रुद्धोमध्येजग्राहवीर्यवान्/अनेकैःसमरेशूरैराक्षसैःपरिवारितः/समुद्यम्यमहाकायोननादयुधिभैरवम्/संरक्तनयनोरोषात्स्वसैन्यमभिहर्षयन्/पृथिवींचान्तरिक्षंचदिशश्चप्रदिशस्तथा/प्राकम्पयत्तदाशब्दोराक्षसेन्द्रस्यदारुणः/अतिनादस्यनादेनतेनतस्यदुरात्मनः/सर्वभूतानिवित्रेषुःसागरश्चप्रचुक्षुभे/सगृहीत्वामहावीर्यःशूलंतद्रावणोमहत्/विनद्यसुमहानादंरामंपरुषमब्रवीत्/शूलोऽयंवज्रसारस्तेरामरोषान्मयोद्यतः/तवभ्रातृसहायस्यसद्यःप्राणान्हरिष्यति/रक्षसामद्यशूराणांनिहतानांचमूमुखे/त्वांनिहत्यरणश्लाघिन्करोमितरसासमम्/तिष्ठेदानींनिहन्मित्वामेषशूलेनराघव/एवमुक्त्वासचिक्षेपतच्छूलंराक्षसाधिपः/आपतन्तंशरौघेणवारयामासराघवः/उत्पतन्तंयुगान्ताग्निंजलौघैरिववासवः/निर्ददाहसतान्बाणान्रामकार्मुकनिःसृतान्/रावणस्यमहाशूलःपतंगानिवपावकः/तान्दृष्ट्वाभस्मसाद्भूताञ्शूलसंस्पर्शचूर्णितान्/सायकानन्तरिक्षस्थान्राघवःक्रोधमाहरत्/सतांमातलिनानीतांशक्तिंवासवनिर्मिताम्/जग्राहपरमक्रुद्धोराघवोरघुनन्दनः/सातोलिताबलवताशक्तिर्घण्टाकृतस्वना/नभःप्रज्वालयामासयुगान्तोक्लेनसप्रभा/साक्षिप्ताराक्षसेन्द्रस्यतस्मिञ्शूलेपपातह/भिन्नःशक्त्यामहाञ्शूलोनिपपातगतद्युतिः/निर्बिभेदततोबाणैर्हयानस्यमहाजवान्/रामस्तीक्ष्णैर्महावेगैर्वज्रकल्पैःशितैःशरैः/निर्बिभेदोरसितदारावणंनिशितैःशरैः/राघवःपरमायत्तोललाटेपत्रिभिस्त्रिभिः/सशरैर्भिन्नसर्वाङ्गोगात्रप्रस्रुतशोणितः/राक्षसेन्द्रःसमूहस्थःफुल्लाशोकइवाबभौ/सरामबाणैरतिविद्धगात्रो॑निशाचरेन्द्रःक्षतजार्द्रगात्रः/जगामखेदंचसमाजमध्ये॑क्रोधंचचक्रेसुभृशंतदानीम्610270/सतुतेनतदाक्रोधात्काकुत्स्थेनार्दितोरणे/रावणःसमरश्लाघीमहाक्रोधमुपागमत्61031/सदीप्तनयनोरोषाच्चापमायम्यवीर्यवान्/अभ्यर्दयत्सुसंक्रुद्धोराघवंपरमाहवे/बाणधारासहस्रैस्तुसतोयदइवाम्बरात्/राघवंरावणोबाणैस्तटाकमिवपूरयत्/पूरितःशरजालेनधनुर्मुक्तेनसंयुगे/महागिरिरिवाकम्प्यःकाकुस्थोनप्रकम्पते/सशरैःशरजालानिवारयन्समरेस्थितः/गभस्तीनिवसूर्यस्यप्रतिजग्राहवीर्यवान्/ततःशरसहस्राणिक्षिप्रहस्तोनिशाचरः/निजघानोरसिक्रुद्धोराघवस्यमहात्मनः/सशोणितसमादिग्धःसमरेलक्ष्मणाग्रजः/दृष्टःफुल्लइवारण्येसुमहान्किंशुकद्रुमः/शराभिघातसंरब्धःसोऽपिजग्राहसायकान्/काकुत्स्थःसुमहातेजायुगान्तादित्यवर्चसः/ततोऽन्योन्यंसुसंरब्धावुभौतौरामरावणौ/शरान्धकारेसमरेनोपालक्षयतांतदा/ततःक्रोधसमाविष्टोरामोदशरथात्मजः/उवाचरावणंवीरःप्रहस्यपरुषंवचः/ममभार्याजनस्थानादज्ञानाद्राक्षसाधम/हृतातेविवशायस्मात्तस्मात्त्वंनासिवीर्यवान्/मयाविरहितांदीनांवर्तमानांमहावने/वैदेहींप्रसभंहृत्वाशूरोऽहमितिमन्यसे/स्त्रीषुशूरविनाथासुपरदाराभिमर्शके/कृत्वाकापुरुषंकर्मशूरोऽहमितिमन्यसे/भिन्नमर्यादनिर्लज्जचारित्रेष्वनवस्थित/दर्पान्मृत्युमुपादायशूरोऽहमितिमन्यसे/शूरेणधनदभ्रात्राबलैःसमुदितेनच/श्लाघनीयंयशस्यंचकृतंकर्ममहत्त्वया/उत्सेकेनाभिपन्नस्यगर्हितस्याहितस्यच/कर्मणःप्राप्नुहीदानींतस्याद्यसुमहत्फलम्/शूरोऽहमितिचात्मानमवगच्छसिदुर्मते/नैवलज्जास्तितेसीतांचोरवद्व्यपकर्षतः/यदिमत्संनिधौसीताधर्षितास्यात्त्वयाबलात्/भ्रातरंतुखरंपश्येस्तदामत्सायकैर्हतः/दिष्ट्यासिममदुष्टात्मंश्चक्षुर्विषयमागतः/अद्यत्वांसायकैस्तीक्ष्णैर्नयामियमसादनम्/अद्यतेमच्छरैश्छिन्नंशिरोज्वलितकुण्डलम्/क्रव्यादाव्यपकर्षन्तुविकीर्णंरणपांसुषु/निपत्योरसिगृध्रास्तेक्षितौक्षिप्तस्यरावण/पिबन्तुरुधिरंतर्षाद्बाणशल्यान्तरोथितम्/अद्यमद्बाणाभिन्नस्यगतासोःपतितस्यते/कर्षन्त्वन्त्राणिपतगागरुत्मन्तइवोरगान्/इत्येवंसवदन्वीरोरामःशत्रुनिबर्हणः/राक्षसेन्द्रंसमीपस्थंशरवर्षैरवाकिरत्/बभूवद्विगुणंवीर्यंबलंहर्षश्चसंयुगे/रामस्यास्त्रबलंचैवशत्रोर्निधनकाङ्क्षिणः/प्रादुर्बभूवुरस्त्राणिसर्वाणिविदितात्मनः/प्रहर्षाच्चमहातेजाःशीघ्रहस्ततरोऽभवत्/शुभान्येतानिचिह्नानिविज्ञायात्मगतानिसः/भूयएवार्दयद्रामोरावणंराक्षसान्तकृत्/हरीणांचाश्मनिकरैःशरवर्षैश्चराघवात्/हन्यमानोदशग्रीवोविघूर्णहृदयोऽभवत्/यदाचशस्त्रंनारेभेनव्यकर्षच्छरासनम्/नास्यप्रत्यकरोद्वीर्यंविक्लवेनान्तरात्मना/क्षिप्ताश्चापिशरास्तेनशस्त्राणिविविधानिच/नरणार्थायवर्तन्तेमृत्युकालेऽभिवर्ततः/सूतस्तुरथनेतास्यतदवस्थंनिरीक्ष्यतम्/शनैर्युद्धादसंभान्तोरथंतस्यापवाहयत्610330/सतुमोहात्सुसंक्रुद्धःकृतान्तबलचोदितः/क्रोधसंरक्तनयनोरावणोसूतमब्रवीत्61041/हीनवीर्यमिवाशक्तंपौरुषेणविवर्जितम्/भीरुंलघुमिवासत्त्वंविहीनमिवतेजसा/विमुक्तमिवमायाभिरस्त्रैरिवबहिष्कृतम्/मामवज्ञायदुर्बुद्धेस्वयाबुद्ध्याविचेष्टसे/किमर्थंमामवज्ञायमच्छन्दमनवेक्ष्यच/त्वयाशत्रुसमक्षंमेरथोऽयमपवाहितः/त्वयाद्यहिममानार्यचिरकालसमार्जितम्/यशोवीर्यंचतेजश्चप्रत्ययश्चविनाशिथ/शत्रोःप्रख्यातवीर्यस्यरञ्जनीयस्यविक्रमैः/पश्यतोयुद्धलुब्धोऽहंकृतःकापुरुषस्त्वया/यस्त्वंरथमिमंमोहान्नचोद्वहसिदुर्मते/सत्योऽयंप्रतितर्कोमेपरेणत्वमुपस्कृतः/नहीदंविद्यतेकर्मसुहृदोहितकाङ्क्षिणः/रिपूणांसदृशंचैतन्नत्वयैतत्स्वनुष्ठितम्/निवर्तयरथंशीघ्रंयावन्नापैतिमेरिपुः/यदिवाप्युषितोऽसित्वंस्मर्यन्तेयदिवागुणाः/एवंपरुषमुक्तस्तुहितबुद्धिरबुद्धिना/अब्रवीद्रावणंसूतोहितंसानुनयंवचः/नभीतोऽस्मिनमूढोऽस्मिनोपजप्तोऽस्मिशत्रुभिः/नप्रमत्तोननिःस्नेहोविस्मृतानचसत्क्रिया/मयातुहितकामेनयशश्चपरिरक्षता/स्नेहप्रस्कन्नमनसाप्रियमित्यप्रियंकृतम्/नास्मिन्नर्थेमहाराजत्वंमांप्रियहितेरतम्/कश्चिल्लघुरिवानार्योदोषतोगन्तुमर्हसि/श्रूयतामभिधास्यामियन्निमित्तंमयारथः/नदीवेगइवाम्भोभिःसंयुगेविनिवर्तितः/श्रमंतवावगच्छामिमहतारणकर्मणा/नहितेवीरसौमुख्यंप्रहर्षंवोपधारये/रथोद्वहनखिन्नाश्चतइमेरथवाजिनः/दीनाघर्मपरिश्रान्तागावोवर्षहताइव/निमित्तानिचभूयिष्ठंयानिप्रादुर्भवन्तिनः/तेषुतेष्वभिपन्नेषुलक्षयाम्यप्रदक्षिणम्/देशकालौचविज्ञेयौलक्ष्मणानीङ्गितानिच/दैन्यंहर्षश्चखेदश्चरथिनश्चबलाबलम्/स्थलनिम्नानिभूमेश्चसमानिविषमाणिच/युद्धकालश्चविज्ञेयःपरस्यान्तरदर्शनम्/उपयानापयानेचस्थानंप्रत्यपसर्पणम्/सर्वमेतद्रथस्थेनज्ञेयंरथकुटुम्बिना/तवविश्रामहेतोस्तुतथैषांरथवाजिनाम्/रौद्रंवर्जयताखेदंक्षमंकृतमिदंमया/नमयास्वेच्छयावीररथोऽयमपवाहितः/भर्तृस्नेहपरीतेनमयेदंयत्कृतंविभो/आज्ञापययथातत्त्वंवक्ष्यस्यरिनिषूदन/तत्करिष्याम्यहंवीरंगतानृण्येनचेतसा/संतुष्टस्तेनवाक्येनरावणस्तस्यसारथेः/प्रशस्यैनंबहुविधंयुद्धलुब्धोऽब्रवीदिदम्/रथंशीघ्रमिमंसूतराघवाभिमुखंकुरु/नाहत्वासमरेशत्रून्निवर्तिष्यतिरावणः/एवमुक्त्वाततस्तुष्टोरावणोराक्षसेश्वरः/ददौतस्यशुभंह्येकंहस्ताभरणमुत्तमम्/ततोद्रुतंरावणवाक्यचोदितः॑प्रचोदयामासहयान्ससारथिः/सराक्षसेन्द्रस्यततोमहारथः॑क्षणेनरामस्यरणाग्रतोऽभवत्610427/आदित्यह्रदयस्तोत्र/ततोयुद्धपरिश्रान्तम्समरेचिन्तयास्थितम।रावणम्चाग्रतोदृष्टवायुद्धायसमुपस्थितम॥1॥दैवतैश्चसमागम्यदृष्टुमभ्यागतोरणम।उपागम्याब्रवीद्राम-मगस्तयोभगवान्ऋषिः॥2॥रामराममहाबाहोशृणुगुह्यमसनातनम।येनसर्वानरीनवत्ससमरेविजयिष्यसि॥3॥आदित्यहृदयम्पुण्यमसर्वशत्रु-विनाशनम।जयावहम्जपेन्नित्य-मक्षय्यमपरमम्शिवम्॥4॥सर्वमंगल-मांगलयमसर्वपापप्रणाशनम्।चिंताशोक-प्रशमन-मायुरवर्धन-मुत्तमम्॥5॥/रश्मिमन्तमसमुद्यन्तमदेवासुर-नमस्कृतम्।पूजयस्वविवस्वन्तमभास्करम्भुवनेश्वरम्॥6॥सर्वदेवात्मकोह्येषतेजस्वीरश्मि-भावनः।एषदेवासुरगणान्लोकानपातिगभस्तिभिः॥7॥एषब्रह्माचविष्णुश्चशिवःस्कन्दःप्रजापतिः।महेन्द्रोधनदःकालोयमःसोमोह्यपामपतिः॥8॥पितरोवसवःसाध्याह्यश्विनौमरुतोमनुः।वायुर्वहनी:प्रजाप्राणऋतुकर्ताप्रभाकरः॥9॥आदित्यःसवितासूर्यःखगःपूषागभस्तिमान।सुवर्णसदृशोभानुर-हिरण्यरेतादिवाकरः॥10॥/हरिदश्वःसहस्रार्चि:सप्तसप्ति-रमरीचिमान।तिमिरोन्मन्थन:शम्भुस्त्वष्टामार्ताण्डअंशुमान॥11॥हिरण्यगर्भःशिशिरस्तपनोभास्करोरविः।अग्निगर्भोsदिते:पुत्रःशंखःशिशिरनाशन:॥12॥व्योमनाथस्तमोभेदीऋग्यजुस्सामपारगः।धनवृष्टिरपाममित्रोविंध्यवीथिप्लवंगम:॥13॥आतपीमंडलीमृत्युःपिंगलःसर्वतापनः।कविर्विश्वोमहातेजाःरक्तःसर्वभवोद्भव:॥14॥नक्षत्रग्रहताराणा-मधिपोविश्वभावनः।तेजसामपितेजस्वीद्वादशात्मन्नमोस्तुते॥15॥/नमःपूर्वायगिरयेपश्चिमायाद्रएनमः।ज्योतिर्गणानांपतयेदिनाधिपतयेनमः॥16॥जयायजयभद्रायहर्यश्वाएनमोनमः।नमोनमःसहस्रांशोआदित्यायनमोनमः॥17॥नमउग्रायवीरायसारंगायनमोनमः।नमःपद्मप्रबोधायमार्ताण्डायनमोनमः॥18॥ब्रह्मेशानाच्युतेषायसूर्यायादित्यवर्चसे।भास्वतेसर्वभक्षायरौद्रायवपुषेनमः॥19॥तमोघ्नायहिमघ्नायशत्रुघ्नायामितात्मने।कृतघ्नघ्नायदेवायज्योतिषाम्पतयेनमः॥20॥/तप्तचामिकराभायवह्नयेविश्वकर्मणे।नमस्तमोsभिनिघ्नायेरुचयेलोकसाक्षिणे॥21॥नाशयत्येषवैभूतमतदेवसृजतिप्रभुः।पायत्येषतपत्येषवर्षत्येषगभस्तिभिः॥22॥एषसुप्तेषुजागर्तिभूतेषुपरिनिष्ठितः।एषएवाग्निहोत्रम्चफलंचैवाग्निहोत्रिणाम॥23॥वेदाश्चक्रतवश्चैवक्रतुनामफलमेवच।यानिकृत्यानिलोकेषुसर्वएषरविःप्रभुः॥24॥एनमापत्सुकृच्छ्रेषुकान्तारेषुभयेषुच।कीर्तयनपुरुष:कश्चिन्नावसीदतिराघव॥25॥/पूज्यस्वैन-मेकाग्रोदेवदेवमजगत्पतिम।एततत्रिगुणितम्जप्त्वायुद्धेषुविजयिष्यसि॥26॥अस्मिनक्षणेमहाबाहोरावणम्तवंवधिष्यसि।एवमुक्त्वातदाsगस्त्योजगामचयथागतम्॥27॥एतच्छ्रुत्वामहातेजानष्टशोकोsभवत्तदा।धारयामाससुप्रितोराघवःप्रयतात्मवान॥28॥आदित्यंप्रेक्ष्यजप्त्वातुपरमहर्षमवाप्तवान्।त्रिराचम्यशुचिर्भूत्वाधनुरादायवीर्यवान॥29॥रावणमप्रेक्ष्यहृष्टात्मायुद्धायसमुपागमत।सर्वयत्नेनमहतावधेतस्यधृतोsभवत्॥30॥/अथरवि-रवद-न्निरिक्ष्यरामम।मुदितमनाःपरमम्प्रहृष्यमाण:।निशिचरपति-संक्षयम्विदित्वासुरगण-मध्यगतोवचस्त्वरेति॥31॥/इतिआदित्यहृदयम्मंत्रस्य।इत्यार्षेश्रीमद्रामायणेवाल्मीकीयेआदिकाव्येचतुर्विशतिसहस्त्रिकयांसंहितायामयुद्धकाण्डेआदित्यहृदयंनामसप्तोत्तरशततमःसर्गः।//तमापतन्तंसहसास्वनवन्तंमहाध्वजम्/रथंराक्षसराजस्यनरराजोददर्शह61064/कृष्णवाजिसमायुक्तंयुक्तंरौद्रेणवर्चसा/तडित्पताकागहनंदर्शितेन्द्रायुधायुधम्/शरधाराविमुञ्चन्तंधारासारमिवान्बुदम्/तंदृष्ट्वामेघसंकाशमापतन्तंरथंरिपोः/गिरेर्वज्राभिमृष्टस्यदीर्यतःसदृशस्वनम्/उवाचमातलिंरामःसहस्राक्षस्यसारथिम्/मातलेपश्यसंरब्धमापतन्तंरथंरिपोः/यथापसव्यंपततावेगेनमहतापुनः/समरेहन्तुमात्मानंतथानेनकृतामतिः/तदप्रमादमातिष्ठप्रत्युद्गच्छरथंरिपोः/विध्वंसयितुमिच्छामिवायुर्मेघमिवोत्थितम्/अविक्लवमसंभ्रान्तमव्यग्रहृदयेक्षणम्/रश्मिसंचारनियतंप्रचोदयरथंद्रुतम्/कामंनत्वंसमाधेयःपुरंदररथोचितः/युयुत्सुरहमेकाग्रःस्मारयेत्वांनशिक्षये/परितुष्टःसरामस्यतेनवाक्येनमातलिः/प्रचोदयामासरथंसुरसारथिसत्तमः/अपसव्यंततःकुर्वन्रावणस्यमहारथम्/चक्रोत्क्षिप्तेनरजसारावणंव्यवधूनयत्/ततःक्रुद्धोदशग्रीवस्ताम्रविस्फारितेक्षणः/रथप्रतिमुखंरामंसायकैरवधूनयत्/धर्षणामर्षितोरामोधैर्यंरोषेणलङ्घयन्/जग्राहसुमहावेगमैन्द्रंयुधिशरासनम्/शरांश्चसुमहातेजाःसूर्यरश्मिसमप्रभान्/तदुपोढंमहद्युद्धमन्योन्यवधकाङ्क्षिणोः/परस्पराभिमुखयोर्दृप्तयोरिवसिंहयोः/ततोदेवाःसगन्धर्वाःसिद्धाश्चपरमर्षयः/समीयुर्द्वैरथंद्रष्टुंरावणक्षयकाङ्क्षिणः/समुत्पेतुरथोत्पातादारुणालोमहर्षणाः/रावणस्यविनाशायराघवस्यजयायच/ववर्षरुधिरंदेवोरावणस्यरथोपरि/वातामण्डलिनस्तीव्राअपसव्यंप्रचक्रमुः/महद्गृध्रकुलंचास्यभ्रममाणंनभस्तले/येनयेनरथोयातितेनतेनप्रधावति/संध्ययाचावृतालङ्काजपापुष्पनिकाशया/दृश्यतेसंप्रदीतेवदिवसेऽपिवसुंधरा/सनिर्घातामहोल्काश्चसंप्रचेतुर्महास्वनाः/विषादयन्त्योरक्षांसिरावणस्यतदाहिताः/रावणश्चयतस्तत्रप्रचचालवसुंधरा/रक्षसांचप्रहरतांगृहीताइवबाहवः/ताम्राःपीताःसिताःश्वेताःपतिताःसूर्यरश्मयः/दृश्यन्तेरावणस्याङ्गेपर्वतस्येवधातवः/गृध्रैरनुगताश्चास्यवमन्त्योज्वलनंमुखैः/प्रणेदुर्मुखमीक्षन्त्यःसंरब्धमशिवंशिवाः/प्रतिकूलंववौवायूरणेपांसून्समुत्किरन्/तस्यराक्षसराजस्यकुर्वन्दृष्टिविलोपनम्/निपेतुरिन्द्राशनयःसैन्येचास्यसमन्ततः/दुर्विषह्यस्वनाघोराविनाजलधरस्वनम्/दिशश्चप्रदिशःसर्वाबभूवुस्तिमिरावृताः/पांसुवर्षेणमहतादुर्दर्शंचनभोऽभवत्/कुर्वन्त्यःकलहंघोरंसारिकास्तद्रथंप्रति/निपेतुःशतशस्तत्रदारुणादारुणस्वनाः/जघनेभ्यःस्फुलिङ्गांश्चनेत्रेभ्योऽश्रूणिसंततम्/मुमुचुस्तस्यतुरगास्तुल्यमग्निंचवारिच/एवंप्रकाराबहवःसमुत्पाताभयावहाः/रावणस्यविनाशायदारुणाःसंप्रजज्ञिरे/रामस्यापिनिमित्तानिसौम्यानिचशिवानिच/बभूवुर्जयशंसीनिप्रादुर्भूतानिसर्वशः/ततोनिरीक्ष्यात्मगतानिराघवो॑रणेनिमित्तानिनिमित्तकोविदः/जगामहर्षंचपरांचनिर्वृतिं॑चकारयुद्धेऽभ्यधिकंचविक्रमम्610636/ततःप्रवृत्तंसुक्रूरंरामरावणयोस्तदा/सुमहद्द्वैरथंयुद्धंसर्वलोकभयावहम्61071/ततोराक्षससैन्यंचहरीणांचमहद्बलम्/प्रगृहीतप्रहरणंनिश्चेष्टंसमतिष्ठत/संप्रयुद्धौततोदृष्ट्वाबलवन्नरराक्षसौ/व्याक्षिप्तहृदयाःसर्वेपरंविस्मयमागताः/नानाप्रहरणैर्व्यग्रैर्भुजैर्विस्मितबुद्धयः/तस्थुःप्रेक्ष्यचसंग्रामंनाभिजघ्नुःपरस्परम्/रक्षसांरावणंचापिवानराणांचराघवम्/पश्यतांविस्मिताक्षाणांसैन्यंचित्रमिवाबभौ/तौतुतत्रनिमित्तानिदृष्ट्वाराघवरावणौ/कृतबुद्धीस्थिरामर्षौयुयुधातेअभीतवत्/जेतव्यमितिकाकुत्स्थोमर्तव्यमितिरावणः/धृतौस्ववीर्यसर्वस्वंयुद्धेऽदर्शयतांतदा/ततःक्रोधाद्दशग्रीवःशरान्संधायवीर्यवान्/मुमोचध्वजमुद्दिश्यराघवस्यरथेस्थितम्/तेशरास्तमनासाद्यपुरंदररथध्वजम्/रक्तशक्तिंपरामृश्यनिपेतुर्धरणीतले/ततोरामोऽभिसंक्रुद्धश्चापमायम्यवीर्यवान्/कृतप्रतिकृतंकर्तुंमनसासंप्रचक्रमे/रावणध्वजमुद्दिश्यमुमोचनिशितंशरम्/महासर्पमिवासह्यंज्वलन्तंस्वेनतेजसा/जगामसमहींभित्त्वादशग्रीवध्वजंशरः/सनिकृत्तोऽपतद्भूमौरावणस्यरथध्वजः/ध्वजस्योन्मथनंदृष्ट्वारावणःसुमहाबलः/क्रोधजेनाग्निनासंख्येप्रदीप्तइवचाभवत्/सरोषवशमापन्नःशरवर्षंमहद्वमन्/रामस्यतुरगान्दिव्याञ्शरैर्विव्याधरावणः/तेविद्धाहरयस्तस्यनास्खलन्नापिबभ्रमुः/बभूवुःस्वस्थहृदयाःपद्मनालैरिवाहताः/तेषामसंभ्रमंदृष्ट्वावाजिनांरावणस्तदा/भूयएवसुसंक्रुद्धःशरवर्षंमुमोचह/गदाश्चपरिघांश्चैवचक्राणिमुसलानिच/गिरिशृङ्गाणिवृक्षांश्चतथाशूलपरश्वधान्/मायाविहितमेतत्तुशस्त्रवर्षमपातयत्/सहस्रशस्ततोबाणानश्रान्तहृदयोद्यमः/तुमुलंत्रासजननंभीमंभीमप्रतिस्वनम्/दुर्धर्षमभवद्युद्धेनैकशस्त्रमयंमहत्/विमुच्यराघवरथंसमन्ताद्वानरेबले/सायकैरन्तरिक्षंचचकाराशुनिरन्तरम्/मुमोचचदशग्रीवोनिःसङ्गेनान्तरात्मना/व्यायच्छमानंतंदृष्ट्वातत्परंरावणंरणे/प्रहसन्निवकाकुत्स्थःसंदधेसायकाञ्शितान्/समुमोचततोबाणान्रणेशतसहस्रशः/तान्दृष्ट्वारावणश्चक्रेस्वशरैःखंनिरन्तरम्/ततस्ताभ्यांप्रयुक्तेनशरवर्षेणभास्वता/शरबद्धमिवाभातिद्वितीयंभास्वदम्बरम्/नानिमित्तोऽभवद्बाणोनातिभेत्ताननिष्फलः/तथाविसृजतोर्बाणान्रामरावणयोर्मृधे/प्रायुध्येतामविच्छिन्नमस्यन्तौसव्यदक्षिणम्/चक्रतुस्तौशरौघैस्तुनिरुच्छ्वासमिवाम्बरम्/रावणस्यहयान्रामोहयान्रामस्यरावणः/जघ्नतुस्तौतदान्योन्यंकृतानुकृतकारिणौ610727/तौतथायुध्यमानौतुसमरेरामरावणौ/ददृशुःसर्वभूतानिविस्मितेनान्तरात्मना610729/अर्दयन्तौतुसमरेतयोस्तौस्यन्दनोत्तमौ/परस्परवधेयुक्तौघोररूपौबभूवतुः/मण्डलानिचवीथीश्चगतप्रत्यागतानिच/दर्शयन्तौबहुविधांसूतौसारथ्यजांगतिम्/अर्दयन्रावणंरामोराघवंचापिरावणः/गतिवेगंसमापन्नौप्रवर्तननिवर्तने/क्षिपतोःशरजालानितयोस्तौस्यन्दनोत्तमौ/चेरतुःसंयुगमहींसासारौजलदाविव/दर्शयित्वातदातौतुगतिंबहुविधांरणे/परस्परस्याभिमुखौपुनरेवचतस्थतुः/धुरंधुरेणरथयोर्वक्त्रंवक्त्रेणवाजिनाम्/पताकाश्चपताकाभिःसमेयुःस्थितयोस्तदा/रावणस्यततोरामोधनुर्मुक्तैःशितैःशरैः/चतुर्भिश्चतुरोदीप्तान्हयान्प्रत्यपसर्पयत्/सक्रोधवशमापन्नोहयानामपसर्पणे/मुमोचनिशितान्बाणान्राघवायनिशाचरः/सोऽतिविद्धोबलवतादशग्रीवेणराघवः/जगामनविकारंचनचापिव्यथितोऽभवत्/चिक्षेपचपुनर्बाणान्वज्रपातसमस्वनान्/सारथिंवज्रहस्तस्यसमुद्दिश्यनिशाचरः/मातलेस्तुमहावेगाःशरीरेपतिताःशराः/नसूक्ष्ममपिसंमोहंव्यथांवाप्रददुर्युधि/तयाधर्षणयाक्रोद्धोमातलेर्नतथात्मनः/चकारशरजालेनराघवोविमुखंरिपुम्/विंशतिंत्रिंशतंषष्टिंशतशोऽथसहस्रशः/मुमोचराघवोवीरःसायकान्स्यन्दनेरिपोः/गदानांमुसलानांचपरिघाणांचनिस्वनैः/शराणांपुङ्खवातैश्चक्षुभिताःसप्तसागराः/क्षुब्धानांसागराणांचपातालतलवासिनः/व्यथिताःपन्नगाःसर्वेदानवाश्चसहस्रशः/चकम्पेमेदिनीकृत्स्नासशैलवनकानना/भास्करोनिष्प्रभश्चाभून्नववौचापिमारुतः/ततोदेवाःसगन्धर्वाःसिद्धाश्चपरमर्षयः/चिन्तामापेदिरेसर्वेसकिंनरमहोरगाः/स्वस्तिगोब्राह्मणेभ्योऽस्तुलोकास्तिष्ठन्तुशाश्वताः/जयतांराघवःसंख्येरावणंराक्षसेश्वरम्/ततःक्रुद्धोमहाबाहूरघूणांकीर्तिवर्धनः/संधायधनुषारामःक्षुरमाशीविषोपमम्/रावणस्यशिरोऽच्छिन्दच्छ्रीमज्ज्वलितकुण्डलम्/तच्छिरःपतितंभूमौदृष्टंलोकैस्त्रिभिस्तदा/तस्यैवसदृशंचान्यद्रावणस्योत्थितंशिरः/तत्क्षिप्रंक्षिप्रहस्तेनरामेणक्षिप्रकारिणा/द्वितीयंरावणशिरश्छिन्नंसंयतिसायकैः/छिन्नमात्रंचतच्छीर्षंपुनरन्यत्स्मदृश्यते/तदप्यशनिसंकाशैश्छिन्नंरामेणसायकैः/एवमेवशतंछिन्नंशिरसांतुल्यवर्चसाम्/नचैवरावणस्यान्तोदृश्यतेजीवितक्षये/ततःसर्वास्त्रविद्वीरःकौसल्यानन्दिवर्धनः/मार्गणैर्बहुभिर्युक्तश्चिन्तयामासराघवः/मारीचोनिहतोयैस्तुखरोयैस्तुसुदूषणः/क्रञ्चारण्येविराधस्तुकबन्धोदण्डकावने/तइमेसायकाःसर्वेयुद्धेप्रत्ययिकामम/किंनुतत्कारणंयेनरावणेमन्दतेजसः/इतिचिन्तापरश्चासीदप्रमत्तश्चसंयुगे/ववर्षशरवर्षाणिराघवोरावणोरसि/रावणोऽपिततःक्रुद्धोरथस्थोराक्षसेश्वरः/गदामुसलवर्षेणरामंप्रत्यर्दयद्रणे/देवदानवयक्षाणांपिशाचोरगरक्षसाम्/पश्यतांतन्महद्युद्धंसर्वरात्रमवर्तत/नैवरत्रिंनदिवसंनमुहूर्तंनचक्षणम्/रामरावणयोर्युद्धंविराममुपगच्छति610766/अथसंस्मारयामासराघवंमातलिस्तदा/अजानन्निवकिंवीरत्वमेनमनुवर्तसे61081/विसृजास्मैवधायत्वमस्त्रंपैतामहंप्रभो/विनाशकालःकथितोयःसुरैःसोऽद्यवर्तते/ततःसंस्मारितोरामस्तेनवाक्येनमातलेः/जग्राहसशरंदीप्तंनिश्वसन्तमिवोरगम्/यमस्मैप्रथमंप्रादादगस्त्योभगवानृषिः/ब्रह्मदत्तंमहद्बाणममोघंयुधिवीर्यवान्/ब्रह्मणानिर्मितंपूर्वमिन्द्रार्थममितौजसा/दत्तंसुरपतेःपूर्वंत्रिलोकजयकाङ्क्षिणः/यस्यवाजेषुपवनःफलेपावकभास्करौ/शरीरमाकाशमयंगौरवेमेरुमन्दरौ/जाज्वल्यमानंवपुषासुपुङ्खंहेमभूषितम्/तेजसासर्वभूतानांकृतंभास्करवर्चसं/सधूममिवकालाग्निंदीप्तमाशीविषंयथा/रथनागाश्ववृन्दानांभेदनंक्षिप्रकारिणम्/द्वाराणांपरिघाणांचगिरीणामपिभेदनम्/नानारुधिरसिक्ताङ्गंमेदोदिग्धंसुदारुणम्/वज्रसारंमहानादंनानासमितिदारुणम्/सर्ववित्रासनंभीमंश्वसन्तमिवपन्नगम्/कङ्कगृध्रबलानांचगोमायुगणरक्षसाम्/नित्यंभक्षप्रदंयुद्धेयमरूपंभयावहम्/नन्दनंवानरेन्द्राणांरक्षसामवसादनम्/वाजितंविविधैर्वाजैश्चारुचित्रैर्गरुत्मतः/तमुत्तमेषुंलोकानामिक्ष्वाकुभयनाशनम्/द्विषतांकीर्तिहरणंप्रहर्षकरमात्मनः/अभिमन्त्र्यततोरामस्तंमहेषुंमहाबलः/वेदप्रोक्तेनविधिनासंदधेकार्मुकेबली/सरावणायसंक्रुद्धोभृशमायम्यकार्मुकम्/चिक्षेपपरमायत्तस्तंशरंमर्मघातिनम्/सवज्रइवदुर्धर्षोवज्रबाहुविसर्जितः/कृतान्तइवचावार्योन्यपतद्रावणोरसि/सविसृष्टोमहावेगःशरीरान्तकरःशरः/बिभेदहृदयंतस्यरावणस्यदुरात्मनः/रुधिराक्तःसवेगेनजीवितान्तकरःशरः/रावणस्यहरन्प्राणान्विवेशधरणीतलम्/सशरोरावणंहत्वारुधिरार्द्रकृतच्छविः/कृतकर्मानिभृतवत्स्वतूणींपुनराविशत्/तस्यहस्ताद्धतस्याशुकार्मुकंतत्ससायकम्/निपपातसहप्राणैर्भ्रश्यमानस्यजीवितात्/गतासुर्भीमवेगस्तुनैरृतेन्द्रोमहाद्युतिः/पपातस्यन्दनाद्भूमौवृत्रोवज्रहतोयथा/तंदृष्ट्वापतितंभूमौहतशेषानिशाचराः/हतनाथाभयत्रस्ताःसर्वतःसंप्रदुद्रुवुः/नर्दन्तश्चाभिपेतुस्तान्वानराद्रुमयोधिनः/दशग्रीववधंदृष्ट्वाविजयंराघवस्यच/अर्दितावानरैर्हृष्टैर्लङ्कामभ्यपतन्भयात्/हताश्रयत्वात्करुणैर्बाष्पप्रस्रवणैर्मुखैः/ततोविनेदुःसंहृष्टावानराजितकाशिनः/वदन्तोराघवजयंरावणस्यचतंवधम्/अथान्तरिक्षेव्यनदत्सौम्यस्त्रिदशदुन्दुभिः/दिव्यगन्धवहस्तत्रमारुतःसुसुखोववौ/निपपातान्तरिक्षाच्चपुष्पवृष्टिस्तदाभुवि/किरन्तीराघवरथंदुरवापामनोहराः/राघवस्तवसंयुक्तागगनेचविशुश्रुवे/साधुसाध्वितिवागग्र्यादेवतानांमहात्मनाम्/आविवेशमहान्हर्षोदेवानांचारणैःसह/रावणेनिहतेरौद्रेसर्वलोकभयंकरे/ततःसकामंसुग्रीवमङ्गदंचमहाबलम्/चकारराघवःप्रीतोहत्वाराक्षसपुंगवम्/ततःप्रजग्मुःप्रशमंमरुद्गणा॑दिशःप्रसेदुर्विमलंनभो/ऽभवत्/महीचकम्पेनचमारुताववुः॑स्थिरप्रभश्चाप्यभवद्दिवाकरः/ततस्तुसुग्रीवविभीषणादयः॑सुहृद्विशेषाःसहलक्ष्मणास्तदा/समेत्यहृष्टाविजयेनराघवं॑रणेऽभिरामंविधिनाभ्यपूजयन्/सतुनिहतरिपुःस्थिरप्रतिज्ञः॑स्वजनबलाभिवृतोरणेरराज/रघुकुलनृपनन्दनोमहौजास्॑त्रिदशगणैरभिसंवृतोयथेन्द्रः610834/रावणंनिहतंश्रुत्वाराघवेणमहात्मना/अन्तःपुराद्विनिष्पेतूराक्षस्यःशोककर्शिताः61101/वार्यमाणाःसुबहुशोवृष्टन्त्यःक्षितिपांसुषु/विमुक्तकेश्योदुःखार्तागावोवत्सहतायथा/उत्तरेणविनिष्क्रम्यद्वारेणसहराक्षसैः/प्रविश्यायोधनंघोरंविचिन्वन्त्योहतंपतिम्/आर्यपुत्रेतिवादिन्योहानाथेतिचसर्वशः/परिपेतुःकबन्धाङ्कांमहींशोणितकर्दमाम्/ताबाष्पपरिपूर्णाक्ष्योभर्तृशोकपराजिताः/करेण्वइवनर्दन्त्योविनेदुर्हतयूथपाः/ददृशुस्तामहाकायंमहावीर्यंमहाद्युतिम्/रावणंनिहतंभूमौनीलाञ्जनचयोपमम्/ताःपतिंसहसादृष्ट्वाशयानंरणपांसुषु/निपेतुस्तस्यगात्रेषुछिन्नावनलताइव/बहुमानात्परिष्वज्यकाचिदेनंरुरोदह/चरणौकाचिदालिङ्ग्यकाचित्कण्ठेऽवलम्ब्यच/उद्धृत्यचभुजौकाचिद्भूमौस्मपरिवर्तते/हतस्यवदनंदृष्ट्वाकाचिन्मोहमुपागमत्/काचिदङ्केशिरःकृत्वारुरोदमुखमीक्षती/स्नापयन्तीमुखंबाष्पैस्तुषारैरिवपङ्कजम्/एवमार्ताःपतिंदृष्ट्वारावणंनिहतंभुवि/चुक्रुशुर्बहुधाशोकाद्भूयस्ताःपर्यदेवयन्/येनवित्रासितःशक्रोयेनवित्रासितोयमः/येनवैश्रवणोराजापुष्पकेणवियोजितः/गन्धर्वाणामृषीणांचसुराणांचमहात्मनाम्/भयंयेनमहद्दत्तंसोऽयंशेतेरणेहतः/असुरेभ्यःसुरेभ्योवापन्नगेभ्योऽपिवातथा/नभयंयोविजानातितस्येदंमानुषाद्भयम्/अवध्योदेवतानांयस्तथादानवरक्षसाम्/हतःसोऽयंरणेशेतेमानुषेणपदातिना/योनशक्यःसुरैर्हन्तुंनयक्षैर्नासुरैस्तथा/सोऽयंकश्चिदिवासत्त्वोमृत्युंमर्त्येनलम्भितः/एवंवदन्त्योबहुधारुरुदुस्तस्यताःस्त्रियः/भूयएवचदुःखार्ताविलेपुश्चपुनःपुनः/अशृण्वतातुसुहृदांसततंहितवादिनाम्/एताःसममिदानींतेवयमात्माचपातिताः/ब्रुवाणोऽपिहितंवाक्यमिष्टोभ्राताविभीषणः/धृष्टंपरुषितोमोहात्त्वयात्मवधकाङ्क्षिणा/यदिनिर्यातितातेस्यात्सीतारामायमैथिली/ननःस्याद्व्यसनंघोरमिदंमूलहरंमहत्/वृत्तकामोभवेद्भ्रातारामोमित्रकुलंभवेत्/वयंचाविधवाःसर्वाःसकामानचशत्रवः/त्वयापुनर्नृशंसेनसीतांसंरुन्धताबलात्/राक्षसावयमात्माचत्रयंतुलंनिपातितम्/नकामकारःकामंवातवराक्षसपुंगव/दैवंचेष्टयतेसर्वंहतंदैवेनहन्यते/वानराणांविनाशोऽयंराक्षसानांचतेरणे/तवचैवमहाबाहोदैवयोगादुपागतः/नैवार्थेननकामेनविक्रमेणनचाज्ञया/शक्यादैवगतिर्लोकेनिवर्तयितुमुद्यता/विलेपुरेवंदीनास्ताराक्षसाधिपयोषितः/कुरर्यइवदुःखार्ताबाष्पपर्याकुलेक्षणाः611026/तासांविलपमानानांतथाराक्षसयोषिताम्/ज्येष्ठापत्नीप्रियादीनाभर्तारंसमुदैक्षत61111/दशग्रीवंहतंदृष्ट्वारामेणाचिन्त्यकर्मणा/पतिंमन्दोदरीतत्रकृपणापर्यदेवयत्/ननुनाममहाबाहोतववैश्रवणानुज/क्रुद्धस्यप्रमुखेस्थातुंत्रस्यत्यपिपुरंदरः/ऋषयश्चमहीदेवागन्धर्वाश्चयशस्विनः/ननुनामतवोद्वेगाच्चारणाश्चदिशोगताः/सत्वंमानुषमात्रेणरामेणयुधिनिर्जितः/नव्यपत्रपसेराजन्किमिदंराक्षसर्षभ/कथंत्रैलोक्यमाक्रम्यश्रियावीर्येणचान्वितम्/अविषह्यंजघानत्वंमानुषोवनगोचरः/मानुषाणामविषयेचरतःकामरूपिणः/विनाशस्तवरामेणसंयुगेनोपपद्यते/नचैतत्कर्मरामस्यश्रद्दधामिचमूमुखे/सर्वतःसमुपेतस्यतवतेनाभिमर्शनम्/इन्द्रियाणिपुराजित्वाजितंत्रिभुवणंत्वया/स्मरद्भिरिवतद्वैरमिन्द्रियैरेवनिर्जितः/अथवारामरूपेणवासवःस्वयमागतः/मायांतवविनाशायविधायाप्रतितर्किताम्/यदैवहिजनस्थानेराक्षसैर्बहुभिर्वृतः/खरस्तवहतोभ्रातातदैवासौनमानुषः/यदैवनगरींलङ्कांदुष्प्रवेषांसुरैरपि/प्रविष्टोहनुमान्वीर्यात्तदैवव्यथितावयम्/क्रियतामविरोधश्चराघवेणेतियन्मया/उच्यमानोनगृह्णासितस्येयंव्युष्टिरागता/अकस्माच्चाभिकामोऽसिसीतांराक्षसपुंगव/ऐश्वर्यस्यविनाशायदेहस्यस्वजनस्यच/अरुन्धत्याविशिष्टांतांरोहिण्याश्चापिदुर्मते/सीतांधर्षयतामान्यांत्वयाह्यसदृशंकृतम्/नकुलेननरूपेणनदाक्षिण्येनमैथिली/मयाधिकावातुल्यावात्वंतुमोहान्नबुध्यसे/सर्वथासर्वभूतानांनास्तिमृत्युरलक्षणः/तवतावदयंमृत्युर्मैथिलीकृतलक्षणः/मैथिलीसहरामेणविशोकाविहरिष्यति/अल्पपुण्यात्वहंघोरेपतिताशोकसागरे/कैलासेमन्दरेमेरौतथाचैत्ररथेवने/देवोद्यानेषुसर्वेषुविहृत्यसहितात्वया/विमानेनानुरूपेणयायाम्यतुलयाश्रिया/पश्यन्तीविविधान्देशांस्तांस्तांश्चित्रस्रगम्बरा/भ्रंशिताकामभोगेभ्यःसास्मिवीरवधात्तव/सत्यवाक्समहाभागोदेवरोमेयदब्रवीत्/अयंराक्षसमुख्यानांविनाशःपर्युपस्थितः/कामक्रोधसमुत्थेनव्यसनेनप्रसङ्गिना/त्वयाकृतमिदंसर्वमनाथंरक्षसांकुलम्/नहित्वंशोचितव्योमेप्रख्यातबलपौरुषः/स्त्रीस्वभावात्तुमेबुद्धिःकारुण्येपरिवर्तते/सुकृतंदुष्कृतंचत्वंगृहीत्वास्वांगतिंगतः/आत्मानमनुशोचामित्वद्वियोगेनदुःखिताम्/नीलजीमूतसंकाशःपीताम्बरशुभाङ्गदः/सर्वगात्राणिविक्षिप्यकिंशेषेरुधिराप्लुतः/प्रसुप्तइवशोकार्तांकिंमांनप्रतिभाषसे/महावीर्यस्यदक्षस्यसंयुगेष्वपलायिनः/यातुधानस्यदौहित्रींकिंत्वंमांनाभ्युदीक्षसे/येनसूदयसेशत्रून्समरेसूर्यवर्चसा/वज्रोवज्रधरस्येवसोऽयंतेसततार्चितः/रणेशत्रुप्रहरणोहेमजालपरिष्कृतः/परिघोव्यवकीर्णस्तेबाणैश्छिन्नःसहस्रधा/धिगस्तुहृदयंयस्याममेदंनसहस्रधा/त्वयिपञ्चत्वमापन्नेफलतेशोकपीडितम्/एतस्मिन्नन्तरेरामोविभीषणमुवाचह/संस्कारःक्रियतांभ्रातुःस्त्रियश्चैतानिवर्तय/तंप्रश्रितस्ततोरामंश्रुतवाक्योविभीषणः/विमृश्यबुद्ध्याधर्मज्ञोधर्मार्थसहितंवचः/रामस्यैवानुवृत्त्यर्थमुत्तरंप्रत्यभाषत/त्यक्तधर्मव्रतंक्रूरंनृशंसमनृतंतथा/नाहमर्होऽस्मिसंस्कर्तुंपरदाराभिमर्शकम्/भ्रातृरूपोहिमेशत्रुरेषसर्वाहितेरतः/रावणोनार्हतेपूजांपूज्योऽपिगुरुगौरवात्/नृशंसइतिमांरामवक्ष्यन्तिमनुजाभुवि/श्रुत्वातस्यगुणान्सर्वेवक्ष्यन्तिसुकृतंपुनः/तच्छ्रुत्वापरमप्रीतोरामोधर्मभृतांवरः/विभीषणमुवाचेदंवाक्यज्ञोवाक्यकोविदम्/तवापिमेप्रियंकार्यंत्वत्प्रभवाच्चमेजितम्/अवश्यंतुक्षमंवाच्योमयात्वंराक्षसेश्वर/अधर्मानृतसंयुक्तःकाममेषनिशाचरः/तेजस्वीबलवाञ्शूरःसंग्रामेषुचनित्यशः/शतक्रतुमुखैर्देवैःश्रूयतेनपराजितः/महात्माबलसंपन्नोरावणोलोकरावणः/मरणान्तानिवैराणिनिर्वृत्तंनःप्रयोजनम्/क्रियतामस्यसंस्कारोममाप्येषयथातव/त्वत्सकाशान्महाबाहोसंस्कारंविधिपूर्वकम्/क्षिप्रमर्हतिधर्मज्ञत्वंयशोभाग्भविष्यसि/राघवस्यवचःश्रुत्वात्वरमाणोविभीषणः/संस्कारेणानुरूपेणयोजयामासरावणम्/सददौपावकंतस्यविधियुक्तंविभीषणः/ताःस्त्रियोऽनुनयामाससान्त्वमुक्त्वापुनःपुनः/प्रविष्टासुचसर्वासुराक्षसीषुविभीषणः/रामपार्श्वमुपागम्यतदातिष्ठद्विनीतवत्/रामोऽपिसहसैन्येनससुग्रीवःसलक्ष्मणः/हर्षंलेभेरिपुंहत्वायथावृत्रंशतक्रतुः6111123/तेरावणवधंदृष्ट्वादेवगन्धर्वदानवाः/जग्मुस्तैस्तैर्विमानैःस्वैःकथयन्तःशुभाःकथाः61121/रावणस्यवधंघोरंराघवस्यपराक्रमम्/सुयुद्धंवानराणांचसुग्रीवसय्चमन्त्रितम्/अनुरागंचवीर्यंचसौमित्रेर्लक्ष्मणस्यच/कथयन्तोमहाभागाजग्मुर्हृष्टायथागतम्/राघवस्तुरथंदिव्यमिन्द्रदत्तंशिखिप्रभम्/अनुज्ञायमहाभागोमातलिंप्रत्यपूजयत्/राघवेणाभ्यनुज्ञातोमातलिःशक्रसारथिः/दिव्यंतंरथमास्थायदिवमेवारुरोहसः/तस्मिंस्तुदिवमारूढेसुरसारथिसत्तमे/राघवःपरमप्रीतःसुग्रीवंपरिषस्वजे/परिष्वज्यचसुग्रीवंलक्ष्मणेनाभिवादितः/पूज्यमानोहरिश्रेष्ठैराजगामबलालयम्/अब्रवीच्चतदारामःसमीपपरिवर्तिनम्/सौमित्रिंसत्त्वसंपन्नंलक्ष्मणंदीप्ततेजसं/विभीषणमिमंसौम्यलङ्कायामभिषेचय/अनुरक्तंचभक्तंचममचैवोपकारिणम्/एषमेपरमःकामोयदिमंरावणानुजम्/लङ्कायांसौम्यपश्येयमभिषिक्तंविभीषणम्/एवमुक्तस्तुसौमित्रीराघवेणमहात्मना/तथेत्युक्त्वातुसंहृष्टःसौवर्णंघटमाददे/घटेनतेनसौमित्रिरभ्यषिञ्चद्विभीषणम्/लङ्कायांरक्षसांमध्येराजानंरामशासनात्/अभ्यषिञ्चत्सधर्मात्माशुद्धात्मानंविभीषणम्/तस्यामात्याजहृषिरेभक्तायेचास्यराक्षसाः/दृष्ट्वाभिषिक्तंलङ्कायांराक्षसेन्द्रंविभीषणम्/राघवःपरमांप्रीतिंजगामसहलक्ष्मणः/सतद्राज्यंमहत्प्राप्यरामदत्तंविभीषणः/प्रकृतीःसान्त्वयित्वाचततोराममुपागमत्/अक्षतान्मोदकांल्लाजान्दिव्याःसुमनसस्तथा/आजह्रुरथसंहृष्टाःपौरास्तस्मैनिशाचराः/सतान्गृहीत्वादुर्धर्षोराघवायन्यवेदयत्/मङ्गल्यंमङ्गलंसर्वंलक्ष्मणायचवीर्यवान्/कृतकार्यंसमृद्धार्थंदृष्ट्वारामोविभीषणम्/प्रतिजग्राहतत्सर्वंतस्यैवप्रियकाम्यया/ततःशैलोपमंवीरंप्राञ्जलिंपार्श्वतःस्थितम्/अब्रवीद्राघवोवाक्यंहनूमन्तंप्लवंगमम्/अनुमान्यमहाराजमिमंसौम्यविभीषणम्/प्रविश्यरावणगृहंविनयेनोपसृत्यच/वैदेह्यामांकुशलिनंससुग्रीवंसलक्ष्मणम्/आचक्ष्वजयतांश्रेष्ठरावणंचमयाहतम्/प्रियमेतदुदाहृत्यमैथिल्यास्त्वंहरीश्वर/प्रतिगृह्यचसंदेशमुपावर्तितुमर्हसि611226/इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः/प्रविवेशपुरींलङ्कांपूज्यमानोनिशाचरैः61131/प्रविश्यतुमहातेजारावणस्यनिवेशनम्/ददर्शशशिनाहीनांसातङ्कामिवरोहिणीम्/निभृतःप्रणतःप्रह्वःसोऽभिगम्याभिवाद्यच/रामस्यवचनंसर्वमाख्यातुमुपचक्रमे/वैदेहिकुशलीरामःससुग्रीवःसलक्ष्मणः/कुशलंचाहसिद्धार्थोहतशत्रुररिंदमः/विभीषणसहायेनरामेणहरिभिःसह/निहतोरावणोदेविलक्ष्मणस्यनयेनच/पृष्ट्वाचकुशलंरामोवीरस्त्वांरघुनन्दनः/अब्रवीत्परमप्रीतःकृतार्थेनान्तरात्मना/प्रियमाख्यामितेदेवित्वांतुभयःसभाजये/दिष्ट्याजीवसिधर्मज्ञेजयेनममसंयुगे/लब्धोनोविजयःसीतेस्वस्थाभवगतव्यथा/रावणःसहतःशत्रुर्लङ्काचेयंवशेस्थिता/मयाह्यलब्धनिद्रेणधृतेनतवनिर्जये/प्रतिज्ञैषाविनिस्तीर्णाबद्ध्वासेतुंमहोदधौ/संभ्रमश्चनकर्तव्योवर्तन्त्यारावणालये/विभीषणविधेयंहिलङ्कैश्वर्यमिदंकृतम्/तदाश्वसिहिविश्वस्तास्वगृहेपरिवर्तसे/अयंचाभ्येतिसंहृष्टस्त्वद्दर्शनसमुत्सुकः/एवमुक्तासमुत्पत्यसीताशशिनिभानना/प्रहर्षेणावरुद्धासाव्याजहारनकिंचन/अब्रवीच्चहरिश्रेष्ठःसीतामप्रतिजल्पतीम्/किंत्वंचिन्तयसेदेविकिंचमांनाभिभाषसे/एवमुक्ताहनुमतासीताधर्मेव्यवस्थिता/अब्रवीत्परमप्रिताहर्षगद्गदयागिरा/प्रियमेतदुपश्रुत्यभर्तुर्विजयसंश्रितम्/प्रहर्षवशमापन्नानिर्वाक्यास्मिक्षणान्तरम्/नहिपश्यामिसदृशंचिन्तयन्तीप्लवंगम/मत्प्रियाख्यानकस्येहतवप्रत्यभिनन्दनम्/नचपश्यामितत्सौम्यपृथिव्यामपिवानर/सदृशंमत्प्रियाख्यानेतवदातुंभवेत्समम्/हिरण्यंवासुवर्णंवारत्नानिविविधानिच/राज्यंवात्रिषुलोकेषुनैतदर्हतिभाषितुम्/एवमुक्तस्तुवैदेह्याप्रत्युवाचप्लवंगमः/प्रगृहीताञ्जलिर्वाक्यंसीतायाःप्रमुखेस्थितः/भर्तुःप्रियहितेयुक्तेभर्तुर्विजयकाङ्क्षिणि/स्निग्धमेवंविधंवाक्यंत्वमेवार्हसिभाषितुम्/तवैतद्वचनंसौम्येसारवत्स्निग्धमेवच/रत्नौघाद्विविधाच्चापिदेवराज्याद्विशिष्यते/अर्थतश्चमयाप्राप्तादेवराज्यादयोगुणाः/हतशत्रुंविजयिनंरामंपश्यामियत्स्थितम्/इमास्तुखलुराक्षस्योयदित्वमनुमन्यसे/हन्तुमिच्छाम्यहंसर्वायाभिस्त्वंतर्जितापुरा/क्लिश्यन्तींपतिदेवांत्वामशोकवनिकांगताम्/घोररूपसमाचाराःक्रूराःक्रूरतरेक्षणाः/राक्षस्योदारुणकथावरमेतंप्रयच्छमे/इच्छामिविविधैर्घातैर्हन्तुमेताःसुदारुणाः/मुष्टिभिःपाणिभिश्चैवचरणैश्चैवशोभने/घोरैर्जानुप्रहारैश्चदशनानांचपातनैः/भक्षणैःकर्णनासानांकेशानांलुञ्चनैस्तथा/भृशंशुष्कमुखीभिश्चदारुणैर्लङ्घनैर्हतैः/एवंप्रकारैर्बहुभिर्विप्रकारैर्यशस्विनि/हन्तुमिच्छाम्यहंदेवितवेमाःकृतकिल्बिषाः/एवमुक्तामहुमतावैदेहीजनकात्मजा/उवाचधर्मसहितंहनूमन्तंयशस्विनी/राजसंश्रयवश्यानांकुर्वतीनांपराज्ञया/विधेयानांचदासीनांकःकुप्येद्वानरोत्तम/भाग्यवैषम्ययोगेनपुरादुश्चरितेनच/मयैतेत्प्राप्यतेसर्वंस्वकृतंह्युपभुज्यते/प्राप्तव्यंतुदशायोगान्मयैतदितिनिश्चितम्/दासीनांरावणस्याहंमर्षयामीहदुर्बला/आज्ञप्तारावणेनैताराक्षस्योमामतर्जयन्/हतेतस्मिन्नकुर्युर्हितर्जनंवानरोत्तम/अयंव्याघ्रसमीपेतुपुराणोधर्मसंहितः/ऋक्षेणगीतःश्लोकोमेतंनिबोधप्लवंगम/नपरःपापमादत्तेपरेषांपापकर्मणाम्/समयोरक्षितव्यस्तुसन्तश्चारित्रभूषणाः/पापानांवाशुभानांवावधार्हाणांप्लवंगम/कार्यंकारुण्यमार्येणनकश्चिन्नापराध्यति/लोकहिंसाविहाराणांरक्षसांकामरूपिणम्/कुर्वतामपिपापानिनैवकार्यमशोभनम्/एवमुक्तस्तुहनुमान्सीतयावाक्यकोविदः/प्रत्युवाचततःसीतांरामपत्नींयशस्विनीम्/युक्तारामस्यभवतीधर्मपत्नीयशस्विनी/प्रतिसंदिशमांदेविगमिष्येयत्रराघवः/एवमुक्ताहनुमतावैदेहीजनकात्मजा/अब्रवीद्द्रष्टुमिच्छामिभर्तारंवानरोत्तम/तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाहनुमान्पवनात्मजः/हर्षयन्मैथिलींवाक्यमुवाचेदंमहाद्युतिः/पूर्णचन्द्राननंरामंद्रक्ष्यस्यार्येसलक्ष्मणम्/स्थिरमित्रंहतामित्रंशचीवत्रिदशेश्वरम्/तामेवमुक्त्वाराजन्तींसीतांसाक्षादिवश्रियम्/आजगाममहावेगोहनूमान्यत्रराघवः611352/सउवाचमहाप्रज्ञमभिगम्यप्लवंगमः/रामंवचनमर्थज्ञोवरंसर्वधनुष्मताम्61141/यन्निमित्तोऽयमारम्भःकर्मणांचफलोदयः/तांदेवींशोकसंतप्तांमैथिलींद्रष्टुमर्हसि/साहिशोकसमाविष्टाबाष्पपर्याकुलेक्षणा/मैथिलीविजयंश्रुत्वातवहर्षमुपागमत्/पूर्वकात्प्रत्ययाच्चाहमुक्तोविश्वस्तयातया/भर्तारंद्रष्टुमिच्छामिकृतार्थंसहलक्ष्मणम्/एवमुक्तोहनुमतारामोधर्मभृतांवरः/अगच्छत्सहसाध्यानमासीद्बाष्पपरिप्लुतः/दीर्घमुष्णंचनिश्वस्यमेदिनीमवलोकयन्/उवाचमेघसंकाशंविभीषणमुपस्थितम्/दिव्याङ्गरागांवैदेहींदिव्याभरणभूषिताम्/इहसीतांशिरःस्नातामुपस्थापयमाचिरम्/एवमुक्तस्तुरामेणत्वरमाणोविभीषणः/प्रविश्यान्तःपुरंसीतांस्त्रीभिःस्वाभिरचोदयत्/दिव्याङ्गरागावैदेहीदिव्याभरणभूषिता/यानमारोहभद्रंतेभर्तात्वांद्रष्टुमिच्छति/एवमुक्तातुवैदेहीप्रत्युवाचविभीषणम्/अस्नाताद्रष्टुमिच्छामिभर्तारंराक्षसाधिप/तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाप्रत्युवाचविभीषणः/यथाहंरामोभर्तातेतत्तथाकर्तुमर्हसि/तस्यतद्वचनंश्रुत्वामैथिलीभ्रातृदेवता/भर्तृभक्तिव्रतासाध्वीतथेतिप्रत्यभाषत/ततःसीतांशिरःस्नातांयुवतीभिरलंकृताम्/महार्हाभरणोपेतांमहार्हाम्बरधारिणीम्/आरोप्यशिबिकांदीप्तांपरार्ध्याम्बरसंवृताम्/रक्षोभिर्बहुभिर्गुप्तामाजहारविभीषणः/सोऽभिगम्यमहात्मानंज्ञात्वाभिध्यानमास्थितम्/प्रणतश्चप्रहृष्टश्चप्राप्तांसीतांन्यवेदयत्/तामागतामुपश्रुत्यरक्षोगृहचिरोषिताम्/हर्षोदैन्यंचरोषश्चत्रयंराघवमाविशत्/ततःपार्श्वगतंदृष्ट्वासविमर्शंविचारयन्/विभीषणमिदंवाक्यमहृष्टोराघवोऽब्रवीत्/राक्षसाधिपतेसौम्यनित्यंमद्विजयेरत/वैदेहीसंनिकर्षंमेशीघ्रंसमुपगच्छतु/सतद्वचनमाज्ञायराघवस्यविभीषणः/तूर्णमुत्सारणेयत्नंकारयामाससर्वतः/कञ्चुकोष्णीषिणस्तत्रवेत्रझर्झरपाणयः/उत्सारयन्तःपुरुषाःसमन्तात्परिचक्रमुः/ऋक्षाणांवानराणांचराक्षसानांचसर्वतः/वृन्दान्युत्सार्यमाणानिदूरमुत्ससृजुस्ततः/तेषामुत्सार्यमाणानांसर्वेषांध्वनिरुत्थितः/वायुनोद्वर्तमानस्यसागरस्येवनिस्वनः/उत्सार्यमाणांस्तान्दृष्ट्वासमन्ताज्जातसंभ्रमान्/दाक्षिण्यात्तदमर्षाच्चवारयामासराघवः/संरब्धश्चाब्रवीद्रामश्चक्षुषाप्रदहन्निव/विभीषणंमहाप्राज्ञंसोपालम्भमिदंवचः/किमर्थंमामनादृत्यकृश्यतेऽयंत्वयाजनः/निवर्तयैनमुद्योगंजनोऽयंस्वजनोमम/नगृहाणिनवस्त्राणिनप्राकारास्तिरस्क्रियाः/नेदृशाराजसत्कारावृत्तमावरणंस्त्रियः/व्यसनेषुनकृच्छ्रेषुनयुद्धेनस्वयंवरे/नक्रतौनोविवाहेचदर्शनंदुष्यतेस्त्रियः/सैषायुद्धगताचैवकृच्छ्रेमहतिचस्थिता/दर्शनेऽस्यानदोषःस्यान्मत्समीपेविशेषतः/तदानयसमीपंमेशीघ्रमेनांविभीषण/सीतापश्यतुमामेषासुहृद्गणवृतंस्थितम्/एवमुक्तस्तुरामेणसविमर्शोविभीषणः/रामस्योपानयत्सीतांसंनिकर्षंविनीतवत्/ततोलक्ष्मणसुग्रीवौहनूमांश्चप्लवंगमः/निशम्यवाक्यंरामस्यबभूवुर्व्यथिताभृशम्/कलत्रनिरपेक्षैश्चइङ्गितैरस्यदारुणैः/अप्रीतमिवसीतायांतर्कयन्तिस्मराघवम्/लज्जयात्ववलीयन्तीस्वेषुगात्रेषुमैथिली/विभीषणेनानुगताभर्तारंसाभ्यवर्तत/सावस्त्रसंरुद्धमुखीलज्जयाजनसंसदि/रुरोदासाद्यभर्तारमार्यपुत्रेतिभाषिणी/विस्मयाच्चप्रहर्षाच्चस्नेहाच्चपरिदेवता/उदैक्षतमुखंभर्तुःसौम्यंसौम्यतरानना/अथसमपनुदन्मनःक्लमंसा॑सुचिरमदृष्टमुदीक्ष्यवैप्रियस्य/वदनमुदितपूर्णचन्द्रकान्तं॑विमलशशाङ्कनिभाननातदासीत्611436/तांतुपार्श्वेस्थितांप्रह्वांरामःसंप्रेक्ष्यमैथिलीम्/हृदयान्तर्गतक्रोधोव्याहर्तुमुपचक्रमे61151/एषासिनिर्जिताभद्रेशत्रुंजित्वामयारणे/पौरुषाद्यदनुष्ठेयंतदेतदुपपादितम्/गतोऽस्म्यन्तममर्षस्यधर्षणासंप्रमार्जिता/अवमानश्चशत्रुश्चमयायुगपदुद्धृतौ/अद्यमेपौरुषंदृष्टमद्यमेसफलःश्रमः/अद्यतीर्णप्रतिज्ञत्वात्प्रभवामीहचात्मनः/यात्वंविरहितानीताचलचित्तेनरक्षसा/दैवसंपादितोदोषोमानुषेणमयाजितः/संप्राप्तमवमानंयस्तेजसानप्रमार्जति/कस्तस्यपुरुषार्थोऽस्तिपुरुषस्याल्पतेजसः/लङ्घनंचसमुद्रस्यलङ्कायाश्चावमर्दनम्/सफलंतस्यतच्छ्लाघ्यमद्यकर्महनूमतः/युद्धेविक्रमतश्चैवहितंमन्त्रयतश्चमे/सुग्रीवस्यससैन्यस्यसफलोऽद्यपरिश्रमः/निर्गुणंभ्रातरंत्यक्त्वायोमांस्वयमुपस्थितः/विभीषणस्यभक्तस्यसफलोऽद्यपरिश्रमः/इत्येवंब्रुवतस्तस्यसीतारामस्यतद्वचः/मृगीवोत्फुल्लनयनाबभूवाश्रुपरिप्लुता/पश्यतस्तांतुरामस्यभूयःक्रोधोऽभ्यवर्तत/प्रभूताज्यावसिक्तस्यपावकस्येवदीप्यतः/सबद्ध्वाभ्रुकुटिंवक्त्रेतिर्यक्प्रेक्षितलोचनः/अब्रवीत्परुषंसीतांमध्येवानररक्षसाम्/यत्कर्तव्यंमनुष्येणधर्षणांपरिमार्जता/तत्कृतंसकलंसीतेशत्रुहस्तादमर्षणात्/निर्जिताजीवलोकस्यतपसाभावितात्मना/अगस्त्येनदुराधर्षामुनिनादक्षिणेवदिक्/विदितश्चास्तुभद्रंतेयोऽयंरणपरिश्रमः/सतीर्णःसुहृदांवीर्यान्नत्वदर्थंमयाकृतः/रक्षतातुमयावृत्तमपवादंचसर्वशः/प्रख्यातस्यात्मवंशस्यन्यङ्गंचपरिमार्जता/प्राप्तचारित्रसंदेहाममप्रतिमुखेस्थिता/दीपोनेत्रातुरस्येवप्रतिकूलासिमेदृढम्/तद्गच्छह्यभ्यनुज्ञातायतेष्टंजनकात्मजे/एतादशदिशोभद्रेकार्यमस्तिनमेत्वया/कःपुमान्हिकुलेजातःस्त्रियंपरगृहोषिताम्/तेजस्विपुनरादद्यात्सुहृल्लेखेनचेतसा/रावणाङ्कपरिभ्रष्टांदृष्टांदुष्टेनचक्षुषा/कथंत्वांपुनरादद्यांकुलंव्यपदिशन्महत्/तदर्थंनिर्जितामेत्वंयशःप्रत्याहृतंमया/नास्तिमेत्वय्यभिष्वङ्गोयथेष्टंगम्यतामितः/इतिप्रव्याहृतंभद्रेमयैतत्कृतबुद्धिना/लक्ष्मणेभरतेवात्वंकुरुबुद्धिंयथासुखम्/सुग्रीवेवानरेन्द्रेवाराक्षसेन्द्रेविभीषणे/निवेशयमनःशीतेयथावासुखमात्मनः/नहित्वांरावणोदृष्ट्वादिव्यरूपांमनोरमाम्/मर्षयतेचिरंसीतेस्वगृहेपरिवर्तिनीम्/ततःप्रियार्हश्वरणातदप्रियं॑प्रियादुपश्रुत्यचिरस्यमैथिली/मुमोचबाष्पंसुभृशंप्रवेपिता॑गजेन्द्रहस्ताभिहतेववल्लरी611525/एवमुक्तातुवैदेहीपरुषंलोमहर्षणम्/राघवेणसरोषेणभृशंप्रव्यथिताभवत्61161/सातदश्रुतपूर्वंहिजनेमहतिमैथिली/श्रुत्वाभर्तृवचोरूक्षंलज्जयाव्रीडिताभवत्/प्रविशन्तीवगात्राणिस्वान्येवजनकात्मजा/वाक्शल्यैस्तैःसशल्येवभृशमश्रूण्यवर्तयत्/ततोबाष्पपरिक्लिष्टंप्रमार्जन्तीस्वमाननम्/शनैर्गद्गदयावाचाभर्तारमिदमब्रवीत्/किंमामसदृशंवाक्यमीदृशंश्रोत्रदारुणम्/रूक्षंश्रावयसेवीरप्राकृतःप्राकृतामिव/नतथास्मिमहाबाहोयथात्वमवगच्छसि/प्रत्ययंगच्छमेस्वेनचारित्रेणैवतेशपे/पृथक्स्त्रीणांप्रचारेणजातिंत्वंपरिशङ्कसे/परित्यजेमांशङ्कांतुयदितेऽहंपरीक्षिता/यद्यहंगात्रसंस्पर्शंगतास्मिविवशाप्रभो/कामकारोनमेतत्रदैवंतत्रापराध्यति/मदधीनंतुयत्तन्मेहृदयंत्वयिवर्तते/पराधीनेषुगात्रेषुकिंकरिष्याम्यनीश्वरा/सहसंवृद्धभावाच्चसंसर्गेणचमानद/यद्यहंतेनविज्ञाताहतातेनास्मिशाश्वतम्/प्रेषितस्तेयदावीरोहनूमानवलोककः/लङ्कास्थाहंत्वयावीरकिंतदानविसर्जिता/प्रत्यक्षंवानरेन्द्रस्यत्वद्वाक्यसमनन्तरम्/त्वयासंत्यक्तयावीरत्यक्तंस्याज्जीवितंमया/नवृथातेश्रमोऽयंस्यात्संशयेन्यस्यजीवितम्/सुहृज्जनपरिक्लेशोनचायंनिष्फलस्तव/त्वयातुनरशार्दूलक्रोधमेवानुवर्तता/लघुनेवमनुष्येणस्त्रीत्वमेवपुरस्कृतम्/अपदेशेनजनकान्नोत्पत्तिर्वसुधातलात्/ममवृत्तंचवृत्तज्ञबहुतेनपुरस्कृतम्/नप्रमाणीकृतःपाणिर्बाल्येबालेनपीडितः/ममभक्तिश्चशीलंचसर्वंतेपृष्ठतःकृतम्/एवंब्रुवाणारुदतीबाष्पगद्गदभाषिणी/अब्रवील्लक्ष्मणंसीतादीनंध्यानपरंस्थितम्/चितांमेकुरुसौमित्रेव्यसनस्यास्यभेषजम्/मिथ्यापवादोपहतानाहंजीवितुमुत्सहे/अप्रीतस्यगुणैर्भर्तुस्त्यक्तयाजनसंसदि/याक्षमामेगतिर्गन्तुंप्रवेक्ष्येहव्यवाहनम्/एवमुक्तस्तुवैदेह्यालक्ष्मणःपरवीरहा/अमर्षवशमापन्नोराघवाननमैक्षत/सविज्ञायमनश्छन्दंरामस्याकारसूचितम्/चितांचकारसौमित्रिर्मतेरामस्यवीर्यवान्/अधोमुखंततोरामंशनैःकृत्वाप्रदक्षिणम्/उपासर्पतवैदेहीदीप्यमानंहुताशनम्/प्रणम्यदेवताभ्यश्चब्राह्मणेभ्यश्चमैथिली/बद्धाञ्जलिपुटाचेदमुवाचाग्निसमीपतः/यथामेहृदयंनित्यंनापसर्पतिराघवात्/तथालोकस्यसाक्षीमांसर्वतःपातुपावकः/एवमुक्त्वातुवैदेहीपरिक्रम्यहुताशनम्/विवेशज्वलनंदीप्तंनिःसङ्गेनान्तरात्मना/जनःससुमहांस्तत्रबालवृद्धसमाकुलः/ददर्शमैथिलींतत्रप्रविशन्तींहुताशनम्/तस्यामग्निंविशन्त्यांतुहाहेतिविपुलःस्वनः/रक्षसांवानराणांचसंबभूवाद्भुतोपमः611636/ततोवैश्रवणोराजायमश्चामित्रकर्शनः/सहस्राक्षोमहेन्द्रश्चवरुणश्चपरंतपः61172/षडर्धनयनःश्रीमान्महादेवोवृषध्वजः/कर्तासर्वस्यलोकस्यब्रह्माब्रह्मविदांवरः/एतेसर्वेसमागम्यविमानैःसूर्यसंनिभैः/आगम्यनगरींलङ्कामभिजग्मुश्चराघवम्/ततःसहस्ताभरणान्प्रगृह्यविपुलान्भुजान्/अब्रुवंस्त्रिदशश्रेष्ठाःप्राञ्जलिंराघवंस्थितम्/कर्तासर्वस्यलोकस्यश्रेष्ठोज्ञानवतांवरः/उपेक्षसेकथंसीतांपतन्तींहव्यवाहने/कथंदेवगणश्रेष्ठमात्मानंनावबुध्यसे/ऋतधामावसुःपूर्वंवसूनांचप्रजापतिः/त्वंत्रयाणांहिलोकानामादिकर्तास्वयंप्रभुः/रुद्राणामष्टमोरुद्रःसाध्यानामपिपञ्चमः/अश्विनौचापितेकर्णौचन्द्रसूर्यौचचक्षुषी/अन्तेचादौचलोकानांदृश्यसेत्वंपरंतप/उपेक्षसेचवैदेहींमानुषःप्राकृतोयथा/इत्युक्तोलोकपालैस्तैःस्वामीलोकस्यराघवः/अब्रवीत्त्रिदशश्रेष्ठान्रामोधर्मभृतांवरः/आत्मानंमानुषंमन्येरामंदशरथात्मजम्/योऽहंयस्ययतश्चाहंभगवांस्तद्ब्रवीतुमे/इतिब्रुवाणंकाकुत्स्थंब्रह्माब्रह्मविदांवरः/अब्रवीच्छृणुमेरामसत्यंसत्यपराक्रम/भवान्नारायणोदेवःश्रीमांश्चक्रायुधोविभुः/एकशृङ्गोवराहस्त्वंभूतभव्यसपत्नजित्/अक्षरंब्रह्मसत्यंचमध्येचान्तेचराघव/लोकानांत्वंपरोधर्मोविष्वक्सेनश्चतुर्भुजः/शार्ङ्गधन्वाहृषीकेशःपुरुषःपुरुषोत्तमः/अजितःखड्गधृग्विष्णुःकृष्णश्चैवबृहद्बलः/सेनानीर्ग्रामणीश्चत्वंबुद्धिःसत्तंक्षमादमः/प्रभवश्चाप्ययश्चत्वमुपेन्द्रोमधुसूदनः/इन्द्रकर्मामहेन्द्रस्त्वंपद्मनाभोरणान्तकृत्/शरण्यंशरणंचत्वामाहुर्दिव्यामहर्षयः/सहस्रशृङ्गोवेदात्माशतजिह्वोमहर्षभः/त्वंयज्ञस्त्वंवषट्कारस्त्वमोंकारःपरंतप/प्रभवंनिधनंवातेनविदुःकोभवानिति/दृश्यसेसर्वभूतेषुब्राह्मणेषुचगोषुच/दिक्षुसर्वासुगगनेपर्वतेषुवनेषुच/सहस्रचरणःश्रीमाञ्शतशीर्षःसहस्रधृक्/त्वंधारयसिभूतानिवसुधांचसपर्वताम्/अन्तेपृथिव्याःसलिलेदृश्यसेत्वंमहोरगः/त्रींल्लोकान्धारयन्रामदेवगन्धर्वदानवान्/अहंतेहृदयंरामजिह्वादेवीसरस्वती/देवागात्रेषुलोमानिनिर्मिताब्रह्मणाप्रभो/निमेषस्तेऽभवद्रात्रिरुन्मेषस्तेऽभवद्दिवा/संस्कारास्तेऽभवन्वेदानतदस्तित्वयाविना/जगत्सर्वंशरीरंतेस्थैर्यम्ंतेवसुधातलम्/अग्निःकोपःप्रसादस्तेसोमःश्रीवत्सलक्षण/त्वयालोकास्त्रयःक्रान्ताःपुराणेविक्रमैस्त्रिभिः/महेन्द्रश्चकृतोराजाबलिंबद्ध्वामहासुरम्/सीतालक्ष्मीर्भवान्विष्णुर्देवःकृष्णःप्रजापतिः/वधार्थंरावणस्येहप्रविष्टोमानुषींतनुम्/तदिदंनःकृतंकार्यंत्वयाधर्मभृतांवर/निहतोरावणोरामप्रहृष्टोदिवमाक्रम/अमोघंबलवीर्यंतेअमोघस्तेपराक्रमः/अमोघास्तेभविष्यन्तिभक्तिमन्तश्चयेनराः/येत्वांदेवंध्रुवंभक्ताःपुराणंपुरुषोत्तमम्/येनराःकीर्तयिष्यन्तिनास्तितेषांपराभवः611732/एतच्छ्रुत्वाशुभंवाक्यंपितामहसमीरितम्/अङ्केनादायवैदेहीमुत्पपातविभावसुः61181/तरुणादित्यसंकाशांतप्तकाञ्चनभूषणाम्/रक्ताम्बरधरांबालांनीलकुञ्चितमूर्धजाम्/अक्लिष्टमाल्याभरणांतथारूपांमनस्विनीम्/ददौरामायवैदेहीमङ्केकृत्वाविभावसुः/अब्रवीच्चतदारामंसाक्षीलोकस्यपावकः/एषातेरामवैदेहीपापमस्यानविद्यते/नैववाचानमनसानानुध्यानान्नचक्षुषा/सुवृत्तावृत्तशौण्डीरानत्वामतिचचारह/रावणेनापनीतैषावीर्योत्सिक्तेनरक्षसा/त्वयाविरहितादीनाविवशानिर्जनाद्वनात्/रुद्धाचान्तःपुरेगुप्तात्वक्चित्तात्वत्परायणा/रक्षिताराक्षसीसंघैर्विकृतैर्घोरदर्शनैः/प्रलोभ्यमानाविविधंभर्त्स्यमानाचमैथिली/नाचिन्तयततद्रक्षस्त्वद्गतेनान्तरात्मना/विशुद्धभावांनिष्पापांप्रतिगृह्णीष्वराघव/नकिंचिदभिधातव्यमहमाज्ञापयामिते/एवमुक्तोमहातेजाधृतिमान्दृढविक्रमः/अब्रवीत्त्रिदशश्रेष्ठंरामोधर्मभृतांवरः/अवश्यंत्रिषुलोकेषुसीतापावनमर्हति/दीर्घकालोषिताचेयंरावणान्तःपुरेशुभा/बालिशःखलुकामात्मारामोदशरथात्मजः/इतिवक्ष्यन्तिमांसन्तोजानकीमविशोध्यहि/अनन्यहृदयांभक्तांमच्चित्तपरिरक्षणीम्/अहमप्यवगच्छामिमैथिलींजनकात्मजाम्/प्रत्ययार्थंतुलोकानांत्रयाणांसत्यसंश्रयः/उपेक्षेचापिवैदेहींप्रविशन्तींहुताशनम्/इमामपिविशालाक्षींरक्षितांस्वेनतेजसा/रावणोनातिवर्तेतवेलामिवमहोदधिः/नहिशक्तःसदुष्टात्मामनसापिहिमैथिलीम्/प्रधर्षयितुमप्राप्तांदीप्तामग्निशिखामिव/नेयमर्हतिचैश्वर्यंरावणान्तःपुरेशुभा/अनन्याहिमयासीतांभास्करेणप्रभायथा/विशुद्धात्रिषुलोकेषुमैथिलीजनकात्मजा/नहिहातुमियंशक्याकीर्तिरात्मवतायथा/अवश्यंचमयाकार्यंसर्वेषांवोवचोहितम्/स्निग्धानांलोकमान्यानामेवंचब्रुवतांहितम्/इतीदमुक्त्वावचनंमहाबलैः॑प्रशस्यमानःस्वकृतेनकर्मणा/समेत्यरामःप्रिययामहाबलः॑सुखंसुखार्होऽनुबभूवराघवः611822/एतच्छ्रुत्वाशुभंवाक्यंराघवेणसुभाषितम्/इदंशुभतरंवाक्यंव्याजहारमहेश्वरः61191/पुष्कराक्षमहाबाहोमहावक्षःपरंतप/दिष्ट्याकृतमिदंकर्मत्वयाशस्त्रभृतांवर/दिष्ट्यासर्वस्यलोकस्यप्रवृद्धंदारुणंतमः/अपावृत्तंत्वयासंख्येरामरावणजंभयम्/आश्वास्यभरतंदीनंकौसल्यांचयशस्विनीम्/कैकेयींचसुमित्रांचदृष्ट्वालक्ष्मणमातरम्/प्राप्यराज्यमयोध्यायांनन्दयित्वासुहृज्जनम्/इक्ष्वाकूणांकुलेवंशंस्थापयित्वामहाबल/इष्ट्वातुरगमेधेनप्राप्यचानुत्तमंयशः/ब्राह्मणेभ्योधनंदत्त्वात्रिदिवंगन्तुमर्हसि/एषराजाविमानस्थःपितादशरथस्तव/काकुत्स्थमानुषेलोकेगुरुस्तवमहायशाः/इन्द्रलोकंगतःश्रीमांस्त्वयापुत्रेणतारितः/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रात्वमेनमभिवादय/महादेववचःश्रुत्वाकाकुत्स्थःसहलक्ष्मणः/विमानशिखरस्थस्यप्रणाममकरोत्पितुः/दीप्यमानंस्वयांलक्ष्म्याविरजोऽम्बरधारिणम्/लक्ष्मणेनसहभ्रात्राददर्शपितरंप्रभुः/हर्षेणमहताविष्टोविमानस्थोमहीपतिः/प्राणैःप्रियतरंदृष्ट्वापुत्रंदशरथस्तदा/आरोप्याङ्कंमहाबाहुर्वरासनगतःप्रभुः/बाहुभ्यांसंपरिष्वज्यततोवाक्यंसमाददे/नमेस्वर्गोबहुमतःसंमानश्चसुरर्षिभिः/त्वयारामविहीनस्यसत्यंप्रतिशृणोमिते/कैकेय्यायानिचोक्तानिवाक्यानिवदतांवर/तवप्रव्राजनार्थानिस्थितानिहृदयेमम/त्वांतुदृष्ट्वाकुशलिनंपरिष्वज्यसलक्ष्मणम्/अद्यदुःखाद्विमुक्तोऽस्मिनीहारादिवभास्करः/तारितोऽहंत्वयापुत्रसुपुत्रेणमहात्मना/अष्टावक्रेणधर्मात्मातारितोब्राह्मणोयथा/इदानींचविजानामियथासौम्यसुरेश्वरैः/वधार्थंरावणस्येहविहितंपुरुषोत्तमम्/सिद्धार्थाखलुकौसल्यायात्वांरामगृहंगतम्/वनान्निवृत्तंसंहृष्टाद्रक्ष्यतेशत्रुसूदन/सिद्धार्थाःखलुतेरामनरायेत्वांपुरींगतम्/जलार्द्रमभिषिक्तंचद्रक्ष्यन्तिवसुधाधिपम्/अनुरक्तेनबलिनाशुचिनाधर्मचारिणा/इच्छेयंत्वामहंद्रष्टुंभरतेनसमागतम्/चतुर्दशसमाःसौम्यवनेनिर्यापितास्त्वया/वसतासीतयासार्धंलक्ष्मणेनचधीमता/निवृत्तवनवासोऽसिप्रतिज्ञासफलाकृता/रावणंचरणेहत्वादेवास्तेपरितोषिताः/कृतंकर्मयशःश्लाघ्यंप्राप्तंतेशत्रुसूदन/भ्रातृभिःसहराज्यस्थोदीर्घमायुरवाप्नुहि/इतिब्रुवाणंराजानंरामःप्राञ्जलिरब्रवीत्/कुरुप्रसादंधर्मज्ञकैकेय्याभरतस्यच/सपुत्रांत्वांत्यजामीतियदुक्ताकैकयीत्वया/सशापःकैकयींघोरःसपुत्रांनस्पृशेत्प्रभो/सतथेतिमहाराजोराममुक्त्वाकृताञ्जलिम्/लक्ष्मणंचपरिष्वज्यपुनर्वाक्यमुवाचह/रामंशुश्रूषताभक्त्यावैदेह्यासहसीतया/कृतामममहाप्रीतिःप्राप्तंधर्मफलंचते/धर्मंप्राप्स्यसिधर्मज्ञयशश्चविपुलंभुवि/रामेप्रसन्नेस्वर्गंचमहिमानंतथैवच/रामंशुश्रूषभद्रंतेसुमित्रानन्दवर्धन/रामःसर्वस्यलोकस्यशुभेष्वभिरतःसदा/एतेसेन्द्रास्त्रयोलोकाःसिद्धाश्चपरमर्षयः/अभिगम्यमहात्मानमर्चन्तिपुरुषोत्तमम्/एतत्तदुक्तमव्यक्तमक्षरंब्रह्मनिर्मितम्/देवानांहृदयंसौम्यगुह्यंरामःपरंतपः/अवाप्तंधर्मचरणंयशश्चविपुलंत्वया/रामंशुश्रूषताभक्त्यावैदेह्यासहसीतया/सतथोक्त्वामहाबाहुर्लक्ष्मणंप्राञ्जलिंस्थितम्/उवाचराजाधर्मात्मावैदेहींवचनंशुभम्/कर्तव्योनतुवैदेहिमन्युस्त्यागमिमंप्रति/रामेणत्वद्विशुद्ध्यर्थंकृतमेतद्धितैषिणा/नत्वंसुभ्रुसमाधेयापतिशुश्रूवणंप्रति/अवश्यंतुमयावाच्यमेषतेदैवतंपरम्/इतिप्रतिसमादिश्यपुत्रौसीतांतथास्नुषाम्/इन्द्रलोकंविमानेनययौदशरथोज्वलन्611938/प्रतिप्रयातेकाकुत्स्थेमहेन्द्रःपाकशासनः/अब्रवीत्परमप्रीतोराघवंप्राञ्जलिंस्थितम्61201/अमोघंदर्शनंरामतवास्माकंपरंतप/प्रीतियुक्तोऽस्मितेनत्वंब्रूहियन्मनसेच्छसि/एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थःप्रत्युवाचकृताञ्जलिः/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रासीतयाचापिभार्यया/यदिप्रीतिःसमुत्पन्नामयिसर्वसुरेश्वर/वक्ष्यामिकुरुमेसत्यंवचनंवदतांवर/ममहेतोःपराक्रान्तायेगतायमसादनम्/तेसर्वेजीवितंप्राप्यसमुत्तिष्ठन्तुवानराः/मत्प्रियेष्वभिरक्ताश्चनमृत्युंगणयन्तिच/त्वत्प्रसादात्समेयुस्तेवरमेतदहंवृणे/नीरुजान्निर्व्रणांश्चैवसंपन्नबलपौरुषान्/गोलाङ्गूलांस्तथैवर्क्षान्द्रष्टुमिच्छामिमानद/अकालेचापिमुख्यानिमूलानिचफलानिच/नद्यश्चविमलास्तत्रतिष्ठेयुर्यत्रवानराः/श्रुत्वातुवचनंतस्यराघवस्यमहात्मनः/महेन्द्रःप्रत्युवाचेदंवचनंप्रीतिलक्षणम्/महानयंवरस्तातत्वयोक्तोरघुनन्दन/समुत्थास्यन्तिहरयःसुप्तानिद्राक्षयेयथा/सुहृद्भिर्बान्धवैश्चैवज्ञातिभिःस्वजनेनच/सर्वएवसमेष्यन्तिसंयुक्ताःपरयामुदा/अकालेपुष्पशबलाःफलवन्तश्चपादपाः/भविष्यन्तिमहेष्वासनद्यश्चसलिलायुताः/सव्रणैःप्रथमंगात्रैःसंवृतैर्निव्रणैःपुनः/बभूवुर्वानराःसर्वेकिमेतदितिविस्मितः/काकुत्स्थंपरिपूर्णार्थंदृष्ट्वासर्वेसुरोत्तमाः/ऊचुस्तेप्रथमंस्तुत्वास्तवार्हंसहलक्ष्मणम्/गच्छायोध्यामितोवीरविसर्जयचवानरान्/मैथिलींसान्त्वयस्वैनामनुरक्तांतपस्विनीम्/भ्रातरंपश्यभरतंत्वच्छोकाद्व्रतचारिणम्/अभिषेचयचात्मानंपौरान्गत्वाप्रहर्षय/एवमुक्त्वातमामन्त्र्यरामंसौमित्रिणासह/विमानैःसूर्यसंकाशैर्हृष्टाजग्मुःसुरादिवम्/अभिवाद्यचकाकुत्स्थःसर्वांस्तांस्त्रिदशोत्तमान्/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रावासमाज्ञापयत्तदा/ततस्तुसालक्ष्मणरामपालिता॑महाचमूर्हृष्टजनायशस्विनी/श्रियाज्वलन्तीविरराजसर्वतो॑निशाप्रणीतेवहिशीतरश्मिना612024/तांरात्रिमुषितंरामंसुखोत्थितमरिंदमम्/अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंजयंपृष्ट्वाविभीषणः61211/स्नानानिचाङ्गरागाणिवस्त्राण्याभरणानिच/चन्दनानिचदिव्यानिमाल्यानिविविधानिच/अलंकारविदश्चेमानार्यःपद्मनिभेक्षणाः/उपस्थितास्त्वांविधिवत्स्नापयिष्यन्तिराघव/एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थःप्रत्युवाचविभीषणम्/हरीन्सुग्रीवमुख्यांस्त्वंस्नानेनोपनिमन्त्रय/सतुताम्यतिधर्मात्माममहेतोःसुखोचितः/सुकुमारोमहाबाहुःकुमारःसत्यसंश्रवः/तंविनाकैकेयीपुत्रंभरतंधर्मचारिणम्/नमेस्नानंबहुमतंवस्त्राण्याभरणानिच/इतएवपथाक्षिप्रंप्रतिगच्छामतांपुरीम्/अयोध्यामायतोह्येषपन्थाःपरमदुर्गमः/एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थंप्रत्युवाचविभीषणः/अह्नात्वांप्रापयिष्यामितांपुरींपार्थिवात्मज/पुष्पकंनामभद्रंतेविमानंसूर्यसंनिभम्/ममभ्रातुःकुबेरस्यरावणेनाहृतंबलात्/तदिदंमेघसंकाशंविमानमिहतिष्ठति/तेनयास्यसियानेनत्वमयोध्यांगजज्वरः/अहंतेयद्यनुग्राह्योयदिस्मरसिमेगुणान्/वसतावदिहप्राज्ञयद्यस्तिमयिसौहृदम्/लक्ष्मणेनसहभ्रात्रावैदेह्याचापिभार्यया/अर्चितःसर्वकामैस्त्वंततोरामगमिष्यसि/प्रीतियुक्तस्तुमेरामससैन्यःससुहृद्गणः/सत्क्रियांविहितांतावद्गृहाणत्वंमयोद्यताम्/प्रणयाद्बहुमानाच्चसौहृदेनचराघव/प्रसादयामिप्रेष्योऽहंनखल्वाज्ञापयामिते/एवमुक्तस्ततोरामःप्रत्युवाचविभीषणम्/रक्षसांवानराणांचसर्वेषांचोपशृण्वताम्/पूजितोऽहंत्वयावीरसाचिव्येनपरंतप/सर्वात्मनाचचेष्टिभिःसौहृदेनोत्तमेनच/नखल्वेतन्नकुर्यांतेवचनंराक्षसेश्वर/तंतुमेभ्रातरंद्रष्टुंभरतंत्वरतेमनः/मांनिवर्तयितुंयोऽसौचित्रकूटमुपागतः/शिरसायाचतोयस्यवचनंनकृतंमया/कौसल्यांचसुमित्रांचकैकेयींचयशस्विनीम्/गुरूंश्चसुहृदश्चैवपौरांश्चतनयैःसह/उपस्थापयमेक्षिप्रंविमानंराक्षसेश्वर/कृतकार्यस्यमेवासःकथंचिदिहसंमतः/अनुजानीहिमांसौम्यपूजितोऽस्मिविभीषण/मन्युर्नखलुकर्तव्यस्त्वरितस्त्वानुमानये/ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम्/कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम्/पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलंकृतम्/शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितम्/प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षितम्/घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम्/तन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा/बहुभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतसंनिभौ/तलैःस्फटिकचित्राङ्गैर्वैदूर्यैश्चवरासनैः/महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः/उपस्थितमनाधृष्यंतद्विमानंमनोजवम्/निवेदयित्वारामायतस्थौतत्रविभीषणः612129/उपस्थितंतुतंदृष्ट्वापुष्पकंपुष्पभूषितम्/अविदूरेस्थितंरामंप्रत्युवाचविभीषणः61221/सतुबद्धाञ्जलिःप्रह्वोविनीतोराक्षसेश्वरः/अब्रवीत्त्वरयोपेतःकिंकरोमीतिराघवम्/तमब्रवीन्महातेजालक्ष्मणस्योपशृण्वतः/विमृश्यराघवोवाक्यमिदंस्नेहपुरस्कृतम्/कृतप्रयत्नकर्माणोविभीषणवनौकसः/रत्नैरर्थैश्चविविभैर्भूषणैश्चाभिपूजय/सहैभिरर्दितालङ्कानिर्जिताराक्षसेश्वर/हृष्टैःप्राणभयंत्यक्त्वासंग्रामेष्वनिवर्तिभिः/एवंसंमानिताश्चेमेमानार्हामानदत्वया/भविष्यन्तिकृतज्ञेननिर्वृताहरियूथपाः/त्यागिनंसंग्रहीतारंसानुक्रोशंयशस्विनम्/यतस्त्वामवगच्छन्तिततःसंबोधयामिते/एवमुक्तस्तुरामेणवानरांस्तान्विभीषणः/रत्नार्थैःसंविभागेनसर्वानेवान्वपूजयत्/ततस्तान्पूजितान्दृष्ट्वारत्नैरर्थैश्चयूथपान्/आरुरोहततोरामस्तद्विमानमनुत्तमम्/अङ्केनादायवैदेहींलज्जमानांयशस्विनीम्/लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविक्रान्तेनधनुष्मता/अब्रवीच्चविमानस्थःकाकुत्स्थःसर्ववानरान्/सुग्रीवंचमहावीर्यंराक्षसंचविभीषणम्/मित्रकार्यंकृतमिदंभवद्भिर्वानरोत्तमाः/अनुज्ञातामयासर्वेयथेष्टंप्रतिगच्छत/यत्तुकार्यंवयस्येनसुहृदावापरंतप/कृतंसुग्रीवतत्सर्वंभवताधर्मभीरुणा/किष्किन्धांप्रतियाह्याशुस्वसैन्येनाभिसंवृतः/स्वराज्येवसलङ्कायांमयादत्तेविभीषण/नत्वांधर्षयितुंशक्ताःसेन्द्राअपिदिवौकसः/अयोध्यांप्रतियास्यामिराजधानींपितुर्मम/अभ्यनुज्ञातुमिच्छामिसर्वानामन्त्रयामिवः/एवमुक्तास्तुरामेणवानरास्तेमहाबलाः/ऊचुःप्राञ्जलयोरामंराक्षसश्चविभीषणः/अयोध्यांगन्तुमिच्छामःसर्वान्नयतुनोभवान्/दृष्ट्वात्वामभिषेकार्द्रंकौसल्यामभिवाद्यच/अचिरेणागमिष्यामःस्वान्गृहान्नृपतेःसुत/एवमुक्तस्तुधर्मात्मावानरैःसविभीषणैः/अब्रवीद्राघवःश्रीमान्ससुग्रीवविभीषणान्/प्रियात्प्रियतरंलब्धंयदहंससुहृज्जनः/सर्वैर्भवद्भिःसहितःप्रीतिंलप्स्येपुरींगतः/क्षिप्रमारोहसुग्रीवविमानंवानरैःसह/त्वमध्यारोहसामात्योराक्षसेन्द्रविभीषण/ततस्तत्पुष्पकंदिव्यंसुग्रीवःसहसेनया/अध्यारोहत्त्वरञ्शीघ्रंसामात्यश्चविभीषणः/तेष्वारूढेषुसर्वेषुकौबेरंपरमासनम्/राघवेणाभ्यनुज्ञातमुत्पपातविहायसं/ययौतेनविमानेनहंसयुक्तेनभास्वता/प्रहृष्टश्चप्रतीतश्चबभौरामःकुबेरवत्612226/अनुज्ञातंतुरामेणतद्विमानमनुत्तमम्/उत्पपातमहामेघःश्वसनेनोद्धतोयथा61231/पातयित्वाततश्चक्षुःसर्वतोरघुनन्दनः/अब्रवीन्मैथिलींसीतांरामःशशिनिभाननाम्/कैलासशिखराकारेत्रिकूटशिखरेस्थिताम्/लङ्कामीक्षस्ववैदेहिनिर्मितांविश्वकर्मणा/एतदायोधनंपश्यमांसशोणितकर्दमम्/हरीणांराक्षसानांचसीतेविशसनंमहत्/तवहेतोर्विशालाक्षिरावणोनिहतोमया/कुम्भकर्णोऽत्रनिहतःप्रहस्तश्चनिशाचरः/लक्ष्मणेनेन्द्रजिच्चात्ररावणिर्निहतोरणे/विरूपाक्षश्चदुष्प्रेक्ष्योमहापार्श्वमहोदरौ/अकम्पनश्चनिहतोबलिनोऽन्येचराक्षसाः/त्रिशिराश्चातिकायश्चदेवान्तकनरान्तकौ/अत्रमन्दोदरीनामभार्यातंपर्यदेवयत्/सपत्नीनांसहस्रेणसास्रेणपरिवारिता/एतत्तुदृश्यतेतीर्थंसमुद्रस्यवरानने/यत्रसागरमुत्तीर्यतांरात्रिमुषितावयम्/एषसेतुर्मयाबद्धःसागरेसलिलार्णवे/तवहेतोर्विशालाक्षिनलसेतुःसुदुष्करः/पश्यसागरमक्षोभ्यंवैदेहिवरुणालयम्/अपारमभिगर्जन्तंशङ्खशुक्तिनिषेवितम्/हिरण्यनाभंशैलेन्द्रंकाञ्चनंपश्यमैथिलि/विश्रमार्थंहनुमतोभित्त्वासागरमुत्थितम्/अत्रराक्षसराजोऽयमाजगामविभीषणः/एषासादृश्यतेसीतेकिष्किन्धाचित्रकानना/सुग्रीवस्यपुरीरम्यायत्रवालीमयाहतः/दृश्यतेऽसौमहान्सीतेसविद्युदिवतोयदः/ऋश्यमूकोगिरिश्रेष्ठःकाञ्चनैर्धातुभिर्वृतः/अत्राहंवानरेन्द्रेणसुग्रीवेणसमागतः/समयश्चकृतःसीतेवधार्थंवालिनोमया/एषासादृश्यतेपम्पानलिनीचित्रकानना/त्वयाविहीनोयत्राहंविललापसुदुःखितः/अस्यास्तीरेमयादृष्टाशबरीधर्मचारिणी/अत्रयोजनबाहुश्चकबन्धोनिहतोमया/दृश्यतेऽसौजनस्थानेसीतेश्रीमान्वनस्पतिः/यत्रयुद्धंमहद्वृत्तंतवहेतोर्विलासिनि/रावणस्यनृशंसस्यजटायोश्चमहात्मनः/खरश्चनिहतश्संख्येदूषणश्चनिपातितः/त्रिशिराश्चमहावीर्योमयाबाणैरजिह्मगैः/पर्णशालातथाचित्रादृश्यतेशुभदर्शना/यत्रत्वंराक्षसेन्द्रेणरावणेनहृताबलात्/एषागोदावरीरम्याप्रसन्नसलिलाशिवा/अगस्त्यस्याश्रमोह्येषदृश्यतेपश्यमैथिलि/वैदेहिदृश्यतेचात्रशरभङ्गाश्रमोमहान्/उपयातःसहस्राक्षोयत्रशक्रःपुरंदरः/एतेतेतापसावासादृश्यन्तेतनुमध्यमे/अत्रिःकुलपतिर्यत्रसूर्यवैश्वानरप्रभः/अत्रसीतेत्वयादृष्टातापसीधर्मचारिणी/अस्मिन्देशेमहाकायोविराधोनिहतोमया/असौसुतनुशैलेन्द्रश्चित्रकूटःप्रकाशते/यत्रमांकैकयीपुत्रःप्रसादयितुमागतः/एषासायमुनादूराद्दृश्यतेचित्रकानना/भरद्वाजाश्रमोयत्रश्रीमानेषप्रकाशते/एषात्रिपथगागङ्गादृश्यतेवरवर्णिनि/शृङ्गवेरपुरंचैतद्गुहोयत्रसमागतः/एषासादृश्यतेऽयोध्याराजधानीपितुर्मम/अयोध्यांकुरुवैदेहिप्रणामंपुनरागता/ततस्तेवानराःसर्वेराक्षसश्चविभीषणः/उत्पत्योत्पत्यददृशुस्तांपुरींशुभदर्शनाम्/ततस्तुतांपाण्डुरहर्म्यमालिनीं॑विशालकक्ष्यांगजवाजिसंकुलाम्/पुरीमयोध्यांददृशुःप्लवंगमाः॑पुरींमहेन्द्रस्ययथामरावतीम्612357/पूर्णेचतुर्दशेवर्षेपञ्चभ्यांलक्ष्मणाग्रजः/भरद्वाजाश्रमंप्राप्यववन्देनियतोमुनिम्61241/सोऽपृच्छदभिवाद्यैनंभरद्वाजंतपोधनम्/शृणोषिकचिद्भगवन्सुभिक्षानामयंपुरे/कच्चिच्चयुक्तोभरतोजीवन्त्यपिचमातरः/एवमुक्तस्तुरामेणभरद्वाजोमहामुनिः/प्रत्युवाचरघुश्रेष्ठंस्मितपूर्वंप्रहृष्टवत्/पङ्कदिग्धस्तुभरतोजटिलस्त्वांप्रतीक्षते/पादुकेतेपुरस्कृत्यसर्वंचकुशलंगृहे/त्वांपुराचीरवसनंप्रविशन्तंमहावनम्/स्त्रीतृतीयंच्युतंराज्याद्धर्मकामंचकेवलम्/पदातिंत्यक्तसर्वस्वंपितुर्वचनकारिणम्/स्वर्गभोगैःपरित्यक्तंस्वर्गच्युतमिवामरम्/दृष्ट्वातुकरुणापूर्वंममासीत्समितिंजय/कैकेयीवचनेयुक्तंवन्यमूलफलाशनम्/साम्प्रतंसुसमृद्धार्थंसमित्रगणबान्धवम्/समीक्ष्यविजितारिंत्वांममप्रीतिरनुत्तमा/सर्वंचसुखदुःखंतेविदितंममराघव/यत्त्वयाविपुलंप्राप्तंजनस्थानवधादिकम्/ब्राह्मणार्थेनियुक्तस्यरक्षतःसर्वतापसान्/मारीचदर्शनंचैवसीतोन्मथनमेवच/कबन्धदर्शनंचैवपम्पाभिगमनंतथा/सुग्रीवेणचतेसख्यंयच्चवालीहतस्त्वया/मार्गणंचैववैदेह्याःकर्मवातात्मजस्यच/विदितायांचवैदेह्यांनलसेतुर्यथाकृतः/यथाचदीपितालङ्काप्रहृष्टैर्हरियूथपैः/सपुत्रबान्धवामात्यःसबलःसहवाहनः/यथाचनिहतःसंख्येरावणोदेवकण्टकः/समागमश्चत्रिदशैर्यथादत्तश्चतेवरः/सर्वंममैतद्विदितंतपसाधर्मवत्सल/अहमप्यत्रतेदद्मिवरंशस्त्रभृतांवर/अर्घ्यंप्रतिगृहाणेदमयोध्यांश्वोगमिष्यसि/तस्यतच्छिरसावाक्यंप्रतिगृह्यनृपात्मजः/बाढमित्येवसंहृष्टःश्रीमान्वरमयाचत/अकालफलिनोवृक्षाःसर्वेचापिमधुस्रवाः/भवन्तुमार्गेभगवन्नयोध्यांप्रतिगच्छतः/निष्फलाःफलिनश्चासन्विपुष्पाःपुष्पशालिनः/शुष्काःसमग्रपत्रास्तेनगाश्चैवमधुस्रवाः612422/अयोध्यांतुसमालोक्यचिन्तयामासराघवः/चिन्तयित्वाततोदृष्टिंवानरेषुन्यपातयत्61251/प्रियकामःप्रियंरामस्ततस्त्वरितविक्रमम्/उवाचधीमांस्तेजस्वीहनूमन्तंप्लवंगमम्/अयोध्यांत्वरितोगच्छक्षिप्रंत्वंप्लवगोत्तम/जानीहिकच्चित्कुशलीजनोनृपतिमन्दिरे/शृङ्गवेरपुरंप्राप्यगुहंगहनगोचरम्/निषादाधिपतिंब्रूहिकुशलंवचनान्मम/श्रुत्वातुमांकुशलिनमरोगंविगतज्वरम्/भविष्यतिगुहःप्रीतःसममात्मसमःसखा/अयोध्यायाश्चतेमार्गंप्रवृत्तिंभरतस्यच/निवेदयिष्यतिप्रीतोनिषादाधिपतिर्गुहः/भरतस्तुत्वयावाच्यःकुशलंवचनान्मम/सिद्धार्थंशंसमांतस्मैसभार्यंसहलक्ष्मणम्/हरणंचापिवैदेह्यारावणेनबलीयसा/सुग्रीवेणचसंवादंवालिनश्चवधंरणे/मैथिल्यन्वेषणंचैवयथाचाधिगतात्वया/लङ्घयित्वामहातोयमापगापतिमव्ययम्/उपयानंसमुद्रस्यसागरस्यचदर्शनम्/यथाचकारितःसेतूरावणश्चयथाहतः/वरदानंमहेन्द्रेणब्रह्मणावरुणेनच/महादेवप्रसादाच्चपित्राममसमागमम्/जित्वाशत्रुगणान्रामःप्राप्यचानुत्तमंयशः/उपयातिसमृद्धार्थःसहमित्रैर्महाबलः/एतच्छ्रुत्वायमाकारंभजतेभरतस्ततः/सचतेवेदितव्यःस्यात्सर्वंयच्चापिमांप्रति/ज्ञेयाःसर्वेचवृत्तान्ताभरतस्येङ्गितानिच/तत्त्वेनमुखवर्णेनदृष्ट्याव्याभाषणेनच/सर्वकामसमृद्धंहिहस्त्यश्वरथसंकुलम्/पितृपैतामहंराज्यंकस्यनावर्तयेन्मनः/संगत्याभरतःश्रीमान्राज्येनार्थीस्वयंभवेत्/प्रशास्तुवसुधांसर्वामखिलांरघुनन्दनः/तस्यबुद्धिंचविज्ञायव्यवसायंचवानर/यावन्नदूरंयाताःस्मःक्षिप्रमागन्तुमर्हसि/इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः/मानुषंधारयन्रूपमयोध्यांत्वरितोययौ/लङ्घयित्वापितृपथंभुजगेन्द्रालयंशुभम्/गङ्गायमुनयोर्भीमंसंनिपातमतीत्यच/शृङ्गवेरपुरंप्राप्यगुहमासाद्यवीर्यवान्/सवाचाशुभयाहृष्टोहनूमानिदमब्रवीत्/सखातुतवकाकुत्स्थोरामःसत्यपराक्रमः/ससीतःसहसौमित्रिःसत्वांकुशलमब्रवीत्/पञ्चमीमद्यरजनीमुषित्वावचनान्मुनेः/भरद्वाजाभ्यनुज्ञातंद्रक्ष्यस्यद्यैवराघवम्/एवमुक्त्वामहातेजाःसंप्रहृष्टतनूरुहः/उत्पपातमहावेगोवेगवानविचारयन्/सोऽपश्यद्रामतीर्थंचनदींवालुकिनींतथा/गोमतींतांचसोऽपश्यद्भीमंसालवनंतथा/सगत्वादूरमध्वानंत्वरितःकपिकुञ्जरः/आससादद्रुमान्फुल्लान्नन्दिग्रामसमीपजान्/क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाश्चीरकृष्णाजिनाम्बरम्/ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम्/जटिलंमलदिग्धाङ्गंभ्रातृव्यसनकर्शितम्/फलमूलाशिनंदान्तंतापसंधर्मचारिणम्/समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससं/नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसं/पादुकेतेपुरस्कृत्यशासन्तंवैवसुंधराम्/चतुर्वर्ण्यस्यलोकस्यत्रातारंसर्वतोभयात्/उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः/बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरधारिभिः/नहितेराजपुत्रंतंचीरकृष्णाजिनाम्बरम्/परिमोक्तुंव्यवस्यन्तिपौरावैधर्मवत्सलाः/तंधर्ममिवधर्मज्ञंदेववन्तमिवापरम्/उवाचप्राञ्जलिर्वाकय्ंहनूमान्मारुतात्मजः/वसन्तंदण्डकारण्येयंत्वंचीरजटाधरम्/अनुशोचसिकाकुत्स्थंसत्वाकुशलमब्रवीत्/प्रियमाख्यामितेदेवशोकंत्यक्ष्यसिदारुणम्/अस्मिन्मुहूर्तेभ्रात्रात्वंरामेणसहसंगतः/निहत्यरावणंरामःप्रतिलभ्यचमैथिलीम्/उपयातिसमृद्धार्थःसहमित्रैर्महाबलैः/लक्ष्मणश्चमहातेजावैदेहीचयशस्विनी/सीतासमग्रारामेणमहेन्द्रेणशचीयथा/एवमुक्तोहनुमताभरतःकैकयीसुतः/पपातसहसाहृष्टोहर्षान्मोहंजगामह/ततोमुहूर्तादुत्थायप्रत्याश्वस्यचराघवः/हनूमन्तमुवाचेदंभरतःप्रियवादिनम्/अशोकजैःप्रीतिमयैःकपिमालिङ्ग्यसंभ्रमात्/सिषेचभरतःश्रीमान्विपुलैरश्रुबिन्दुभिः/देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः/प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम्/गवांशतसहस्रंचग्रामाणांचशतंपरम्/सकुण्डलाःशुभाचाराभार्याःकन्याश्चषोडश/हेमवर्णाःसुनासोरूःशशिसौम्याननाःस्त्रियः/सर्वाभरणसंपन्नासंपन्नाःकुलजातिभिः/निशम्यरामागमनंनृपात्मजः॑कपिप्रवीरस्यतदाद्भुतोपमम्/प्रहर्षितोरामदिदृक्षयाभवत्॑पुनश्चहर्षादिदमब्रवीद्वचः612546/बहूनिनामवर्षाणिगतस्यसुमहद्वनम्/शृणोम्यहंप्रीतिकरंममनाथस्यकीर्तनम्61261/कल्याणीबतगाथेयंलौकिकीप्रतिभातिमे/एतिजीवन्तमानन्दोनरंवर्षशतादपि/राघवस्यहरीणांचकथमासीत्समागमः/कस्मिन्देशेकिमाश्रित्यतत्त्वमाख्याहिपृच्छतः/सपृष्टोराजपुत्रेणबृस्यांसमुपवेशितः/आचचक्षेततःसर्वंरामस्यचरितंवने/यथाप्रव्रजितोरामोमातुर्दत्तेवरेतव/यथाचपुत्रशोकेनराजादशरथोमृतः/यथादूतैस्त्वमानीतस्तूर्णंराजगृहात्प्रभो/त्वयायोध्यांप्रविष्टेनयथाराज्यंनचेप्सितम्/चित्रकूटंगिरिंगत्वाराज्येनामित्रकर्शनः/निमन्त्रितस्त्वयाभ्राताधर्ममाचरितासताम्/स्थितेनराज्ञोवचनेयथाराज्यंविसर्जितम्/आर्यस्यपादुकेगृह्ययथासिपुनरागतः/सर्वमेतन्महाबाहोयथावद्विदितंतव/त्वयिप्रतिप्रयातेतुयद्वृत्तंतन्निबोधमे/अपयातेत्वयितदासमुद्भ्रान्तमृगद्विजम्/प्रविवेशाथविजनंसुमहद्दण्डकावनम्/तेषांपुरस्ताद्बलवान्गच्छतांगहनेवने/विनदन्सुमहानादंविराधःप्रत्यदृश्यत/तमुत्क्षिप्यमहानादमूर्ध्वबाहुमधोमुखम्/निखातेप्रक्षिपन्तिस्मनदन्तमिवकुञ्जरम्/तत्कृत्वादुष्करंकर्मभ्रातरौरामलक्ष्मणौ/सायाह्नेशरभङ्गस्यरम्यमाश्रममीयतुः/शरभङ्गेदिवंप्राप्तेरामःसत्यपराक्रमः/अभिवाद्यमुनीन्सर्वाञ्जनस्थानमुपागमत्/चतुर्दशसहस्राणिरक्षसांभीमकर्मणाम्/हतानिवसतातत्रराघवेणमहात्मना/ततःपश्चाच्छूर्पणखारामपार्श्वमुपागता/ततोरामेणसंदिष्टोलक्ष्मणःसहसोत्थितः/प्रगृह्यखड्गंचिच्छेदकर्णनासेमहाबलः/ततस्तेनार्दिताबालारावणंसमुपागता/रावणानुचरोघोरोमारीचोनामराक्षसः/लोभयामासवैदेहींभूत्वारत्नमयोमृगः/साराममब्रवीद्दृष्ट्वावैदेहीगृह्यतामिति/अहोमनोहरःकान्तआश्रमेनोभविष्यति/ततोरामोधनुष्पाणिर्धावन्तमनुधावति/सतंजघानधावन्तंशरेणानतपर्वणा/अथसौम्यादशग्रीवोमृगंयातेतुराघवे/लक्ष्मणेचापिनिष्क्रान्तेप्रविवेशाश्रमंतदा/जग्राहतरसासीतांग्रहःखेरोहिणीमिव/त्रातुकामंततोयुद्धेहत्वागृध्रंजटायुषम्/प्रगृह्यसीतांसहसाजगामाशुसरावणः/ततस्त्वद्भुतसंकाशाःस्थिताःपर्वतमूर्धनि/सीतांगृहीत्वागच्छन्तंवानराःपर्वतोपमाः/ददृशुर्विस्मितास्तत्ररावणंराक्षसाधिपम्/प्रविवेर्शतदालङ्कांरावणोलोकरावणः/तांसुवर्णपरिक्रान्तेशुभेमहतिवेश्मनि/प्रवेश्यमैथिलींवाक्यैःसान्त्वयामासरावणः/निवर्तमानःकाकुत्स्थोदृष्ट्वागृध्रंप्रविव्यथे/गृध्रंहतंतदादग्ध्वारामःप्रियसखंपितुः/गोदावरीमनुचरन्वनोद्देशांश्चपुष्पितान्/आसेदतुर्महारण्येकबन्धंनामराक्षसं/ततःकबन्धवचनाद्रामःसत्यपराक्रमः/ऋश्यमूकंगिरिंगत्वासुग्रीवेणसमागतः/तयोःसमागमःपूर्वंप्रीत्याहार्दोव्यजायत/इतरेतरसंवादात्प्रगाढःप्रणयस्तयोः/रामःस्वबाहुवीर्येणस्वराज्यंप्रत्यपादयत्/वालिनंसमरेहत्वामहाकायंमहाबलम्/सुग्रीवःस्थापितोराज्येसहितःसर्ववानरैः/रामायप्रतिजानीतेराजपुत्र्यास्तुमार्गणम्/आदिष्टावानरेन्द्रेणसुग्रीवेणमहात्मना/दशकोट्यःप्लवंगानांसर्वाःप्रस्थापितादिशः/तेषांनोविप्रनष्टानांविन्ध्येपर्वतसत्तमे/भृशंशोकाभितप्तानांमहान्कालोऽत्यवर्तत/भ्रातातुगृध्रराजस्यसंपातिर्नामवीर्यवान्/समाख्यातिस्मवसतिंसीतायारावणालये/सोऽहंदुःखपरीतानांदुःखंतज्ज्ञातिनांनुदन्/आत्मवीर्यंसमास्थाययोजनानांशतंप्लुतः/तत्राहमेकामद्राक्षमशोकवनिकांगताम्/कौशेयवस्त्रांमलिनांनिरानन्दांदृढव्रताम्/तयासमेत्यविधिवत्पृष्ट्वासर्वमनिन्दिताम्/अभिज्ञानंमणिंलब्ध्वाचरितार्थोऽहमागतः/मयाचपुनरागम्यरामस्याक्लिष्टकर्मणः/अभिज्ञानंमयादत्तमर्चिष्मान्समहामणिः/श्रुत्वातांमैथिलींहृष्टस्त्वाशशंसेसजीवितम्/जीवितान्तमनुप्राप्तःपीत्वामृतमिवातुरः/उद्योजयिष्यन्नुद्योगंदध्रेलङ्कावधेमनः/जिघांसुरिवलोकांस्तेसर्वांल्लोकान्विभावसुः/ततःसमुद्रमासाद्यनलंसेतुमकारयत्/अतरत्कपिवीराणांवाहिनीतेनसेतुना/प्रहस्तमवधीन्नीलःकुम्भकर्णंतुराघवः/लक्ष्मणोरावणसुतंस्वयंरामस्तुरावणम्/सशक्रेणसमागम्ययमेनवरुणेनच/सुरर्षिभिश्चकाकुत्स्थोवरांल्लेभेपरंतपः/सतुदत्तवरःप्रीत्यावानरैश्चसमागतः/पुष्पकेणविमानेनकिष्किन्धामभ्युपागमत्/तंगङ्गांपुनरासाद्यवसन्तंमुनिसंनिधौ/अविघ्नंपुष्ययोगेनश्वोरामंद्रष्टुमर्हसि/ततःससत्यंहनुमद्वचोमहन्॑निशम्यहृष्टोभरतःकृताञ्जलिः/उवाचवाणींमनसःप्रहर्षिणी॑चिरस्यपूर्णःखलुमेमनोरथः612655/श्रुत्वातुपरमानन्दंभरतःसत्यविक्रमः/हृष्टमाज्ञापयामासशत्रुघ्नंपरवीरहा61271/दैवतानिचसर्वाणिचैत्यानिनगरस्यच/सुगन्धमाल्यैर्वादित्रैरर्चन्तुशुचयोनराः/राजदारास्तथामात्याःसैन्याःसेनागणाङ्गनाः/अभिनिर्यान्तुरामस्यद्रष्टुंशशिनिभंमुखम्/भरतस्यवचःश्रुत्वाशत्रुघ्नःपरवीरहा/विष्टीरनेकसाहस्रीश्चोदयामासवीर्यवान्/समीकुरुतनिम्नानिविषमाणिसमानिच/स्थानानिचनिरस्यन्तांनन्दिग्रामादितःपरम्/सिञ्चन्तुपृथिवींकृत्स्नांहिमशीतेनवारिणा/ततोऽभ्यवकिरंस्त्वन्येलाजैःपुष्पैश्चसर्वतः/समुच्छ्रितपताकास्तुरथ्याःपुरवरोत्तमे/शोभयन्तुचवेश्मानिसूर्यस्योदयनंप्रति/स्रग्दाममुक्तपुष्पैश्चसुगन्धैःपञ्चवर्णकैः/राजमार्गमसंबाधंकिरन्तुशतशोनराः/मत्तैर्नागसहस्रैश्चशातकुम्भविभूषितः/अपरेहेमकक्ष्याभिःसगजाभिःकरेणुभिः/निर्ययुस्त्वरयायुक्तारथैश्चसुमहारथाः/ततोयानान्युपारूढाःसर्वादशरथस्त्रियः/कौसल्यांप्रमुखेकृत्वासुमित्रांचापिनिर्ययुः/अश्वानांखुरशब्देनरथनेमिस्वनेनच/शङ्खदुन्दुभिनादेनसंचचालेवमेदिनी/कृत्स्नंचनगरंतत्तुनन्दिग्राममुपागमत्/द्विजातिमुख्यैर्धर्मात्माश्रेणीमुख्यैःसनैगमैः/माल्यमोदकहस्तैश्चमन्त्रिभिर्भरतोवृतः/शङ्खभेरीनिनादैश्चबन्दिभिश्चाभिवन्दितः/आर्यपादौगृहीत्वातुशिरसाधर्मकोविदः/पाण्डुरंछत्रमादायशुक्लमाल्योपशोभितम्/शुक्लेचवालव्यजनेराजार्हेहेमभूषिते/उपवासकृशोदीनश्चीरकृष्णाजिनाम्बरः/भ्रातुरागमनंश्रुत्वातत्पूर्वंहर्षमागतः/प्रत्युद्ययौतदारामंमहात्मासचिवैःसह/समीक्ष्यभरतोवाक्यमुवाचपवनात्मजम्/कच्चिन्नखलुकापेयीसेव्यतेचलचित्तता/नहिपश्यामिकाकुत्स्थंराममार्यंपरंतपम्/अथैवमुक्तेवचनेहनूमानिदमब्रवीत्/अर्थंविज्ञापयन्नेवभरतंसत्यविक्रमम्/सदाफलान्कुसुमितान्वृक्षान्प्राप्यमधुस्रवान्/भरद्वाजप्रसादेनमत्तभ्रमरनादितान्/तस्यचैषवरोदत्तोवासवेनपरंतप/ससैन्यस्यतदातिथ्यंकृतंसर्वगुणान्वितम्/निस्वनःश्रूयतेभीमःप्रहृष्टानांवनौकसाम्/मन्येवानरसेनासानदींतरतिगोमतीम्/रजोवर्षंसमुद्भूतंपश्यवालुकिनींप्रति/मन्येसालवनंरम्यंलोलयन्तिप्लवंगमाः/तदेतद्दृश्यतेदूराद्विमलंचन्द्रसंनिभम्/विमानंपुष्पकंदिव्यंमनसाब्रह्मनिर्मितम्/रावणंबान्धवैःसार्धंहत्वालब्धंमहात्मना/धनदस्यप्रसादेनदिव्यमेतन्मनोजवम्/एतस्मिन्भ्रातरौवीरौवैदेह्यासहराघवौ/सुग्रीवश्चमहातेजाराक्षसेन्द्रोविभीषणः/ततोहर्षसमुद्भूतोनिस्वनोदिवमस्पृशत्/स्त्रीबालयुववृद्धानांरामोऽयमितिकीर्तितः/रथकुञ्जरवाजिभ्यस्तेऽवतीर्यमहींगताः/ददृशुस्तंविमानस्थंनराःसोममिवाम्बरे/प्राञ्जलिर्भरतोभूत्वाप्रहृष्टोराघवोन्मुखः/स्वागतेनयथार्थेनततोराममपूजयत्/मनसाब्रह्मणासृष्टेविमानेलक्ष्मणाग्रजः/रराजपृथुदीर्घाक्षोवज्रपाणिरिवापरः/ततोविमानाग्रगतंभरतोभ्रातरंतदा/ववन्देप्रणतोरामंमेरुस्थमिवभास्करम्/आरोपितोविमानंतद्भरतःसत्यविक्रमः/राममासाद्यमुदितःपुनरेवाभ्यवादयत्/तंसमुत्थाप्यकाकुत्स्थश्चिरस्याक्षिपथंगतम्/अङ्केभरतमारोप्यमुदितःपरिषष्वजे/ततोलक्ष्मणमासाद्यवैदेहींचपरंतपः/अभ्यवादयतप्रीतोभरतोनामचाब्रवीत्/सुग्रीवंकैकयीपुत्रोजाम्बवन्तंतथाङ्गदम्/मैन्दंचद्विविदंनीलमृषभंचैवसस्वजे/तेकृत्वामानुषंरूपंवानराःकामरूपिणः/कुशलंपर्यपृष्हन्तप्रहृष्टाभरतंतदा/विभीषणंचभरतःसान्त्वयन्वाक्यमब्रवीत्/दिष्ट्यात्वयासहायेनकृतंकर्मसुदुष्करम्/शत्रुघ्नश्चतदाराममभिवाद्यसलक्ष्मणम्/सीतायाश्चरणौपश्चाद्ववन्देविनयान्वितः/रामोमातरमासाद्यविषण्णंशोककर्शिताम्/जग्राहप्रणतःपादौमनोमातुःप्रसादयन्/अभिवाद्यसुमित्रांचकैकेयींचयशस्विनीम्/समातॄश्चतदासर्वाःपुरोहितमुपागमत्/स्वागतंतेमहाबाहोकौसल्यानन्दवर्धन/इतिप्राञ्जलयःसर्वेनागराराममब्रुवन्/तन्यञ्जलिसहस्राणिप्रगृहीतानिनागरैः/आकोशानीवपद्मानिददर्शभरताग्रजः/पादुकेतेतुरामस्यगृहीत्वाभरतःस्वयम्/चरणाभ्यांनरेन्द्रस्ययोजयामासधर्मवित्/अब्रवीच्चतदारामंभरतःसकृताञ्जलिः/एतत्तेरक्षितंराजन्राज्यंनिर्यातितंमया/अद्यजन्मकृतार्थंमेसंवृत्तश्चमनोरथः/यस्त्वांपश्यामिराजानमयोध्यांपुनरागतम्/अवेक्षतांभवान्कोशंकोष्ठागारंपुरंबलम्/भवतस्तेजसासर्वंकृतंदशगुणंमया/तथाब्रुवाणंभरतंदृष्ट्वातंभ्रातृवत्सलम्/मुमुचुर्वानराबाष्पंराक्षसश्चविभीषणः/ततःप्रहर्षाद्भरतमङ्कमारोप्यराघवः/ययौतेनविमानेनससैन्योभरताश्रमम्/भरताश्रममासाद्यससैन्योराघवस्तदा/अवतीर्यविमानाग्रादवतस्थेमहीतले/अब्रवीच्चतदारामस्तद्विमानमनुत्तमम्/वहवैश्रवणंदेवमनुजानामिगम्यताम्/ततोरामाभ्यनुज्ञातंतद्विमानमनुत्तमम्/उत्तरांदिशमुद्दिश्यजगामधनदालयम्/पुरोहितस्यात्मसमस्यराघवो॑बृहस्पतेःशक्रइवामराधीअफ्/निपीड्यपादौपृथगासनेशुभे॑सहैवतेनोपविवेशवीर्यवान्612764/शिरस्यञ्जलिमादायकैकेयीनन्दिवर्धनः/बभाषेभरतोज्येष्ठंरामंसत्यपराक्रमम्61281/पूजितामामिकामातादत्तंराज्यमिदंमम/तद्ददामिपुनस्तुभ्यंयथात्वमददामम/धुरमेकाकिनान्यस्तामृषभेणबलीयसा/किशोरवद्गुरुंभारंनवोढुमहमुत्सहे/वारिवेगेनमहताभिन्नःसेतुरिवक्षरन्/दुर्बन्धनमिदंमन्येराज्यच्छिद्रमसंवृतम्/गतिंखरइवाश्वस्यहंसस्येवचवायसः/नान्वेतुमुत्सहेदेवतवमार्गमरिंदम/यथाचरोपितोवृक्षोजातश्चान्तर्निवेशने/महांश्चसुदुरारोहोमहास्कन्धःप्रशाखवान्/शीर्येतपुष्पितोभूत्वानफलानिप्रदर्शयेत्/तस्यनानुभवेदर्थंयस्यहेतोःसरोप्यते/एषोपमामहाबाहोत्वमर्थंवेत्तुमर्हसि/यद्यस्मान्मनुजेन्द्रत्वंभक्तान्भृत्यान्नशाधिहि/जगदद्याभिषिक्तंत्वामनुपश्यतुसर्वतः/प्रतपन्तमिवादित्यंमध्याह्नेदीप्ततेजसं/तूर्यसंघातनिर्घोषैःकाञ्चीनूपुरनिस्वनैः/मधुरैर्गीतशब्दैश्चप्रतिबुध्यस्वशेष्वच/यावदावर्ततेचक्रंयावतीचवसुंधरा/तावत्त्वमिहसर्वस्यस्वामित्वमभिवर्तय/भरतस्यवचःश्रुत्वारामःपरपुरंजयः/तथेतिप्रतिजग्राहनिषसादासनेशुभे/ततःशत्रुघ्नवचनान्निपुणाःश्मश्रुवर्धकाः/सुखहस्ताःसुशीघ्राश्चराघवंपर्युपासत/पूर्वंतुभरतेस्नातेलक्ष्मणेचमहाबले/सुग्रीवेवानरेन्द्रेचराक्षसेन्द्रेविभीषणे/विशोधितजटःस्नातश्चित्रमाल्यानुलेपनः/महार्हवसनोपेतस्तस्थौतत्रश्रियाज्वलन्/प्रतिकर्मचरामस्यकारयामासवीर्यवान्/लक्ष्मणस्यचलक्ष्मीवानिक्ष्वाकुकुलवर्धनः/प्रतिकर्मचसीतायाःसर्वादशरथस्त्रियः/आत्मनैवतदाचक्रुर्मनस्विन्योमनोहरम्/ततोराघवपत्नीनांसर्वासामेवशोभनम्/चकारयत्नात्कौसल्याप्रहृष्टापुत्रवत्सला/ततःशत्रुघ्नवचनात्सुमन्त्रोनामसारथिः/योजयित्वाभिचक्रामरथंसर्वाङ्गशोभनम्/अर्कमण्डलसंकाशंदिव्यंदृष्ट्वारथंस्थितम्/आरुरोहमहाबाहूरामःसत्यपराक्रमः/अयोध्यायांतुसचिवाराज्ञोदशरथस्यये/पुरोहितंपुरस्कृत्यमन्त्रयामासुरर्थवत्/मन्त्रयन्रामवृद्ध्यर्थंवृत्त्यर्थंनगरस्यच/सर्वमेवाभिषेकार्थंजयार्हस्यमहात्मनः/कर्तुमर्हथरामस्ययद्यन्मङ्गलपूर्वकम्/इतितेमन्त्रिणःसर्वेसंदिश्यतुपुरोहितम्/नगरान्निर्ययुस्तूर्णंरामदर्शनबुद्धयः/हरियुक्तंसहस्राक्षोरथमिन्द्रइवानघः/प्रययौरथमास्थायरामोनगरमुत्तमम्/जग्राहभरतोरश्मीञ्शत्रुघ्नश्छत्रमाददे/लक्ष्मणोव्यजनंतस्यमूर्ध्निसंपर्यवीजयत्/श्वेतंचवालव्यजनंसुग्रीवोवानरेश्वरः/अपरंचन्द्रसंकाशंराक्षसेन्द्रोविभीषणः/ऋषिसंघैर्तदाकाशेदेवैश्चसमरुद्गणैः/स्तूयमानस्यरामस्यशुश्रुवेमधुरध्वनिः/ततःशत्रुंजयंनामकुञ्जरंपर्वतोपमम्/आरुरोहमहातेजाःसुग्रीवोवानरेश्वरः/नवनागसहस्राणिययुरास्थायवानराः/मानुषंविग्रहंकृत्वासर्वाभरणभूषिताः/शङ्खशब्दप्रणादैश्चदुन्दुभीनांचनिस्वनैः/प्रययूपुरुषव्याघ्रस्तांपुरींहर्म्यमालिनीम्/ददृशुस्तेसमायान्तंराघवंसपुरःसरम्/विराजमानंवपुषारथेनातिरथंतदा/तेवर्धयित्वाकाकुत्स्थंरामेणप्रतिनन्दिताः/अनुजग्मुर्महात्मानंभ्रातृभिःपरिवारितम्/अमात्यैर्ब्राह्मणैश्चैवतथाप्रकृतिभिर्वृतः/श्रियाविरुरुचेरामोनक्षत्रैरिवचन्द्रमाः/सपुरोगामिभिस्तूर्यैस्तालस्वस्तिकपाणिभिः/प्रव्याहरद्भिर्मुदितैर्मङ्गलानिययौवृतः/अक्षतंजातरूपंचगावःकन्यास्तथाद्विजाः/नरामोदकहस्ताश्चरामस्यपुरतोययुः/सख्यंचरामःसुग्रीवेप्रभावंचानिलात्मजे/वानराणांचतत्कर्मव्याचचक्षेऽथमन्त्रिणाम्/श्रुत्वाचविस्मयंजग्मुरयोध्यापुरवासिनः/द्युतिमानेतदाख्यायरामोवानरसंवृतः/हृष्टपुष्टजनाकीर्णामयोध्यांप्रविवेशह/ततोह्यभ्युच्छ्रयन्पौराःपताकास्तेगृहेगृहे/ऐक्ष्वाकाध्युषितंरम्यमाससादपितुर्गृहम्/पितुर्भवनमासाद्यप्रविश्यचमहात्मनः/कौसल्यांचसुमित्रांचकैकेयींचाभ्यवादयत्/अथाब्रवीद्राजपुत्रोभरतंधर्मिणांवरम्/अथोपहितयावाचामधुरंरघुनन्दनः/यच्चमद्भवनंश्रेष्ठंसाशोकवनिकंमहत्/मुक्तावैदूर्यसंकीर्णंसुग्रीवस्यनिवेदय/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाभरतःसत्यविक्रमः/पाणौगृहीत्वासुग्रीवंप्रविवेशतमालयम्/ततस्तैलप्रदीपांश्चपर्यङ्कास्तरणानिच/गृहीत्वाविविशुःक्षिप्रंशत्रुघ्नेनप्रचोदिताः/उवाचचमहातेजाःसुग्रीवंराघवानुजः/अभिषेकायरामस्यदूतानाज्ञापयप्रभो/सौवर्णान्वानरेन्द्राणांचतुर्णांचतुरोघटान्/ददौक्षिप्रंससुग्रीवःसर्वरत्नविभूषितान्/यथाप्रत्यूषसमयेचतुर्णांसागराम्भसाम्/पूर्णैर्घटैःप्रतीक्षध्वंतथाकुरुतवानराः/एवमुक्तामहात्मानोवानरावारणोपमाः/उत्पेतुर्गगनंशीघ्रंगरुडाइवशीघ्रगाः/जाम्बवांश्चहनूमांश्चवेगदर्शीचवानरः/ऋषभश्चैवकलशाञ्जलपूर्णानथानयन्/नदीशतानांपञ्चानांजलेकुम्भैरुपाहरन्/पूर्वात्समुद्रात्कलशंजलपूर्णमथानयत्/सुषेणःसत्त्वसंपन्नःसर्वरत्नविभूषितम्/ऋषभोदक्षिणात्तूर्णंसमुद्राज्जलमाहरत्/रक्तचन्दनकर्पूरैःसंवृतंकाञ्चनंघटम्/गवयःपश्चिमात्तोयमाजहारमहार्णवात्/रत्नकुम्भेनमहताशीतंमारुतविक्रमः/उत्तराच्चजलंशीघ्रंगरुडानिलविक्रमः/अभिषेकायरामस्यशत्रुघ्नःसचिवैःसह/पुरोहितायश्रेष्ठायसुहृद्भ्यश्चन्यवेदयत्/ततःसप्रयतोवृद्धोवसिष्ठोब्राह्मणैःसह/रामंरत्नमयोपीठेसहसीतंन्यवेशयत्/वसिष्ठोवामदेवश्चजाबालिरथकाश्यपः/कात्यायनःसुयज्ञश्चगौतमोविजयस्तथा/अभ्यषिञ्चन्नरव्याघ्रंप्रसन्नेनसुगन्धिना/सलिलेनसहस्राक्षंवसवोवासवंयथा/ऋत्विग्भिर्ब्राह्मणैःपूर्वंकन्याभिर्मन्त्रिभिस्तथा/योधैश्चैवाभ्यषिञ्चंस्तेसंप्रहृष्टाःसनैगमैः/सर्वौषधिरसैश्चापिदैवतैर्नभसिस्थितैः/चतुर्हिर्लोकपालैश्चसर्वैर्देवैश्चसंगतैः/छत्रंतस्यचजग्राहशत्रुघ्नःपाण्डुरंशुभम्/श्वेतंचवालव्यजनंसुग्रीवोवानरेश्वरः/अपरंचन्द्रसंकाशंराक्षसेन्द्रोविभीषणः/मालांज्वलन्तींवपुषाकाञ्चनींशतपुष्कराम्/राघवायददौवायुर्वासवेनप्रचोदितः/सर्वरत्नसमायुक्तंमणिरत्नविभूषितम्/मुक्ताहारंनरेन्द्रायददौशक्रप्रचोदितः/प्रजगुर्देवगन्धर्वाननृतुश्चाप्सरोगणाः/अभिषेकेतदर्हस्यतदारामस्यधीमतः/भूमिःसस्यवतीचैवफलवन्तश्चपादपाः/गन्धवन्तिचपुष्पाणिबभूवूराघवोत्सवे/सहस्रशतमश्वानांधेनूनांचगवांतथा/ददौशतंवृषान्पूर्वंद्विजेभ्योमनुजर्षभः/त्रिंशत्कोटीर्हिरण्यस्यब्राह्मणेभ्योददौपुनः/नानाभरणवस्त्राणिमहार्हाणिचराघवः/अर्करश्मिप्रतीकाशांकाञ्चनींमणिविग्रहाम्/सुग्रीवायस्रजंदिव्यांप्रायच्छन्मनुजर्षभः/वैदूर्यमणिचित्रेचवज्ररत्नविभूषिते/वालिपुत्रायधृतिमानङ्गदायाङ्गदेददौ/मणिप्रवरजुष्टंचमुक्ताहारमनुत्तमम्/सीतायैप्रददौरामश्चन्द्ररश्मिसमप्रभम्/अरजेवाससीदिव्येशुभान्याभरणानिच/अवेक्षमाणावैदेहीप्रददौवायुसूनवे/अवमुच्यात्मनःकण्ठाद्धारंजनकनन्दिनी/अवैक्षतहरीन्सर्वान्भर्तारंचमुहुर्मुहुः/तामिङ्गितज्ञःसंप्रेक्ष्यबभाषेजनकात्मजाम्/प्रदेहिसुभगेहारंयस्यतुष्टासिभामिनि/पौरुषंविक्रमोबुद्धिर्यस्मिन्नेतानिनित्यदा/ददौसावायुपुत्रायतंहारमसितेक्षणा/हनूमांस्तेनहारेणशुशुभेवानरर्षभः/चन्द्रांशुचयगौरेणश्वेताभ्रेणयथाचलः/ततोद्विविदमैन्दाभ्यांनीलायचपरंतपः/सर्वान्कामगुणान्वीक्ष्यप्रददौवसुधाधिपः/सर्ववानरवृद्धाश्चयेचान्येवानरेश्वराः/वासोभिर्भूषणैश्चैवयथार्हंप्रतिपूजिताः/यथार्हंपूजिताःसर्वेकामैरत्नैश्चपुष्कलैर्/प्रहृष्टमनसःसर्वेजग्मुरेवयथागतम्/राघवःपरमोदारःशशासपरयामुदा/उवाचलक्ष्मणंरामोधर्मज्ञंधर्मवत्सलः/आतिष्ठधर्मज्ञमयासहेमां॑गांपूर्वराजाध्युषितांबलेन/तुल्यंमयात्वंपितृभिर्धृताया॑तांयौवराज्येधुरमुद्वहस्व/सर्वात्मनापर्यनुनीयमानो॑यदानसौमित्रिरुपैतियोगम्/नियुज्यमानोभुवियौवराज्ये॑ततोऽभ्यषिञ्चद्भरतंमहात्मा/राघवश्चापिधर्मात्माप्राप्यराज्यमनुत्तमम्/ईजेबहुविधैर्यज्ञैःससुहृद्भ्रातृबान्धवः/पौण्डरीकाश्वमेधाभ्यांवाजपेयेनचासकृत्/अन्यैश्चविविधैर्यज्ञैरयजत्पार्थिवर्षभः/राज्यंदशसहस्राणिप्राप्यवर्षाणिराघवः/शताश्वमेधानाजह्रेसदश्वान्भूरिदक्षिणान्/आजानुलम्बिबाहुश्चमहास्कन्धःप्रतापवान्/लक्ष्मणानुचरोरामःपृथिवीमन्वपालयत्/नपर्यदेवन्विधवानचव्यालकृतंभयम्/नव्याधिजंभयंवापिरामेराज्यंप्रशासति/निर्दस्युरभवल्लोकोनानर्थःकंचिदस्पृशत्/नचस्मवृद्धाबालानांप्रेतकार्याणिकुर्वते/सर्वंमुदितमेवासीत्सर्वोधर्मपरोऽभवत्/राममेवानुपश्यन्तोनाभ्यहिंसन्परस्परम्/आसन्वर्षसहस्राणितथापुत्रसहस्रिणः/निरामयाविशोकाश्चरामेराज्यंप्रशासति/नित्यपुष्पानित्यफलास्तरवःस्कन्धविस्तृताः/कालवर्षीचपर्जन्यःसुखस्पर्शश्चमारुतः/स्वकर्मसुप्रवर्तन्तेतुष्ठाःस्वैरेवकर्मभिः/आसन्प्रजाधर्मपरारामेशासतिनानृताः/सर्वेलक्षणसंपन्नाःसर्वेधर्मपरायणाः/दशवर्षसहस्राणिरामोराज्यमकारयत्6128106/7Uttarkand/प्राप्तराज्यस्यरामस्यराक्षसानांवधेकृते/आजग्मुरृषयःसर्वेराघवंप्रतिनन्दितुम्711/कौशिकोऽथयवक्रीतोरैभ्यश्च्यवनएवच/कण्वोमेधातिथेःपुत्रःपूर्वस्यांदिशियेश्रिताः/स्वस्त्यात्रेयश्चभगवान्नमुचिःप्रमुचुस्तथा/आजग्मुस्तेसहागस्त्यायेश्रितादक्षिणांदिशम्/पृषद्गुःकवषोधौम्योरौद्रेयश्चमहानृषिः/तेऽप्याजग्मुःसशिष्यावैयेश्रिताःपश्चिमांदिशम्/वसिष्ठःकश्यपोऽथात्रिर्विश्वामित्रोऽथगौतमः/जमदग्निर्भरद्वाजस्तेऽपिसप्तमहर्षयः/संप्राप्यैतेमहात्मानोराघवस्यनिवेशनम्/विष्ठिताःप्रतिहारार्थंहुताशनसमप्रभाः/प्रतिहारस्ततस्तूर्णमगस्त्यवचनादथ/समीपंराघवस्याशुप्रविवेशमहात्मनः/सरामंदृश्यसहसापूर्णचन्द्रसमद्युतिम्/अगस्त्यंकथयामाससंप्रातमृषिभिःसह/श्रुत्वाप्राप्तान्मुनींस्तांस्तुबालसूर्यसमप्रभान्/तदोवाचनृपोद्वाःस्थंप्रवेशययथासुखम्/दृष्ट्वाप्राप्तान्मुनींस्तांस्तुप्रत्युत्थायकृताञ्जलिः/रामोऽभिवाद्यप्रयतआसनान्यादिदेशह/तेषुकाञ्चनचित्रेषुस्वास्तीर्णेषुसुखेषुच/यथार्हमुपविष्टास्तेआसनेष्वृषिपुंगवाः/रामेणकुशलंपृष्टाःसशिष्याःसपुरोगमाः/महर्षयोवेदविदोरामंवचनमब्रुवन्/कुशलंनोमहाबाहोसर्वत्ररघुनन्दन/त्वांतुदिष्ट्याकुशलिनंपश्यामोहतशात्रवम्/नहिभारःसतेरामरावणोराक्षसेश्वरः/सधनुस्त्वंहिलोकांस्त्रीन्विजयेथानसंशयः/दिष्ट्यात्वयाहतोरामरावणःपुत्रपौत्रवान्/दिष्ट्याविजयिनंत्वाद्यपश्यामःसहभार्यया/दिष्ट्याप्रहस्तोविकटोविरूपाक्षोमहोदरः/अकम्पनश्चदुर्धर्षोनिहतास्तेनिशाचराः/यस्यप्रमाणाद्विपुलंप्रमाणंनेहविद्यते/दिष्ट्यातेसमरेरामकुम्भकर्णोनिपातितः/दिष्ट्यात्वंराक्षसेन्द्रेणद्वन्द्वयुद्धमुपागतः/देवतानामवध्येनविजयंप्राप्तवानसि/संख्येतस्यनकिंचित्तुरावणस्यपराभवः/द्वन्द्वयुद्धमनुप्राप्तोदिष्ट्यातेरावणिर्हतः/दिष्ट्यातस्यमहाबाहोकालस्येवाभिधावतः/मुक्तःसुररिपोर्वीरप्राप्तश्चविजयस्त्वया/विस्मयस्त्वेषनःसौम्यसंश्रुत्येन्द्रजितंहतम्/अवध्यःसर्वभूतानांमहामायाधरोयुधि/दत्त्वापुण्यामिमांवीरसौम्यामभयदक्षिणाम्/दिष्ट्यावर्धसिकाकुत्स्थजयेनामित्रकर्शन/श्रुत्वातुवचनंतेषामृषीणांभावितात्मनाम्/विस्मयंपरमंगत्वारामःप्राञ्जलिरब्रवीत्/भवन्तःकुम्भकर्णंचरावणंचनिशाचरम्/अतिक्रम्यमहावीर्यौकिंप्रशंसथरावणिम्/महोदरंप्रहस्तंचविरूपाक्षंचराक्षसं/अतिक्रम्यमहावीर्यान्किंप्रशंसथरावणिम्/कीदृशोवैप्रभावोऽस्यकिंबलंकःपराक्रमः/केनवाकारणेनैषरावणादतिरिच्यते/शक्यंयदिमयाश्रोतुंनखल्वाज्ञापयामिवः/यदिगुह्यंनचेद्वक्तुंश्रोतुमिच्छामिकथ्यताम्/कथंशक्रोजितस्तेनकथंलब्धवरश्चसः7140/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराघवस्यमहात्मनः/कुम्भयोनिर्महातेजावाक्यमेतदुवाचह721/शृणुराजन्यथावृत्तंयस्यतेजोबलंमहत्/जघानचरिपून्युद्धेयथावध्यश्चशत्रुभिः/अहंतेरावणस्येदंकुलंजन्मचराघव/वरप्रदानंचतथातस्मैदत्तंब्रवीमिते/पुराकृतयुगेरामप्रजापतिसुतःप्रभुः/पुलस्त्योनामब्रह्मर्षिःसाक्षादिवपितामहः/नानुकीर्त्यागुणास्तस्यधर्मतःशीलतस्तथा/प्रजापतेःपुत्रइतिवक्तुंशक्यंहिनामतः/सतुधर्मप्रसङ्गेनमेरोःपार्श्वेमहागिरेः/तृणबिन्द्वाश्रमंगत्वान्यवसन्मुनिपुंगवः/तपस्तेपेसधर्मात्मास्वाध्यायनियतेन्द्रियः/गत्वाश्रमपदंतस्यविघ्नंकुर्वन्तिकन्यकाः/देवपन्नगकन्याश्चराजर्षितनयाश्चयाः/क्रीडन्त्योऽप्सरसश्चैवतंदेशमुपपेदिरे/सर्वर्तुषूपभोग्यत्वाद्रम्यत्वात्काननस्यच/नित्यशस्तास्तुतंदेशंगत्वाक्रीडन्तिकन्यकाः/अथरुष्टोमहातेजाव्याजहारमहामुनिः/यामेदर्शनमागच्छेत्सागर्भंधारयिष्यति/तास्तुसर्वाःप्रतिगताःश्रुत्वावाक्यंमहात्मनः/ब्रह्मशापभयाद्भीतास्तंदेशंनोपचक्रमुः/तृणबिन्दोस्तुराजर्षेस्तनयानशृणोतितत्/गत्वाश्रमपदंतस्यविचचारसुनिर्भया/तस्मिन्नेवतुकालेसप्राजापत्योमहानृषिः/स्वाध्यायमकरोत्तत्रतपसाद्योतितप्रभः/सातुवेदध्वनिंश्रुत्वादृष्ट्वाचैवतपोधनम्/अभवत्पाण्डुदेहासासुव्यञ्जितशरीरजा/दृष्ट्वापरमसंविग्नासातुतद्रूपमात्मनः/इदंमेकिंन्वितिज्ञात्वापितुर्गत्वाग्रतःस्थिता/तांतुदृष्ट्वातथाभूतांतृणबिन्दुरथाब्रवीत्/किंत्वमेतत्त्वसदृशंधारयस्यात्मनोवपुः/सातुकृत्वाञ्जलिंदीनाकन्योवाचतपोधनम्/नजानेकारणंतातयेनमेरूपमीदृशम्/किंतुपूर्वंगतास्म्येकामहर्षेर्भावितात्मनः/पुलस्त्यस्याश्रमंदिव्यमन्वेष्टुंस्वसखीजनम्/नचपश्याम्यहंतत्रकांचिदप्यागतांसखीम्/रूपस्यतुविपर्यासंदृष्ट्वाचाहमिहागता/तृणबिन्दुस्तुराजर्षिस्तपसाद्योतितप्रभः/ध्यानंविवेशतच्चापिअपश्यदृषिकर्मजम्/सतुविज्ञायतंशापंमहर्षेर्भावितात्मनः/गृहीत्वातनयांगत्वापुलस्त्यमिदमब्रवीत्/भगवंस्तनयांमेत्वंगुणैःस्वैरेवभूषिताम्/भिक्षांप्रतिगृहाणेमांमहर्षेस्वयमुद्यताम्/तपश्चरणयुक्तस्यश्राम्यमाणेन्द्रियस्यते/शुश्रूषातत्परानित्यंभविष्यतिनसंशयः/तंब्रुवाणंतुतद्वाक्यंराजर्षिंधार्मिकंतदा/जिघृक्षुरब्रवीत्कन्यांबाढमित्येवसद्विजः/दत्त्वातुसगतोराजास्वमाश्रमपदंतदा/सापितत्रावसत्कन्यातोषयन्तीपतिंगुणैः/प्रीतःसतुमहातेजावाक्यमेतदुवाचह/परितुष्टोऽस्मिभद्रंतेगुणानांसंपदाभृशम्/तस्मात्तेविरमाम्यद्यपुत्रमात्मसमंगुणैः/उभयोर्वंशकर्तारंपौलस्त्यइतिविश्रुतम्/यस्मात्तुविश्रुतोवेदस्त्वयेहाभ्यस्यतोमम/तस्मात्सविश्रवानामभविष्यतिनसंशयः/एवमुक्तातुसाकन्याप्रहृष्टेनान्तरात्मना/अचिरेणैवकालेनसूताविश्रवसंसुतम्/सतुलोकत्रयेख्यातःशौचधर्मसमन्वितः/पितेवतपसायुक्तोविश्रवामुनिपुंगवः7234/अथपुत्रःपुलस्त्यस्यविश्रवामुनिपुंगवः/अचिरेणैवकालेनपितेवतपसिस्थितः731/सत्यवाञ्शीलवान्दक्षःस्वाध्यायनिरतःशुचिः/सर्वभोगेष्वसंसक्तोनित्यंधर्मपरायणः/ज्ञात्वातस्यतुतद्वृत्तंभरद्वाजोमहानृषिः/ददौविश्रवसेभार्यांस्वांसुतांदेववर्णिनीम्/प्रतिगृह्यतुधर्मेणभरद्वाजसुतांतदा/मुदापरमयायुक्तोविश्रवामुनिपुंगवः/सतस्यांवीर्यसंपन्नमपत्यंपरमाद्भुतम्/जनयामासधर्मात्मासर्वैर्ब्रह्मगुणैर्युतम्/तस्मिञ्जातेतुसंहृष्टःसबभूवपितामहः/नामचास्याकरोत्प्रीतःसार्धंदेवर्षिभिस्तदा/यस्माद्विश्रवसोऽपत्यंसादृश्याद्विश्रवाइव/तस्माद्वैश्रवणोनामभविष्यत्येषविश्रुतः/सतुवैश्रवणस्तत्रतपोवनगतस्तदा/अवर्धतमहातेजाहुताहुतिरिवानलः/तस्याश्रमपदस्थस्यबुद्धिर्जज्ञेमहात्मनः/चरिष्येनियतोधर्मंधर्मोहिपरमागतिः/सतुवर्षसहस्राणितपस्तप्त्वामहावने/पूर्णेवर्षसहस्रेतुतंतंविधिमवर्तत/जलाशीमारुताहारोनिराहारस्तथैवच/एवंवर्षसहस्राणिजग्मुस्तान्येववर्षवत्/अथप्रीतोमहातेजाःसेन्द्रैःसुरगणैःसह/गत्वातस्याश्रमपदंब्रह्मेदंवाक्यमब्रवीत्/परितुष्टोऽस्मितेवत्सकर्मणानेनसुव्रत/वरंवृणीष्वभद्रंतेवरार्हस्त्वंहिमेमतः/अथाब्रवीद्वैश्रवणःपितामहमुपस्थितम्/भगवंल्लोकपालत्वमिच्छेयंवित्तरक्षणम्/ततोऽब्रवीद्वैश्रवणंपरितुष्टेनचेतसा/ब्रह्मासुरगणैःसार्धंबाढमित्येवहृष्टवत्/अहंहिलोकपालानांचतुर्थंस्रष्टुमुद्यतः/यमेन्द्रवरुणानांहिपदंयत्तवचेप्सितम्/तत्कृतंगच्छधर्मज्ञधनेशत्वमवाप्नुहि/यमेन्द्रवरुणानांहिचतुर्थोऽद्यभविष्यसि/एतच्चपुष्पकंनामविमानंसूर्यसंनिभम्/प्रतिगृह्णीष्वयानार्थंत्रिदशैःसमतांव्रज/स्वस्तितेऽस्तुगमिष्यामःसर्वएवयथागतम्/कृतकृत्यावयंतातदत्त्वातवमहावरम्/गतेषुब्रह्मपूर्वेषुदेवेष्वथनभस्तलम्/धनेशःपितरंप्राहविनयात्प्रणतोवचः/भगवंल्लब्धवानस्मिवरंकमलयोनितः/निवासंनतुमेदेवोविदधेसप्रजापतिः/तत्पश्यभगवन्कंचिद्देशंवासायनःप्रभो/नचपीडाभवेद्यत्रप्राणिनोयस्यकस्यचित्/एवमुक्तस्तुपुत्रेणविश्रवामुनिपुंगवः/वचनंप्राहधर्मज्ञश्रूयतामितिधर्मवित्/लङ्कानामपुरीरम्यानिर्मिताविश्वकर्मणा/राक्षसानांनिवासार्थंयथेन्द्रस्यामरावती/रमणीयापुरीसाहिरुक्मवैदूर्यतोरणा/राक्षसैःसापरित्यक्तापुराविष्णुभयार्दितैः/शून्यारक्षोगणैःसर्वैरसातलतलंगतैः/सत्वंतत्रनिवासायरोचयस्वमतिंस्वकाम्/निर्दोषस्तत्रतेवासोनचबाधास्तिकस्यचित्/एतच्छ्रुत्वातुधर्मात्माधर्मिष्ठंवचनंपितुः/निवेशयामासतदालङ्कांपर्वतमूर्धनि/नैरृतानांसहस्रैस्तुहृष्टैःप्रमुदितैःसदा/अचिरेणैककालेनसंपूर्णातस्यशासनात्/अथतत्रावसत्प्रीतोधर्मात्मानैरृताधिपः/समुद्रपरिधानायांलङ्कायांविश्रवात्मजः/कालेकालेविनीतात्मापुष्पकेणधनेश्वरः/अभ्यगच्छत्सुसंहृष्टःपितरंमातरंचसः/सदेवगन्धर्वगणैरभिष्टुतस्॑तथैवसिद्धैःसहचारणैरपि/गभस्तिभिःसूर्यइवौजसावृतः॑पितुःसमीपंप्रययौश्रियावृतः7336/श्रुत्वागस्त्येरितंवाक्यंरामोविस्मयमागतः/पूर्वमासीत्तुलङ्कायांरक्षसामितिसंभवः741/ततःशिरःकम्पयित्वात्रेताग्निसमविग्रहम्/अगस्त्यंतंमुहुर्दृष्ट्वास्मयमानोऽभ्यभाषत/भगवन्पूर्वमप्येषालङ्कासीत्पिशिताशिनाम्/इतीदंभवतःश्रुत्वाविस्मयोजनितोमम/पुलस्त्यवंशादुद्भूताराक्षसाइतिनःश्रुतम्/इदानीमन्यतश्चापिसंभवःकीर्तितस्त्वया/रावणात्कुम्भकर्णाच्चप्रहस्ताद्विकटादपि/रावणस्यचपुत्रेभ्यःकिंनुतेबलवत्तराः/कएषांपूर्वकोब्रह्मन्किंनामाकिंतपोबलः/अपराधंचकंप्राप्यविष्णुनाद्राविताःपुरा/एतद्विस्तरतःसर्वंकथयस्वममानघ/कौतूहलंकृतंमह्यंनुदभानुर्यथातमः/राघवस्यतुतच्छ्रुत्वासंस्कारालंकृतंवचः/ईषद्विस्मयमानस्तमगस्त्यःप्राहराघवम्/प्रजापतिःपुरासृष्ट्वाअपःसलिलसंभवः/तासांगोपायनेसत्त्वानसृजत्पद्मसंभवः/तेसत्त्वाःसत्त्वकर्तारंविनीतवदुपस्थिताः/किंकुर्मइतिभाषन्तःक्षुत्पिपासाभयार्दिताः/प्रजापतिस्तुतान्याहसत्त्वानिप्रहसन्निव/आभाष्यवाचायत्नेनरक्षध्वमितिमानदः/रक्षामइतितत्रान्यैर्यक्षामेतितथापरैः/भुङ्क्षिताभुङ्क्षितैरुक्तस्ततस्तानाहभूतकृत्/रक्षामइतियैरुक्तंराक्षसास्तेभवन्तुवः/यक्षामइतियैरुक्तंतेवैयक्षाभवन्तुवः/तत्रहेतिःप्रहेतिश्चभ्रातरौराक्षसर्षभौ/मधुकैटभसंकाशौबभूवतुररिंदमौ/प्रहेतिर्धार्मिकस्तत्रनदारान्सोऽभिकाङ्क्षति/हेतिर्दारक्रियार्थंतुयत्नंपरमथाकरोत्/सकालभगिनींकन्यांभयांनामभयावहाम्/उदावहदमेयात्मास्वयमेवमहामतिः/सतस्यांजनयामाअसहेतीराक्षसपुंगवः/पुत्रंपुत्रवतांश्रेष्ठोविद्युत्केशइतिश्रुतम्/विद्युत्केशोहेतिपुत्रःप्रदीप्ताग्निसमप्रभः/व्यवर्धतमहातेजास्तोयमध्यइवाम्बुजम्/सयदायौवनंभद्रमनुप्राप्तोनिशाचरः/ततोदारक्रियांतस्यकर्तुंव्यवसितःपिता/संध्यादुहितरंसोऽथसंध्यातुल्यांप्रभावतः/वरयामासपुत्रार्थंहेतीराक्षसपुंगवः/अवश्यमेवदातव्यापरस्मैसेतिसंध्यया/चिन्तयित्वासुतादत्ताविद्युत्केशायराघव/संध्यायास्तनयांलब्ध्वाविद्युत्केशोनिशाचरः/रमतेसतयासार्धंपौलोम्यामघवानिव/केनचित्त्वथकालेनरामसालकटंकटा/विद्युत्केशाद्गर्भमापघनराजिरिवार्णवात्/ततःसाराक्षसीगर्भंघनगर्भसमप्रभम्/प्रसूतामन्दरंगत्वागङ्गागर्भमिवाग्निजम्/तमुत्सृज्यतुसागर्भंविद्युत्केशाद्रतार्थिनी/रेमेसापतिनासार्धंविस्मृत्यसुतमात्मजम्/तयोत्सृष्टःसतुशिशुःशरदर्कसमद्युतिः/पाणिमास्येसमाधायरुरोदघनराडिव/अथोपरिष्टाद्गच्छन्वैवृषभस्थोहरःप्रभुः/अपश्यदुमयासार्धंरुदन्तंराक्षसात्मजम्/कारुण्यभावात्पार्वत्याभवस्त्रिपुरहाततः/तंराक्षसात्मजंचक्रेमातुरेववयःसमम्/अमरंचैवतंकृत्वामहादेवोऽक्षयोऽव्ययः/पुरमाकाशगंप्रादात्पार्वत्याःप्रियकाम्यया/उमयापिवरोदत्तोराक्षसीनांनृपात्मज/सद्योपलब्धिर्गर्भस्यप्रसूतिःसद्यएवच/सद्यएववयःप्राप्तिर्मातुरेववयःसमम्/ततःसुकेशोवरदानगर्वितः॑श्रियंप्रभोःप्राप्यहरस्यपार्श्वतः/चचारसर्वत्रमहामतिःखगः॑खगंपुरंप्राप्यपुरंदरोयथा7432/सुकेशंधार्मिकंदृष्ट्वावरलब्धंचराक्षसं/ग्रामणीर्नामगन्धर्वोविश्वावसुसमप्रभः751/तस्यदेववतीनामद्वितीयाश्रीरिवात्मजा/तांसुकेशायधर्मेणददौदक्षःश्रियंयथा/वरदानकृतैश्वर्यंसातंप्राप्यपतिंप्रियम्/आसीद्देववतीतुष्टाधनंप्राप्येवनिर्धनः/सतयासहसंयुक्तोरराजरजनीचरः/अञ्जनादभिनिष्क्रान्तःकरेण्वेवमहागजः/देववत्यांसुकेशस्तुजनयामासराघव/त्रींस्त्रिनेत्रसमान्पुत्रान्राक्षसान्राक्षसाधिपः/माल्यवन्तंसुमालिंचमालिंचबलिनांवरम्/त्रयोलोकाइवाव्यग्राःस्थितास्त्रयइवाग्नयः/त्रयोमन्त्राइवात्युग्रास्त्रयोघोराइवामयाः/त्रयःसुकेशस्यसुतास्त्रेताग्निसमवर्चसः/विवृद्धिमगमंस्तत्रव्याधयोपेक्षिताइव/वरप्राप्तिंपितुस्तेतुज्ञात्वैश्वर्यंततोमहत्/तपस्तप्तुंगतामेरुंभ्रातरःकृतनिश्चयाः/प्रगृह्यनियमान्घोरान्राक्षसानृपसत्तम/विचेरुस्तेतपोघोरंसर्वभूतभयावहम्/सत्यार्जवदमोपेतैस्तपोभिर्भुविदुष्करैः/संतापयन्तस्त्रींल्लोकान्सदेवासुरमानुषान्/ततोविभुश्चतुर्वक्त्रोविमानवरमास्थितः/सुकेशपुत्रानामन्त्र्यवरदोऽस्मीत्यभाषत/ब्रह्माणंवरदंज्ञात्वासेन्द्रैर्देवगणैर्वृतम्/ऊचुःप्राञ्जलयःसर्वेवेपमानाइवद्रुमाः/तपसाराधितोदेवयदिनोदिशसेवरम्/अजेयाःशत्रुहन्तारस्तथैवचिरजीविनः/प्रभविष्णवोभवामेतिपरस्परमनुव्रताः/एवंभविष्यतीत्युक्त्वासुकेशतनयान्प्रभुः/प्रययौब्रह्मलोकायब्रह्माब्राह्मणवत्सलः/वरंलब्ध्वाततःसर्वेरामरात्रिंचरास्तदा/सुरासुरान्प्रबाधन्तेवरदानात्सुनिर्भयाः/तैर्वध्यमानास्त्रिदशाःसर्षिसंघाःसचारणाः/त्रातारंनाधिगच्छन्तिनिरयस्थायथानराः/अथतेविश्वकर्माणंशिल्पिनांवरमव्ययम्/ऊचुःसमेत्यसंहृष्टाराक्षसारघुसत्तम/गृहकर्ताभवानेवदेवानांहृदयेप्सितम्/अस्माकमपितावत्त्वंगृहंकुरुमहामते/हिमवन्तंसमाश्रित्यमेरुंमन्दरमेववा/महेश्वरगृहप्रख्यंगृहंनःक्रियतांमहत्/विश्वकर्माततस्तेषांराक्षसानांमहाभुजः/निवासंकथयामासशक्रस्येवामरावतीम्/दक्षिणस्योदधेस्तीरेत्रिकूटोनामपर्वतः/शिखरेतस्यशैलस्यमध्यमेऽम्बुदसंनिभे/शकुनैरपिदुष्प्रापेटङ्कच्छिन्नचतुर्दिशि/त्रिंशद्योजनविस्तीर्णास्वर्णप्राकारतोरणा/मयालङ्केतिनगरीशक्राज्ञप्तेननिर्मिता/तस्यांवसतदुर्धर्षाःपुर्यांराक्षससत्तमाः/अमरावतींसमासाद्यसेन्द्राइवदिवौकसः/लङ्कादुर्गंसमासाद्यराक्षसैर्बहुभिर्वृताः/भविष्यथदुराधर्षाःशत्रूणांशत्रुसूदनाः/विश्वकर्मवचःश्रुत्वाततस्तेरामराक्षसाः/सहस्रानुचरागत्वालङ्कांतामवसन्पुरीम्/दृढप्राकारपरिखांहैमैर्गृहशतैर्वृताम्/लङ्कामवाप्यतेहृष्टाविहरन्तिनिशाचराः/नर्मदानामगन्धर्वीनानाधर्मसमेधिता/तस्याःकन्यात्रयंह्यासीद्धीश्रीकीर्तिसमद्युति/ज्येष्ठक्रमेणसातेषांराक्षसानामराक्षसी/कन्यास्ताःप्रददौहृष्टापूर्णचन्द्रनिभाननाः/त्रयाणांराक्षसेन्द्राणांतिस्रोगन्धर्वकन्यकाः/मात्रादत्तामहाभागानक्षत्रेभगदैवते/कृतदारास्तुतेरामसुकेशतनयाःप्रभो/भार्याभिःसहचिक्रीडुरप्सरोभिरिवामराः/तत्रमाल्यवतोभार्यासुन्दरीनामसुन्दरी/सतस्यांजनयामासयदपत्यंनिबोधतत्/वज्रमुष्टिर्विरूपाक्षोदुर्मुखश्चैवराक्षसः/सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चमत्तोन्मत्तौतथैवच/अनलाचाभवत्कन्यासुन्दर्यांरामसुन्दरी/सुमालिनोऽपिभार्यासीत्पूर्णचन्द्रनिभानना/नाम्नाकेतुमतीनामप्राणेभ्योऽपिगरीयसी/सुमालीजनयामासयदपत्यंनिशाचरः/केतुमत्यांमहाराजतन्निबोधानुपूर्वशः/प्रहस्तोऽकम्पनैश्चैवविकटःकालकार्मुकः/धूम्राक्शश्चाथदण्डश्चसुपार्श्वश्चमहाबलः/संह्रादिःप्रघसश्चैवभासकर्णश्चराक्षसः/राकापुष्पोत्कटाचैवकैकसीचशुचिस्मिता/कुम्भीनसीचइत्येतेसुमालेःप्रसवाःस्मृताः/मालेस्तुवसुदानामगन्धर्वीरूपशालिनी/भार्यासीत्पद्मपत्राक्षीस्वक्षीयक्षीवरोपमा/सुमालेरनुजस्तस्यांजनयामासयत्प्रभो/अपत्यंकथ्यमानंतन्मयात्वंशृणुराघव/अनलश्चानिलश्चैवहरःसंपातिरेवच/एतेविभीषणामात्यामालेयास्तेनिशाचराः/ततस्तुतेराक्षसपुंगवास्त्रयो॑निशाचरैःपुत्रशतैश्चसंवृताः/सुरान्सहेन्द्रानृषिनागदानवान्॑बबाधिरेतेबलवीर्यदर्पिताः/जगद्भ्रमन्तोऽनिलवद्दुरासदा॑रणेचमृत्युप्रतिमाःसमाहिताः/वरप्रदानादभिगर्विताभृशं॑क्रतुक्रियाणांप्रशमंकराःसदा7547/तैर्वध्यमानादेवाश्चऋषयश्चतपोधनाः/भयार्ताःशरणंजग्मुर्देवदेवंमहेश्वरम्761/तेसमेत्यतुकामारिंत्रिपुरारिंत्रिलोचनम्/ऊचुःप्राञ्जलयोदेवाभयगद्गदभाषिणः/सुकेशपुत्रैर्भगवन्पितामहवरोद्धतैः/प्रजाध्यक्षप्रजाःसर्वाबाध्यन्तेरिपुबाधन/शरण्यान्यशरण्यानिआश्रमाणिकृतानिनः/स्वर्गाच्चच्यावितःशक्रःस्वर्गेक्रीडन्तिशक्रवत्/अहंविष्णुरहंरुद्रोब्रह्माहंदेवराडहम्/अहंयमोऽहंवरुणश्चन्द्रोऽहंरविरप्यहम्/इतितेराक्षसादेववरदानेनदर्पिताः/बाधन्तेसमरोद्धर्षायेचतेषांपुरःसराः/तन्नोदेवभयार्तानामभयंदातुमर्हसि/अशिवंवपुरास्थायजहिदैवतकण्टकान्/इत्युक्तस्तुसुरैःसर्वैःकपर्दीनीललोहितः/सुकेशंप्रतिसापेक्षआहदेवगणान्प्रभुः/नाहंतान्निहनिष्यामिअवध्याममतेऽसुराः/किंतुमन्त्रंप्रदास्यामियोवैतान्निहनिष्यति/एवमेवसमुद्योगंपुरस्कृत्यसुरर्षभाः/गच्छन्तुशरणंविष्णुंहनिष्यतिसतान्प्रभुः/ततस्तेजयशब्देनप्रतिनन्द्यमहेश्वरम्/विष्णोःसमीपमाजग्मुर्निशाचरभयार्दिताः/शङ्खचक्रधरंदेवंप्रणम्यबहुमान्यच/ऊचुःसंभ्रान्तवद्वाक्यंसुकेशतनयार्दिताः/सुकेशतनयैर्देवत्रिभिस्त्रेताग्निसंनिभैः/आक्रम्यवरदानेनस्थानान्यपहृतानिनः/लङ्कानामपुरीदुर्गात्रिकूटशिखरेस्थिता/तत्रस्थिताःप्रबाधन्तेसर्वान्नःक्षणदाचराः/सत्वमस्मत्प्रियार्थंतुजहितान्मधुसूदन/चक्रकृत्तास्यकमलान्निवेदययमायवै/भयेष्वभयदोऽस्माकंनान्योऽस्तिभवतासमः/नुदत्वंनोभयंदेवनीहारमिवभास्करः/इत्येवंदैवतैरुक्तोदेवदेवोजनार्दनः/अभयंभयदोऽरीणांदत्त्वादेवानुवाचह/सुकेशंराक्षसंजानेईशानवरदर्पितम्/तांश्चास्यतनयाञ्जानेयेषांज्येष्ठःसमाल्यवान्/तानहंसमतिक्रान्तमर्यादान्राक्षसाधमान्/सूदयिष्यामिसंग्रामेसुराभवतविज्वराः/इत्युक्तास्तेसुराःसर्वेविष्णुनाप्रभविष्णुना/यथावासंययुर्हृष्टाःप्रशमन्तोजनार्दनम्/विबुधानांसमुद्योगंमाल्यवान्सनिशाचरः/श्रुत्वातौभ्रातरौवीराविदंवचनमब्रवीत्/अमराऋषयश्चैवसंहत्यकिलशंकरम्/अस्मद्वधंपरीप्सन्तइदमूचुस्त्रिलोचनम्/सुकेशतनयादेववरदानबलोद्धताः/बाधन्तेऽस्मान्समुद्युक्ताघोररूपाःपदेपदे/राक्षसैरभिभूताःस्मनशक्ताःस्मउमापते/स्वेषुवेश्मसुसंस्थातुंभयात्तेषांदुरात्मनाम्/तदस्माकंहितार्थेत्वंजहितांस्तांस्त्रिलोचन/राक्षसान्हुंकृतेनैवदहप्रदहतांवर/इत्येवंत्रिदशैरुक्तोनिशम्यान्धकसूदनः/शिरःकरंचधुन्वानइदंवचनमब्रवीत्/अवध्याममतेदेवाःसुकेशतनयारणे/मन्त्रंतुवःप्रदास्यामियोवैतान्निहनिष्यति/यःसचक्रगदापाणिःपीतवासाजनार्दनः/हनिष्यतिसतान्युद्धेशरणंतंप्रपद्यथ/हरान्नावाप्यतेकामंकामारिमभिवाद्यच/नारायणालयंप्राप्तास्तस्मैसर्वंन्यवेदयन्/ततोनारायणेनोक्तादेवाइन्द्रपुरोगमाः/सुरारीन्सूदयिष्यामिसुराभवतविज्वराः/देवानांभयभीतानांहरिणाराक्षसर्षभौ/प्रतिज्ञातोवधोऽस्माकंतच्चिन्तयथयत्क्षमम्/हिरण्यकशिपोर्मृत्युरन्येषांचसुरद्विषाम्/दुःखंनारायणंजेतुंयोनोहन्तुमभीप्सति/ततःसुमालीमालीचश्रुत्वामाल्यवतोवचः/ऊचतुर्भ्रातरंज्येष्ठंभगांशाविववासवम्/स्वधीतंदत्तमिष्टंचऐश्वर्यंपरिपालितम्/आयुर्निरामयंप्राप्तंस्वधर्मःस्थापितश्चनः/देवसागरमक्षोभ्यंशस्त्रौघैःप्रविगाह्यच/जितादेवारणेनित्यंननोमृत्युकृतंभयम्/नारायणश्चरुद्रश्चशक्रश्चापियमस्तथा/अस्माकंप्रमुखेस्थातुंसर्वएवहिबिभ्यति/विष्णोर्दोषश्चनास्त्यत्रकारणंराक्षसेश्वर/देवानामेवदोषेणविष्णोःप्रचलितंमनः/तस्मादद्यसमुद्युक्ताःसर्वसैन्यसमावृताः/देवानेवजिघांसामोयेभ्योदोषःसमुत्थितः/इतिमालीसुमालीचमाल्यवानग्रजःप्रभुः/उद्योगंघोषयित्वाथराक्षसाःसर्वएवते/युद्धायनिर्ययुःक्रुद्धाजम्भवृत्रबलाइव/स्यन्दनैर्वारणेन्द्रैश्चहयैश्चगिरिसंनिभैः/खरैर्गोभिरथोष्ट्रैश्चशिंशुमारैर्भुजंगमैः/मकरैःकच्छपैर्मीनैर्विहंगैर्गरुडोपमैः/सिंहैर्व्याघ्रैर्वराहैश्चसृमरैश्चमरैरपि/त्यक्त्वालङ्कांततःसर्वेराक्षसाबलगर्विताः/प्रयातादेवलोकाययोद्धुंदैवतशत्रवः/लङ्काविपर्ययंदृष्ट्वायानिलङ्कालयान्यथ/भूतानिभयदर्शीनिविमनस्कानिसर्वशः/भौमास्तथान्तरिक्षाश्चकालाज्ञप्ताभयावहाः/उत्पाताराक्षसेन्द्राणामभावायोत्थिताद्रुतम्/अस्थीनिमेघावर्षन्तिउष्णंशोणितमेवच/वेलांसमुद्रोऽप्युत्क्रान्तश्चलन्तेचाचलोत्तमाः/अट्टहासान्विमुञ्चन्तोघननादसमस्वनान्/भूताःपरिपतन्तिस्मनृत्यमानाःसहस्रशः/गृध्रचक्रंमहच्चापिज्वलनोद्गारिभिर्मुखैः/राक्षसानामुपरिवैभ्रमतेकालचक्रवत्/तानचिन्त्यमहोत्पातान्राक्षसाबलगर्विताः/यन्त्येवननिवर्तन्तेमृत्युपाशावपाशिताः/माल्यवांश्चसुमालीचमालीचरजनीचराः/आसन्पुरःसरास्तेषांक्रतूनामिवपावकाः/माल्यवन्तंतुतेसर्वेमाल्यवन्तमिवाचलम्/निशाचराआश्रयन्तेधातारमिवदेहिनः/तद्बलंराक्षसेन्द्राणांमहाभ्रघननादितम्/जयेप्सयादेवलोकंययौमालीवशेस्थितम्/राक्षसानांसमुद्योगंतंतुनारायणःप्रभुः/देवदूतादुपश्रुत्यदध्रेयुद्धेततोमनः/सदेवसिद्धर्षिमहोरगैश्च॑गन्धर्वमुख्याप्सरसोपगीतः/समाससादामरशत्रुसैन्यं॑चक्रासिसीरप्रवरादिधारी/सुपर्णपक्षानिलनुन्नपक्षं॑भ्रमत्पताकंप्रविकीर्णशस्त्रम्/चचालतद्राक्षसराजसैन्यं॑चलोपलोनीलइवाचलेन्द्रः/तथशितैःशोणितमांसरूषितैर्॑युगान्तवैश्वानरतुल्यविग्रहैः/निशाचराःसंपरिवार्यमाधवं॑वरायुधैर्निर्बिभिदुःसहस्रशः7670/नारायणगिरिंतेतुगर्जन्तोराक्षसाम्बुदाः/अवर्षन्निषुवर्षेणवर्षेणाद्रिमिवाम्बुदाः771/श्यामावदातस्तैर्विष्णुर्नीलैर्नक्तंचरोत्तमैः/वृतोऽञ्जनगिरीवासीद्वर्षमाणैःपयोधरैः/शलभाइवकेदारंमशकाइवपर्वतम्/यथामृतघटंजीवामकराइवचार्णवम्/तथारक्षोधनुर्मुक्तावज्रानिलमनोजवाः/हरिंविशन्तिस्मशरालोकास्तमिवपर्यये/स्यन्दनैःस्यन्दनगतागजैश्चगजधूर्गताः/अश्वारोहाःसदश्वैश्चपादाताश्चाम्बरेचराः/राक्षसेन्द्रागिरिनिभाःशरशक्त्यृष्टितोमरैः/निरुच्छ्वासंहरिंचक्रुःप्राणायामइवद्विजम्/निशाचरैस्तुद्यमानोमीनैरिवमहातिमिः/शार्ङ्गमायम्यगात्राणिराक्षसानांमहाहवे/शरैःपूर्णायतोत्सृष्टैर्वज्रवक्त्रैर्मनोजवैः/चिच्छेदतिलशोविष्णुःशतशोऽथसहस्रशः/विद्राव्यशरवर्षंतंवर्षंवायुरिवोत्थितम्/पाञ्चजन्यंमहाशङ्खंप्रदध्मौपुरुषोत्तमः/सोऽम्बुजोहरिणाध्मातःसर्वप्राणेनशङ्खराट्/ररासभीमनिह्रादोयुगान्तेजलदोयथा/शङ्खराजरवःसोऽथत्रासयामासराक्षसान्/मृगराजइवारण्येसमदानिवकुञ्जरान्/नशेकुरश्वाःसंस्थातुंविमदाःकुञ्जराभवन्/स्यन्दनेभ्यश्च्युतायोधाःशङ्खरावितदुर्बलाः/शार्ङ्गचापविनिर्मुक्तावज्रतुल्याननाःशराः/विदार्यतानिरक्षांसिसुपुङ्खाविविशुःक्षितिम्/भिद्यमानाःशरैश्चान्येनारायणधनुश्च्युतैः/निपेतूराक्षसाभीमाःशैलावज्रहताइव/व्रणैर्व्रणकरारीणामधोक्षजशरोद्भवैः/असृक्क्षरन्तिधाराभिःस्वर्णधारामिवाचलाः/शङ्खराजरवश्चापिशार्ङ्गचापरवस्तथा/राक्षसानांरवांश्चापिग्रसतेवैष्णवोरवः/सूर्यादिवकराघोराऊर्मयःसागरादिव/पर्वतादिवनागेन्द्रावार्योघाइवचाम्बुदात्/तथाबाणाविनिर्मुक्ताःशार्ङ्गान्नरायणेरिताः/निर्धावन्तीषवस्तूर्णंशतशोऽथसहस्रशः/शरभेणयथासिंहाःसिंहेनद्विरदायथा/द्विरदेनयथाव्याघ्राव्याघ्रेणद्वीपिनोयथा/द्वीपिनाचयथाश्वानःशुनामार्जारकायथा/मार्जारेणयथासर्पाःसर्पेणचयथाखवः/तथातेराक्षसायुद्धेविष्णुनाप्रभविष्णुना/द्रवन्तिद्राविताश्चैवशायिताश्चमहीतले/राक्षसानांसहस्राणिनिहत्यमधुसूदनः/वारिजंनादयामासतोयदंसुरराडिव/नारायणशरग्रस्तंशङ्खनादसुविह्वलम्/ययौलङ्कामभिमुखंप्रभग्नंराक्षसंबलम्/प्रभग्नेराक्षसबलेनारायणशराहते/सुमालीशरवर्षेणआववाररणेहरिम्/उत्क्षिप्यहेमाभरणंकरंकरमिवद्विपः/ररासराक्षसोहर्षात्सतडित्तोयदोयथा/सुमालेर्नर्दतस्तस्यशिरोज्वलितकुण्डलम्/चिच्छेदयन्तुरश्वाश्चभ्रान्तास्तस्यतुरक्षसः/तैरश्वैर्भ्राम्यतेभ्रान्तैःसुमालीराक्षसेश्वरः/इन्द्रियाश्वैर्यथाभ्रान्तैर्धृतिहीनोयथानरः/मालीचाभ्यद्रवद्युद्धेप्रगृह्यसशरंधनुः/मालेर्धनुश्च्युताबाणाःकार्तस्वरविभूषिताः/विविशुर्हरिमासाद्यक्रौञ्चंपत्ररथाइव/अर्द्यमानःशरैःसोऽथमालिमुक्तैःसहस्रशः/चुक्षुभेनरणेविष्णुर्जितेन्द्रियइवाधिभिः/अथमौर्वीस्वनंकृत्वाभगवान्भूतभावनः/मालिनंप्रतिबाणौघान्ससर्जासिगदाधरः/तेमालिदेहमासाद्यवज्रविद्युत्प्रभाःशराः/पिबन्तिरुधिरंतस्यनागाइवपुरामृतम्/मालिनंविमुखंकृत्वामालिमौलिंहरिर्बलात्/रथंचसध्वजंचापंवाजिनश्चन्यपातयत्/विरथस्तुगदांगृह्यमालीनक्तंचरोत्तमः/आपुप्लुवेगदापाणिर्गिर्यग्रादिवकेषरी/सतयागरुडंसंख्येईशानमिवचान्तकः/ललाटदेशेऽभ्यहनद्वज्रेणेन्द्रोयथाचलम्/गदयाभिहतस्तेनमालिनागरुडोभृशम्/रणात्पराङ्मुखंदेवंकृतवान्वेदनातुरः/पराङ्मुखेकृतेदेवेमालिनागरुडेनवै/उदतिष्ठन्महानादोरक्षसामभिनर्दताम्/रक्षसांनदतांनादंश्रुत्वाहरिहयानुजः/पराङ्मुखोऽप्युत्ससर्जचक्रंमालिजिघांसया/तत्सूर्यमण्डलाभासंस्वभासाभासयन्नभः/कालचक्रनिभंचक्रंमालेःशीर्षमपातयत्/तच्छिरोराक्षसेन्द्रस्यचक्रोत्कृत्तंविभीषणम्/पपातरुधिरोद्गारिपुराराहुशिरोयथा/ततःसुरैःसुसंहृष्टैःसर्वप्राणसमीरितः/सिंहनादरवोमुक्तःसाधुदेवेतिवादिभिः/मालिनंनिहतंदृष्ट्वासुमालीमल्यवानपि/सबलौशोकसंतप्तौलङ्काअंप्रतिविधावितौ/गरुडस्तुसमाश्वस्तःसंनिवृत्यमहामनाः/राक्षसान्द्रावयामासपक्षवातेनकोपितः/नारायणोऽपीषुवराशनीभिर्॑विदारयामासधनुःप्रमुक्तैः/नक्तंचरान्मुक्तविधूतकेशान्॑यथाशनीभिःसतडिन्महेन्द्रः/भिन्नातपत्रंपतमानशस्त्रं॑शरैरपध्वस्तविशीर्णदेहम्/विनिःसृतान्त्रंभयलोलनेत्रं॑बलंतदुन्मत्तनिभंबभूव/सिंहार्दितानामिवकुञ्जराणां॑निशाचराणांसहकुञ्जराणाम्/रवाश्चवेगाश्चसमंबभूवुः॑पुराणसिंहेनविमर्दितानाम्/संछाद्यमानाहरिबाणजालैः॑स्वबाणजाअलानिसमुत्सृजन्तः/धावन्तिनक्तंचरकालमेघा॑वायुप्रणुन्नाइवकालमेघाः/चक्रप्रहारैर्विनिकृत्तशीर्षाः॑संचूर्णिताङ्गाश्चगदाप्रहारैः/असिप्रहारैर्बहुधाविभक्ताः॑पतन्तिशैलाइवराक्षसेन्द्राः/चक्रकृत्तास्यकमलागदासंचूर्णितोरसः/लाङ्गलग्लपितग्रीवामुसलैर्भिन्नमस्तकाः/केचिच्चैवासिनाछिन्नास्तथान्येशरताडिताः/निपेतुरम्बरात्तूर्णंराक्षसाःसागराम्भसि/तदाम्बरंविगलितहारकुण्डलैर्॑निशाचरैर्नीलबलाहकोपमैः/निपात्यमानैर्ददृशेनिरन्तरं॑निपात्यमानैरिवनीलपर्वतैः7755/हन्यमानेबलेतस्मिन्पद्मनाभेनपृष्ठतः/माल्यवान्संनिवृत्तोऽथवेलातिगइवार्णवः781/संरक्तनयनःकोपाच्चलन्मौलिर्निशाचरः/पद्मनाभमिदंप्राहवचनंपरुषंतदा/नारायणनजानीषेक्षत्रधर्मंसनातनम्/अयुद्धमनसोभग्नान्योऽस्मान्हंसियथेतरः/पराङ्मुखवधंपापंयःकरोतिसुरेश्वर/सहन्तानगतःस्वर्गंलभतेपुण्यकर्मणाम्/युद्धश्रद्धाथवातेऽस्तिशङ्खचक्रगदाधर/अहंस्थितोऽस्मिपश्यामिबलंदर्शययत्तव/उवाचराक्षसेन्द्रंतंदेवराजानुजोबली/युष्मत्तोभयभीतानांदेवानांवैमयाभयम्/राक्षसोत्सादनंदत्तंतदेतदनुपाल्यते/प्राणैरपिप्रियंकार्यंदेवानांहिसदामया/सोऽहंवोनिहनिष्यामिरसातलगतानपि/देवमेवंब्रुवाणंतुरक्ताम्बुरुहलोचनम्/शक्त्याबिभेदसंक्रुद्धोराक्षसेन्द्रोररासच/माल्यवद्भुजनिर्मुक्ताशक्तिर्घण्टाकृतस्वना/हरेरुरसिबभ्राजमेघस्थेवशतह्रदा/ततस्तामेवचोत्कृष्यशक्तिंशक्तिधरप्रियः/माल्यवन्तंसमुद्दिश्यचिक्षेपाम्बुरुहेक्षणः/स्कन्दोत्सृष्टेवसाशक्तिर्गोविन्दकरनिःसृता/काङ्क्षन्तीराक्षसंप्रायान्महोल्केवाञ्जनाचलम्/सातस्योरसिविस्तीर्णेहारभासावभासिते/अपतद्राक्षसेन्द्रस्यगिरिकूटइवाशनिः/तयाभिन्नतनुत्राणाःप्राविशद्विपुलंतमः/माल्यवान्पुनराश्वस्तस्तस्थौगिरिरिवाचलः/ततःकार्ष्णायसंशूलंकण्टकैर्बहुभिश्चितम्/प्रगृह्याभ्यहनद्देवंस्तनयोरन्तरेदृढम्/तथैवरणरक्तस्तुमुष्टिनावासवानुजम्/ताडयित्वाधनुर्मात्रमपक्रान्तोनिशाचरः/ततोऽम्बरेमहाञ्शब्दःसाधुसाध्वितिचोत्थितः/आहत्यराक्षसोविष्णुंगरुडंचाप्यताडयत्/वैनतेयस्ततःक्रुद्धःपक्षवातेनराक्षसं/व्यपोहद्बलवान्वायुःशुष्कपर्णचयंयथा/द्विजेन्द्रपक्षवातेनद्रावितंदृश्यपूर्वजम्/सुमालीस्वबलैःसार्धंलङ्कामभिमुखोययौ/पक्षवातबलोद्धूतोमाल्यवानपिराक्षसः/स्वबलेनसमागम्यययौलङ्कांह्रियावृतः/एवंतेराक्षसारामहरिणाकमलेक्षण/बहुशःसंयुगेभग्नाहतप्रवरनायकाः/अशक्नुवन्तस्तेविष्णुंप्रतियोद्धुंभयार्दिताः/त्यक्त्वालङ्कांगतावस्तुंपातालंसहपत्नयः/सुमालिनंसमासाद्यराक्षसंरघुनन्दन/स्थिताःप्रख्यातवीर्यास्तेवंशेसालकटङ्कटे/येत्वयानिहतास्तेवैपौलस्त्यानामराक्षसाः/सुमालीमाल्यवान्मालीयेचतेषांपुरःसराः/सर्वएतेमहाभागरावणाद्बलवत्तराः/नचान्योरक्षसांहन्तासुरेष्वपिपुरंजय/ऋतेनारायणंदेवंशङ्खचक्रगदाधरम्/भवान्नारायणोदेवश्चतुर्बाहुःसनातनः/राक्षसान्हन्तुमुत्पन्नोअजेयःप्रभुरव्ययः7826/कस्यचित्त्वथकालस्यसुमालीनामराक्षसः/रसातलान्मर्त्यलोकंसर्वंवैविचचाअरह791/नीलजीमूतसंकाशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः/कन्यांदुहितरंगृह्यविनापद्ममिवश्रियम्/अथापश्यत्सगच्छन्तंपुष्पकेणधनेश्वरम्/तंदृष्ट्वामरसंकाशंगच्छन्तंपावकोपमम्/अथाब्ब्रवीत्सुतांरक्षःकैकसींनामनामतः/पुत्रिप्रदानकालोऽयंयौवनंतेऽतिवर्तते/त्वत्कृतेचवयंसर्वेयन्त्रिताधर्मबुद्धयः/त्वंहिसर्वगुणोपेताश्रीःसपद्मेवपुत्रिके/प्रत्याख्यानाच्चभीतैस्त्वंनवरैःप्रतिगृह्यसे/कन्यापितृत्वंदुःखंहिसर्वेषांमानकाङ्क्षिणाम्/नज्ञायतेचकःकन्यांवरयेदितिपुत्रिके/मातुःकुलंपितृकुलंयत्रचैवप्रदीयते/कुलत्रयंसदाकन्यासंशयेस्थाप्यतिष्ठति/सात्वंमुनिवरश्रेष्ठंप्रजापतिकुलोद्भवम्/गच्छविश्रवसंपुत्रिपौलस्त्यंवरयस्वयम्/ईदृशास्तेभविष्यन्तिपुत्राःपुत्रिनसंशयः/तेजसाभास्करसमायादृशोऽयंधनेश्वरः/एतस्मिन्नन्तरेरामपुलस्त्यतनयोद्विजः/अग्निहोत्रमुपातिष्ठच्चतुर्थइवपावकः/सातुतांदारुणांवेलामचिन्त्यपितृगौरवात्/उपसृत्याग्रतस्तस्यचरणाधोमुखीस्थिता/सतुतांवीक्ष्यसुश्रोणींपूर्णचन्द्रनिभाननाम्/अब्रवीत्परमोदारोदीप्यमानइवौजसा/भद्रेकस्यासिदुहिताकुतोवात्वमिहागता/किंकार्यंकस्यवाहेतोस्तत्त्वतोब्रूहिशोभने/एवमुक्तातुसाकन्याकृताञ्जलिरथाब्रवीत्/आत्मप्रभावेनमुनेज्ञातुमर्हसिमेमतम्/किंतुविद्धिहिमांब्रह्मञ्शासनात्पितुरागताम्/कैकसीनामनाम्नाहंशेषंत्वंज्ञातुमर्हसि/सतुगत्वामुनिर्ध्यानंवाक्यमेतदुवाचह/विज्ञातंतेमयाभद्रेकारणंयन्मनोगतम्/दारुणायांतुवेलायांयस्मात्त्वंमामुपस्थिता/शृणुतस्मात्सुतान्भद्रेयादृशाञ्जनयिष्यसि/दारुणान्दारुणाकारान्दारुणाभिजनप्रियान्/प्रसविष्यसिसुश्रोणिराक्षसान्क्रूरकर्मणः/सातुतद्वचनंश्रुत्वाप्रणिपत्याब्रवीद्वचः/भगवन्नेदृशाःपुत्रास्त्वत्तोऽर्हाब्रह्मयोनितः/अथाब्रवीन्मुनिस्तत्रपश्चिमोयस्तवात्मजः/ममवंशानुरूपश्चधर्मात्माचभविष्यति/एवमुक्तातुसाकन्यारामकालेनकेनचित्/जनयामासबीभत्संरक्षोरूपंसुदारुणम्/दशशीर्षंमहादंष्ट्रंनीलाञ्जनचयोपमम्/ताम्रौष्ठंविंशतिभुजंमहास्यंदीप्तमूर्धजम्/जातमात्रेततस्तस्मिन्सज्वालकवलाःशिवाः/क्रव्यादाश्चापसव्यानिमण्डलानिप्रचक्रिरे/ववर्षरुधिरंदेवोमेघाश्चखरनिस्वनाः/प्रबभौनचखेसूर्योमहोल्काश्चापतन्भुवि/अथनामाकरोत्तस्यपितामहसमःपिता/दशशीर्षःप्रसूतोऽयंदशग्रीवोभविष्यति/तस्यत्वनन्तरंजातःकुम्भकर्णोमहाबलः/प्रमाणाद्यस्यविपुलंप्रमाणंनेहविद्यते/ततःशूर्पणखानामसंजज्ञेविकृतानना/विभीषणश्चधर्मात्माकैकस्याःपश्चिमःसुतः/तेतुतत्रमहारण्येववृधुःसुमहौजसः/तेषांक्रूरोदशग्रीवोलोकोद्वेगकरोऽभवत्/कुम्भकर्णःप्रमत्तस्तुमहर्षीन्धर्मसंश्रितान्/त्रैलोक्यंत्रासयन्दुष्टोभक्षयन्विचचारह/विभीषणस्तुधर्मात्मानित्यंधर्मपथेस्थितः/स्वाध्यायनियताहारउवासनियतेन्द्रियः/अथवित्तेश्वरोदेवस्तत्रकालेनकेनचित्/आगच्छत्पितरंद्रष्टुंपुष्पकेणमहौजसं/तंदृष्ट्वाकैकसीतत्रज्वलन्तमिवतेजसा/आस्थायराक्षसींबुद्धिंदशग्रीवमुवाचह/पुत्रवैश्रवणंपश्यभ्रातरंतेजसावृतम्/भ्रातृभावेसमेचापिपश्यात्मानंत्वमीदृशम्/दशग्रीवतथायत्नंकुरुष्वामितविक्रम/यथाभवसिमेपुत्रशीघ्रंवैश्वरणोपमः/मातुस्तद्वचनंश्रुत्वादशग्रीवःप्रतापवान्/अमर्षमतुलंलेभेप्रतिज्ञांचाकरोत्तदा/सत्यंतेप्रतिजानामितुल्योभ्रात्राधिकोऽपिवा/भविष्याम्यचिरान्मातःसंतापंत्यजहृद्गतम्/ततःक्रोधेनतेनैवदशग्रीवःसहानुजः/प्राप्स्यामितपसाकाममितिकृत्वाध्यवस्यच/आगच्छदात्मसिद्ध्यर्थंगोकर्णस्याश्रमंशुभम्7947/अथाब्रवीद्द्विजंरामःकथंतेभ्रातरोवने/कीदृशंतुतदाब्रह्मंस्तपश्चेरुर्महाव्रताः7101/अगस्त्यस्त्वब्रवीत्तत्ररामंप्रयतमानसं/तांस्तान्धर्मविधींस्तत्रभ्रातरस्तेसमाविशन्/कुम्भकर्णस्तदायत्तोनित्यंधर्मपरायणः/ततापग्रैष्मिकेकालेपञ्चस्वग्निष्ववस्थितः/वर्षेमेघोदकक्लिन्नोवीरासनमसेवत/नित्यंचशैशिरेकालेजलमध्यप्रतिश्रयः/एवंवर्षसहस्राणिदशतस्यातिचक्रमुः/धर्मेप्रयतमानस्यसत्पथेनिष्ठितस्यच/विभीषणस्तुधर्मात्मानित्यंधर्मपरःशुचिः/पञ्चवर्षसहस्राणिपादेनैकेनतस्थिवान्/समाप्तेनियमेतस्यननृतुश्चाप्सरोगणाः/पपातपुष्पवर्षंचक्षुभिताश्चापिदेवताः/पञ्चवर्षसहस्राणिसूर्यंचैवान्ववर्तत/तस्थौचोर्ध्वशिरोबाहुःस्वाध्यायधृतमानसः/एवंविभीषणस्यापिगतानिनियतात्मनः/दशवर्षसहस्राणिस्वर्गस्थस्येवनन्दने/दशवर्षसहस्रंतुनिराहारोदशाननः/पूर्णेवर्षसहस्रेतुशिरश्चाग्नौजुहावसः/एवंवर्षसहस्राणिनवतस्यातिचक्रमुः/शिरांसिनवचाप्यस्यप्रविष्टानिहुताशनम्/अथवर्षसहस्रेतुदशमेदशमंशिरः/छेत्तुकामःसधर्मात्माप्राप्तश्चात्रपितामहः/पितामहस्तुसुप्रीतःसार्धंदेवैरुपस्थितः/वत्सवत्सदशग्रीवप्रीतोऽस्मीत्यभ्यभाषत/शीघ्रंवरयधर्मज्ञवरोयस्तेऽभिकाङ्क्षितः/किंतेकामंकरोम्यद्यनवृथातेपरिश्रमः/ततोऽब्रवीद्दशग्रीवःप्रहृष्टेनान्तरात्मना/प्रणम्यशिरसादेवंहर्षगद्गदयागिरा/भगवन्प्राणिनांनित्यंनान्यत्रमरणाद्भयम्/नास्तिमृत्युसमःशत्रुरमरत्वमतोवृणे/सुपर्णनागयक्षाणांदैत्यदानवरक्षसाम्/अवध्यःस्यांप्रजाध्यक्षदेवतानांचशाश्वतम्/नहिचिन्ताममान्येषुप्राणिष्वमरपूजित/तृणभूताहिमेसर्वेप्राणिनोमानुषादयः/एवमुक्तस्तुधर्मात्मादशग्रीवेणरक्षसा/उवाचवचनंरामसहदेवैःपितामहः/भविष्यत्येवमेवैतत्तवराक्षसपुंगव/शृणुचापिवचोभूयःप्रीतस्येहशुभंमम/हुतानियानिशीर्षाणिपूर्वमग्नौत्वयानघ/पुनस्तानिभविष्यन्तितथैवतवराक्षस/एवंपितामहोक्तस्यदशग्रीवस्यरक्षसः/अग्नौहुतानिशीर्षाणियानितान्युत्थितानिवै/एवमुक्त्व्वातुतंरामदशग्रीवंप्रजापतिः/विभीषणमथोवाचवाक्यंलोकपितामहः/विभीषणत्वयावत्सधर्मसंहितबुद्धिना/परितुष्टोऽस्मिधर्मज्ञवरंवरयसुव्रत/विभीषणस्तुधर्मात्मावचनंप्राहसाञ्जलिः/वृतःसर्वगुणैर्नित्यंचन्द्रमाइवरश्मिभिः/भगवन्कृतकृत्योऽहंयन्मेलोकगुरुःस्वयम्/प्रीतोयदित्वंदातव्यंवरंमेशृणुसुव्रत/यायामेजायतेबुद्धिर्येषुयेष्वाश्रमेष्विह/सासाभवतुधर्मिष्ठातंतंधर्मंचपालये/एषमेपरमोदारवरःपरमकोमतः/नहिधर्माभिरक्तानांलोकेकिंचनदुर्लभम्/अथप्रजापतिःप्रीतोविभीषणमुवाचह/धर्मिष्ठस्त्वंयथावत्सतथाचैतद्भविष्यति/यस्माद्राक्षसयोनौतेजातस्यामित्रकर्षण/नाधर्मेजायतेबुद्धिरमरत्वंददामिते/कुम्भकर्णायतुवरंप्रयच्छन्तमरिंदम/प्रजापतिंसुराःसर्वेवाक्यंप्राञ्जलयोऽब्रुवन्/नतावत्कुम्भकर्णायप्रदातव्योवरस्त्वया/जानीषेहियथालोकांस्त्रासयत्येषदुर्मतिः/नन्दनेऽप्सरसःसप्तमहेन्द्रानुचरादश/अनेनभक्षिताब्रह्मनृषयोमानुषास्तथा/वरव्याजेनमोहोऽस्मैदीयताममितप्रभ/लोकानांस्वस्तिचैवस्याद्भवेदस्यचसंनतिः/एवमुक्तःसुरैर्ब्रह्माचिन्तयत्पद्मसंभवः/चिन्तिताचोपतस्थेऽस्यपार्श्वंदेवीसरस्वती/प्राञ्जलिःसातुपर्श्वस्थाप्राहवाक्यंसरस्वती/इयमस्म्यागतादेवकिंकार्यंकरवाण्यहम्/प्रजापतिस्तुतांप्राप्तांप्राहवाक्यंसरस्वतीम्/वाणित्वंराक्षसेन्द्रस्यभवयादेवतेप्सिता/तथेत्युक्त्वाप्रविष्टासाप्रजापतिरथाब्रवीत्/कुम्भकर्णमहाबाहोवरंवरययोमतः/कुम्भकर्णस्तुतद्वाक्यंश्रुत्वावचनमब्रवीत्/स्वप्तुंवर्षाण्यनेकानिदेवदेवममेप्सितम्/एवमस्त्वितितंचोक्त्वासहदेवैःपितामहः/देवीसरस्वतीचैवमुक्त्वातंप्रययौदिवम्/कुम्भकर्णस्तुदुष्टात्माचिन्तयामासदुःखितः/कीर्दृशंकिंन्विदंवाक्यंममाद्यवदनाच्च्युतम्/एवंलब्धवराःसर्वेभ्रातरोदीप्ततेजसः/श्लेष्मातकवनंगत्वातत्रतेन्यवसन्सुखम्71049/सुमालीवरलब्धांस्तुज्ञात्वातान्वैनिशाचरान्/उदतिष्ठद्भयंत्यक्त्वासानुगःसरसातलात्7111/मारीचश्चप्रहस्तश्चविरूपाक्षोमहोदरः/उदतिष्ठन्सुसंरब्धाःसचिवास्तस्यरक्षसः/सुमालीचैवतैःसर्वैर्वृतोराक्षसपुंगवैः/अभिगम्यदशग्रीवंपरिष्वज्येदमब्रवीत्/दिष्ट्यातेपुत्रसंप्राप्तश्चिन्तितोऽयम्ंमनोरथः/यस्त्वंत्रिभुवणश्रेष्ठाल्लब्धवान्वरमीदृशम्/यत्कृतेचवयंलङ्कांत्यक्त्वायातारसातलम्/तद्गतंनोमहाबाहोमहद्विष्णुकृतंभयम्/असकृत्तेनभग्नाहिपरित्यज्यस्वमालयम्/विद्रुताःसहिताःसर्वेप्रविष्टाःस्मरसातलम्/अस्मदीयाचलङ्केयंनगरीराक्षसोषिता/निवेशितातवभ्रात्राधनाध्यक्षेणधीमता/यदिनामात्रशक्यंस्यात्साम्नादानेनवानघ/तरसावामहाबाहोप्रत्यानेतुंकृतंभवेत्/त्वंचलङ्केश्वरस्तातभविष्यसिनसंशयः/सर्वेषांनःप्रभुश्चैवभविष्यसिमहाबल/अथाब्रवीद्दशग्रीवोमातामहमुपस्थितम्/वित्तेशोगुरुरस्माकंनार्हस्येवंप्रभाषितुम्/उक्तवन्तंतथावाक्यंदशग्रीवंनिशाचरः/प्रहस्तःप्रश्रितंवाक्यमिदमाहसकारणम्/दशग्रीवमहाबाहोनार्हस्त्वंवक्तुमीदृशम्/सौभ्रात्रंनास्तिशूराणांशृणुचेदंवचोमम/अदितिश्चदितिश्चैवभगिन्यौसहितेकिल/भार्येपरमरूपिण्यौकश्यपस्यप्रजापतेः/अदितिर्जनयामासदेवांस्त्रिभुवणेश्वरान्/दितिस्त्वजनयद्दैत्यान्कश्यपस्यात्मसंभवान्/दैत्यानांकिलधर्मज्ञपुरेयंसवनार्णवा/सपर्वतामहीवीरतेऽभवन्प्रभविष्णवः/निहत्यतांस्तुसमरेविष्णुनाप्रभविष्णुना/देवानांवशमानीतंत्रैलोक्यमिदमव्ययम्/नैतदेकोभवानेवकरिष्यतिविपर्ययम्/सुरैराचरितंपूर्वंकुरुष्वैतद्वचोमम/एवमुक्तोदशग्रीवःप्रहस्तेनदुरात्मना/चिन्तयित्वामुहूर्तंवैबाढमित्येवसोऽब्रवीत्/सतुतेनैवहर्षेणतस्मिन्नहनिवीर्यवान्/वनंगतोदशग्रीवःसहतैःक्षणदाचरैः/त्रिकूटस्थःसतुतदादशग्रीवोनिशाचरः/प्रेषयामासदौत्येनप्रहस्तंवाक्यकोविदम्/प्रहस्तशीघ्रंगत्वात्वंब्रूहिनैरृतपुंगवम्/वचनान्ममवित्तेशंसामपूर्वमिदंवचः/इयंलङ्कापुरीराजन्राक्षसानांमहात्मनाम्/त्वयानिवेशितासौम्यनैतद्युक्तंतवानघ/तद्भवान्यदिसाम्नैतांदद्यादतुलविक्रम/कृताभवेन्ममप्रीतिर्धर्मश्चैवानुपालितः/इत्युक्तःसतदागत्वाप्रहस्तोवाक्यकोविदः/दशग्रीववचःसर्वंवित्तेशायन्यवेदयत्/प्रहस्तादपिसंश्रुत्यदेवोवैश्रवणोवचः/प्रत्युवाचप्रहस्तंतंवाक्यंवाक्यविशारदः/ब्रूहिगच्छदशग्रीवंपुरीराज्यंचयन्मम/तवाप्येतन्महाबाहोभुङ्क्ष्वैतद्धतकण्टकम्/सर्वंकर्तास्मिभद्रंतेराक्षसेशवचोऽचिरात्/किंतुतावत्प्रतीक्षस्वपितुर्यावन्निवेदये/एवमुक्त्वाधनाध्यक्षोजगामपितुरन्तिकम्/अभिवाद्यगुरुंप्राहरावणस्ययदीप्सितम्/एषतातदशग्रीवोदूतंप्रेषितवान्मम/दीयतांनगरीलङ्कापूर्वंरक्षोगणोषिता/मयात्रयदनुष्ठेयंतन्ममाचक्ष्वसुव्रत/ब्रह्मर्षिस्त्वेवमुक्तोऽसौविश्रवामुनिपुंगवः/उवाचधनदंवाक्यंशृणुपुत्रवचोमम/दशग्रीवोमहाबाहुरुक्तवान्ममसंनिधौ/मयानिर्भर्त्सितश्चासीद्बहुधोक्तःसुदुर्मतिः/सक्रोधेनमयाचोक्तोध्वंसस्वेतिपुनःपुनः/श्रेयोऽभियुक्तंधर्म्यंचशृणुपुत्रवचोमम/वरप्रदानसंमूढोमान्यामान्यंसुदुर्मतिः/नवेत्तिममशापाच्चप्रकृतिंदारुणांगतः/तस्माद्गच्छमहाबाहोकैलासंधरणीधरम्/निवेशयनिवासार्थंत्यजलङ्कांसहानुगः/तत्रमन्दाकिनीरम्यानदीनांप्रवरानदी/काञ्चनैःसूर्यसंकाशैःपङ्कजैःसंवृतोदका/नहिक्षमंत्वयातेनवैरंधनदरक्षसा/जानीषेहियथानेनलब्धःपरमकोवरः/एवमुक्तोगृहीत्वातुतद्वचःपितृगौरवात्/सदारपौरःसामात्यःसवाहनधनोगतः/प्रहस्तस्तुदशग्रीवंगत्वासर्वंन्यवेदयत्/शून्यासानगरीलङ्कात्रिंशद्योजनमायता/प्रविश्यतांसहास्माभिःस्वधर्मंतत्रपालय/एवमुक्तःप्रहस्तेनरावणोराक्षसस्तदा/विवेशनगरींलङ्कांसभ्रातासबलानुगः/सचाभिषिक्तःक्षणदाचरैस्तदा॑निवेशयामासपुरींदशाननः/निकामपूर्णाचबभूवसापुरी॑निशाचरैर्नीलबलाहकोपमैः/धनेश्वरस्त्वथपितृवाक्यगौरवान्॑न्यवेशयच्छशिविमलेगिरौ/पुरीम्/स्वलंकृतैर्भवनवरैर्विभूषितां॑पुरंदरस्येवतदामरावतीम्71152/राक्षसेन्द्रोऽभिषिक्तस्तुभ्रातृभ्यांसहितस्तदा/ततःप्रदानंराक्षस्याभगिन्याःसमचिन्तयत्7121/ददौतांकालकेयायदानवेन्द्रायराक्षसीम्/स्वसांशूर्पणखांनामविद्युज्जिह्वायनामतः/अथदत्त्वास्वसारंसमृगयांपर्यटन्नृपः/तत्रापश्यत्ततोराममयंनामदितेःसुतम्/कन्यासहायंतंदृष्ट्वादशग्रीवोनिशाचरः/अपृच्छत्कोभवनेकोनिर्मनुष्यमृगेवने/मयस्त्वथाब्रवीद्रामपृच्छन्तंतंनिशाचरम्/श्रूयतांसर्वमाख्यास्येयथावृत्तमिदंमम/हेमानामाप्सरास्तातश्रुतपूर्वायदित्वया/दैवतैर्ममसादत्तापौलोमीवशतक्रतोः/तस्यांसक्तमनास्तातपञ्चवर्षशतान्यहम्/साचदैवतकार्येणगतावर्षंचतुर्दशम्/तस्याःकृतेचहेमायाःसर्वंहेमपुरंमया/वज्रवैदूर्यचित्रंचमाययानिर्मितंतदा/तत्राहमरतिंविन्दंस्तयाहीनःसुदुःखितः/तस्मात्पुराद्दुहितरंगृहीत्वावनमागतः/इयंममात्मजाराजंस्तस्याःकुक्षौविवर्धिता/भर्तारमनयासार्धमस्याःप्राप्तोऽस्मिमार्गितुम्/कन्यापितृत्वंदुःखंहिनराणांमानकाङ्क्षिणाम्/कन्याहिद्वेकुलेनित्यंसंशयेस्थाप्यतिष्ठति/द्वौसुतौतुममत्वस्यांभार्यायांसंबभूवतुः/मायावीप्रथमस्तातदुन्दुभिस्तदनन्तरम्/एतत्तेसर्वमाख्यातंयाथातथ्येनपृच्छतः/त्वामिदानींकथंतातजानीयांकोभवानिति/एवमुक्तोराक्षसेन्द्रोविनीतमिदमब्रवीत्/अहंपौलस्त्यतनयोदशग्रीवश्चनामतः/ब्रह्मर्षेस्तंसुतंज्ञात्वामयोहर्षमुपागतः/दातुंदुहितरंतस्यरोचयामासतत्रवै/प्रहसन्प्राहदैत्येन्द्रोराक्षसेन्द्रमिदंवचः/इयंममात्मजाराजन्हेमयाप्सरसाधृता/कन्यामन्दोदरीनामपत्न्यर्थंप्रतिगृह्यताम्/बाढमित्येवतंरामदशग्रीवोऽभ्यभाषत/प्रज्वाल्यतत्रचैवाग्निमकरोत्पाणिसंग्रहम्/नहितस्यमयोरामशापाभिज्ञस्तपोधनात्/विदित्वातेनसादत्तातस्यपैतामहंकुलम्/अमोघांतस्यशक्तिंचप्रददौपरमाद्भुताम्/परेणतपसालब्धांजघ्निवांल्लक्ष्मणंयया/एवंसकृतदारोवैलङ्कायामीश्वरःप्रभुः/गत्वातुनगरंभार्येभ्रातृभ्यांसमुदावहत्/वैरोचनस्यदौहित्रींवज्रज्वालेतिनामतः/तांभार्यांकुम्भकर्णस्यरावणःसमुदावहत्/गन्धर्वराजस्यसुतांशैलूषस्यमहात्मन/सरमानामधर्मज्ञोलेभेभार्यांविभीषणः/तीरेतुसरसःसावैसंजज्ञेमानसस्यच/मानसंचसरस्तातववृधेजलदागमे/मात्रातुतस्याःकन्यायाःस्नेहनाक्रन्दितंवचः/सरोमावर्धतेत्युक्तंततःसासरमाभवत्/एवंतेकृतदारावैरेमिरेतत्रराक्षसाः/स्वांस्वांभार्यामुपादायगन्धर्वाइवनन्दने/ततोमन्दोदरीपुत्रंमेघनादमसूयत/सएषइन्द्रजिन्नामयुष्माभिरभिधीयते/जातमात्रेणहिपुरातेनराक्षससूनुना/रुदतासुमहान्मुक्तोनादोजलधरोपमः/जडीकृतायांलङ्कायांतेननादेनतस्यवै/पितातस्याकरोन्नाममेघनादइतिस्वयम्/सोऽवर्धततदारामरावणान्तःपुरेशुभे/रक्ष्यमाणोवरस्त्रीभिश्छन्नःकाष्ठैरिवानलः71232/अथलोकेश्वरोत्सृष्टातत्रकालेनकेनचित्/निद्रासमभवत्तीव्राकुम्भकर्णस्यरूपिणी7131/ततोभ्रातरमासीनंकुम्भकर्णोऽब्रवीद्वचः/निद्रामांबाधतेराजन्कारयस्वममालयम्/विनियुक्तास्ततोराज्ञाशिल्पिनोविश्वकर्मवत्/अकुर्वन्कुम्भकर्णस्यकैलाससममालयम्/विस्तीर्णंयोजनंशुभ्रंततोद्विगुणमायतम्/दर्शनीयंनिराबाधंकुम्भकर्णस्यचक्रिरे/स्फाटिकैःकाञ्चनैश्चित्रैःस्तम्भैःसर्वत्रशोभितम्/वैदूर्यकृतशोभंचकिङ्किणीजालकंतथा/दन्ततोरणविन्यस्तंवज्रस्फटिकवेदिकम्/सर्वर्तुसुखदंनित्यंमेरोःपुण्यांगुहामिव/तत्रनिद्रांसमाविष्टःकुम्भकर्णोनिशाचरः/बहून्यब्दसहस्राणिशयानोनावबुध्यते/निद्राभिभूतेतुतदाकुम्भकर्णेदशाननः/देवर्षियक्षगन्धर्वान्बाधतेस्मसनित्यशः/उद्यानानिविचित्राणिनन्दनादीनियानिच/तानिगत्वासुसंक्रुद्धोभिनत्तिस्मदशाननः/नदींगजइवक्रीडन्वृक्षान्वायुरिवक्षिपन्/नगान्वज्रइवसृष्टोविध्वंसयतिनित्यशः/तथावृत्तंतुविज्ञायदशग्रीवंधनेश्वरः/कुलानुरूपंधर्मज्ञवृत्तंसंस्मृत्यचात्मनः/सौभ्रात्रदर्शनार्थंतुदूतंवैश्वरणस्तदा/लङ्कांसंप्रेषयामासदशग्रीवस्यवैहितम्/सगत्वानगरींलङ्कामाससादविभीषणम्/मानितस्तेनधर्मेणपृष्ठश्चागमनंप्रति/पृष्ट्वाचकुशलंराज्ञोज्ञातीनपिचबान्धवान्/सभायांदर्शयामासतमासीनंदशाननम्/सदृष्ट्वातत्रराजानंदीप्यमानंस्वतेजसा/जयेनचाभिसंपूज्यतूष्णीमासीन्मुहूर्तकम्/तस्योपनीतेपर्यङ्केवरास्तरणसंवृते/उपविश्यदशग्रीवंदूतोवाक्यमथाब्रवीत्/राजन्वदामितेसर्वंभ्रातातवयदब्रवीत्/उभयोःसदृशंसौम्यवृत्तस्यचकुलस्यच/साधुपर्याप्तमेतावत्कृतश्चारित्रसंग्रहः/साधुधर्मेव्यवस्थानंक्रियतांयदिशक्यते/दृष्टंमेनन्दनंभग्नमृषयोनिहताःश्रुताः/देवानांतुसमुद्योगस्त्वत्तोराजञ्श्रुतश्चमे/निराकृतश्चबहुशस्त्वयाहंराक्षसाधिप/अपराद्धाहिबाल्याच्चरक्षणीयाःस्वबान्धवाः/अहंतुहिमवत्पृष्ठंगतोधर्ममुपासितुम्/रौद्रंव्रतंसमास्थायनियतोनियतेन्द्रियः/तत्रदेवोमयादृष्टःसहदेव्योमयाप्रभुः/सव्यंचक्षुर्मयाचैवतत्रदेव्यांनिपातितम्/कान्वियंस्यादितिशुभानखल्वन्येनहेतुना/रूपंह्यनुपमंकृत्वातत्रक्रीडतिपार्वती/ततोदेव्याःप्रभावेनदग्धंसव्यंममेक्षणम्/रेणुध्वस्तमिवज्योतिःपिङ्गलत्वमुपागतम्/ततोऽहमन्यद्विस्तीर्णंगत्वातस्यगिरेस्तटम्/पूर्णंवर्षशतान्यष्टौसमवापमहाव्रतम्/समाप्तेनियमेतस्मिंस्तत्रदेवोमहेश्वरः/प्रीतःप्रीतेनमनसाप्राहवाक्यमिदंप्रभुः/प्रीतोऽस्मितवधर्मज्ञतपसानेनसुव्रत/मयाचैतद्व्रतंचीर्णंत्वयाचैवधनाधिप/तृतीयःपुरुषोनास्तियश्चरेद्व्रतमीदृशम्/व्रतंसुदुश्चरंह्येतन्मयैवोत्पादितंपुरा/तत्सखित्वंमयासार्धंरोचयस्वधनेश्वर/तपसानिर्जितत्वाद्धिसखाभवममानघ/देव्यादग्धंप्रभावेनयच्चसाव्यंतवेक्षणम्/एकाक्षिपिङ्गलेत्येवनामस्थास्यतिशाश्वतम्/एवंतेनसखित्वंचप्राप्यानुज्ञांचशंकरात्/आगम्यचश्रुतोऽयंमेतवपापविनिश्चयः/तदधर्मिष्ठसंयोगान्निवर्तकुलदूषण/चिन्त्यतेहिवधोपायःसर्षिसंघैःसुरैस्तव/एवमुक्तोदशग्रीवःक्रुद्धःसंरक्तलोचनः/हस्तान्दन्तांशसंपीड्यवाक्यमेतदुवाचह/विज्ञातंतेमयादूतवाक्यंयत्त्वंप्रभाषसे/नैवत्वमसिनैवासौभ्रात्रायेनासिप्रेषितः/हितंनसममैतद्धिब्रवीतिधनरक्षकः/महेश्वरसखित्वंतुमूढश्रावयसेकिल/नहन्तव्योगुरुर्ज्येष्ठोममायमितिमन्यते/तस्यत्विदानींश्रुत्वामेवाक्यमेषाकृतामतिः/त्रींल्लोकानपिजेष्यामिबाहुवीर्यमुपाश्रितः/एतन्मुहूर्तमेषोऽहंतस्यैकस्यकृतेचवै/चतुरोलोकपालांस्तान्नयिष्यामियमक्षयम्/एवमुक्त्वातुलङ्केशोदूतंखड्गेनजघ्निवान्/ददौभक्षयितुंह्येनंराक्षसानांदुरात्मनाम्/ततःकृतस्वस्त्ययनोरथमारुह्यरावणः/त्रैलोक्यविजयाकाङ्क्षीययौतत्रधनेश्वरः71341/ततःससचिवैःसार्धंषड्भिर्नित्यंबलोत्कटैः/महोदरप्रहस्ताभ्यांमारीचशुकसारणैः/धूम्राक्षेणचवीरेणनित्यंसमरगृध्नुना/वृतःसंप्रययौश्रीमान्क्रोधाल्लोकान्दहन्निव/पुराणिसनदीःशैलान्वनान्युपवनानिच/अतिक्रम्यमुहूर्तेनकैलासंगिरिमाविशत्/तंनिविष्टंगिरौतस्मिन्राक्षसेन्द्रंनिशम्यतु/राज्ञोभ्रातायमित्युक्त्वागतायत्रधनेश्वरः/गत्वातुसर्वमाचख्युर्भ्रातुस्तस्यविनिश्चयम्/अनुज्ञाताययुश्चैवयुद्धायधनदेनते/ततोबलस्यसंक्षोभःसागरस्येववर्धतः/अभून्नैरृतराजस्यगिरिंसंचालयन्निव/ततोयुद्धंसमभवद्यक्षराक्षससंकुलम्/व्यथिताश्चाभवंस्तत्रसचिवास्तस्यरक्षसः/तंदृष्ट्वातादृशंसैन्यंदशग्रीवोनिशाचरः/हर्षान्नादंततःकृत्वारोषात्समभिवर्तत/येतुतेराक्षसेन्द्रस्यसचिवाघोरविक्रमः/तेसहस्रंसहस्राणामेकैकंसमयोधयन्/ततोगदाभिःपरिघैरसिभिःशक्तितोमरैः/वध्यमानोदशग्रीवस्तत्सैन्यंसमगाहत/तैर्निरुच्छ्वासवत्तत्रवध्यमानोदशाननः/वर्षमाणैरिवघनैर्यक्षेन्द्रैःसंनिरुध्यत/सदुरात्मासमुद्यम्यकालदण्डोपमांगदाम्/प्रविवेशततःसैन्यंनयन्यक्षान्यमक्षयम्/सकक्षमिवविस्तीर्णंशुष्केन्धनसमाकुलम्/वातेनाग्निरिवायत्तोऽदहत्सैन्यंसुदारुणम्/तैस्तुतस्यमृधेऽमात्यैर्महोदरशुकादिभिः/अल्पावशिष्टास्तेयक्षाःकृतावातैरिवाम्बुदाः/केचित्त्वायुधभग्नाङ्गाःपतिताःसमरक्षितौ/ओष्ठान्स्वदशनैस्तीक्ष्णैर्दंशन्तोभुविपातिताः/भयादन्योन्यमालिङ्ग्यभ्रष्टशस्त्रारणाजिरे/निषेदुस्तेतदायक्षाःकूलाजलहताइव/हतानांस्वर्गसंस्थानांयुध्यतांपृथिवीतले/प्रेक्षतामृषिसंघानांनबभूवान्तरंदिवि/एतस्मिन्नन्तरेरामविस्तीर्णबलवाहनः/अगमत्सुमहान्यक्षोनाम्नासंयोधकण्टकः/तेनयक्षेणमारीचोविष्णुनेवसमाहतः/पतितःपृथिवींभेजेक्षीणपुण्यइवाम्बरात्/प्राप्तसंज्ञोमुहूर्तेनविश्रम्यचनिशाचरः/तंयक्षंयोधयामाससचभग्नःप्रदुद्रुवे/ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यरजतोक्षितम्/मर्यादांद्वारपालानांतोरणंतत्समाविशत्/ततोरामदशग्रीवंप्रविशन्तंनिशाचरम्/सूर्यभानुरितिख्यातोद्वारपालोन्यवारयत्/ततस्तोरणमुत्पाट्यतेनयक्षेणताडितः/राक्षसोयक्षसृष्टेनतोरणेनसमाहतः/नक्षितिंप्रययौरामवरात्सलिलयोनिनः/सतुतेनैवतंयक्षंतोरणेनसमाहनत्/नादृश्यततदायक्षोभस्मतेनकृतस्तुसः/ततःप्रदुद्रुवुःसर्वेयक्षादृष्ट्वापराक्रमम्/ततोनदीर्गुहाश्चैवविविशुर्भयपीडिताः/ततस्तान्विद्रुतान्दृष्ट्वायक्षाञ्शतसहस्रशः/स्वयमेवधनाध्यक्षोनिर्जगामरणंप्रति/तत्रमाणिचारोनामयक्षःपरमदुर्जयः/वृतोयक्षसहस्रैःसचतुर्भिःसमयोधयत्/तेगदामुसलप्रासशक्तितोमरमुद्गरैः/अभिघ्नन्तोरणेयक्षाराक्षसानभिदुद्रुवुः/ततःप्रहस्तेनतदासहस्रंनिहतंरणे/महोदरेणगदयासहस्रमपरंहतम्/क्रुद्धेनचतदाराममारीचेनदुरात्मना/निमेषान्तरमात्रेणद्वेसहस्रेनिपातिते/धूम्राक्षेणसमागम्यमाणिभद्रोमहारणे/मुसलेनोरसिक्रोधात्ताडितोनचकम्पितः/ततोगदांसमाविध्यमाणिभद्रेणराक्षसः/धूम्राक्षस्ताडितोमूर्ध्निविह्वलोनिपपातह/धूम्राक्षंताडितंदृष्ट्वापतितंशोणितोक्षितम्/अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धोमाणिभद्रंदशाननः/तंक्रुद्धमभिधावन्तंयुगान्ताग्निमिवोत्थितम्/शक्तिभिस्ताडयामासतिसृभिर्यक्षपुंगवः/ततोराक्षसराजेनताडितोगदयारणे/तस्यतेनप्रहारेणमुकुटःपार्श्वमागतः/तदाप्रभृतियक्षोऽसौपार्श्वमौलिरितिस्मृतः/तस्मिंस्तुविमुखेयक्षेमाणिभद्रेमहात्मनि/संनादःसुमहान्रामतस्मिञ्शैलेव्यवर्धत/ततोदूरात्प्रददृशेधनाध्यक्षोगदाधरः/शुक्रप्रोष्टःपदाभ्यांचशङ्खपद्मसमावृतः/सदृष्ट्वाभ्रातरंसंख्येशापाद्विभ्रष्टगौरवम्/उवाचवचनंधीमान्युक्तंपैतामहेकुले/मयात्वंवार्यमाणोऽपिनावगच्छसिदुर्मते/पश्चादस्यफलंप्राप्यज्ञास्यसेनिरयंगतः/योहिमोहाद्विषंपीत्वानावगच्छतिमानवः/परिणामेसविमूढोजानीतेकर्मणःफलम्/दैवतानिहिनन्दन्तिधर्मयुक्तेनकेनचित्/येनत्वमीदृशंभावंनीतस्तच्चनबुध्यसे/योहिमातॄह्पितॄन्भ्रातॄनाचर्यांश्चावमन्यते/सपश्यतिफलंतस्यप्रेतराजवशंगतः/अध्रुवेहिशरीरेयोनकरोतितपोऽर्जनम्/सपश्चात्तप्यतेमूढोमृतोदृष्ट्वात्मनोगतिम्/कस्यचिन्नहिदुर्बुधेश्छन्दतोजायतेमतिः/यादृशंकुरुतेकर्मतादृशंफलमश्नुते/बुद्धिंरूपंबलंवित्तंपुत्रान्माहात्म्यमेवच/प्रप्नुवन्तिनराःसर्वंस्वकृतैःपूर्वकर्मभिः/एवंनिरयगामीत्वंयस्यतेमतिरीदृशी/नत्वांसमभिभाषिष्येदुर्वृत्तस्यैषनिर्णयः/एवमुक्त्वाततस्तेनतस्यामात्याःसमाहताः/मारीचप्रमुखाःसर्वेविमुखाविप्रदुद्रुवुः/ततस्तेनदशग्रीवोयक्षेन्द्रेणमहात्मना/गदयाभिहतोमूर्ध्निनचस्थानाद्व्यकम्पत/ततस्तौरामनिघ्नन्तावन्योन्यंपरमाहवे/नविह्वलौनचश्रान्तौबभूवतुरमर्षणैः/आग्नेयमस्त्रंसततोमुमोचधनदोरणे/वारुणेनदशग्रीवस्तदस्त्रंप्रत्यवारयत्/ततोमायांप्रविष्टःसराक्षसींराक्षसेश्वरः/जघानमूर्ध्निधनदंव्याविध्यमहतींगदाम्/एवंसतेनाभिहतोविह्वलःशोणितोक्षितः/कृत्तमूलइवाशोकोनिपपातधनाधिपः/ततःपद्मादिभिस्तत्रनिधिभिःसधनाधिपः/नन्दनंवनमानीयधनदोश्वासितस्तदा/ततोनिर्जित्यतंरामधनदंराक्षसाधिपः/पुष्पकंतस्यजग्राहविमानंजयलक्षणम्/काञ्चनस्तम्भसंवीतंवैदूर्यमणितोरणम्/मुक्ताजालप्रतिच्छन्नंसर्वकामफलद्रुमम्/तत्तुराजासमारुह्यकामगंवीर्यनिर्जितम्/जित्वावैश्रवणंदेवंकैलासादवरोहत/सजित्वाभ्रातरंरामधनदंराक्षसाधिपः/महासेनप्रसूतिंतुययौशरवणंततः/अथापश्यद्दशग्रीवोरौक्मंशरवणंतदा/गभस्तिजालसंवीतंद्वितीयमिवभास्करम्/पर्वतंससमासाद्यकिंचिद्रम्यवनान्तरम्/अपश्यत्पुष्पकंतत्ररामविष्टम्भितंदिवि/विष्टब्धंपुष्पकंदृष्ट्वाकामगंह्यगमंकृतम्/राक्षसश्चिन्तयामाससचिवैस्तैःसमावृतः/किमिदंयन्निमित्तंमेनचगच्छतिपुष्पकम्/पर्वतस्योपरिस्थस्यकस्यकर्मत्विदंभवेत्/ततोऽब्रवीद्दशग्रीवंमारीचोबुद्धिकोविदः/नैतन्निष्कारणंराजन्पुष्पकोऽयंनगच्छति/ततःपार्श्वमुपागम्यभवस्यानुचरोबली/नन्दीश्वरउवाचेदंराक्षसेन्द्रमशङ्कितः/निवर्तस्वदशग्रीवशैलेक्रीडतिशंकरः/सुपर्णनागयक्षाणांदैत्यदानवरक्षसाम्/प्राणिनामेवसर्वेषामगम्यःपर्वतःकृतः/सरोषात्ताम्रनयनःपुष्पकादवरुह्यच/कोऽयंशंकरइत्युक्त्वाशैलमूलमुपागमत्/नन्दीश्वरमथापश्यदविदूरस्थितंप्रभुम्/दीप्तंशूलमवष्टभ्यद्वितीयमिवशंकरम्/सवानरमुखंदृष्ट्वातमवज्ञायराक्षसः/प्रहासंमुमुचेमौर्ख्यात्सतोयइवतोयदः/संक्रुद्धोभगवान्नन्दीशंकरस्यापरातनुः/अब्रवीद्राक्षसंतत्रदशग्रीवमुपस्थितम्/यस्माद्वानरमूर्तिंमांदृष्ट्वाराक्षसदुर्मते/मौर्ख्यात्त्वमवजानीषेपरिहासंचमुञ्चसि/तस्मान्मद्रूपसंयुक्तामद्वीर्यसमतेजसः/उत्पत्स्यन्तेवधार्थंहिकुलस्यतववानराः/किंत्विदानींमयाशक्यंकर्तुंयत्त्वांनिशाचर/नहन्तव्योहतस्त्वंहिपूर्वमेवस्वकर्मभिः/अचिन्तयित्वासतदानन्दिवाक्यंनिशाचरः/पर्वतंतंसमासाद्यवाक्यमेतदुवाचह/पुष्पकस्यगतिश्छिन्नायत्कृतेममगच्छतः/तदेतच्छैलमुन्मूलंकरोमितवगोपते/केनप्रभावेनभवस्तत्रक्रीडतिराजवत्/विज्ञातव्यंनजानीषेभयस्थानमुपस्थितम्/एवमुक्त्वाततोराजन्भुजान्प्रक्षिप्यपर्वते/तोलयामासतंशैलंसमृगव्यालपादपम्/ततोराममहादेवःप्रहसन्वीक्ष्यतत्कृतम्/पादाङ्गुष्ठेनतंशैलंपीडयामासलीलया/ततस्तेपीडितास्तस्यशैलस्याधोगताभुजाः/विस्मिताश्चाभवंस्तत्रसचिवास्तस्यरक्षसः/रक्षसातेनरोषाच्चभुजानांपीडनात्तथा/मुक्तोविरावःसुमहांस्त्रैलोक्यंयेनपूरितम्/मानुषाःशब्दवित्रस्तामेनिरेलोकसंक्षयम्/देवताश्चापिसंक्षुब्धाश्चलिताःस्वेषुकर्मसु/ततःप्रीतोमहादेवःशैलाग्रेविष्ठितस्तदा/मुक्त्वातस्यभुजान्राजन्प्राहवाक्यंदशाननम्/प्रीतोऽस्मितववीर्याच्चशौण्डीर्याच्चनिशाचर/रवतोवेदनामुक्तःस्वरःपरमदारुणः/यस्माल्लोकत्रयंत्वेतद्रावितंभयमागतम्/तस्मात्त्वंरावणोनामनाम्नातेनभविष्यसि/देवतामानुषायक्षायेचान्येजगतीतले/एवंत्वामभिधास्यन्तिरावणंलोकरावणम्/गच्छपौलस्त्यविस्रब्धःपथायेनत्वमिच्छसि/मयात्वमभ्यनुज्ञातोराक्षसाधिपगम्यताम्/साक्षान्महेश्वरेणैवंकृतनामासरावणः/अभिवाद्यमहादेवंविमानंतत्समारुहत्/ततोमहीतलेरामपरिचक्रामरावणः/क्षत्रियान्सुमहावीर्यान्बाधमानस्ततस्ततः/अथराजन्महाबाहुर्विचरन्समहीतलम्/हिमवद्वनमासाद्यपरिचक्रामरावणः/तत्रापश्यतवैकन्यांकृष्टाजिनजटाधराम्/आर्षेणविधिनायुक्तांतपन्तींदेवतामिव/सदृष्ट्वारूपसंपन्नांकन्यांतांसुमहाव्रताम्/काममोहपरीतात्मापप्रच्छप्रहसन्निव/किमिदंवर्तसेभद्रेविरुद्धंयौवनस्यते/नहियुक्तातवैतस्यरूपस्येयंप्रतिक्रिया/कस्यासिदुहिताभद्रेकोवाभर्तातवानघे/पृच्छतःशंसमेशीघ्रंकोवाहेतुस्तपोऽर्जने/एवमुक्तातुसाकन्यातेनानार्येणरक्षसा/अब्रवीद्विधिवत्कृत्वातस्यातिथ्यंतपोधना/कुशध्वजोनामपिताब्रह्मर्षिर्ममधार्मिकः/बृहस्पतिसुतःश्रीमान्बुद्ध्यातुल्योबृहस्पतेः/तस्याहंकुर्वतोनित्यंवेदाभ्यासंमहात्मनः/संभूतावान्मयीकन्यानाम्नावेदवतीस्मृता/ततोदेवाःसगन्धर्वायक्षराक्षसपन्नगाः/तेचापिगत्वापितरंवरणंरोचयन्तिमे/नचमांसपितातेभ्योदत्तवान्राक्षसेश्वर/कारणंतद्वदिष्यामिनिशामयमहाभुज/पितुस्तुममजामाताविष्णुःकिलसुरोत्तमः/अभिप्रेतस्त्रिलोकेशस्तस्मान्नान्यस्यमेपिताः/दातुमिच्छतिधर्मात्मातच्छ्रुत्वाबलदर्पितः/शम्भुर्नामततोराजादैत्यानांकुपितोऽभवत्/तेनरात्रौप्रसुप्तोमेपितापापेनहिंसितः/ततोमेजननीदीनातच्छरीरंपितुर्मम/परिष्वज्यमहाभागाप्रविष्टादहनंसह/ततोमनोरथंसत्यंपितुर्नारायणंप्रति/करोमीतिममेच्छाचहृदयेसाधुविष्ठिता/अहंप्रेतगतस्यापिकरिष्येकाङ्क्षितंपितुः/इतिप्रतिज्ञामारुह्यचरामिविपुलंतपः/एतत्तेसर्वमाख्यातंमयाराक्षसपुंगव/आश्रितांविद्धिमांधर्मंनारायणपतीच्छया/विज्ञातस्त्वंहिमेराजन्गच्छपौलस्त्यनन्दन/जानामितपसासर्वंत्रैलोक्येयद्धिवर्तते/सोऽब्रवीद्रावणस्तत्रतांकन्यांसुमहाव्रताम्/अवरुह्यविमानाग्रात्कन्दर्पशरपीडितः/अवलिप्तासिसुश्रोणियस्यास्तेमतिरीदृशी/वृद्धानांमृगशावाक्षिभ्राजतेधर्मसंचयः/त्वंसर्वगुणसंपन्नानार्हसेकर्तुमीदृशम्/त्रैलोक्यसुन्दरीभीरुयौवनेवार्धकंविधिम्/कश्चतावदसौयंत्वंविष्णुरित्यभिभाषसे/वीर्येणतपसाचैवभोगेनचबलेनच/नमयासौसमोभद्रेयंत्वंकामयसेऽङ्गने/ममैवमितिसाकन्यातमुवाचनिशाचरम्/मूर्धजेषुचतांरक्षःकराग्रेणपरामृशत्/ततोवेदवतीक्रुद्धाकेशान्हस्तेनसाच्छिनत्/उवाचाग्निंसमाधायमरणायकृतत्वरा/धर्षितायास्त्वयानार्यनेदानींममजीवितम्/रक्षस्तस्मात्प्रवेक्ष्यामिपश्यतस्तेहुताशनम्/यस्मात्तुधर्षिताचाहमपापाचाप्यनाथवत्/तस्मात्तववधार्थंवैसमुत्पत्स्याम्यहंपुनः/नहिशक्यःस्त्रियापापहन्तुंत्वंतुविशेषतः/शापेत्वयिमयोत्सृष्टेतपसश्चव्ययोभवेत्/यदित्वस्तिमयाकिंचित्कृतंदत्तंहुतंतथा/तेनह्ययोनिजासाध्वीभवेयंधर्मिणःसुता/एवमुक्त्वाप्रविष्टासाज्वलन्तंवैहुताशनम्/पपातचदिवोदिव्यापुष्पवृष्टिःसमन्ततः/पूर्वंक्रोधहतःशत्रुर्ययासौनिहतस्त्वया/समुपाश्रित्यशैलाभंतववीर्यममानुषम्/एवमेषामहाभागामर्त्येषूत्पद्यतेपुनः/क्षेत्रेहलमुखग्रस्तेवेद्यामग्निशिखोपमा/एषावेदवतीनामपूर्वमासीत्कृतेयुगे/त्रेतायुगमनुप्राप्यवधार्थंतस्यरक्षसः/सीतोत्पन्नेतिसीतैषामानुषैःपुनरुच्यते/प्रविष्टायाअंहुताशंतुवेदवत्यांसरावणः/पुष्पकंतत्समारुह्यपरिचक्राममेदिनीम्/ततोमरुत्तंनृपतिंयजन्तंसहदैवतैः/उशीरबीजमासाद्यददर्शसतुराक्षसः/संवर्तोनामब्रह्मर्षिर्भ्रातासाक्षाद्बृहस्पतेः/याजयामासधर्मज्ञःसर्वैर्ब्रह्मगणैर्वृतः/दृष्ट्वादेवास्तुतद्रक्षोवरदानेनदुर्जयम्/तांतांयोनिंसमापन्नास्तस्यधर्षणभीरवः/इन्द्रोमयूरःसंवृत्तोधर्मराजस्तुवायसः/कृकलासोधनाध्यक्षोहंसोवैवरुणोऽभवत्/तंचराजानमासाद्यरावणोराक्षसाधिपः/प्राहयुद्धंप्रयच्चेतिनिर्जितोऽस्मीतिवावद/ततोमरुत्तोनृपतिःकोभवानित्युवाचतम्/अवहासंततोमुक्त्वाराक्षसोवाक्यमब्रवीत्/अकुतूहलभावेनप्रीतोऽस्मितवपार्थिव/धनदस्यानुजंयोमांनावगच्छसिरावणम्/त्रिषुलोकेषुकःसोऽस्तियोनजानातिमेबलम्/भ्रातरंयेननिर्जित्यविमानमिदमाहृतम्/ततोमरुत्तोनृपतिस्तंराक्षसमथाब्रवीत्/धन्यःखलुभवान्येनज्येष्ठोभ्रातारणेजितः/नाधर्मसहितंश्लाघ्यंनलोकप्रतिसंहितम्/कर्मदौरात्म्यकंकृत्वाश्लाघसेभ्रातृनिर्जयात्/किंत्वंप्राक्केवलंधर्मंचरित्वालब्धवान्वरम्/श्रुतपूर्वंहिनमयायादृशंभाषसेस्वयम्/ततःशरासनंगृह्यसायकांश्चसपार्थिवः/रणायनिर्ययौक्रुद्धःसंवर्तोमार्गमावृणोत्/सोऽब्रवीत्स्नेहसंयुक्तंमरुत्तंतंमहानृषिः/श्रोतव्यंयदिमद्वाक्यंसंप्रहारोनतेक्षमः/माहेश्वरमिदंसत्रमसमाप्तंकुलंदहेत्/दीक्षितस्यकुतोयुद्धंक्रूरत्वंदीक्षितेकुतः/संशयश्चरणेनित्यंराक्षसश्चैषदुर्जयः/सनिवृत्तोगुरोर्वाक्यान्मरुत्तःपृथिवीपतिः/विसृज्यसशरंचापंस्वस्थोमखमुखोऽभवत्/ततस्तंनिर्जितंमत्वाघोषयामासवैशुकः/रावणोजितवांश्चेतिहर्षान्नादंचमुक्तवान्/तान्भक्षयित्वातत्रस्थान्महर्षीन्यज्ञमागतान्/वितृप्तोरुधिरैस्तेषांपुनःसंप्रययौमहीम्/रावणेतुगतेदेवाःसेन्द्राश्चैवदिवौकसः/ततःस्वांयोनिमासाद्यतानिसत्त्वान्यथाब्रुवन्/हर्षात्तदाब्रवीदिन्द्रोमयूरंनीलबर्हिणम्/प्रीतोऽस्मितवधर्मज्ञउपकाराद्विहंगम/ममनेत्रसहस्रंयत्तत्तेबर्हेभविष्यति/वर्षमाणेमयिमुदंप्राप्स्यसेप्रीतिलक्षणम्/नीलाःकिलपुराबर्हामयूराणांनराधिप/सुराधिपाद्वरंप्राप्यगताःसर्वेविचित्रताम्/धर्मराजोऽब्रवीद्रामप्राग्वंशेवायसंस्थितम्/पक्षिंस्तवास्मिसुप्रीतःप्रीतस्यचवचःशृणु/यथान्येविविधैरोगैःपीड्यन्तेप्राणिनोमया/तेनतेप्रभविष्यन्तिमयिप्रीतेनसंशयः/मृत्युतस्तेभयंनास्तिवरान्ममविहंगम/यावत्त्वांनवधिष्यन्तिनरास्तावद्भविष्यसि/येचमद्विषयस्थास्तुमानवाःक्षुधयार्दिताः/त्वयिभुक्तेतुतृप्तास्तेभविष्यन्तिसबान्धवाः/वरुणस्त्वब्रवीद्धंसंगङ्गातोयविचारिणम्/श्रूयतांप्रीतिसंयुक्तंवचःपत्ररथेश्वर/वर्णोमनोहरःसौम्यश्चन्द्रमण्डलसंनिभः/भविष्यतितवोदग्रःशुक्लफेनसमप्रभः/मच्छरीरंसमासाद्यकान्तोनित्यंभविष्यसि/प्राप्स्यसेचातुलांप्रीतिमेतन्मेप्रीतिलक्षणम्/हंसानांहिपुरारामनवर्णःसर्वपाण्डुरः/पक्षानीलाग्रसंवीताःक्रोडाःशष्पाग्रनिर्मलाः/अथाब्रवीद्वैश्रवणःकृकलासंगिरौस्थितम्/हैरण्यंसंप्रयच्छामिवर्णंप्रीतिस्तवाप्यहम्/सद्रव्यंचशिरोनित्यंभविष्यतितवाक्षयम्/एषकाञ्चनकोवर्णोमत्प्रीत्यातेभविष्यति/एवंदत्त्वावरांस्तेभ्यस्तस्मिन्यज्ञोत्सवेसुराः/निवृत्तेसहराज्ञावैपुनःस्वभवनंगताः/अथजित्वामरुत्तंसप्रययौराक्षसाधिपः/नगराणिनरेन्द्राणांयुद्धकाङ्क्षीदशाननः/ससमासाद्यराजेन्द्रान्महेन्द्रवरुणोपमान्/अब्रवीद्राक्षसेन्द्रस्तुयुद्धंमेदीयतामिति/निर्जिताःस्मेतिवाब्रूतएषोहिममनिश्चयः/अन्यथाकुर्वतामेवंमोक्षोवोनोपपद्यते/ततस्तुबहवःप्राज्ञाःपार्थिवाधर्मणिश्चयाः/निर्जिताःस्मेत्यभाषन्तज्ञात्वावरबलंरिपोः/दुष्यन्तःसुरथोगाधिर्गयोराजापुरूरवाः/एतेसर्वेऽब्रुवंस्तातनिर्जिताःस्मेतिपार्थिवाः/अथायोध्यांसमासाद्यरावणोराक्षसाधिपः/सुगुप्तामनरण्येनशक्रेणेवामरावतीम्/प्राहराजानमासाद्ययुद्धंमेसंप्रदीयताम्/निर्जितोऽस्मीतिवाब्रूहिममैतदिहशासनम्/अनरण्यःसुसंक्रुद्धोराक्षसेन्द्रमथाब्रवीत्/दीयतेद्वन्द्वयुद्धंतेराक्षसाधिपतेमया/अथपूर्वंश्रुतार्थेनसज्जितंसुमहद्धियत्/निष्क्रामत्तन्नरेन्द्रस्यबलंरक्षोवधोद्यतम्/नागानांबहुसाहस्रंवाजिनामयुतंतथा/महींसंछाद्यनिष्क्रान्तंसपदातिरथंक्षणात्/तद्रावणबलंप्राप्यबलंतस्यमहीपतेः/प्राणश्यततदाराजन्हव्यंहुतमिवानले/सोऽपश्यतनरेन्द्रस्तुनश्यमानंमहद्बलम्/महार्णवंसमासाद्ययथापञ्चापगाजलम्/ततःशक्रधनुःप्रख्यंधनुर्विस्फारयन्स्वयम्/आसदादनरेन्द्रास्तंरावणंक्रोधमूर्छितः/ततोबाणशतान्यष्टौपातयामासमूर्धनि/तस्यराक्षसराजस्यइक्ष्वाकुकुलनन्दनः/तस्यबाणाःपतन्तस्तेचक्रिरेनक्षतंक्वचित्/वारिधाराइवाभ्रेभ्यःपतन्त्योनगमूर्धनि/ततोराक्षसराजेनक्रुद्धेननृपतिस्तदा/तलेनभिहतोमूर्ध्निसरथान्निपपातह/सराजापतितोभूमौविह्वलाङ्गःप्रवेपितः/वज्रदग्धइवारण्येसालोनिपतितोमहान्/तंप्रहस्याब्रवीद्रक्षइक्ष्वाकुंपृथिवीपतिम्/किमिदानींत्वयाप्राप्तंफलंमांप्रतियुध्यता/त्रैलोक्येनास्तियोद्वन्द्वंममदद्यान्नराधिप/शङ्केप्रमत्तोभोगेषुनशृणोषिबलंमम/तस्यैवंब्रुवतोराजामन्दासुर्वाक्यमब्रवीत्/किंशक्यमिहकर्तुंवैयत्कालोदुरतिक्रमः/नह्यहंनिर्जितोरक्षस्त्वयाचात्मप्रशंसिना/कालेनेहविपन्नोऽहंहेतुभूतस्तुमेभवान्/किंत्विदानींमयाशक्यंकर्तुंप्राणपरिक्षये/इक्ष्वाकुपरिभावित्वाद्वचोवक्ष्यामिराक्षस/यदिदत्तंयदिहुतंयदिमेसुकृतंतपः/यदिगुप्ताःप्रजाःसम्यक्तथासत्यंवचोऽस्तुमे/उत्पत्स्यतेकुलेह्यस्मिन्निक्ष्वाकूणांमहात्मनाम्/राजापरमतेजस्वीयस्तेप्राणान्हरिष्यति/ततोजलधरोदग्रस्ताडितोदेवदुन्दुभिः/तस्मिन्नुदाहृतेशापेपुष्पवृष्टिश्चखाच्च्युता/ततःसराजाराजेन्द्रगतःस्थानंत्रिविष्टपम्/स्वर्गतेचनृपेरामराक्षसःसन्यवर्तत/ततोवित्रासयन्मर्त्यान्पृथिव्यांराक्षसाधिपः/आससादघनेतस्मिन्नारदंमुनिसत्तमम्/नारदस्तुमहातेजादेवर्षिरमितप्रभः/अब्रवीन्मेघपृष्ठस्थोरावणंपुष्पकेस्थितम्/राक्षसाधिपतेसौम्यतिष्ठविश्रवसःसुत/प्रीतोऽस्म्यभिजनोपेतविक्रमैरूर्जितैस्तव/विष्णुनादैत्यघातैश्चतार्क्ष्यस्योरगधर्षणैः/त्वयासमरमर्दैश्चभृशंहिपरितोषितः/किंचिद्वक्ष्यामितावत्तेश्रोतव्यंश्रोष्यसेयदि/श्रुत्वाचानन्तरंकार्यंत्वयाराक्षसपुंगव/किमयंवध्यतेलोकस्त्वयावध्येनदैवतैः/हतएवह्ययंलोकोयदामृत्युवशंगतः/पश्यतावन्महाबाहोराक्षसेश्वरमानुषम्/लोकमेनंविचित्रार्थंयस्यनज्ञायतेगतिः/क्वचिद्वादित्रनृत्तानिसेव्यन्तेमुदितैर्जनैः/रुद्यतेचापरैरार्तैर्धाराश्रुनयनाननैः/मातापितृसुतस्नेहैर्भार्याबन्धुमनोरमैः/मोहेनायंजनोध्वस्तःक्लेशंस्वंनावबुध्यते/तत्किमेवंपरिक्लिश्यलोकंमोहनिराकृतम्/जितएवत्वयासौम्यमर्त्यलोकोनसंशयः/एवमुक्तस्तुलङ्केशोदीप्यमानइवौजसा/अब्रवीन्नारदंतत्रसंप्रहस्याभिवाद्यच/महर्षेदेवगन्धर्वविहारसमरप्रिय/अहंखलूद्यतोगन्तुंविजयार्थीरसातलम्/ततोलोकत्रयंजित्वास्थाप्यनागान्सुरान्वशे/समुद्रममृतार्थंवैमथिष्यामिरसालयम्/अथाब्रवीद्दशग्रीवंनारदोभगवानृषिः/क्वखल्विदानींमार्गेणत्वयानेनगमिष्यते/अयंखलुसुदुर्गम्यःपितृराज्ञःपुरंप्रति/मार्गोगच्छतिदुर्धर्षोयमस्यामित्रकर्शन/सतुशारदमेघाभंमुक्त्वाहासंदशाननः/उवाचकृतमित्येववचनंचेदमब्रवीत्/तस्मादेषमहाब्रह्मन्वैवस्वतवधोद्यतः/गच्छामिदक्षिणामाशांयत्रसूर्यात्मजोनृपः/मयाहिभगवन्क्रोधात्प्रतिज्ञातंरणार्थिना/अवजेष्यामिचतुरोलोकपालानितिप्रभो/तेनैषप्रस्थितोऽहंवैपितृराजपुरंप्रति/प्राणिसंक्लेशकर्तारंयोजयिष्यामिमृत्युना/एवमुक्त्वादशग्रीवोमुनिंतमभिवाद्यच/प्रययौदक्षिणामाशांप्रहृष्टैःसहमन्त्रिभिः/नारदस्तुमहातेजामुहूर्तंध्यानमास्थितः/चिन्तयामासविप्रेन्द्रोविधूमइवपावकः/येनलोकास्त्रयःसेन्द्राःक्लिश्यन्तेसचराचराः/क्षीणेचायुषिधर्मेचसकालोहिंस्यतेकथम्/यस्यनित्यंत्रयोलोकाविद्रवन्तिभयार्दिताः/तंकथंराक्षसेन्द्रोऽसौस्वयमेवाभिगच्छति/योविधाताचधाताचसुकृतेदुष्कृतेयथा/त्रैलोक्यंविजितंयेनतंकथंनुविजेष्यति/अपरंकिंनुकृत्वैवंविधानंसंविधास्यति/कौतूहलसमुत्पन्नोयास्यामियमसादनम्/एवंसंचिन्त्यविप्रेन्द्रोजगामलघुविक्रमः/आख्यातुंतद्यथावृत्तंयमस्यसदनंप्रति/अपश्यत्सयमंतत्रदेवमग्निपुरस्कृतम्/विधानमुपतिष्ठन्तंप्राणिनोयस्ययादृशम्/सतुदृष्ट्वायमःप्राप्तंमहर्षिंतत्रनारदम्/अब्रवीत्सुखमासीनमर्घ्यमावेद्यधर्मतः/कच्चित्क्षेमंनुदेवर्षेकच्चिद्धर्मोननश्यति/किमागमनकृत्यंतेदेवगन्धर्वसेवित/अब्रवीत्तुतदावाक्यंनारदोभगवानृषिः/श्रूयतामभिधास्यामिविधानंचविधीयताम्/एषनाम्नादशग्रीवःपितृराजनिशाचरः/उपयातिवशंनेतुंविक्रमैस्त्वांसुदुर्जयम्/एतेनकारणेनाहंत्वरितोऽस्म्यागतःप्रभो/दण्डप्रहरणस्याद्यतवकिंनुकरिष्यति/एतस्मिन्नन्तरेदूरादंशुमन्तमिवोदितम्/ददृशेदिव्यमायान्तंविमानंतस्यरक्षसः/तंदेशंप्रभयातस्यपुष्पकस्यमहाबलः/कृत्वावितिमिरंसर्वंसमीपंसमवर्तत/सत्वपश्यन्महाबाहुर्दशग्रीवस्ततस्ततः/प्राणिनःसुकृतंकर्मभुञ्जानांश्चैवदुष्कृतम्/ततस्तान्वध्यमानांस्तुकर्मभिर्दुष्कृतैःस्वकैः/रावणोमोचयामासविक्रमेणबलाद्बली/प्रेतेषुमुच्यमानेषुराक्षसेनबलीयसा/प्रेतगोपाःसुसंरब्धाराक्षसेन्द्रमभिद्रवन्/तेप्रासैःपरिघैःशूलैर्मुद्गरैःशक्तितोमरैः/पुष्पकंसमवर्षन्तशूराःशतसहस्रशः/तस्यासनानिप्रासादान्वेदिकास्तरणानिच/पुष्पकस्यबभञ्जुस्तेशीघ्रंमधुकराइव/देवनिष्ठानभूतंतद्विमानंपुष्पकंमृधे/भज्यमानंतथैवासीदक्षयंब्रह्मतेजसा/ततस्तेरावणामात्यायथाकामंयथाबलम्/अयुध्यन्तमहावीर्याःसचराजादशाननः/तेतुशोणितदिग्धाङ्गाःसर्वशस्त्रसमाहताः/अमात्याराक्षसेन्द्रस्यचक्रुरायोधनंमहत्/अन्योन्यंचमहाभागाजघ्नुःप्रहरणैर्युधि/यमस्यचमहत्सैन्यंराक्षसस्यचमन्त्रिणः/अमात्यांस्तांस्तुसंत्यज्यराक्षसस्यमहौजसः/तमेवसमधावन्तशूलवर्षैर्दशाननम्/ततःशोणितदिग्धाङ्गःप्रहारैर्जर्जरीकृतः/विमानेराक्षसश्रेष्ठःफुल्लाशोकइवाबभौ/सशूलानिगदाःप्रासाञ्शक्तितोमरसायकान्/मुसलानिशिलावृक्षान्मुमोचास्त्रबलाद्बली/तांस्तुसर्वान्समाक्षिप्यतदस्त्रमपहत्यच/जघ्नुस्तेराक्षसंघोरमेकंशतसहस्रकः/परिवार्यचतंसर्वेशैलंमेघोत्कराइव/भिन्दिपालैश्चशूलैश्चनिरुच्छ्वासमकारयन्/विमुक्तकवचःक्रुद्धोसिक्तःशोणितविस्रवैः/सपुष्पकंपरित्यज्यपृथिव्यामवतिष्ठत/ततःसकार्मुकीबाणीपृथिव्यांराक्षसाधिपः/लब्धसंज्ञोमुहूर्तेनक्रुद्धस्तस्थौयथान्तकः/ततःपाशुपतंदिव्यमस्त्रंसंधायकार्मुके/तिष्ठतिष्ठेतितानुक्त्वातच्चापंव्यपकर्षत/ज्वालामालीसतुशरःक्रव्यादानुगतोरणे/मुक्तोगुल्मान्द्रुमांश्चैवभस्मकृत्वाप्रधावति/तेतस्यतेजसादग्धाःसैन्यावैवस्वतस्यतु/रणेतस्मिन्निपतितादावदग्धानगाइव/ततःससचिवैःसार्धंराक्षसोभीमविक्रमः/ननादसुमहानादंकम्पयन्निवमेदिनीम्/सतुतस्यमहानादंश्रुत्वावैवस्वतोयमः/शत्रुंविजयिनंमेनेस्वबलस्यचसंक्षयम्/सतुयोधान्हतान्मत्वाक्रोधपर्याकुलेक्षणः/अब्रवीत्त्वरितंसूतंरथःसमुपनीयताम्/तस्यसूतोरथंदिव्यमुपस्थाप्यमहास्वनम्/स्थितःसचमहातेजाआरुरोहमहारथम्/पाशमुद्गरहस्तश्चमृत्युस्तस्याग्रतोस्थितः/येनसंक्षिप्यतेसर्वंत्रैलोक्यंसचराचरम्/कालदण्डश्चपार्श्वस्थोमूर्तिमान्स्यन्दनेस्थितः/यमप्रहरणंदिव्यंप्रज्वलन्निवतेजसा/ततोलोकास्त्रयस्त्रस्ताःकम्पन्तेचदिवौकसः/कालंक्रुद्धंतदादृष्ट्वालोकत्रयभयावहम्/दृष्ट्वातुतेतंविकृतंरथंमृत्युसमन्वितम्/सचिवाराक्षसेन्द्रस्यसर्वलोकभयावहम्/लघुसत्त्वतयासर्वेनष्टसंज्ञाभयार्दिताः/नात्रयोद्धुंसमर्थाःस्मइत्युक्त्वाविप्रदुद्रुवुः/सतुतंतादृशंदृष्ट्वारथंलोकभयावहम्/नाक्षुभ्यततदारक्षोव्यथाचैवास्यनाभवत्/सतुरावणमासाद्यविसृजञ्शक्तितोमरान्/यमोमर्माणिसंक्रुद्धोराक्षसस्यन्यकृन्तत/रावणस्तुस्थितःस्वस्थःशरवर्षंमुमोचह/तस्मिन्वैवस्वतरथेतोयवर्षमिवाम्बुदः/ततोमहाशक्तिशतैःपात्यमानैर्महोरसि/प्रतिकर्तुंसनाशक्नोद्राक्षसःशल्यपीडितः/नानाप्रहरणैरेवंयमेनामित्रकर्शिना/सप्तरात्रंकृतेसंख्येनभग्नोविजितोऽपिवा/ततोऽभवत्पुनर्युद्धंयमराक्षसयोस्तदा/विजयाकाङ्क्षिणोस्तत्रसमरेष्वनिवर्तिनोः/ततोदेवाःसगन्धर्वाःसिद्धाश्चपरमर्षयः/प्रजापतिंपुरस्कृत्यददृशुस्तद्रणाजिरम्/संवर्तइवलोकानामभवद्युध्यतोस्तयोः/राक्षसानांचमुख्यस्यप्रेतानामीश्वरस्यच/राक्षसेन्द्रस्ततःक्रुद्धश्चापमायम्यसंयुगे/निरन्तरमिवाकाशंकुर्वन्बाणान्मुमोचह/मृत्युंचतुर्भिर्विशिखैःसूतंसप्तभिरर्दयत्/यमंशरसहस्रेणशीघ्रंमर्मस्वताडयत्/ततःक्रुद्धस्यसहसायमस्याभिविनिःसृतः/ज्वालामालोविनिश्वासोवदनात्क्रोधपावकः/ततोऽपश्यंस्तदाश्चर्यंदेवदानवराक्षसाः/क्रोधजंपावकंदीप्तंदिधक्षन्तंरिपोर्बलम्/मृत्युस्तुपरमक्रुद्धोवैवस्वतमथाब्रवीत्/मुञ्चमांदेवशीघ्रंत्वंनिहन्मिसमरेरिपुम्/नरकःशम्बरोवृत्रःशम्भुःकार्तस्वरोबली/नमुचिर्विरोचनश्चैवतावुभौमधुकैटभौ/एतेचान्येचबहवोबलवन्तोदुरासदाः/विनिपन्नामयादृष्टाःकाचिन्तास्मिन्निशाचरे/मुञ्चमांसाधुधर्मज्ञयावदेनंनिहन्म्यहम्/नहिकश्चिन्मयादृष्टोमुहूर्तमपिजीवति/बलंममनखल्वेतन्मर्यादैषानिसर्गतः/संस्पृष्टोहिमयाकश्चिन्नजीवेदितिनिश्चयः/एतत्तुवचनंश्रुत्वाधर्मराजःप्रतापवान्/अब्रवीत्तत्रतंमृत्युमयमेनंनिहन्म्यहम्/ततःसंरक्तनयनःक्रुद्धोवैवस्वतःप्रभुः/कालदण्डममोघंतंतोलयामासपाणिना/यस्यपार्श्वेषुनिश्छिद्राःकालपाशाःप्रतिष्ठिताः/पावकस्पर्शसंकाशोमुद्गरोमूर्तिमान्स्थितः/दर्शनादेवयःप्राणान्प्राणिनामुपरुध्यति/किंपुनस्ताडनाद्वापिपीडनाद्वापिदेहिनः/सज्वालापरिवारस्तुपिबन्निवनिशाचरम्/करस्पृष्टोबलवतादण्डःक्रुद्धःसुदारुणः/ततोविदुद्रुवुःसर्वेसत्त्वास्तस्माद्रणाजिरात्/सुराश्चक्षुभितादृष्ट्वाकालदण्डोद्यतंयमम्/तस्मिन्प्रहर्तुकामेतुदण्डमुद्यम्यरावणम्/यमंपितामहःसाक्षाद्दर्शयित्वेदमब्रवीत्/वैवस्वतमहाबाहोनखल्वतुलविक्रम/प्रहर्तव्यंत्वयैतेनदण्डेनास्मिन्निशाचरे/वरःखलुमयादत्तस्तस्यत्रिदशपुंगव/तत्त्वयानानृतंकार्यंयन्मयाव्याहृतंवचः/अमोघोह्येषसर्वासांप्रजानांविनिपातने/कालदण्डोमयासृष्टःपूर्वंमृत्युपुरस्कृतः/तन्नखल्वेषतेसौम्यपात्योराक्षसमूर्धनि/नह्यस्मिन्पतितेकश्चिन्मुहूर्तमपिजीवति/यदिह्यस्मिन्निपतितेनम्रियेतैषराक्षसः/म्रियेतवादशग्रीवस्तथाप्युभयतोऽनृतम्/राक्षसेन्द्रान्नियच्छाद्यदण्डमेनंवधोद्यतम्/सत्यंममकुरुष्वेदंलोकांस्त्वंसमवेक्ष्यच/एवमुक्तस्तुधर्मात्माप्रत्युवाचयमस्तदा/एषव्यावर्तितोदण्डःप्रभविष्णुर्भवान्हिनः/किंत्विदानींमयाशक्यंकर्तुंरणगतेनहि/यन्मयायन्नहन्तव्योराक्षसोवरदर्पितः/एषतस्मात्प्रणश्यामिदर्शनादस्यरक्षसः/इत्युक्त्वासरथःसाश्वस्तत्रैवान्तरधीयत/दशग्रीवस्तुतंजित्वानामविश्राव्यचात्मनः/पुष्पकेणतुसंहृष्टोनिष्क्रान्तोयमसादनात्/ततोवैवस्वतोदेवैःसहब्रह्मपुरोगमैः/जगामत्रिदिवंहृष्टोनारदश्चमहामुनिः/सतुजित्वादशग्रीवोयमंत्रिदशपुंगवम्/रावणस्तुजयश्लाघीस्वसहायान्ददर्शह/जयेनवर्धयित्वाचमारीचप्रमुखास्ततः/पुष्पकंभेजिरेसर्वेसान्त्वितारवणेनह/ततोरसातलंहृष्टःप्रविष्टःपयसोनिधिम्/दैत्योरगगणाध्युष्टंवरुणेनसुरक्षितम्/सतुभोगवतींगत्वापुरींवासुकिपालिताम्/स्थाप्यनागान्वशेकृत्वाययौमणिमतींपुरीम्/निवातकवचास्तत्रदैत्यालब्धवरावसन्/राक्षसस्तान्समासाद्ययुद्धेनसमुपाह्वयत्/तेतुसर्वेसुविक्रान्तादैतेयाबलशालिनः/नानाप्रहरणास्तत्रप्रयुद्धायुद्धदुर्मदाः/तेषांतुयुध्यमानानांसाग्रःसंवत्सरोगतः/नचान्यतरयोस्तत्रविजयोवाक्षयोऽपिवा/ततःपितामहस्तत्रत्रैलोक्यगतिरव्ययः/आजगामद्रुतंदेवोविमानवरमास्थितः/निवातकवचानांतुनिवार्यरणकर्मतत्/वृद्धःपितामहोवाक्यमुवाचविदितार्थवत्/नह्ययंरावणोयुद्धेशक्योजेतुंसुरासुरैः/नभवन्तःक्षयंनेतुंशक्याःसेन्द्रैःसुरासुरैः/राक्षसस्यसखित्वंवैभवद्भिःसहरोचते/अविभक्ताहिसर्वार्थाःसुहृदांनात्रसंशयः/ततोऽग्निसाक्षिकंसख्यंकृतवांस्तत्ररावणः/निवातकवचैःसार्धंप्रीतिमानभवत्तदा/अर्चितस्तैर्यथान्यायंसंवत्सरसुखोषितः/स्वपुरान्निर्विशेषंचपूजांप्राप्तोदशाननः/सतूपधार्यमायानांशतमेकोनमात्मवान्/सलिलेन्द्रपुरान्वेषीसबभ्रामरसातलम्/ततोऽश्मनगरंनामकालकेयाभिरक्षितम्/तंविजित्यमुहूर्तेनजघ्नेदैत्यांश्चतुःशतम्/ततःपाण्डुरमेघाभंकैलासमिवसंस्थितम्/वरुणस्यालयंदिव्यमपश्यद्राक्षसाधिपः/क्षरन्तींचपयोनित्यंसुरभिंगामवस्थिताम्/यस्याःपयोविनिष्यन्दात्क्षीरोदोनामसागरः/यस्माच्चन्द्रःप्रभवतिशीतरश्मिःप्रजाहितः/यंसमासाद्यजीवन्तिफेनपाःपरमर्षयः/अमृतंयत्रचोत्पन्नंसुराचापिसुराशिनाम्/यांब्रुवन्तिनरालोकेसुरभिंनामनामतः/प्रदक्षिणंतुतांकृत्वारावणःपरमाद्भुताम्/प्रविवेशमहाघोरंगुप्तंबहुविधैर्बलैः/ततोधाराशताकीर्णंशारदाभ्रनिभंतदा/नित्यप्रहृष्टंददृशेवरुणस्यगृहोत्तमम्/ततोहत्वाबलाध्यक्षान्समरेतैश्चताडितः/अब्रवीत्क्वगतोयोवोराजाशीघ्रंनिवेद्यताम्/युद्धार्थीरावणःप्राप्तस्तस्ययुद्धंप्रदीयताम्/वदवानभयंतेऽस्तिनिर्जितोऽस्मीतिसाञ्जलिः/एतस्मिन्नन्तरेक्रुद्धावरुणस्यमहात्मनः/पुत्राःपौत्राश्चनिष्क्रामन्गौश्चपुष्करएवच/तेतुवीर्यगुणोपेताबलैःपरिवृताःस्वकैः/युक्त्वारथान्कामगमानुद्यद्भास्करवर्चसः/ततोयुद्धंसमभवद्दारुणंलोमहर्षणम्/सलिलेन्द्रस्यपुत्राणांरावणस्यचरक्षसः/अमात्यैस्तुमहावीर्यैर्दशग्रीवस्यरक्षसः/वारुणंतद्बलंकृत्स्नंक्षणेनविनिपातितम्/समीक्ष्यस्वबलंसंख्येवरुणस्यासुतास्तदा/अर्दिताःशरजालेननिवृत्तारणकर्मणः/महीतलगतास्तेतुरावणंदृश्यपुष्पके/आकाशमाशुविविशुःस्यन्दनैःशीघ्रगामिभिः/महदासीत्ततस्तेषांतुल्यंस्थानमवाप्यतत्/आकाशयुद्धंतुमुलंदेवदानवयोरिव/ततस्तेरावणंयुद्धेशरैःपावकसंनिभैः/विमुखीकृत्यसंहृष्टाविनेदुर्विविधान्रवान्/ततोमहोदरःक्रुद्धोराजानंदृश्यधर्षितम्/त्यक्त्वामृत्युभयंवीरोयुद्धकाङ्क्षीव्यलोकयत्/तेनतेषांहयायेचकामगाःपवनोपमाः/महोदरेणगदयाहतास्तेप्रययुःक्षितिम्/तेषांवरुणसूनूनांहत्वायोधान्हयांश्चतान्/मुमोचाशुमहानादंविरथान्प्रेक्ष्यतान्स्थितान्/तेतुतेषांरथाःसाश्वाःसहसारथिभिर्वरैः/महोदरेणनिहताःपतिताःपृथिवीतले/तेतुत्यक्त्वारथान्पुत्रावरुणस्यमहात्मनः/आकाशेविष्ठिताःशूराःस्वप्रभावान्नविव्यथुः/धनूंषिकृत्वासज्यानिविनिर्भिद्यमहोदरम्/रावणंसमरेक्रुद्धाःसहिताःसमभिद्रवन्/ततःक्रुद्धोदशग्रीवःकालाग्निरिवविष्ठितः/शरवर्षंमहावेगंतेषांमर्मस्वपातयत्/मुसलानिविचित्राणिततोभल्लशतानिच/पट्टसांश्चैवशक्तीश्चशतघ्नीस्तोमरांस्तथा/पातयामासदुर्धर्षस्तेषामुपरिविष्ठितः/अथविद्धास्तुतेवीराविनिष्पेतुःपदातयः/ततोरक्षोमहानादंमुक्त्वाहन्तिस्मवारुणान्/नानाप्रहरणैर्घोरैर्धारापातैरिवाम्बुदः/ततस्तेविमुखाःसर्वेपतिताधरणीतले/रणात्स्वपुरुषैःशीघ्रंगृहाण्येवप्रवेशिताः/तानब्रवीत्ततोरक्षोवरुणायनिवेद्यताम्/रावणंचाब्रवीन्मन्त्रीप्रभासोनामवारुणः/गतःखलुमहातेजाब्रह्मलोकंजलेश्वरः/गान्धर्वंवरुणःश्रोतुंयंत्वमाह्वयसेयुधि/तत्किंतववृथावीरपरिश्राम्यगतेनृपे/येतुसंनिहितावीराःकुमारास्तेपराजिताः/राक्षसेन्द्रस्तुतच्छ्रुत्वानामविश्राव्यचात्मनः/हर्षान्नादंविमुञ्चन्वैनिष्क्रान्तोवरुणालयात्/आगतस्तुपथायेनतेनैवविनिवृत्यसः/लङ्कामभिमुखोरक्षोनभस्तलगतोययौ/निवर्तमानःसंहृष्टोरावणःसदुरात्मवान्/जह्रेपथिनरेन्द्रर्षिदेवगन्धर्वकन्यकाः/दर्शनीयांहियांरक्षःकन्यांस्त्रींवाथपश्यति/हत्वाबन्धुजनंतस्याविमानेसंन्यवेशयत्/तत्रपन्नगयक्षाणांमानुषाणांचरक्षसाम्/दैत्यानांदानवानांचकन्याजग्राहरावणः/दीर्घकेश्यःसुचार्वङ्ग्यःपूर्णचन्द्रनिभाननाः/शोकायत्तास्तरुण्यश्चसमस्तास्तननम्रिताः/तुल्यमग्न्यर्चिषांतत्रशोकाग्निभयसंभवम्/प्रवेपमानादुःखार्तामुमुचुर्बाष्पजंजलम्/तासांनिश्वसमानानांनिश्वसैःसंप्रदीपितम्/अग्निहोत्रमिवाभातिसंनिरुद्धाग्निपुष्पकम्/काचिद्दध्यौसुदुःखार्ताहन्यादपिहिमामयम्/स्मृत्वामातॄह्पितॄन्भ्रातॄन्पुत्रान्वैश्वशुरानपि/दुःखशोकसमाविष्टाविलेपुःसहिताःस्त्रियः/कथंनुखलुमेपुत्रःकरिष्यतिमयाविना/कथंमाताकथंभ्रातानिमग्नाःशोकसागरे/हाकथंनुकरिष्यामिभर्तारंदैवतंविना/मृत्योप्रसीदयाचेत्वांनयमांयमसादनम्/किंनुमेदुष्कृतंकर्मकृतंदेहान्तरेपुरा/ततोऽस्मिधर्षितानेनपतिताशोकसागरे/नखल्विदानींपश्यामिदुःखस्यान्तमिहात्मनः/अहोधिन्मानुषांल्लोकान्नास्तिखल्वधमःपरः/यद्दुर्बलाबलवताबान्धवारावणेनमे/उदितेनैवसूर्येणतारकाइवनाशिताः/अहोसुबलवद्रक्षोवधोपायेषुरज्यते/अहोदुर्वृत्तमात्मानंस्वयमेवनबुध्यते/सर्वथासदृशस्तावद्विक्रमोऽस्यदुरात्मनः/इदंत्वसदृशंकर्मपरदाराभिमर्शनम्/यस्मादेषपरख्यासुस्त्रीषुरज्यतिदुर्मतिः/तस्माद्धिस्त्रीकृतेनैववधंप्राप्स्यतिवारणः/शप्तःस्त्रीभिःसतुतदाहततेजाःसुनिष्प्रभ/पतिव्रताभिःसाध्वीभिःस्थिताभिःसाधुवर्त्मनि/एवंविलपमानासुरावणोराक्षसाधिपः/प्रविवेशपुरींलङ्कांपूज्यमानोनिशाचरैः/ततोराक्षसराजस्यस्वसापरमदुःखिता/पादयोःपतितातस्यवक्तुमेवोपचक्रमे/ततःस्वसारमुत्थाप्यरावणःपरिसान्त्वयन्/अब्रवीत्किमिदंभद्रेवक्तुमर्हसिमेद्रुतम्/साबाष्पपरिरुद्धाक्षीराक्षसीवाक्यमब्रवीत्/हतास्मिविधवाराजंस्त्वयाबलवताकृता/एतेविर्यात्त्वयाराजन्दैत्याविनिहतारणे/कालकेयाइतिख्यातामहाबलपराक्रमाः/तत्रमेनिहतोभर्तागरीयाञ्जीवितादपि/सत्वयादयितस्तत्रभ्रात्राशत्रुसमेनवै/यात्वयास्मिहताराजन्स्वयमेवेहबन्धुना/दुःखंवैधव्यशब्दंचदत्तंभोक्ष्याम्यहंत्वया/ननुनामत्वयारक्ष्योजामातासमरेष्वपि/तंनिहत्यरणेराजन्स्वयमेवनलज्जसे/एवमुक्तस्तयारक्षोभगिन्याक्रोशमानया/अब्रवीत्सान्त्वयित्वातांसामपूर्वमिदंवचः/अलंवत्सेविषादेननभेतव्यंचसर्वशः/मानदानविशेषैस्त्वांतोषयिष्यामिनित्यशः/युद्धेप्रमत्तोव्याक्षिप्तोजयकाङ्क्षीक्षिपञ्शरान्/नावगच्छामियुद्धेषुस्वान्परान्वाप्यहंशुभे/तेनासौनिहतःसंख्येमयाभर्तातवस्वसः/अस्मिन्कालेतुयत्प्राप्तंतत्करिष्यामितेहितम्/भ्रातुरैश्वर्यसंस्थस्यखरस्यभवपार्श्वतः/चतुर्दशानांभ्रातातेसहस्राणांभविष्यति/प्रभुःप्रयाणेदानेचराक्षसानांमहौजसाम्/तत्रमातृष्वसुःपुत्रोभ्रातातवखरःप्रभुः/भविष्यतिसदाकुर्वन्यद्वक्ष्यसिवचःस्वयम्/शीघ्रंगच्छत्वयंशूरोदण्डकान्परिरक्षितुम्/दूषणोऽस्यबलाध्यक्षोभविष्यतिमहाबलः/सहिशप्तोवनोद्देशःक्रुद्धेनोशनसापुरा/राक्षसानामयंवासोभविष्यतिनसंशयः/एवमुक्त्वादशग्रीवःसैन्यंतस्यादिदेशह/चतुर्दशसहस्राणिरक्षसांकामरूपिणाम्/सतैःसर्वैःपरिवृतोराक्षसैर्घोरदर्शनैः/खरःसंप्रययौशीघ्रंदण्डकानकुतोभयः/सतत्रकारयामासराज्यंनिहतकण्टकम्/साचशूर्पणखाप्रीतान्यवसद्दण्डकावने/सतुदत्त्वादशग्रीवोवनंघोरंखरस्यतत्/भगिनींचसमाश्वास्यहृष्टःस्वस्थतरोऽभवत्/ततोनिकुम्भिलानामलङ्कायाःकाननंमहत्/महात्माराक्षसेन्द्रस्तत्प्रविवेशसहानुगः/तत्रयूपशताकीर्णंसौम्यचैत्योपशोभितम्/ददर्शविष्ठितंयज्ञंसंप्रदीप्तमिवश्रिया/ततःकृष्णाजिनधरंकमण्डलुशिखाध्वजम्/ददर्शस्वसुतंतत्रमेघनादमरिंदमम्/रक्षःपतिःसमासाद्यसमाश्लिष्यचबाहुभिः/अब्रवीत्किमिदंवत्सवर्ततेतद्ब्रवीहिमे/उशनात्वब्रवीत्तत्रगुरुर्यज्ञसमृद्धये/रावणंराक्षसश्रेष्ठंद्विजश्रेष्ठोमहातपाः/अहमाख्यामितेराजञ्श्रूयतांसर्वमेवच/यज्ञास्तेसप्तपुत्रेणप्राप्ताःसुबहुविस्तराः/अग्निष्टोमोऽश्वमेधश्चयज्ञोबहुसुवर्णकः/राजसूयस्तथायज्ञोगोमेधोवैष्णवस्तथा/माहेश्वरेप्रवृत्तेतुयज्ञेपुम्भिःसुदुर्लभे/वरांस्तेलब्धवान्पुत्रःसाक्षात्पशुपतेरिह/कामगंस्यन्दनंदिव्यमन्तरिक्षचरंध्रुवम्/मायांचतामसींनामययासंपद्यतेतमः/एतयाकिलसंग्रामेमाययाराक्षसेश्वर/प्रयुद्धस्यगतिःशक्यानहिज्ञातुंसुरासुरैः/अक्षयाविषुधीबाणैश्चापंचापिसुदुर्जयम्/अस्त्रंचबलवत्सौम्यशत्रुविध्वंसनंरणे/एतान्सर्वान्वरांल्लब्ध्वापुत्रस्तेऽयंदशानन/अद्ययज्ञसमाप्तौचत्वत्प्रतीक्षःस्थितोअहम्/ततोऽब्रवीद्दशग्रीवोनशोभनमिदंकृतम्/पूजिताःशत्रवोयस्माद्द्रव्यैरिन्द्रपुरोगमाः/एहीदानींकृतंयद्धितदकर्तुंनशक्यते/आगच्छसौम्यगच्छामःस्वमेवभवनंप्रति/ततोगत्वादशग्रीवःसपुत्रःसविभीषणः/स्त्रियोऽवतारयामाससर्वास्ताबाष्पविक्लवाः/लक्षिण्योरत्नभूताश्चदेवदानवरक्षसाम्/नानाभूषणसंपन्नाज्वलन्त्यःस्वेनतेजसा/विभीषणस्तुतानारीर्दृष्ट्वाशोकसमाकुलाः/तस्यतांचमतिंज्ञात्वाधर्मात्मावाक्यमब्रवीत्/ईदृशैस्तैःसमाचारैर्यशोऽर्थकुलनाशनैः/धर्षणंप्राणिनांदत्त्वास्वमतेनविचेष्टसे/ज्ञातीन्वैधर्षयित्वेमास्त्वयानीतावराङ्गनाः/त्वामतिक्रम्यमधुनाराजन्कुम्भीनसीहृता/रावणस्त्वब्रवीद्वाक्यंनावगच्छामिकिंत्विदम्/कोवायंयस्त्वयाख्यातोमधुरित्येवनामतः/विभीषणस्तुसंक्रुद्धोभ्रातरंवाक्यमब्रवीत्/श्रूयतामस्यपापस्यकर्मणःफलमागतम्/मातामहस्ययोऽस्माकंज्येष्ठोभ्रातासुमालिनः/माल्यवानितिविख्यातोवृद्धप्राज्ञोनिशाचरः/पितुर्ज्येष्ठोजनन्याश्चअस्माकंत्वार्यकोऽभवत्/तस्यकुम्भीनसीनामदुहितुर्दुहिताभवत्/मातृष्वसुरथास्माकंसाकन्याचानलोद्भवा/भवत्यस्माकमेषावैभ्रातॄणांधर्मतःस्वसा/साहृतामधुनाराजन्राक्षसेनबलीयसा/यज्ञप्रवृत्तेपुत्रेतेमयिचान्तर्जलोषिते/निहत्यराक्षसश्रेष्ठानमात्यांस्तवसंमतान्/धर्षयित्वाहृताराजन्गुप्ताह्यन्तःपुरेतव/श्रुत्वात्वेतन्महाराजक्षान्तमेवहतोनसः/यस्मादवश्यंदातव्याकन्याभर्त्रेहिदातृभिः/अस्मिन्नेवाभिसंप्राप्तंलोकेविदितमस्तुते/ततोऽब्रवीद्दशग्रीवःक्रुद्धःसंरक्तलोचनः/कल्प्यतांमेरथःशीघ्रंशूराःसज्जीभवन्तुच/भ्रातामेकुम्भकर्णश्चयेचमुख्यानिशाचराः/वाहनान्यधिरोहन्तुनानाप्रहरणायुधाः/अद्यतंसमरेहत्वामधुंरावणनिर्भयम्/इन्द्रलोकंगमिष्यामियुद्धकाङ्क्षीसुहृद्वृतः/ततोविजित्यत्रिदिवंवशेस्थाप्यपुरंदरम्/निर्वृतोविहरिष्यामित्रैलोक्यैश्वर्यशोभितः/अक्षौहिणीसहस्राणिचत्वार्युग्राणिरक्षसाम्/नानाप्रहरणान्याशुनिर्ययुर्युद्धकाङ्क्षिणाम्/इन्द्रजित्त्वग्रतःसैन्यंसैनिकान्परिगृह्यच/रावणोमध्यतःशूरःकुम्भकर्णश्चपृष्ठतः/विभीषणस्तुधर्मात्मालङ्कायांधर्ममाचरत्/तेतुसर्वेमहाभागाययुर्मधुपुरंप्रति/रथैर्नागैःखरैरुष्ट्रैर्हयैर्दीप्तैर्महोरगैः/राक्षसाःप्रययुःसर्वेकृत्वाकाशंनिरन्तरम्/दैत्याश्चशतशस्तत्रकृतवैराःसुरैःसह/रावणंप्रेक्ष्यगच्छन्तमन्वगच्छन्तपृष्ठतः/सतुगत्वामधुपुरंप्रविश्यचदशाननः/नददर्शमधुंतत्रभगिनींतत्रदृष्टवान्/साप्रह्वाप्राञ्जलिर्भूत्वाशिरसापादयोर्गता/तस्यराक्षसराजस्यत्रस्ताकुम्भीनसीस्वसा/तांसमुत्थापयामासनभेतव्यमितिब्रुवन्/रावणोराक्षसश्रेष्ठःकिंचापिकरवाणिते/साब्रवीद्यदिमेराजन्प्रसन्नस्त्वंमहाबल/भर्तारंनममेहाद्यहन्तुमर्हसिमानद/सत्यवाग्भवराजेन्द्रमामवेक्षस्वयाचतीम्/त्वयाह्युक्तंमहाबाहोनभेतव्यमितिस्वयम्/रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टःस्वसारंतत्रसंस्थिताम्/क्वचासौतवभर्तावैममशीघ्रंनिवेद्यताम्/सहतेनगमिष्यामिसुरलोकंजयायवै/तवकारुण्यसौहार्दान्निवृत्तोऽस्मिमधोर्वधात्/इत्युक्तासाप्रसुप्तंतंसमुत्थाप्यनिशाचरम्/अब्रवीत्संप्रहृष्टेवराक्षसीसुविपश्चितम्/एषप्राप्तोदशग्रीवोममभ्रातानिशाचरः/सुरलोकजयाकाङ्क्षीसाहाय्येत्वांवृणोतिच/तदस्यत्वंसहायार्थंसबन्धुर्गच्छराक्षस/स्निग्धस्यभजमानस्ययुक्तमर्थायकल्पितुम्/तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वातथेत्याहमधुर्वचः/ददर्शराक्षसश्रेष्ठंयथान्यायमुपेत्यसः/पूजयामासधर्मेणरावणंराक्षसाधिपम्/प्राप्तपूजोदशग्रीवोमधुवेश्मनिवीर्यवान्/तत्रचैकांनिशामुष्यगमनायोपचक्रमे/ततःकैलासमासाद्यशैलंवैश्रवणालयम्/राक्षसेन्द्रोमहेन्द्राभःसेनामुपनिवेशयत्/सतुतत्रदशग्रीवःसहसैन्येनवीर्यवान्/अस्तंप्राप्तेदिनकरेनिवासंसमरोचयत्/उदितेविमलेचन्द्रेतुल्यपर्वतवर्चसि/सददर्शगुणांस्तत्रचन्द्रपादोपशोभितान्/कर्णिकारवनैर्दिव्यैःकदम्बगहनैस्तथा/पद्मिनीभिश्चफुल्लाभिर्मन्दाकिन्याजलैरपि/घण्टानामिवसंनादःशुश्रुवेमधुरस्वनः/अप्सरोगणसंघनांगायतांधनदालये/पुष्पवर्षाणिमुञ्चन्तोनगाःपवनताडिताः/शैलंतंवासयन्तीवमधुमाधवगन्धिनः/मधुपुष्परजःपृक्तंगन्धमादायपुष्कलम्/प्रववौवर्धयन्कामंरावणस्यसुखोऽनिलः/गेयात्पुष्पसमृद्ध्याचशैत्याद्वायोर्गुणैर्गिरेः/प्रवृत्तायांरजन्यांचचन्द्रस्योदयनेनच/रावणःसुमहावीर्यःकामबाणवशंगतः/विनिश्वस्यविनिश्वस्यशशिनंसमवैक्षत/एतस्मिन्नन्तरेतत्रदिव्यपुष्पविभूषिता/सर्वाप्सरोवरारम्भापूर्णचन्द्रनिभानना/कृतैर्विशेषकैरार्द्रैःषडर्तुकुसुमोत्सवैः/नीलंसतोयमेघाभंवस्त्रंसमवगुण्ठिता/यस्यवक्त्रंशशिनिभंभ्रुवौचापनिभेशुभे/ऊरूकरिकराकारौकरौपल्लवकोमलौ/सैन्यमध्येनगच्छन्तीरावणेनोपलक्षिता/तांसमुत्थायरक्षेन्द्रःकामबाणबलार्दितः/करेगृहीत्वागच्छन्तींस्मयमानोऽभ्यभाषत/क्वगच्छसिवरारोहेकांसिद्धिंभजसेस्वयम्/कस्याभ्युदयकालोऽयंयस्त्वांसमुपभोक्ष्यते/तवाननरसस्याद्यपद्मोत्पलसुगन्धिनः/सुधामृतरसस्येवकोऽद्यतृप्तिंगमिष्यति/स्वर्णकुम्भनिभौपीनौशुभौभीरुनिरन्तरौ/कस्योरस्थलसंस्पर्शंदास्यतस्तेकुचाविमौ/सुवर्णचक्रप्रतिमंस्वर्णदामचितंपृथु/अध्यारोक्ष्यतिकस्तेऽद्यस्वर्गंजघनरूपिणम्/मद्विशिष्टःपुमान्कोऽन्यःशक्रोविष्णुरथाश्विनौ/मामतीत्यहियस्यत्वंयासिभीरुनशोभनम्/विश्रमत्वंपृथुश्रोणिशिलातलमिदंशुभम्/त्रैलोक्येयःप्रभुश्चैवतुल्योममनविद्यते/तदेषप्राञ्जलिःप्रह्वोयाचतेत्वांदशाननः/यःप्रभुश्चापिभर्ताचत्रैलोक्यस्यभजस्वमाम्/एवमुक्ताब्रवीद्रम्भावेपमानाकृताञ्जलिः/प्रसीदनार्हसेवक्तुमीदृशंत्वंहिमेगुरुः/अन्येभ्योऽपित्वयारक्ष्याप्राप्नुयांधर्षणंयदि/धर्मतश्चस्नुषातेऽहंतत्त्वमेतद्ब्रवीमिते/अब्रवीत्तांदशग्रीवश्चरणाधोमुखींस्थिताम्/सुतस्ययदिमेभार्याततस्त्वंमेस्नुषाभवेः/बाढमित्येवसारम्भाप्राहरावणमुत्तरम्/धर्मतस्तेसुतस्याहंभार्याराक्षसपुंगव/पुत्रःप्रियतरःप्राणैर्भ्रातुर्वैश्रवणस्यते/ख्यातोयस्त्रिषुलोकेषुनलकूबरइत्यसौ/धर्मतोयोभवेद्विप्रःक्षत्रियोवीर्यतोभवेत्/क्रोधाद्यश्चभवेदग्निःक्षान्त्याचवसुधासमः/तस्यास्मिकृतसंकेतालोकपालसुतस्यवै/तमुद्दिश्यचमेसर्वंविभूषणमिदंकृतम्/यस्यतस्यहिनान्यस्यभावोमांप्रतितिष्ठति/तेनसत्येनमांराजन्मोक्तुमर्हस्यरिंदम/सहितिष्ठतिधर्मात्मासाम्प्रतंमत्समुत्सुकः/तन्नविघ्नंसुतस्येहकर्तुमर्हसिमुञ्चमाम्/सद्भिराचरितंमार्गंगच्छराक्षसपुंगव/माननीयोमयाहित्वंलालनीयातथास्मिते/एवंब्रुवाणांरम्भांतांधर्मार्थसहितंवचः/निर्भर्त्स्यराक्षसोमोहात्प्रतिगृह्यबलाद्बली/काममोहाभिसंरब्धोमैथुनायोपचक्रमे/साविमुक्ताततोरम्भाभ्रष्टमाल्यविभूषणा/गजेन्द्राक्रीडमथितानदीवाकुलतांगता/सावेपमानालज्जन्तीभीताकरकृताञ्जलिः/नलकूबरमासाद्यपादयोर्निपपातह/तदवस्थांचतांदृष्ट्वामहात्मानलकूबरः/अब्रवीत्किमिदंभद्रेपादयोःपतितासिमे/सातुनिश्वसमानाचवेपमानाथसाञ्जलिः/तस्मैसर्वंयथातथ्यमाख्यातुमुपचक्रमे/एषदेवदशग्रीवःप्राप्तोगन्तुंत्रिविष्टपम्/तेनसैन्यसहायेननिशेहपरिणाम्यते/आयान्तीतेनदृष्टास्मित्वत्सकाशमरिंदम/गृहीत्वातेनपृष्टास्मिकस्यत्वमितिरक्षसा/मयातुसर्वंयत्सत्यंतद्धितस्मैनिवेदितम्/काममोहाभिभूतात्मानाश्रौषीत्तद्वचोमम/याच्यमानोमयादेवस्नुषातेऽहमितिप्रभो/तत्सर्वंपृष्ठतःकृत्वाबलात्तेनास्मिधर्षिता/एवंत्वमपराधंमेक्षन्तुमर्हसिमानद/नहितुल्यंबलंसौम्यस्त्रियाश्चपुरुषस्यच/एवंश्रुत्वातुसंक्रुद्धस्तदावैश्वरणात्मजः/धर्षणांतांपरांश्रुत्वाध्यानंसंप्रविवेशह/तस्यतत्कर्मविज्ञायतदावैश्रवणात्मजः/मुहूर्ताद्रोषताम्राक्षस्तोयंजग्राहपाणिना/गृहीत्वासलिलंदिव्यमुपस्पृश्ययथाविधि/उत्ससर्जतदाशापंराक्षसेन्द्रायदारुणम्/अकामातेनयस्मात्त्वंबलाद्भद्रेप्रधर्षिता/तस्मात्सयुवतीमन्यांनाकामामुपयास्यति/यदात्वकामांकामार्तोधर्षयिष्यतियोषितम्/मूर्धातुसप्तधातस्यशकलीभवितातदा/तस्मिन्नुदाहृतेशापेज्वलिताग्निसमप्रभे/देवदुन्दुभयोनेदुःपुष्पवृष्टिश्चखाच्च्युता/प्रजापतिमुखाश्चापिसर्वेदेवाःप्रहर्षिताः/ज्ञात्वालोकगतिंसर्वांतस्यमृत्युंचरक्षसः/श्रुत्वातुसदशग्रीवस्तंशापंरोमहर्षणम्/नारीषुमैथुनंभावंनाकामास्वभ्यरोचयत्/कैलासंलङ्घयित्वाथदशग्रीवःसराक्षसः/आससादमहातेजाइन्द्रलोकंनिशाचरः/तस्यराक्षससैन्यस्यसमन्तादुपयास्यतः/देवलोकंययौशब्दोभिद्यमानार्णवोपमः/श्रुत्वातुरावणंप्राप्तमिन्द्रःसंचलितासनः/अब्रवीत्तत्रतान्देवान्सर्वानेवसमागतान्/आदित्यान्सवसून्रुद्रान्विश्वान्साध्यान्मरुद्गणान्/सज्जीभवतयुद्धार्थंरावणस्यदुरात्मनः/एवमुक्तास्तुशक्रेणदेवाःशक्रसमायुधि/संनह्यन्तमहासत्त्वायुद्धश्रद्धासमन्विताः/सतुदीनःपरित्रस्तोमहेन्द्रोरावणंप्रति/विष्णोःसमीपमागत्यवाक्यमेतदुवाचह/विष्णोकथंकरिष्यामोमहावीर्यपराक्रम/असौहिबलवान्रक्षोयुद्धार्थमभिवर्तते/वरप्रदानाद्बलवान्नखल्वन्येनहेतुना/तच्चसत्यंहिकर्तव्यंवाक्यंदेवप्रजापतेः/तद्यथानमुचिर्वृत्रोबलिर्नरकशम्बरौ/त्वन्मतंसमवष्टभ्ययथादग्धास्तथाकुरु/नह्यन्योदेवदेवानामापत्सुसुमहाबल/गतिःपरायणंवास्तित्वामृतेपुरुषोत्तम/त्वंहिनारायणःश्रीमान्पद्मनाभःसनातनः/त्वयाहंस्थापितश्चैवदेवराज्येसनातने/तदाख्याहियथातत्त्वंदेवदेवममस्वयम्/असिचक्रसहायस्त्वंयुध्यसेसंयुगेरिपुम्/एवमुक्तःसशक्रेणदेवोनारायणःप्रभुः/अब्रवीन्नपरित्रासःकार्यस्तेश्रूयतांचमे/नतावदेषदुर्वृत्तःशक्योदैवतदानवैः/हन्तुंयुधिसमासाद्यवरदानेनदुर्जयः/सर्वथातुमहत्कर्मकरिष्यतिबलोत्कटः/रक्षःपुत्रसहायोऽसौदृष्टमेतन्निसर्गतः/ब्रवीषियत्तुमांशक्रसंयुगेयोत्स्यसीतिह/नैवाहंप्रतियोत्स्येतंरावणंराक्षसाधिपम्/अनिहत्यरिपुंविष्णुर्नहिप्रतिनिवर्तते/दुर्लभश्चैषकामोऽद्यवरमासाद्यराक्षसे/प्रतिजानामिदेवेन्द्रत्वत्समीपंशतक्रतो/राक्षसस्याहमेवास्यभवितामृत्युकारणम्/अहमेनंवधिष्यामिरावणंससुतंयुधि/देवतास्तोषयिष्यामिज्ञात्वाकालमुपस्थितम्/एतस्मिन्नन्तरेनादःशुश्रुवेरजनीक्षये/तस्यरावणसैन्यस्यप्रयुद्धस्यसमन्ततः/अथयुद्धंसमभवद्देवराक्षसयोस्तदा/घोरंतुमुलनिर्ह्रादंनानाप्रहरणायुधम्/एतस्मिन्नन्तरेशूराराक्षसाघोरदर्शनाः/युद्धार्थमभ्यधावन्तसचिवारावणाज्ञया/मारीचश्चप्रहस्तश्चमहापार्श्वमहोदरौ/अकम्पनोनिकुम्भश्चशुकःसारणएवच/संह्रादिर्धूमकेतुश्चमहादंष्ट्रोमहामुखः/जम्बुमालीमहामालीविरूपाक्षश्चराक्षसः/एतैःसर्वैर्महावीर्यैर्वृतोराक्षसपुंगवः/रावणस्यार्यकःसैन्यंसुमालीप्रविवेशह/सहिदेवगणान्सर्वान्नानाप्रहरणैःशितैः/विध्वंसयतिसंक्रुद्धःसहतैःक्षणदाचरैः/एतस्मिन्नन्तरेशूरोवसूनामष्टमोवसुः/सावित्रइतिविख्यातःप्रविवेशमहारणम्/ततोयुद्धंसमभवत्सुराणांराक्षसैःसह/क्रुद्धानांरक्षसांकीर्तिंसमरेष्वनिवर्तिनाम्/ततस्तेराक्षसाःशूरादेवांस्तान्समरेस्थितान्/नानाप्रहरणैर्घोरैर्जघ्नुःशतसहस्रशः/सुरास्तुराक्षसान्घोरान्महावीर्यान्स्वतेजसा/समरेविविधैःशस्त्रैरनयन्यमसादनम्/एतस्मिन्नन्तरेशूरःसुमालीनामराक्षसः/नानाप्रहरणैःक्रुद्धोरणमेवाभ्यवर्तत/देवानांतद्बलंसर्वंनानाप्रहरणैःशितैः/विध्वंसयतिसंक्रुद्धोवायुर्जलधरानिव/तेमहाबाणवर्षैश्चशूलैःप्रासैश्चदारुणैः/पीड्यमानाःसुराःसर्वेनव्यतिष्ठन्समाहिताः/ततोविद्राव्यमाणेषुत्रिदशेषुसुमालिना/वसूनामष्टमोदेवःसावित्रोव्यवतिष्ठत/संवृतःस्वैरनीकैस्तुप्रहरन्तंनिशाचरम्/विक्रमेणमहातेजावारयामाससंयुगे/सुमत्तयोस्तयोरासीद्युद्धंलोकेसुदारुणम्/सुमालिनोवसोश्चैवसमरेष्वनिवर्तिनोः/ततस्तस्यमहाबाणैर्वसुनासुमहात्मना/महान्सपन्नगरथःक्षणेनविनिपातितः/हत्वातुसंयुगेतस्यरथंबाणशतैःशितैः/गदांतस्यवधार्थायवसुर्जग्राहपाणिना/तांप्रदीप्तांप्रगृह्याशुकालदण्डनिभांशुभाम्/तस्यमूर्धनिसावित्रःसुमालेर्विनिपातयत्/तस्यमूर्धनिसोल्काभापतन्तीचतदाबभौ/सहस्राक्षसमुत्सृष्टागिराविवमहाशनिः/तस्यनैवास्थिकायोवानमांसंददृशेतदा/गदयाभस्मसाद्भूतोरणेतस्मिन्निपातितः/तंदृष्ट्वानिहतंसंख्येराक्षसास्तेसमन्ततः/दुद्रुवुःसहिताःसर्वेक्रोशमानामहास्वनम्/सुमालिनंहतंदृष्ट्वावसुनाभस्मसात्कृतम्/विद्रुतंचापिस्वंसैन्यंलक्षयित्वार्दितंशरैः/ततःसबलवान्क्रुद्धोरावणस्यसुतोयुधि/निवर्त्यराक्षसान्सर्वान्मेघनादोव्यतिष्ठत/सरथेनाग्निवर्णेनकामगेनमहारथः/अभिदुद्रावसेनांतांवनान्यग्निरिवज्वलन्/ततःप्रविशतस्तस्यविविधायुधधारिणः/विदुद्रुवुर्दिशःसर्वादेवास्तस्यचदर्शनात्/नतत्रावस्थितःकश्चिद्रणेतस्ययुयुत्सतः/सर्वानाविध्यवित्रस्तान्दृष्ट्वाशक्रोऽभ्यभाषत/नभेतव्यंनगन्तव्यंनिवर्तध्वंरणंप्रति/एषगच्छतिमेपुत्रोयुद्धार्थमपराजितः/ततःशक्रसुतोदेवोजयन्तइतिविश्रुतः/रथेनाद्भुतकल्पेनसंग्राममभिवर्तत/ततस्तेत्रिदशाःसर्वेपरिवार्यशचीसुतम्/रावणस्यसुतंयुद्धेसमासाद्यव्यवस्थिताः/तेषांयुद्धंमहदभूत्सदृशंदेवरक्षसाम्/कृतेमहेन्द्रपुत्रस्यराक्षसेन्द्रसुतस्यच/ततोमातलिपुत्रेतुगोमुखेराक्षसात्मजः/सारथौपातयामासशरान्काञ्चनभूषणान्/शचीसुतस्त्वपितथाजयन्तस्तस्यसारथिम्/तंचैवरावणिंक्रुद्धःप्रत्यविध्यद्रणाजिरे/ततःक्रुद्धोमहातेजारक्षोविस्फारितेक्षणः/रावणिःशक्रपुत्रंतंशरवर्षैरवाकिरत्/ततःप्रगृह्यशस्त्राणिसारवन्तिमहान्तिच/शतघ्नीस्तोमरान्प्रासान्गदाखड्गपरश्वधान्/सुमहान्त्यद्रिशृङ्गाणिपातयामासरावणिः/ततःप्रव्यथितालोकाःसंजज्ञेचतमोमहत्/तस्यरावणपुत्रस्यतदाशत्रूनभिघ्नतः/ततस्तद्दैवतबलंसमन्तात्तंशचीसुतम्/बहुप्रकारमस्वस्थंतत्रतत्रस्मधावति/नाभ्यजानंस्तदान्योन्यंशत्रून्वादैवतानिवा/तत्रतत्रविपर्यस्तंसमन्तात्परिधावितम्/एतस्मिन्नन्तरेशूरःपुलोमानामवीर्यवान्/दैतेयस्तेनसंगृह्यशचीपुत्रोऽपवाहितः/गृहीत्वातंतुनप्तारंप्रविष्टःसमहोदधिम्/मातामहोऽर्यकस्तस्यपौलोमीयेनसाशची/प्रणाशंदृश्यतुसुराजयन्तस्यातिदारुणम्/व्यथिताश्चाप्रहृष्टाश्चसमन्ताद्विप्रदुद्रुवुः/रावणिस्त्वथसंहृष्टोबलैःपरिवृतःस्वकैः/अभ्यधावतदेवांस्तान्मुमोचचमहास्वनम्/दृष्ट्वाप्रणाशंपुत्रस्यरावणेश्चापिविक्रमम्/मातलिंप्राहदेवेन्द्रोरथःसमुपनीयताम्/सतुदिव्योमहाभीमःसज्जएवमहारथः/उपस्थितोमातलिनावाह्यमानोमनोजवः/ततोमेघारथेतस्मिंस्तडिद्वन्तोमहास्वनाः/अग्रतोवायुचपलागच्छन्तोव्यनदंस्तदा/नानावाद्यानिवाद्यन्तस्तुतयश्चसमाहिताः/ननृतुश्चाप्सरःसंघाःप्रयातेवासवेरणम्/रुद्रैर्वसुभिरादित्यैःसाध्यैश्चसमरुद्गणैः/वृतोनानाप्रहरणैर्निर्ययौत्रिदशाधिपः/निर्गच्छतस्तुशक्रस्यपरुषंपवनोववौ/भास्करोनिष्प्रभश्चासीन्महोल्काश्चप्रपेदिरे/एतस्मिन्नन्तरेशूरोदशग्रीवःप्रतापवान्/आरुरोहरथंदिव्यंनिर्मितंविश्वकर्मणा/पन्नगैःसुमहाकायैर्वेष्टितंलोमहर्षणैः/येषांनिश्वासवातेनप्रदीप्तमिवसंयुगम्/दैत्यैर्निशाचरैःशूरैरथःसंपरिवारितः/समराभिमुखोदिव्योमहेन्द्रमभिवर्तत/पुत्रंतंवारयित्वासौस्वयमेवव्यवस्थितः/सोऽपियुद्धाद्विनिष्क्रम्यरावणिःसमुपाविशत्/ततोयुद्धंप्रवृत्तंतुसुराणांराक्षसैःसह/शस्त्राभिवर्षणंघोरंमेघानामिवसंयुगे/कुम्भकर्णस्तुदुष्टात्मानानाप्रहरणोद्यतः/नाज्ञायततदायुद्धेसहकेनाप्ययुध्यत/दन्तैर्भुजाभ्यांपद्भ्यांचशक्तितोमरसायकैः/येनकेनैवसंरब्धस्ताडयामासवैसुरान्/ततोरुद्रैर्महाभागैःसहादित्यैर्निशाचरः/प्रयुद्धस्तैश्चसंग्रामेकृत्तःशस्त्रैर्निरन्तरम्/ततस्तद्राक्षसंसैन्यंत्रिदशैःसमरुद्गणैः/रणेविद्रावितंसर्वंनानाप्रहरणैःशितैः/केचिद्विनिहताःशस्त्रैर्वेष्टन्तिस्ममहीतले/वाहनेष्ववसक्ताश्चस्थिताएवापरेरणे/रथान्नागान्खरानुष्ट्रान्पन्नगांस्तुरगांस्तथा/शिंशुमारान्वराहांश्चपिशाचवदनांस्तथा/तान्समालिङ्ग्यबाहुभ्यांविष्टब्धाःकेचिदुच्छ्रिताः/देवैस्तुशस्त्रसंविद्धामम्रिरेचनिशाचराः/चित्रकर्मइवाभातिसतेषांरणसंप्लवः/निहतानांप्रमत्तानांराक्षसानांमहीतले/शोणितोदकनिष्यन्दाकङ्कगृध्रसमाकुला/प्रवृत्तासंयुगमुखेशस्त्रग्राहवतीनदी/एतस्मिन्नन्तरेक्रुद्धोदशग्रीवःप्रतापवान्/निरीक्ष्यतद्बलंसर्वंदैवतैर्विनिपातितम्/सतंप्रतिविगाह्याशुप्रवृद्धंसैन्यसागरम्/त्रिदशान्समरेनिघ्नञ्शक्रमेवाभ्यवर्तत/ततःशक्रोमहच्चापंविस्फार्यसुमहास्वनम्/यस्यविस्फारघोषेणस्वनन्तिस्मदिशोदश/तद्विकृष्यमहच्चापमिन्द्रोरावणमूर्धनि/निपातयामासशरान्पावकादित्यवर्चसः/तथैवचमहाबाहुर्दशग्रीवोव्यवस्थितः/शक्रंकार्मुकविभ्रष्टैःशरवर्षैरवाकिरत्/प्रयुध्यतोरथतयोर्बाणवर्षैःसमन्ततः/नाज्ञायततदाकिंचित्सर्वंहितमसावृतम्/ततस्तमसिसंजातेराक्षसादैवतैःसह/अयुध्यन्तबलोन्मत्ताःसूदयन्तःपरस्परम्/ततस्तुदेवसैन्येनराक्षसानांमहद्बलम्/दशांशंस्थापितंयुद्धेशेषंनीतंयमक्षयम्/तस्मिंस्तुतमसानद्धेसर्वेतेदेवराक्षसाः/अन्योन्यंनाभ्यजानन्तयुध्यमानाःपरस्परम्/इन्द्रश्चरावणश्चैवरावणिश्चमहाबलः/तस्मिंस्तमोजालवृतेमोहमीयुर्नतेत्रयः/सतुदृष्ट्वाबलंसर्वंनिहतंरावणोरणे/क्रोधमभ्यागमत्तीव्रंमहानादंचमुक्तवान्/क्रोधात्सूतंचदुर्धर्षःस्यन्दनस्थमुवाचह/परसैन्यस्यमध्येनयावदन्तंनयस्वमाम्/अद्यैतांस्त्रिदशान्सर्वान्विक्रमैःसमरेस्वयम्/नानाशस्त्रैर्महासारैर्नाशयामिनभस्तलात्/अहमिन्द्रंवधिष्यामिवरुणंधनदंयमम्/त्रिदशान्विनिहत्याशुस्वयंस्थास्याम्यथोपरि/विषादोनचकर्तव्यःशीघ्रंवाहयमेरथम्/द्विःखलुत्वांब्रवीम्यद्ययावदन्तंनयस्वमाम्/अयंसनन्दनोद्देशोयत्रवर्तामहेवयम्/नयमामद्यतत्रत्वमुदयोयत्रपर्वतः/तस्यतद्वचनंश्रुत्वातुरगान्समनोजवान्/आदिदेशाथशत्रूणांमध्येनैवचसारथिः/तस्यतंनिश्चयंज्ञात्वाशक्रोदेवेश्वरस्तदा/रथस्थःसमरस्थांस्तान्देवान्वाक्यमथाब्रवीत्/सुराःशृणुतमद्वाक्यंयत्तावन्ममरोचते/जीवन्नेवदशग्रीवःसाधुरक्षोनिगृह्यताम्/एषह्यतिबलःसैन्येरथेनपवनौजसा/गमिष्यतिप्रवृद्धोर्मिःसमुद्रइवपर्वणि/नह्येषहन्तुंशक्योऽद्यवरदानात्सुनिर्भयः/तद्ग्रहीष्यामहेरक्षोयत्ताभवतसंयुगे/यथाबलिंनिगृह्यैतत्त्रैलोक्यंभुज्यतेमया/एवमेतस्यपापस्यनिग्रहोममरोचते/ततोऽन्यंदेशमास्थायशक्रःसंत्यज्यरावणम्/अयुध्यतमहातेजाराक्षसान्नाशयन्रणे/उत्तरेणदशग्रीवःप्रविवेशानिवर्तितः/दक्षिणेनतुपार्श्वेनप्रविवेशशतक्रतुः/ततःसयोजनशतंप्रविष्टोराक्षसाधिपः/देवतानांबलंकृत्स्नंशरवर्षैरवाकिरत्/ततःशक्रोनिरीक्ष्याथप्रविष्टंतंबलंस्वकम्/न्यवर्तयदसंभ्रान्तःसमावृत्यदशाननम्/एतस्मिन्नन्तरेनादोमुक्तोदानवराक्षसैः/हाहताःस्मेतितंदृष्ट्वाग्रस्तंशक्रेणरावणम्/ततोरथंसमारुह्यरावणिःक्रोधमूर्छितः/तत्सैन्यमतिसंक्रुद्धःप्रविवेशसुदारुणम्/सतांप्रविश्यमायांतुदत्तांगोपतिनापुरा/अदृश्यःसर्वभूतानांतत्सैन्यंसमवाकिरत्/ततःसदेवान्संत्यज्यशक्रमेवाभ्ययाद्द्रुतम्/महेन्द्रश्चमहातेजानददर्शसुतंरिपोः/समातलिंहयांश्चैवताडयित्वाशरोत्तमैः/महेन्द्रंबाणवर्षेणशीघ्रहस्तोह्यवाकिरत्/ततःशक्रोरथंत्यक्त्वविसृज्यचसमातलिम्/ऐरावतंसमारुह्यमृगयामासरावणिम्/सतुमायाबलाद्रक्षःसंग्रामेनाभ्यदृश्यत/किरमाणःशरौघेनमहेन्द्रममितौजसं/सतंयदापरिश्रान्तमिन्द्रंमेनेऽथरावणिः/तदैनंमाययाबद्ध्वास्वसैन्यमभितोऽनयत्/तंदृष्ट्वाथबलात्तस्मिन्माययापहृतंरणे/महेन्द्रममराःसर्वेकिंन्वेतदितिचुक्रुशुः/नहिदृश्यतिविद्यावान्माययायेननीयते/एतस्मिन्नन्तरेचापिसर्वेसुरगणास्तदा/अभ्यद्रवन्सुसंक्रुद्धारावणंशस्त्रवृष्टिभिः/रावणस्तुसमासाद्यवस्वादित्यमरुद्गणान्/नशशाकरणेस्थातुंनयोद्धुंशस्त्रपीडितः/तंतुदृष्ट्वापरिश्रान्तंप्रहारैर्जर्जरच्छविम्/रावणिःपितरंयुद्धेऽदर्शनस्थोऽब्रवीदिदम्/आगच्छतातगच्छावोनिवृत्तंरणकर्मतत्/जितंतेविदितंभोऽस्तुस्वस्थोभवगतज्वरः/अयंहिसुरसैन्यस्यत्रैलोक्यस्यचयःप्रभुः/सगृहीतोमयाशक्रोभग्नमानाःसुराःकृताः/यथेष्टंभुङ्क्ष्वत्रैलोक्यंनिगृह्यरिपुमोजसा/वृथातेकिंश्रमंकृत्वायुद्धंहितवनिष्फलम्/सदैवतबलात्तस्मान्निवृत्तोरणकर्मणः/तच्छ्रुत्वारावणेर्वाक्यंस्वस्थचेतादशाननः/अथरणविगतज्वरःप्रभुर्॑विजयमवाप्यनिशाचराधिपः/भवनमभिततोजगामहृष्टः॑स्वसुतमवाप्यचवाक्यमब्रवीत्/अतिबलसदृशैःपराक्रमैस्तैर्॑ममकुलमानविवर्धनंकृतम्/यदमरसमविक्रमत्वया॑त्रिदशपतिस्त्रिदशाश्चनिर्जिताः/त्वरितमुपनयस्ववासवं॑नगरमितोव्रजसैन्यसंवृतः/अहमपितवगच्छतोद्रुतं॑सहसचिवैरनुयामिपृष्ठतः/अथसबलवृतःसवाहनस्॑त्रिदशपतिंपरिगृह्यरावणिः/स्वभवनमुपगम्यराक्षसो॑मुदितमनाविससर्जराक्षसान्/जितेमहेन्द्रेऽतिबलेरावणस्यसुतेनवै/प्रजापतिंपुरस्कृत्यगतालङ्कांसुरास्तदा/तंरावणंसमासाद्यपुत्रभ्रातृभिरावृतम्/अब्रवीद्गगनेतिष्ठन्सान्त्वपूर्वंप्रजापतिः/वत्सरावणतुष्टोऽस्मितवपुत्रस्यसंयुगे/अहोऽस्यविक्रमौदार्यंतवतुल्योऽधिकोऽपिवा/जितंहिभवतासर्वंत्रैलोक्यंस्वेनतेजसा/कृताप्रतिज्ञासफलाप्रीतोऽस्मिस्वसुतेनवै/अयंचपुत्रोऽतिबलस्तवरावणरावणिः/इन्द्रजित्त्वितिविख्यातोजगत्येषभविष्यति/बलवाञ्शत्रुनिर्जेताभविष्यत्येषराक्षसः/यमाश्रित्यत्वयाराजन्स्थापितास्त्रिदशावशे/तन्मुच्यतांमहाबाहोमहेन्द्रःपाकशासनः/किंचास्यमोक्षणार्थायप्रयच्छन्तिदिवौकसः/अथाब्रवीन्महातेजाइन्द्रजित्समितिंजयः/अमरत्वमहंदेववृणोमीहास्यमोक्षणे/अब्रवीत्तुतदादेवोरावणिंकमलोद्भवः/नास्तिसर्वामरत्वंहिकेषांचित्प्राणिनांभुवि/अथाब्रवीत्सतत्रस्थमिन्द्रजित्पद्मसंभवम्/श्रूयतांयाभवेत्सिद्धिःशतक्रतुविमोक्षणे/ममेष्टंनित्यशोदेवहव्यैःसंपूज्यपावकम्/संग्राममवतर्तुंवैशत्रुनिर्जयकाङ्क्षिणः/तस्मिंश्चेदसमाप्तेतुजप्यहोमेविभावसोः/युध्येयंदेवसंग्रामेतदामेस्याद्विनाशनम्/सर्वोहितपसाचैववृणोत्यमरतांपुमान्/विक्रमेणमयात्वेतदमरत्वंप्रवर्तितम्/एवमस्त्वितितंप्राहवाक्यंदेवःप्रजापतिः/मुक्तश्चेन्द्रजिताशक्रोगताश्चत्रिदिवंसुराः/एतस्मिन्नन्तरेशक्रोदीनोभ्रष्टाम्बरस्रजः/रामचिन्तापरीतात्माध्यानतत्परतांगतः/तंतुदृष्ट्वातथाभूतंप्राहदेवःप्रजापतिः/शक्रक्रतोकिमुत्कण्ठांकरोषिस्मरदुष्कृतम्/अमरेन्द्रमयाबह्व्यःप्रजाःसृष्टाःपुराप्रभो/एकवर्णाःसमाभाषाएकरूपाश्चसर्वशः/तासांनास्तिविशेषोहिदर्शनेलक्षणेऽपिवा/ततोऽहमेकाग्रमनास्ताःप्रजाःपर्यचिन्तयम्/सोऽहंतासांविशेषार्थंस्त्रियमेकांविनिर्ममे/यद्यत्प्रजानांप्रत्यङ्गंविशिष्टंतत्तदुद्धृतम्/ततोमयारूपगुणैरहल्यास्त्रीविनिर्मिता/अहल्येत्येवचमयातस्यानामप्रवर्तितम्/निर्मितायांतुदेवेन्द्रतस्यांनार्यांसुरर्षभ/भविष्यतीतिकस्यैषाममचिन्ताततोऽभवत्/त्वंतुशक्रतदानारींजानीषेमनसाप्रभो/स्थानाधिकतयापत्नीममैषेतिपुरंदर/सामयान्यासभूतातुगौतमस्यमहात्मनः/न्यस्ताबहूनिवर्षाणितेननिर्यातिताचसा/ततस्तस्यपरिज्ञायमयास्थैर्यंमहामुनेः/ज्ञात्वातपसिसिद्धिंचपत्न्यर्थंस्पर्शितातदा/सतयासहधर्मात्मारमतेस्ममहामुनिः/आसन्निराशादेवास्तुगौतमेदत्तयातया/त्वंक्रुद्धस्त्विहकामात्मागत्वातस्याश्रमंमुनेः/दृष्टवांश्चतदातांस्त्रींदीप्तामग्निशिखामिव/सात्वयाधर्षिताशक्रकामार्तेनसमन्युना/दृष्टस्त्वंचतदातेनआश्रमेपरमर्षिणा/ततःक्रुद्धेनतेनासिशप्तःपरमतेजसा/गतोऽसियेनदेवेन्द्रदशाभागविपर्ययम्/यस्मान्मेधर्षितापत्नीत्वयावासवनिर्भयम्/तस्मात्त्वंसमरेराजञ्शत्रुहस्तंगमिष्यसि/अयंतुभावोदुर्बुद्धेयस्त्वयेहप्रवर्तितः/मानुषेष्वपिसर्वेषुभविष्यतिनसंशयः/तत्राधर्मःसुबलवान्समुत्थास्यतियोमहान्/तत्रार्धंतस्ययःकर्तात्वय्यर्धंनिपतिष्यति/नचतेस्थावरंस्थानंभविष्यतिपुरंदर/एतेनाधर्मयोगेनयस्त्वयेहप्रवर्तितः/यश्चयश्चसुरेन्द्रःस्याद्ध्रुवःसनभविष्यति/एषशापोमयामुक्तइत्यसौत्वांतदाब्रवीत्/तांतुभार्यांविनिर्भर्त्स्यसोऽब्रवीत्सुमहातपाः/दुर्विनीतेविनिध्वंसममाश्रमसमीपतः/रूपयौवनसंपन्नायस्मात्त्वमनवस्थिता/तस्माद्रूपवतीलोकेनत्वमेकाभविष्यसि/रूपंचतत्प्रजाःसर्वागमिष्यन्तिसुदुर्लभम्/यत्तवेदंसमाश्रित्यविभ्रमेऽयमुपस्थितः/तदाप्रभृतिभूयिष्ठंप्रजारूपसमन्विताः/शापोत्सर्गाद्धितस्येदंमुनेःसर्वमुपागतम्/तत्स्मरत्वंमहाबाहोदुष्कृतंयत्त्वयाकृतम्/येनत्वंग्रहणंशत्रोर्गतोनान्येनवासव/शीघ्रंयजस्वयज्ञंत्वंवैष्णवंसुसमाहितः/पावितस्तेनयज्ञेनयास्यसित्रिदिवंततः/पुत्रश्चतवदेवेन्द्रनविनष्टोमहारणे/नीतःसंनिहितश्चैवअर्यकेणमहोदधौ/एतच्छ्रुत्वामहेन्द्रस्तुयज्ञमिष्ट्वाचवैष्णवम्/पुनस्त्रिदिवमाक्रामदन्वशासच्चदेवताः/एतदिन्द्रजितोरामबलंयत्कीर्तितंमया/निर्जितस्तेनदेवेन्द्रःप्राणिनोऽन्येचकिंपुनः/ततोरामोमहातेजाविस्मयात्पुनरेवहि/उवाचप्रणतोवाक्यमगस्त्यमृषिसत्तमम्/भगवन्किंतदालोकाःशून्याआसन्द्विजोत्तम/धर्षणांयत्रनप्राप्तोरावणोराक्षसेश्वरः/उताहोहीनवीर्यास्तेबभुवुःपृथिवीक्षितः/बहिष्कृतावरास्त्रैश्चबहवोनिर्जितानृपाः/राघवस्यवचःश्रुत्वाअगस्त्योभगवानृषिः/उवाचरामंप्रहसन्पितामहइवेश्वरम्/सएवंबाधमानस्तुपार्थिवान्पार्थिवर्षभ/चचाररावणोरामपृथिव्यांपृथिवीपते/ततोमाहिष्मतींनामपुरींस्वर्गपुरीप्रभाम्/संप्राप्तोयत्रसाम्निध्यंपरमंवसुरेतसः/तुल्यआसीन्नृपस्तस्यप्रतापाद्वसुरेतसः/अर्जुनोनामयस्याग्निःशरकुण्डेशयःसदा/तमेवदिवसंसोऽथहैहयाधिपतिर्बली/अर्जुनोनर्मदांरन्तुंगतःस्त्रीभिःसहेश्वरः/रावणोराक्षसेन्द्रस्तुतस्यामात्यानपृच्छत/क्वार्जुनोवोनृपःसोऽद्यशीघ्रमाख्यातुमर्हथ/रावणोऽहमनुप्राप्तोयुद्धेप्सुर्नृवरेणतु/ममागमनमव्यग्रैर्युष्माभिःसंनिवेद्यताम्/इत्येवंरावणेनोक्तास्तेऽमात्याःसुविपश्चितः/अब्रुवन्राक्षसपतिमसाम्निध्यंमहीपतेः/श्रुत्वाविश्रवसःपुत्रःपौराणामर्जुनंगतम्/अपसृत्यागतोविन्ध्यंहिमवत्संनिभंगिरिम्/सतमभ्रमिवाविष्टमुद्भ्रान्तमिवमेदिनीम्/अपश्यद्रावणोविन्ध्यमालिखन्तमिवाम्बरम्/सहस्रशिखरोपेतंसिंहाध्युषितकन्दरम्/प्रपातपतितैःशीतैःसाट्टहासमिवाम्बुभिः/देवदानवगन्धर्वैःसाप्सरोगणकिंनरैः/साहस्त्रीभिःक्रीडमानैःस्वर्गभूतंमहोच्छ्रयम्/नदीभिःस्यन्दमानाभिरगतिप्रतिमंजलम्/स्फुटीभिश्चलजिह्वाभिर्वमन्तमिवविष्ठितम्/उल्कावन्तंदरीवन्तंहिमवत्संनिभंगिरिम्/पश्यमानस्ततोविन्ध्यंरावणोनर्मदांययौ/चलोपलजलांपुण्यांपश्चिमोदधिगामिनीम्/महिषैःसृमरैःसिंहैःशार्दूलर्क्षगजोत्तमैः/उष्णाभितप्तैस्तृषितैःसंक्षोभितजलाशयाम्/चक्रवाकैःसकारण्डैःसहंसजलकुक्कुटैः/सारसैश्चसदामत्तैःकोकूजद्भिःसमावृताम्/फुल्लद्रुमकृतोत्तंसांचक्रवाकयुगस्तनीम्/विस्तीर्णपुलिनश्रोणींहंसावलिसुमेखलाम्/पुष्परेण्वनुलिप्ताङ्गींजलफेनामलांशुकाम्/जलावगाहसंस्पर्शांफुल्लोत्पलशुभेक्षणाम्/पुष्पकादवरुह्याशुनर्मदांसरितांवराम्/इष्टामिववरांनारीमवगाह्यदशाननः/सतस्याःपुलिनेरम्येनानाकुसुमशोभिते/उपोपविष्टःसचिवैःसार्धंराक्षसपुंगवः/नर्मदादर्शजंहर्षमाप्तवान्राक्षसेश्वरः/ततःसलीलंप्रहसान्रावणोराक्षसाधिपः/उवाचसचिवांस्तत्रमारीचशुकसारणान्/एषरश्मिसहस्रेणजगत्कृत्वेवकाञ्चनम्/तीक्ष्णतापकरःसूर्योनभसोमध्यमास्थितः/मामासीनंविदित्वेहचन्द्रायातिदिवाकरः/नर्मदाजलशीतश्चसुगन्धिःश्रमनाअशनः/मद्भयादनिलोह्येषवात्यसौसुसमाहितः/इयंचापिसरिच्छ्रेष्ठानर्मदानर्मवर्धिनी/लीनमीनविहंगोर्मिःसभयेवाङ्गनास्थिता/तद्भवन्तःक्षताःशस्त्रैर्नृपैरिन्द्रसमैर्युधि/चन्दनस्यरसेनेवरुधिरेणसमुक्षिताः/तेयूयमवगाहध्वंनर्मदांशर्मदांनृणाम्/महापद्ममुखामत्तागङ्गामिवमहागजाः/अस्यांस्नात्वामहानद्यांपाप्मानंविप्रमोक्ष्यथ/अहमप्यत्रपुलिनेशरदिन्दुसमप्रभे/पुष्पोपहरंशनकैःकरिष्यामिउमापतेः/रावणेनैवमुक्तास्तुमारीचशुकसारणाः/समहोदरधूम्राक्षानर्मदामवगाहिरे/राक्षसेन्द्रगजैस्तैस्तुक्षोभ्यतेनर्मदानदी/वामनाञ्जनपद्माद्यैर्गङ्गाइवमहागजैः/ततस्तेराक्षसाअःस्नात्वानर्मदायावराम्भसि/उत्तीर्यपुष्पाण्याजह्रुर्बल्यर्थंरावणस्यतु/नर्मदापुलिनेरम्येशुभ्राभ्रसदृशप्रभे/राक्षसेन्द्रैर्मुहूर्तेनकृतःपुष्पमयोगिरिः/पुष्पेषूपहृतेष्वेवरावणोराक्षसेश्वरः/अवतीर्णोनदींस्नातुंगङ्गामिवमहागजः/तत्रस्नात्वाचविधिवज्जप्त्वाजप्यमनुत्तमम्/नर्मदासलिलात्तस्मादुत्ततारसरावणः/रावणंप्राञ्जलिंयान्तमन्वयुःसप्तराक्षसाः/यत्रयत्रसयातिस्मरावणोराक्षसाधिपः/जाम्बूनदमयंलिङ्गंतत्रतत्रस्मनीयते/वालुकवेदिमध्येतुतल्लिङ्गंस्थाप्यरावणः/अर्चयामासगन्धैश्चपुष्पैश्चामृतगन्धिभिः/ततःसतामार्तिहरंहरंपरं॑वरप्रदंचन्द्रमयूखभूषणम्/समर्चयित्वासनिशाचरोजगौ॑प्रसार्यहस्तान्प्रणनर्तचायतान्/नर्मदापुलिनेयत्रराक्षसेन्द्रःसरावणः/पुष्पोपहारंकुरुतेतस्माद्देशाददूरतः/अर्जुनोजयतांश्रेष्ठोमाहिष्मत्याःपतिःप्रभुः/क्रीडितेसहनारीभिर्नर्मदातोयमाश्रितः/तासांमध्यगतोराजरराजसततोऽर्जुनः/करेणूनांसहस्रस्यमध्यस्थइवकुञ्जरः/जिज्ञासुःसतुबाहूनांसहस्रस्योत्तमंबलम्/रुरोधनर्मदावेगंबाहुभिःसतदार्जुनः/कार्तवीर्यभुजासेतुंतज्जलंप्राप्यनिर्मलम्/कूलापहारंकुर्वाणंप्रतिस्रोतःप्रधावति/समीननक्रमकरःसपुष्पकुशसंस्तरः/सनर्मदाम्भसोवेगःप्रावृट्कालइवाबभौ/सवेगःकार्तवीर्येणसंप्रेषिटइवाम्भसः/पुष्पोपहारंतत्सर्वंरावणस्यजहारह/रावणोऽर्धसमाप्तंतुउत्सृज्यनियमंतदा/नर्मदांपश्यतेकान्तांप्रतिकूलांयथाप्रियाम्/पश्चिमेनतुतंदृष्ट्वासागरोद्गारसंनिभम्/वर्धन्तमम्भसोवेगंपूर्वामाशांप्रविश्यतु/ततोऽनुद्भ्रान्तशकुनांस्वाभाव्येपरमेस्थिताम्/निर्विकाराङ्गनाभासांपश्यतेरावणोनदीम्/सव्येतरकराङ्गुल्यासशब्दंचदशाननः/वेगप्रभवमन्वेष्टुंसोऽदिशच्छुकसारणौ/तौतुरावणसंदिष्टौभ्रातरौशुकसारणौ/व्योमान्तरचरौवीरौप्रस्थितौपश्चिमोन्मुखौ/अर्धयोजनमात्रंतुगत्वातौतुनिशाचरौ/पश्येतांपुरुषंतोयेक्रीडन्तंसहयोषितम्/बृहत्सालप्रतीकशंतोयव्याकुलमूर्धजम्/मदरक्तान्तनयनंमदनाकारवर्चसं/नदींबाहुसहस्रेणरुन्धन्तमरिमर्दनम्/गिरिंपादसहस्रेणरुन्धन्तमिवमेदिनीम्/बालानांवरनारीणांसहस्रेणाभिसंवृतम्/समदानांकरेणूनांसहस्रेणेवकुञ्जरम्/तमद्भुततमंदृष्ट्वाराक्षसौशुकसारणौ/संनिवृत्तावुपागम्यरावणंतमथोचतुः/बृहत्सालप्रतीकाशःकोऽप्यसौराक्षसेश्वर/नर्मदांरोधवद्रुद्ध्वाक्रीडापयतियोषितः/तेनबाहुसहस्रेणसंनिरुद्धजलानदी/सागरोद्गारसंकाशानुद्गारान्सृजतेमुहुः/इत्येवंभाषमाणौतौनिशम्यशुकसारणौ/रावणोऽर्जुनइत्युक्त्वाउत्तस्थौयुद्धलालसः/अर्जुनाभिमुखेतस्मिन्प्रस्थितेराक्षसेश्वरे/सकृदेवकृतोरावःसरक्तःप्रेषितोघनैः/महोदरमहापार्श्वधूम्राक्षशुकसारणैः/संवृतोराक्षसेन्द्रस्तुतत्रागाद्यत्रसोऽर्जुनः/नातिदीर्घेणकालेनसततोराक्षसोबली/तंनर्मदाह्रदंभीममाजगामाञ्जनप्रभः/सतत्रस्त्रीपरिवृतंवाशिताभिरिवद्विपम्/नरेन्द्रंपश्यतेराजाराक्षसानांतदार्जुनम्/सरोषाद्रक्तनयनोराक्षसेन्द्रोबलोद्धतः/इत्येवमर्जुनामात्यानाहगम्भीरयागिरा/अमात्याःक्षिप्रमाख्यातहैहयस्यनृपस्यवै/युद्धार्थंसमनुप्राप्तोरावणोनामनामतः/रावणस्यवचःश्रुत्वामन्त्रिणोऽथार्जुनस्यते/उत्तस्थुःसायुधास्तंचरावणंवाक्यमब्रुवन्/युद्धस्यकालोविज्ञातःसाधुभोःसाधुरावण/यःक्षीबंस्त्रीवृतंचैवयोद्धुमिच्छसिनोनृपम्/वाशितामध्यगंमत्तंशार्दूलइवकुञ्जरम्/क्षमस्वाद्यदशग्रीवउष्यतांरजनीत्वया/युद्धश्रद्धातुयद्यस्तिश्वस्तातसमरेऽर्जुनम्/यदिवापित्वरातुभ्यंयुद्धतृष्णासमावृता/निहत्यास्मांस्ततोयुद्धमर्जुनेनोपयास्यसि/ततस्तेरावणामात्यैरमात्याःपार्थिवस्यतु/सूदिताश्चापितेयुद्धेभक्षिताश्चबुभुक्षितैः/ततोहलहलाशब्दोनर्मदातिरआबभौ/अर्जुनस्यानुयात्राणांरावणस्यचमन्त्रिणाम्/इषुभिस्तोमरैःशूलैर्वज्रकल्पैःसकर्षणैः/सरावणानर्दयन्तःसमन्तात्समभिद्रुताः/हैहयाधिपयोधानांवेगआसीत्सुदारुणः/सनक्रमीनमकरसमुद्रस्येवनिस्वनः/रावणस्यतुतेऽमात्याःप्रहस्तशुकसारणाः/कार्तवीर्यबलंक्रुद्धानिर्दहन्त्यग्नितेजसः/अर्जुनायतुतत्कर्मरावणस्यसमन्त्रिणः/क्रीडमानायकथितंपुरुषैर्द्वाररक्षिभिः/उक्त्वानभेतव्यमितिस्त्रीजनंसततोऽर्जुनः/उत्ततारजलात्तस्माद्गङ्गातोयादिवाञ्जनः/क्रोधदूषितनेत्रस्तुसततोऽर्जुनपावकः/प्रजज्वालमहाघोरोयुगान्तइवपावकः/सतूर्णतरमादायवरहेमाङ्गदोगदाम्/अभिद्रवतिरक्षांसितमांसीवदिवाकरः/बाहुविक्षेपकरणांसमुद्यम्यमहागदाम्/गारुडंवेगमास्थायआपपातैवसोऽर्जुनः/तस्यमर्गंसमावृत्यविन्ध्योऽर्कस्येवपर्वतः/स्थितोविन्ध्यइवाकम्प्यःप्रहस्तोमुसलायुधः/ततोऽस्यमुसलंघोरंलोहबद्धंमदोद्धतः/प्रहस्तःप्रेषयन्क्रुद्धोररासचयथाम्बुदः/तस्याग्रेमुसलस्याग्निरशोकापीडसंनिभः/प्रहस्तकरमुक्तस्यबभूवप्रदहन्निव/आधावमानंमुसलंकार्तवीर्यस्तदार्जुनः/निपुणंवञ्चयामाससगदोगजविक्रमः/ततस्तमभिदुद्रावप्रहस्तंहैहयाधिपः/भ्रामयाणोगदांगुर्वींपञ्चबाहुशतोच्छ्रयाम्/तेनाहतोऽतिवेगेनप्रहस्तोगदयातदा/निपपातस्थितःशैलोवज्रिवज्रहतोयथा/प्रहस्तंपतितंदृष्ट्वामारीचशुकसाअरणाः/समहोदरधूम्राक्षाअपसृप्तारणाजिरात्/अपक्रान्तेष्वमात्येषुप्रहस्तेचनिपातिते/रावणोऽभ्यद्रवत्तूर्णमर्जुनंनृपसत्तमम्/सहस्रबाहोस्तद्युद्धंविंशद्बाहोश्चदारुणम्/नृपराक्षसयोस्तत्रआरब्धंलोमहर्षणम्/सागराविवसंक्षुब्धौचलमूलाविवाचलौ/तेजोयुक्ताविवादित्यौप्रदहन्ताविवानलौ/बलोद्धतौयथानागौवाशितार्थेयथावृषौ/मेघाविवविनर्दन्तौसिंहाविवबलोत्कटौ/रुद्रकालाविवक्रुद्धौतौतथाराक्षसार्जुनौ/परस्परंगदाभ्यांतौताडयामासतुर्भृशम्/वज्रप्रहारानचलायथाघोरान्विषेहिरे/गदाप्रहारांस्तद्वत्तौसहेतेनरराक्षसौ/यथाशनिरवेभ्यस्तुजायतेवैप्रतिश्रुतिः/तथाताभ्यांगदापातैर्दिशःसर्वाःप्रतिश्रुताः/अर्जुनस्यगदासातुपात्यमानाहितोरसि/काञ्चनाभंनभश्चक्रेविद्युत्सौदामनीयथा/तथैवरावणेनापिपात्यमानामुहुर्मुहुः/अर्जुनोरसिनिर्भातिगदोल्केवमहागिरौ/नार्जुनःखेदमाप्नोतिनराक्षसगणेश्वरः/सममासीत्तयोर्युद्धंयथापूर्वंबलीन्द्रयोः/शृङ्गैर्महर्षभौयद्वद्दन्ताग्रैरिवकुञ्जरौ/परस्परंविनिघ्नन्तौनरराक्षससत्तमौ/ततोऽर्जुनेनक्रुद्धेनसर्वप्राणेनसागदा/स्तनयोरन्तरेमुक्तारावणस्यमहाहवे/वरदानकृतत्राणेसागदारावणोरसि/दुर्बलेवयथासेनाद्विधाभूतापतत्क्षितौ/सत्वर्जुनप्रमुक्तेनगदापातेनरावणः/अपासर्पद्धनुर्मात्रंनिषसाअदचनिष्टनन्/सविह्वलंतदालक्ष्यदशग्रीवंततोऽर्जुनः/सहसाप्रतिजग्राहगरुत्मानिवपन्नगम्/सतंबाहुसहस्रेणबलाद्गृह्यदशाननम्/बबन्धबलवान्राजाबलिंनारायणोयथा/बध्यमानेदशग्रीवेसिद्धचारणदेवताः/साध्वीतिवादिनःपुष्पैःकिरन्त्यर्जुनमूर्धनि/व्याघ्रोमृगमिवादायसिंहराडिवदन्तिनम्/ररासहैहयोराजाहर्षादम्बुदवन्मुहुः/प्रहस्तस्तुसमाश्वस्तोदृष्ट्वाबद्धंदशाननम्/सहतैराकसैःक्रुद्धअभिदुद्रावपार्थिवम्/नक्तंचराणांवेगस्तुतेषामापततांबभौ/उद्धृतआतपापायेसमुद्राणामिवाद्भुतः/मुञ्चमुञ्चेतिभाषन्तस्तिष्ठतिष्ठेतिचासकृत्/मुसलानिचशूलानिउत्ससर्जुस्तदार्जुने/अप्राप्तान्येवतान्याशुअसंभ्रान्तस्तदार्जुनः/आयुधान्यमरारीणांजग्राहरिपुसूदनः/ततस्तैरेवरक्षांसिदुर्धरैःप्रवरायुधैः/भित्त्वाविद्रावयामासवायुरम्बुधरानिव/राक्षसांस्त्रासयित्वातुकार्तवीर्यार्जुनस्तदा/रावणंगृह्यनगरंप्रविवेशसुहृद्वृतः/सकीर्यमाणःकुसुमाक्षतोत्करैर्॑द्विजैःसपौरैःपुरुहूतसंनिभः/तदार्जुनःसंप्रविवेशतांपुरीं॑बलिंनिगृह्यैवसहस्रलोचनः/रावणग्रहणंतत्तुवायुग्रहणसंनिभम्/ऋषिःपुलस्त्यःशुश्रावकथितंदिविदैवतैः/ततःपुत्रसुतस्नेहात्कम्प्यमानोमहाधृतिः/माहिष्मतीपतिंद्रष्टुमाजगाममहानृषिः/सवायुमार्गमास्थायवायुतुल्यगतिर्द्विजः/पुरींमाहिष्मतींप्राप्तोमनःसंतापविक्रमः/सोऽमरावतिसंकाशांहृष्टपुष्टजनावृताम्/प्रविवेशपुरींब्रह्माइन्द्रस्येवामरावतीम्/पादचारमिवादित्यंनिष्पतन्तंसुदुर्दृशम्/ततस्तेप्रत्यभिज्ञायअर्जुनायन्यवेदयन्/पुलस्त्यइतितंश्रुत्वावचनंहैहयाधिपः/शिरस्यञ्जलिमुद्धृत्यप्रत्युद्गच्छद्द्विजोत्तमम्/पुरोहितोऽस्यगृह्यार्घ्यंमधुपर्कंतथाइवच/पुरस्तात्प्रययौराज्ञइन्द्रस्येवबृहस्पतिः/ततस्तमृषिमायान्तमुद्यन्तमिवभास्करम्/अर्जुनोदृश्यसंप्राप्तंववन्देन्द्रइवेश्वरम्/सतस्यमधुपर्कंचपाद्यमर्घ्यंचदापयन्/पुलस्त्यमाहराजेन्द्रोहर्षगद्गदयागिरा/अद्येयममरावत्यातुल्यामाहिष्मतीकृता/अद्याहंतुद्विजेन्द्रेन्द्रयस्मात्पश्यामिदुर्दृशम्/अद्यमेकुशलंदेवअद्यमेकुलमुद्धृतम्/यत्तेदेवगणैर्वन्द्यौवन्देऽहंचरणाविमौ/इदंराज्यमिमेपुत्राइमेदाराइमेवयम्/ब्रह्मन्किंकुर्मकिंकार्यमाज्ञापयतुनोभवान्/तंधर्मेऽग्निषुभृत्येषुशिवंपृष्ट्वाथपार्थिवम्/पुलस्त्योवाचराजानंहैहयानांतदार्जुनम्/राजेन्द्रामलपद्माक्षपूर्णचन्द्रनिभानन/अतुलंतेबलंयेनदशग्रीवस्त्वयाजितः/भयाद्यस्यावतिष्ठेतांनिष्पन्दौसागरानिलौ/सोऽयमद्यत्वयाबद्धःपौत्रोमेऽतीवदुर्जयः/तत्पुत्रकयशःस्फीतंनामविश्रावितंत्वया/मद्वाक्याद्याच्यमानोऽद्यमुञ्चवत्सदशाननम्/पुलस्त्याज्ञांसगृह्याथअकिंचनवचोऽर्जुनः/मुमोचपार्थिवेन्द्रेन्द्रोराक्षसेन्द्रंप्रहृष्टवत्/सतंप्रमुक्त्वात्रिदशारिमर्जुनः॑प्रपूज्यदिव्याभरणस्रगम्बरैः/अहिंसाकंसख्यमुपेत्यसाग्निकं॑प्रणम्यसब्रह्मसुतंगृहंययौ/पुलस्त्येनापिसंगम्यराक्षसेन्द्रःप्रतापवान्/परिष्वङ्गकृतातिथ्योलज्जमानोविसर्जितः/पितामहसुतश्चापिपुलस्त्योमुनिसत्तमः/मोचयित्वादशग्रीवंब्रह्मलोकंजगामसः/एवंसरावणःप्राप्तःकार्तवीर्यात्तुधर्षणात्/पुलस्त्यवचनाच्चापिपुनर्मोक्षमवाप्तवान्/एवंबलिभ्योबलिनःसन्तिराघवनन्दन/नावज्ञापरतःकार्यायइच्छेच्छ्रेयआत्मनः/ततःसराजापिशिताशनानां॑सहस्रबाहोरुपलभ्यमैत्रीम्/पुनर्नराणांकदनंचकार॑चचारसर्वांपृथिवींचदर्पात्/अर्जुनेनविमुक्तस्तुरावणोराक्षसाधिपः/चचारपृथिवींसर्वामनिर्विण्णस्तथाकृतः/राक्षसंवामनुष्यंवाशृणुतेयंबलाधिकम्/रावणस्तंसमासाद्ययुद्धेह्वयतिदर्पितः/ततःकदाचित्किष्किन्धांनगरींवालिपालिताम्/गत्वाह्वयतियुद्धायवालिनंहेममालिनम्/ततस्तंवानरामात्यस्तारस्तारापिताप्रभुः/उवाचरावणंवाक्यंयुद्धप्रेप्सुमुपागतम्/राक्षसेन्द्रगतोवालीयस्तेप्रतिबलोभवेत्/नान्यःप्रमुखतःस्थातुंतवशक्तःप्लवंगमः/चतुर्भ्योऽपिसमुद्रेभ्यःसंध्यामन्वास्यरावण/इमंमुहूर्तमायातिवालीतिष्ठमुहूर्तकम्/एतानस्थिचयान्पश्ययएतेशङ्खपाण्डुराः/युद्धार्थिनामिमेराजन्वानराधिपतेजसा/यद्वामृतरसःपीतस्त्वयारावणराक्षस/तथावालिनमासाद्यतदन्तंतवजीवितम्/अथवात्वरसेमर्तुंगच्छदक्षिणसागरम्/वालिनंद्रक्ष्यसेतत्रभूमिष्ठमिवभास्करम्/सतुतारंविनिर्भर्त्स्यरावणोराक्षसेश्वरः/पुष्पकंतत्समारुह्यप्रययौदक्षिणार्णवम्/तत्रहेमगिरिप्रख्यंतरुणार्कनिभाननम्/रावणोवालिनंदृष्ट्वासंध्योपासनतत्परम्/पुष्पकादवरुह्याथरावणोऽञ्जनसंनिभः/ग्रहीतुंवालिनंतूर्णंनिःशब्दपदमाद्रवत्/यदृच्छयोन्मीलयतावालिनापिसरावणः/पापाभिप्रायवान्दृष्टश्चकारनचसंभ्रमम्/शशमालक्ष्यसिंहोवापन्नगंगरुडोयथा/नचिन्तयतितंवालीरावणंपापनिश्चयम्/जिघृक्षमाणमद्यैनंरावणंपापबुद्धिनम्/कक्षावलम्बिनंकृत्वागमिष्यामिमहार्णवान्/द्रक्ष्यन्त्यरिंममाङ्कस्थंस्रंसितोरुकराम्बरम्/लम्बमानंदशग्रीवंगरुडस्येवपन्नगम्/इत्येवंमतिमास्थायवालीकर्णमुपाश्रितः/जपन्वैनैगमान्मन्त्रांस्तस्थौपर्वतराडिव/तावन्योन्यंजिघृक्षन्तौहरिराक्षसपार्थिवौ/प्रयत्नवन्तौतत्कर्मईहतुर्बलदर्पितौ/हस्तग्राह्यंतुतंमत्वापादशब्देनरावणम्/पराङ्मुखोऽपिजग्राहवालीसर्पमिवाण्डजः/ग्रहीतुकामंतंगृह्यरक्षसामीश्वरंहरिः/खमुत्पपातवेगेनकृत्वाकक्षावलम्बिनम्/सतंपीड्दयमानस्तुवितुदन्तंनखैर्मुहुः/जहाररावणंवालीपवनस्तोयदंयथा/अथतेराक्षसामात्याह्रियमाणेदशानने/मुमोक्षयिषवोघोरारवमाणाह्यभिद्रवन्/अन्वीयमानस्तैर्वालीभ्राजतेऽम्बरमध्यगः/अन्वीयमानोमेघौघैरम्बरस्थइवांशुमान्/तेऽशक्नुवन्तःसंप्राप्तंवालिनंराक्षसोत्तमाः/तस्यबाहूरुवेगेनपरिश्रान्तःपतन्तिच/वालिमार्गादपाक्रामन्पर्वतेन्द्राहिगच्छतः/अपक्षिगणसंपातोवानरेन्द्रोमहाजवः/क्रमशःसागरान्सर्वान्संध्याकालमवन्दत/सभाज्यमानोभूतैस्तुखेचरैःखेचरोहरिः/पश्चिमंसागरंवालीआजगामसरावणः/तत्रसंध्यामुपासित्वास्नात्वाजप्त्वाचवानरः/उत्तरंसागरंप्रायाद्वहमानोदशाननम्/उत्तरेसागरेसंध्यामुपासित्वादशाननम्/वहमानोऽगमद्वालीपूर्वमम्बुमहानिधिम्/तत्रापिसंध्यामन्वास्यवासविःसहरीश्वरः/किष्किन्धाभिमुखोगृह्यरावणंपुनरागमत्/चतुर्ष्वपिसमुद्रेषुसंध्यामन्वास्यवानरः/रावणोद्वहनश्रान्तःकिष्किन्धोपवनेऽपतत्/रावणंतुमुमोचाथस्वकक्षात्कपिसत्तमः/कुतस्त्वमितिचोवाचप्रहसन्रावणंप्रति/विस्मयंतुमहद्गत्वाश्रमलोकनिरीक्षणः/राक्षसेशोहरीशंतमिदंवचनमब्रवीत्/वानरेन्द्रमहेन्द्राभराक्षसेन्द्रोऽस्मिरावणः/युद्धेप्सुरहंसंप्राप्तःसचाद्यासादितस्त्वया/अहोबलमहोवीर्यमहोगम्भीरताचते/येनाहंपशुवद्गृह्यभ्रामितश्चतुरोऽर्णवान्/एवमश्रान्तवद्वीरशीघ्रमेवचवानर/मांचैवोद्वहमानस्तुकोऽन्योवीरःक्रमिष्यति/त्रयाणामेवभूतानांगतिरेषाप्लवंगम/मनोऽनिलसुपर्णानांतववानात्रसंशयः/सोऽहंदृष्टबलस्तुभ्यमिच्छामिहरिपुंगव/त्वयासहचिरंसख्यंसुस्निग्धंपावकाग्रतः/दाराःपुत्राःपुरंराष्ट्रंभोगाच्छादनभोजनम्/सर्वमेवाविभक्तंनौभविष्यतिहरीश्वर/ततःप्रज्वालयित्वाग्निंतावुभौहरिराक्षसौ/भ्रातृत्वमुपसंपन्नौपरिष्वज्यपरस्परम्/अन्योन्यंलम्बितकरौततस्तौहरिराक्षसौ/किष्किन्धांविशतुर्हृष्टौसिंहौगिरिगुहामिव/सतत्रमासमुषितःसुग्रीवइवरावणः/अमात्यैरागतैर्नीचस्त्रैलोक्योत्सादनार्थिभिः/एवमेतत्पुरावृत्तंवालिनारावणःप्रभो/धर्षितश्चकृतश्चापिभ्रातापावकसंनिधौ/बलमप्रतिमंरामवालिनोऽभवदुत्तमम्/सोऽपितयाविनिर्दग्धःशलभोवह्निनायथा/अपृच्छतततोरामोदक्षिणाशालयंमुनिम्/प्राञ्जलिर्विनयोपेतइदमाहवचोऽर्थवत्/अतुलंबलमेताभ्यांवालिनोरावणस्यच/नत्वेतौहनुमद्वीर्यैःसमावितिमतिर्मम/शौर्यंदाक्ष्यंबलंधैर्यंप्राज्ञतानयसाधनम्/विक्रमश्चप्रभावश्चहनूमतिकृतालयाः/दृष्ट्वोदधिंविषीदन्तींतदैषकपिवाहिनीम्/समाश्वास्यकपीन्भूयोयोजनानांशतंप्लुतः/धर्षयित्वापुरींलङ्कांरावणान्तःपुरंतथा/दृष्ट्वासंभाषिताचापिसीताविश्वासितातथा/सेनाग्रगामन्त्रिसुताःकिंकरारावणात्मजः/एतेहनुमतातत्रएकेनविनिपातिताः/भूयोबन्धाद्विमुक्तेनसंभाषित्वादशाननम्/लङ्काभस्मीकृतातेनपावकेनेवमेदिनी/नकालस्यनशक्रस्यनविष्णोर्वित्तपस्यच/कर्माणितानिश्रूयन्तेयानियुद्धेहनूमतः/एतस्यबाहुवीर्येणलङ्कासीताचलक्ष्मणः/प्राप्तोमयाजयश्चैवराज्यंमित्राणिबान्धवाः/हनूमान्यदिमेनस्याद्वानराधिपतेःसखा/प्रवृत्तमपिकोवेत्तुंजानक्याःशक्तिमान्भवेत्/किमर्थंवालीचैतेनसुग्रीवप्रियकाम्यया/तदावैरेसमुत्पन्नेनदग्धोवीरुधोयथा/नहिवेदितवान्मन्येहनूमानात्मनोबलम्/यद्दृष्टवाञ्जीवितेष्टंक्लिश्यन्तंवानराधिपम्/एतन्मेभगवन्सर्वंहनूमतिमहामुने/विस्तरेणयथातत्त्वंकथयामरपूजित/राघवस्यवचःश्रुत्वाहेतुयुक्तमृषिस्ततः/हनूमतःसमक्षंतमिदंवचनमब्रवीत्/सत्यमेतद्रघुश्रेष्ठयद्ब्रवीषिहनूमतः/नबलेविद्यतेतुल्योनगतौनमतौपरः/अमोघशापैःशापस्तुदत्तोऽस्यऋषिभिःपुरा/नवेदिताबलंयेनबलीसन्नरिमर्दनः/बाल्येऽप्येतेनयत्कर्मकृतंराममहाबल/तन्नवर्णयितुंशक्यमतिबालतयास्यते/यदिवास्तित्वभिप्रायस्तच्छ्रोतुंतवराघव/समाधायमतिंरामनिशामयवदाम्यहम्/सूर्यदत्तवरस्वर्णःसुमेरुर्नामपर्वतः/यत्रराज्यंप्रशास्त्यस्यकेषरीनामवैपिता/तस्यभार्याबभूवेष्टाह्यञ्जनेतिपरिश्रुता/जनयामासतस्यांवैवायुरात्मजमुत्तमम्/शालिशूकसमाभासंप्रासूतेमंतदाञ्जना/फलान्याहर्तुकामावैनिष्क्रान्तागहनेचरा/एषमातुर्वियोगाच्चक्षुधयाचभृशार्दितः/रुरोदशिशुरत्यर्थंशिशुःशरभराडिव/ततोद्यन्तंविवस्वन्तंजपापुष्पोत्करोपमम्/ददृशेफललोभाच्चउत्पपातरविंप्रति/बालार्काभिमुखोबालोबालार्कइवमूर्तिमान्/ग्रहीतुकामोबालार्कंप्लवतेऽम्बरमध्यगः/एतस्मिन्प्लवनानेतुशिशुभावेहनूमति/देवदानवसिद्धानांविस्मयःसुमहानभूत्/नाप्येवंवेगवान्वायुर्गरुडोनमनस्तथा/यथायंवायुपुत्रस्तुक्रमतेऽम्बरमुत्तमम्/यदितावच्छिशोरस्यईदृशौगतिविक्रमौ/यौवनंबलमासाद्यकथंवेगोभविष्यति/तमनुप्लवतेवायुःप्लवन्तंपुत्रमात्मनः/सूर्यदाहभयाद्रक्षंस्तुषारचयशीतलः/बहुयोजनसाहस्रंक्रमत्येषततोऽम्बरम्/पितुर्बलाच्चबाल्याच्चभास्कराभ्याशमागतः/शिशुरेषत्वदोषज्ञइतिमत्वादिवाकरः/कार्यंचात्रसमायत्तमित्येवंनददाहसः/यमेवदिवसंह्येषग्रहीतुंभास्करंप्लुतः/तमेवदिवसंराहुर्जिघृक्षतिदिवाकरम्/अनेनचपरामृष्टोरामसूर्यरथोपति/अपक्रान्तस्ततस्त्रस्तोराहुश्चन्द्रार्कमर्दनः/सइन्द्रभवनंगत्वासरोषःसिंहिकासुतः/अब्रवीद्भ्रुकुटींकृत्वादेवंदेवगणैर्वृतम्/बुभुक्षापनयंदत्त्वाचन्द्रार्कौममवासव/किमिदंतत्त्वयादत्तमन्यस्यबलवृत्रहन्/अद्याहंपर्वकालेतुजिघृक्षुःसूर्यमागतः/अथान्योराहुरासाद्यजग्राहसहसारविम्/सराहोर्वचनंश्रुत्वावासवःसंभ्रमान्वितः/उत्पपातासनंहित्वाउद्वहन्काञ्चनस्रजम्/ततःकैलासकूटाभंचतुर्दन्तंमदस्रवम्/शृङ्गारकारिणंप्रांषुंस्वर्णघण्टाट्टहासिनम्/इन्द्रःकरीन्द्रमारुह्यराहुंकृत्वापुरःसरम्/प्रायाद्यत्राभवत्सूर्यःसहानेनहनूमता/अथातिरभसेनागाद्राहुरुत्सृज्यवासवम्/अनेनचसवैदृष्टआधावञ्शैलकूटवत्/ततःसूर्यंसमुत्सृज्यराहुमेवमवेक्ष्यच/उत्पपातपुनर्व्योमग्रहीतुंसिंहिकासुतम्/उत्सृज्यार्कमिमंरामआधावन्तंप्लवंगमम्/दृष्ट्वाराहुःपरावृत्यमुखशेषःपराङ्मुखः/इन्द्रमाशंसमानस्तुत्रातारंसिंहिकासुतः/इन्द्रइन्द्रेतिसंत्रासान्मुहुर्मुहुरभाषत/राहोर्विक्रोशमानस्यप्रागेवालक्षितःस्वरः/श्रुत्वेन्द्रोवाचमांभैषीरयमेनंनिहन्म्यहम्/ऐरावतंततोदृष्ट्वामहत्तदिदमित्यपि/फलंतंहस्तिराजानमभिदुद्रावमारुतिः/तदास्यधावतोरूपमैरावतजिघृक्षया/मुहूर्तमभवद्घोरमिन्द्राग्न्योरिवभास्वरम्/एवमाधावमानंतुनातिक्रुद्धःशचीपतिः/हस्तान्तेनातिमुक्तेनकुलिशेनाभ्यताडयत्/ततोगिरौपपातैषइन्द्रवज्राभिताडितः/पतमानस्यचैतस्यवामोहनुरभज्यत/तस्मिंस्तुपतितेबालेवज्रताडनविह्वले/चुक्रोधेन्द्रायपवनःप्रजानामशिवायच/विण्मूत्राशयमावृत्यप्रजास्वन्तर्गतःप्रभुः/रुरोधसर्वभूतानियथावर्षाणिवासवः/वायुप्रकोपाद्भूतानिनिरुच्छ्वासानिसर्वतः/संधिभिर्भज्यमानानिकाष्ठभूतानिजज्ञिरे/निःस्वधंनिर्वषट्कारंनिष्क्रियंधर्मवर्जितम्/वायुप्रकोपात्त्रैलोक्यंनिरयस्थमिवाबभौ/ततःप्रजाःसगन्धर्वाःसदेवासुरमानुषाः/प्रजापतिंसमाधावन्नसुखार्ताःसुखैषिणः/ऊचुःप्राञ्जलयोदेवादरोदरनिभोदराः/त्वयास्मभगवन्सृष्टाःप्रजानाथचतुर्विधाः/त्वयादत्तोऽयमस्माकमायुषःपवनःपतिः/सोऽस्मान्प्राणेश्वरोभूत्वाकस्मादेषोऽद्यसत्तम/रुरोधदुःखंजनयन्नन्तःपुरइवस्त्रियः/तस्मात्त्वांशरणंप्राप्तावायुनोपहताविभो/वायुसंरोधजंदुःखमिदंनोनुदशत्रुहन्/एतत्प्रजानांश्रुत्वातुप्रजानाथःप्रजापतिः/कारणादितितानुक्त्वाप्रजाःपुनरभाषत/यस्मिन्वःकारणेवायुश्चुक्रोधचरुरोधच/प्रजाःशृणुध्वंतत्सर्वंश्रोतव्यंचात्मनःक्षमम्/पुत्रस्तस्यामरेशेनइन्द्रेणाद्यनिपातितः/राहोर्वचनमाज्ञायराज्ञावःकोपितोऽनिलः/अशरीरःशरीरेषुवायुश्चरतिपालयन्/शरीरंहिविनावायुंसमतांयातिरेणुभिः/वायुःप्राणाःसुखंवायुर्वायुःसर्वमिदंजगत्/वायुनासंपरित्यक्तंनसुखंविन्दतेजगत्/अद्यैवचपरित्यक्तंवायुनाजगदायुषा/अद्यैवेमेनिरुच्छ्वासाःकाष्ठकुड्योपमाःस्थिताः/तद्यामस्तत्रयत्रास्तेमारुतोरुक्प्रदोहिवः/माविनाशंगमिष्यामअप्रसाद्यादितेःसुतम्/ततःप्रजाभिःसहितःप्रजापतिः॑सदेवगन्धर्वभुजंगगुह्यकः/जगामतत्रास्यतियत्रमारुतः॑सुतंसुरेन्द्राभिहतंप्रगृह्यसः/ततोऽर्कवैश्वानरकाञ्चनप्रभं॑सुतंतदोत्सङ्गगतंसदागतेः/चतुर्मुखोवीक्ष्यकृपामथाकरोत्॑सदेवसिद्धर्षिभुजंगराक्षसः/ततःपितामहंदृष्ट्वावायुःपुत्रवधार्दितः/शिशुकंतंसमादायउत्तस्थौधातुरग्रतः/चलत्कुण्डलमौलिस्रक्तपनीयविभूषणः/पादयोर्न्यपतद्वायुस्तिस्रोऽवस्थायवेधसे/तंतुवेदविदाद्यस्तुलम्बाभरणशोभिना/वायुमुत्थाप्यहस्तेनशिशुंतंपरिमृष्टवान्/स्पृष्टमात्रस्ततःसोऽथसलीलंपद्मजन्मना/जलसिक्तंयथासस्यंपुनर्जीवितमाप्तवान्/प्राणवन्तमिमंदृष्ट्वाप्राणोगन्धवहोमुदा/चचारसर्वभूतेषुसंनिरुद्धंयथापुरा/मरुद्रोगविनिर्मुक्ताःप्रजावैमुदिताभवन्/शीतवातविनिर्मुक्ताःपद्मिन्यइवसाम्बुजाः/ततस्त्रियुग्मस्त्रिककुत्त्रिधामात्रिदशार्चितः/उवाचदेवताब्रह्मामारुतप्रियकाम्यया/भोमहेन्द्राग्निवरुणधनेश्वरमहेश्वराः/जानतामपितत्सर्वंहितंवक्ष्यामिश्रूयताम्/अनेनशिशुनाकार्यंकर्तव्यंवोभविष्यति/ददतास्यवरान्सर्वेमारुतस्यास्यतुष्टिदान्/ततःसहस्रनयनःप्रीतिरक्तःशुभाननः/कुशेशयमयींमालांसमुत्क्षिप्येदमब्रवीत्/मत्करोत्सृष्टवज्रेणहनुरस्ययथाक्षतः/नाम्नैषकपिशार्दूलोभविताहनुमानिति/अहमेवास्यदास्यामिपरमंवरमुत्तमम्/अतःप्रभृतिवज्रस्यममावध्योभविष्यति/मार्ताण्डस्त्वब्रवीत्तत्रभगवांस्तिमिरापहः/तेजसोऽस्यमदीयस्यददामिशतिकांकलाम्/यदातुशास्त्राण्यध्येतुंशक्तिरस्यभविष्यति/तदास्यशास्त्रंदास्यामियेनवाग्मीभविष्यति/वरुणश्चवरंप्रादान्नास्यमृत्युर्भविष्यति/वर्षायुतशतेनापिमत्पाशादुदकादपि/यमोऽपिदण्डावध्यत्वमरोगत्वंचनित्यशः/दिशतेऽस्यवरंतुष्टअविषादंचसंयुगे/गदेयंमामिकानैनंसंयुगेषुवधिष्यति/इत्येवंवरदःप्राहतदाह्येकाक्षिपिङ्गलः/मत्तोमदायुधानांचनवध्योऽयंभविष्यति/इत्येवंशंकरेणापिदत्तोऽस्यपरमोवरः/सर्वेषांब्रह्मदण्डानामवध्योऽयंभविष्यति/दीर्घाअयुश्चमहात्माचइतिब्रह्माब्रवीद्वचः/विश्वकर्मातुदृष्ट्वैनंबालसूर्योपमंशिशुम्/शिल्पिनाप्रवरःप्राहवरमस्यमहामतिः/विनिर्मितानिदेवानामायुधानीहयानितु/तेषांसंग्रामकालेतुअवध्योऽयंभविष्यति/ततःसुराणांतुवरैर्दृष्ट्वाह्येनमकंकृतम्/चतुर्मुखस्तुष्टमुखोवायुमाहजगद्गुरुः/अमित्राणांभयकरोमित्राणामभयंकरः/अजेयोभवितातेऽत्रपुत्रोमारुतमारुतिः/रावणोत्सादनार्थानिरामप्रीतिकराणिच/रोमहर्षकराण्येषकर्ताकर्माणिसंयुगे/एवमुक्त्वातमामन्त्र्यमारुतंतेऽमरैःसह/यथागतंययुःसर्वेपितामहपुरोगमाः/सोऽपिगन्धवहःपुत्रंप्रगृह्यगृहमानयत्/अञ्जनायास्तमाख्यायवरंदत्तंविनिःसृतः/प्राप्यरामवरानेषवरदानबलान्वितः/बलेनात्मनिसंस्थेनसोऽपूर्यतयथार्णवः/बलेनापूर्यमाणोहिएषवानरपुंगवः/आश्रमेषुमहर्षीणामपराध्यतिनिर्भयः/स्रुग्भाण्डानग्निहोत्रंचवल्कलानांचसंचयान्/भग्नविच्छिन्नविध्वस्तान्सुशान्तानांकरोत्ययम्/सर्वेषांब्रह्मदण्डानामवध्यंब्रह्मणाकृतम्/जानन्तऋषयस्तंवैक्षमन्तेतस्यनित्यशः/यदाकेषरिणात्वेषवायुनासाञ्जनेनच/प्रतिषिद्धोऽपिमर्यादांलङ्घयत्येववानरः/ततोमहर्षयःक्रुद्धाभृग्वङ्गिरसवंशजाः/शेपुरेनंरघुश्रेष्ठनातिक्रुद्धातिमन्यवः/बाधसेयत्समाश्रित्यबलमस्मान्प्लवंगम/तद्दीर्घकालंवेत्तासिनास्माकंशापमोहितः/ततस्तुहृततेजौजामहर्षिवचनौजसा/एषोश्रमाणिनान्येतिमृदुभावगतश्चरन्/अथऋक्षरजानामवालिसुग्रीवयोःपिता/सर्ववानरराजासीत्तेजसाइवभास्करः/सतुराज्यंचिरंकृत्वावानराणांहरीश्वरः/ततस्त्वर्क्षरजानामकालधर्मेणसंगतः/तस्मिन्नस्तमितेवालीमन्त्रिभिर्मन्त्रकोविदैः/पित्र्येपदेकृतोराजासुग्रीवोवालिनःपदे/सुग्रीवेणसमंत्वस्यअद्वैधंछिद्रवर्जितम्/अहार्यंसख्यमभवदनिलस्ययथाग्निना/एषशापवशादेवनवेदबलमात्मनः/वालिसुग्रीवयोर्वैरंयदारामसमुत्थितम्/नह्येषरामसुग्रीवोभ्राम्यमाणोऽपिवालिना/वेदयानोनचह्येषबलमात्मनिमारुतिः/पराक्रमोत्साहमतिप्रतापैः॑सौशील्यमाधुर्यनयानयैश्च/गाम्भीर्यचातुर्यसुवीर्यधैर्यैर्॑हनूमतःकोऽप्यधिकोऽस्तिलोके/असौपुराव्याकरणंग्रहीष्यन्॑सूर्योन्मुखःपृष्ठगमःकपीन्द्रः/उद्यद्गिरेरस्तगिरिंजगाम॑ग्रन्थंमहद्धारयदप्रमेयः/प्रवीविविक्षोरिवसागरस्य॑लोकान्दिधक्षोरिवपावकस्य/लोकक्षयेष्वेवयथान्तकस्य॑हनूमतःस्थास्यतिकःपुरस्तात्/एषोऽपिचान्येचमहाकपीन्द्राः॑सुग्रीवमैन्दद्विविदाःसनीलाः/सतारतारेयनलाःसरम्भास्॑त्वत्कारणाद्रामसुरैर्हिसृष्टाः/तदेतत्कथितंसर्वंयन्मांत्वंपरिपृच्छसि/हनूमतोबालभावेकर्मैतत्कथितंमया/दृष्टःसंभाषितश्चासिरामगच्छमहेवयम्/एवमुक्त्वागताःसर्वेऋषयस्तेयथागतम्/विमृश्यचततोरामोवयस्यमकुतोभयम्/प्रतर्दनंकाशिपतिंपरिष्वज्येदमब्रवीत्/दर्शिताभवताप्रीतिर्दर्शितंसौहृदंपरम्/उद्योगश्चकृतोराजन्भरतेनत्वयासह/तद्भवानद्यकाशेयींपुरींवाराणसींव्रज/रमणीयांत्वयागुप्तांसुप्राकारांसुतोरणाम्/एतावदुक्त्वाउत्थायकाकुत्स्थःपरमासनात्/पर्यष्वजतधर्मात्मानिरन्तरमुरोगतम्/विसृज्यतंवयस्यंसस्वागतान्पृथिवीपतीन्/प्रहसन्राघवोवाक्यमुवाचमधुराक्षरम्/भवतांप्रीतिरव्यग्रातेजसापरिरक्षिता/धर्मश्चनियतोनित्यंसत्यंचभवतांसदा/युष्माकंचप्रभावेनतेजसाचमहात्मनाम्/हतोदुरात्मादुर्बुद्धीरावणोराक्षसाधिपः/हेतुमात्रमहंतत्रभवतांतेजसांहतः/रावणःसगणोयुद्धेसपुत्रःसहबान्धवः/भवन्तश्चसमानीताभरतेनमहात्मना/श्रुत्वाजनकराजस्यकाननेतनयांहृताम्/उद्युक्तानांचसर्वेषांपार्थिवानांमहात्मनाम्/कालोह्यतीतःसुमहान्गमनेरोचतांमतिः/प्रत्यूचुस्तंचराजानोहर्षेणमहतान्विताः/दिष्ट्यात्वंविजयीरामराज्यंचापिप्रतिष्ठितम्/दिष्ट्याप्रत्याहृतासीतादिष्ट्याशत्रुःपराजितः/एषनःपरमःकामएषानःकीर्तिरुत्तमा/यत्त्वांविजयिनंरामपश्यामोहतशात्रवम्/उपपन्नंचकाकुत्स्थयत्त्वमस्मान्प्रशंससि/प्रशंसार्हाहिजानन्तिप्रशंसांवक्तुमीदृशीम्/आपृच्छामोगमिष्यामोहृदिस्थोनःसदाभवान्/भवेच्चतेमहाराजप्रीतिरस्मासुनित्यदा/तेप्रयातामहात्मानःपार्थिवाःसर्वतोदिशम्/कम्पयन्तोमहींवीराःस्वपुराणिप्रहृष्टवत्/अक्षौहिणीसहस्रैस्तेसमवेतास्त्वनेकशः/हृष्टाःप्रतिगताःसर्वेराघवार्थेसमागताः/ऊचुश्चैवमहीपालाबलदर्पसमन्विताः/ननामरावणंयुद्धेपश्यामःपुरतःस्थितम्/भरतेनवयंपश्चात्समानीतानिरर्थकम्/हताहिराक्षसास्तत्रपार्थिवैःस्युर्नसंशयः/रामस्यबाहुवीर्येणपालितालक्ष्मणस्यच/सुखंपारेसमुद्रस्ययुध्येमविगतज्वराः/एताश्चान्याश्चराजानःकथास्तत्रसहस्रशः/कथयन्तःस्वराष्ट्राणिविविशुस्तेमहारथाः/यथापुराणितेगत्वारत्नानिविविधानिच/रामायप्रियकामार्थमुपहारान्नृपाददुः/अश्वान्रत्नानिवस्त्राणिहस्तिनश्चमदोत्कटान्/चन्दनानिचदिव्यानिदिव्यान्याभरणानिच/भरतोलक्ष्मणश्चैवशत्रुघ्नश्चमहारथः/आदायतानिरत्नानिअयोध्यामगमन्पुनः/आगताश्चपुरींरम्यामयोध्यांपुरुषर्षभाः/ददुःसर्वाणिरत्नानिराघवायमहात्मने/प्रतिगृह्यचतत्सर्वंप्रीतियुक्तःसराघवः/सर्वाणितानिप्रददौसुग्रीवायमहात्मने/विभीषणायचददौयेचान्येऋक्षवानराः/हनूमत्प्रमुखावीराराक्षसाश्चमहाबलाः/तेसर्वेहृष्टमनसोरामदत्तानितान्यथ/शिरोभिर्धारयामासुर्बाहुभिश्चमहाबलाः/पपुश्चैवसुगन्धीनिमधूनिविविधानिच/मांसानिचसुमृष्टानिफलान्यास्वादयन्तिच/एवंतेषांनिवसतांमासःसाग्रोगतस्तदा/मुहूर्तमिवतत्सर्वंरामभक्त्यासमर्थयन्/रेमेरामःसतैःसार्धंवानरैःकामरूपिभिः/राजभिश्चमहावीर्यैराक्षसैश्चमहाबलैः/एवंतेषांययौमासोद्वितीयःशैशिरःसुखम्/वानराणांप्रहृष्टानांराक्षसानांचसर्वशः/तथास्मतेषांवसतामृक्षवानररक्षसाम्/राघवस्तुमहातेजाःसुग्रीवमिदमब्रवीत्/गम्यतांसौम्यकिष्किन्धांदुराधर्षंसुरासुरैः/पालयस्वसहामात्यैराज्यंनिहतकण्टकम्/अङ्गदंचमहाबाहोप्रीत्यापरमयान्वितः/पश्यत्वंहनुमन्तंचनलंचसुमहाबलम्/सुषेणंश्वशुरंशूरंतारंचबलिनांवरम्/कुमुदंचैवदुर्धर्षंनीलंचसुमहाबलम्/वीरंशतबलिंचैवमैन्दंद्विविदमेवच/गजंगवाक्षंगवयंशरभंचमहाबलम्/ऋक्षराजंचदुर्धर्षंजाम्बवन्तंमहाबलम्/पश्यप्रीतिसमायुक्तोगन्धमादनमेवच/येचान्येसुमहात्मानोमदर्थेत्यक्तजीविताः/पश्यत्वंप्रीतिसंयुक्तोमाचैषांविप्रियंकृथाः/एवमुक्त्वाचसुग्रीवंप्रशस्यचपुनःपुनः/विभीषणमथोवाचरामोमधुरयागिरा/तङ्कांप्रशाधिधर्मेणसंमतोह्यसिपार्थिव/पुरस्यराक्षसानांचभ्रातुर्वैश्वरणस्यच/माचबुद्धिमधर्मेत्वंकुर्याराजन्कथंचन/बुद्धिमन्तोहिराजानोध्रुवमश्नन्तिमेदिनीम्/अहंचनित्यशोराजन्सुग्रीवसहितस्त्वया/स्मर्तव्यःपरयाप्रीत्यागच्छत्वंविगतज्वरः/रामस्यभाषितंश्रुत्वाऋष्कवानरराक्षसाः/साधुसाध्वितिकाकुत्स्थंप्रशशंसुःपुनःपुनः/तवबुद्धिर्महाबाहोवीर्यमद्भुतमेवच/माधुर्यंपरमंरामस्वयम्भोरिवनित्यदा/तेषामेवंब्रुवाणानांवानराणांचरक्षसाम्/हनूमत्प्रणतोभूत्वाराघवंवाक्यमब्रवीत्/स्नेहोमेपरमोराजंस्त्वयिनित्यंप्रतिष्ठितः/भक्तिश्चनियतावीरभावोनान्यत्रगच्छति/यावद्रामकथांवीरश्रोष्येऽहंपृथिवीतले/तावच्छरीरेवत्स्यन्तुममप्राणानसंशयः/एवंब्रुवाणंराजेन्द्रोहनूमन्तमथासनात्/उत्थायचपरिष्वज्यवाक्यमेतदुवाचह/एवमेतत्कपिश्रेष्ठभवितानात्रसंशयः/लोकाहियावत्स्थास्यन्तितावत्स्थास्यतिमेकथा/चरिष्यतिकथायावल्लोकानेषाहिमामिका/तावच्छरीरेवत्स्यन्तिप्राणास्तवनसंशयः/ततोऽस्यहारंचन्द्राभंमुच्यकण्ठात्सराघवः/वैदूर्यतरलंस्नेहादाबबन्धेहनूमति/तेनोरसिनिबद्धेनहारेणसमहाकपिः/रराजहेमशैलेन्द्रश्चन्द्रेणाक्रान्तमस्तकः/श्रुत्वातुराघवस्यैतदुत्थायोत्थायवानराः/प्रणम्यशिरसापादौप्रजग्मुस्तेमहाबलाः/सुग्रीवश्चैवरामेणपरिष्वक्तोमहाभुजः/विभीषणश्चधर्मात्मानिरन्तरमुरोगतः/सर्वेचतेबाष्पगलाःसाश्रुनेत्राविचेतसः/संमूढाइवदुःखेनत्यजन्तेराघवंतदा/विसृज्यचमहाबाहुरृक्षवानरराक्षसान्/भ्रातृभिःसहितोरामःप्रमुमोदसुखीसुखम्/अथापराह्णसमयेभ्रातृभिःसहराघवः/शुश्रावमधुरांवाणीमन्तरिक्षात्प्रभाषिताम्/सौम्यरामनिरीक्षस्वसौम्येनवदनेनमाम्/कैलासशिखरात्प्राप्तंविद्धिमांपुष्करंप्रभो/तवशासनमाज्ञायगतोऽस्मिधनदंप्रति/उपस्थातुंनरश्रेष्ठसचमांप्रत्यभाषत/निर्जितस्त्वंनरेन्द्रेणराघवेणमहात्मना/निहत्ययुधिदुर्धर्षंरावणंराक्षसाधिपम्/ममापिपरमाप्रीतिर्हतेतस्मिन्दुरात्मनि/रावणेसगणेसौम्यसपुत्रामात्यबान्धवे/सत्वंरामेणलङ्कायांनिर्जितःपरमात्मना/वहसौम्यतमेवत्वमहमाज्ञापयामिते/एषमेपरमःकामोयत्त्वंराघवनन्दनम्/वहेर्लोकस्यसंयानंगच्छस्वविगतज्वरः/तच्छासनमहंज्ञात्वाधनदस्यमहात्मनः/त्वत्सकाशंपुनःप्राप्तःसएवंप्रतिगृह्णमाम्/बाढमित्येवकाकुत्स्थःपुष्पकंसमपूजयत्/लाजाक्षतैश्चपुष्पैश्चगन्धैश्चसुसुगन्धिभिः/गम्यतांचयथाकाममागच्छेस्त्वंयदास्मरे/एवमस्त्वितिरामेणविसृष्टःपुष्पकःपुनः/अभिप्रेतांदिशंप्रायात्पुष्पकःपुष्पभूषितः/एवमन्तर्हितेतस्मिन्पुष्पकेविविधात्मनि/भरतःप्राञ्जलिर्वाक्यमुवाचरघुनन्दनम्/अत्यद्भुतानिदृश्यन्तेत्वयिराज्यंप्रशासति/अमानुषाणांसत्त्वानांव्याहृतानिमुहुर्मुहुः/अनामयाच्चमर्त्यानांसाग्रोमासोगतोह्ययम्/जीर्णानामपिसत्त्वानांमृत्युर्नायातिराघव/पुत्रान्नार्यःप्रसूयन्तेवपुष्मन्तश्चमानवाः/हर्षश्चाभ्यधिकोराजञ्जनस्यपुरवासिनः/कालेचवासवोवर्षंपातयत्यमृतोपमम्/वायवश्चापिवायन्तेस्पर्शवन्तःसुखप्रदाः/ईदृशोनश्चिरंराजाभवत्वितिनरेश्वर/कथयन्तिपुरेपौराजनाजनपदेषुच/एतावाचःसुमधुराभरतेनसमीरिताः/श्रुत्वारामोमुदायुक्तःप्रमुमोदसुखीसुखम्/सविसृज्यततोरामःपुष्पकंहेमभूषितम्/प्रविवेशमहाबाहुरशोकवनिकांतदा/चन्दनागरुचूतैश्चतुङ्गकालेयकैरपि/देवदारुवनैश्चापिसमन्तादुपशोभिताम्/प्रियङ्गुभिःकदम्बैश्चतथाकुरबकैरपि/जम्बूभिःपाटलीभिश्चकोविदारैश्चसंवृताम्/सर्वदाकुसुमैरम्यैःफलवद्भिर्मनोरमैः/चारुपल्लवपुष्पाढ्यैर्मत्तभ्रमरसंकुलैः/कोकिलैर्भृङ्गराजैश्चनानावर्णैश्चपक्षिभिः/शोभितांशतशश्चित्रैश्चूतवृक्षावतंसकैः/शातकुम्भनिभाःकेचित्केचिदग्निशिखोपमाः/नीलाञ्जननिभाश्चान्येभान्तितत्रस्मपादपाः/दीर्घिकाविविधाकाराःपूर्णाःपरमवारिणा/महार्हमणिसोपानस्फटिकान्तरकुट्टिमाः/फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपशोभिताः/प्राकारैर्विविधाकारैःशोभिताश्चशिलातलैः/तत्रतत्रवनोद्देशेवैदूर्यमणिसंनिभैः/शाद्वलैःपरमोपेताःपुष्पितद्रुमसंयुताः/नन्दनंहियथेन्द्रस्यब्राह्मंचैत्ररथंयथा/तथारूपंहिरामस्यकाननंतन्निवेशितम्/बह्वासनगृहोपेतांलतागृहसमावृताम्/अशोकवनिकांस्फीतांप्रविश्यरघुनन्दनः/आसनेतुशुभाकारेपुष्पस्तबकभूषिते/कुथास्तरणसंवीतेरामःसंनिषसादह/सीतांसंगृह्यबाहुभ्यांमधुमैरेयमुत्तमम्/पाययामासकाकुत्स्थःशचीमिन्द्रोयथामृतम्/मांसानिचविचित्राणिफलानिविविधानिच/रामस्याभ्यवहारार्थंकिंकरास्तूर्णमाहरन्/उपनृत्यन्तिराजानंनृत्यगीतविशारदाः/बालाश्चरूपवत्यश्चस्त्रियःपानवशंगताः/एवंरामोमुदायुक्तासीतांसुरुचिराननाम्/रमयामासवैदेहीमहन्यहनिदेववत्/तथातुरममाणस्यतस्यैवंशिशिरःशुभः/अत्यक्रामन्नरेन्द्रस्यराघवस्यमहात्मनः/पूर्वाह्णेपौरकृत्यानिकृत्वाधर्मेणधर्मवित्/शेषंदिवसभागार्धमन्तःपुरगतोऽभवत्/सीताचदेवकार्याणिकृत्वापौर्वाह्णिकानितु/श्वश्रूणामविशेषेणसर्वासांप्राञ्जलिःस्थिता/ततोराममुपागच्छद्विचित्रबहुभूषणा/त्रिविष्टपेसहस्राक्षमुपविष्टंयथाशची/दृष्ट्वातुराघवःपत्नींकल्याणेनसमन्विताम्/प्रहर्षमतुलंलेभेसाधुसाध्वितिचाब्रवीत्/अपत्यलाभोवैदेहिममायंसमुपस्थितः/किमिच्छसिहितद्ब्रूहिकःकामःक्रियतांतव/प्रहसन्तीतुवैदेहीरामंवाक्यमथाब्रवीत्/तपोवनानिपुण्यानिद्रष्टुमिच्छामिराघव/गङ्गातीरेनिविष्टानिऋषीणांपुण्यकर्मणाम्/फलमूलाशिनांवीरपादमूलेषुवर्तितुम्/एषमेपरमःकामोयन्मूलफलभोजिषु/अप्येकरात्रंकाकुत्स्थवसेयंपुण्यशालिषु/तथेतिचप्रतिज्ञातंरामेणाक्लिष्टकर्मणा/विस्रब्धाभववैदेहिश्वोगमिष्यस्यसंशयम्/एवमुक्त्वातुकाकुत्स्थोमैथिलींजनकात्मजाम्/मध्यकक्षान्तरंरामोनिर्जगामसुहृद्वृतः/तत्रोपविष्टंराजानमुपासन्तेविचक्षणाः/कथानांबहुरूपाणांहास्यकाराःसमन्ततः/विजयोमधुमत्तश्चकाश्यपःपिङ्गलःकुशः/सुराजिःकालियोभद्रोदन्तवक्रःसमागधः/एतेकथाबहुविधापरिहाससमन्विताः/कथयन्तिस्मसंहृष्टाराघवस्यमहात्मनः/ततःकथायांकस्यांचिद्राघवःसमभाषत/काःकथानगरेभद्रवर्तन्तेविषयेषुच/मामाश्रितानिकान्याहुःपौरजानपदाजनाः/किंचसीतांसमाश्रित्यभरतंकिंनुलक्ष्मणम्/किंनुशत्रुघ्नमाश्रित्यकैकेयींमातरंचमे/वक्तव्यतांचराजानोनवेराज्येव्रजन्तिहि/एवमुक्तेतुरामेणभद्रःप्राञ्जलिरब्रवीत्/स्थिताःकथाःशुभाराजन्वर्तन्तेपुरवासिनाम्/अयंतुविजयःसौम्यदशग्रीववधाश्रितः/भूयिष्ठंस्वपुरेपौरैःकथ्यतेपुरुषर्षभ/एवमुक्तस्तुभद्रेणराघवोवाक्यमब्रवीत्/कथयस्वयथातथ्यंसर्वंनिरवशेषतः/शुभाशुभानिवाक्यानियान्याहुःपुरवासिनः/श्रुत्वेदानींशुभंकुर्यांनकुर्यामशुभानिच/कथयस्वचविस्रब्धोनिर्भयोविगतज्वरः/कथयन्तेयथापौराजनाजनपदेषुच/राघवेणैवमुक्तस्तुभद्रःसुरुचिरंवचः/प्रत्युवाचमहाबाहुंप्राञ्जलिःसुसमाहितः/शृणुराजन्यथापौराःकथयन्तिशुभाशुभम्/चत्वरापणरथ्यासुवनेषूपवनेषुच/दुष्करंकृतवान्रामःसमुद्रेसेतुबन्धनम्/अकृतंपूर्वकैःकैश्चिद्देवैरपिसदानवैः/रावणश्चदुराधर्षोहतःसबलवाहनः/वानराश्चवशंनीताऋष्काश्चसहराक्षसैः/हत्वाचरावणंयुद्धेसीतामाहृत्यराघवः/अमर्षंपृष्ठतःकृत्वास्ववेश्मपुनरानयत्/कीदृशंहृदयेतस्यसीतासंभोगजंसुखम्/अङ्कमारोप्यहिपुरारावणेनबलाद्धृताम्/लङ्कामपिपुनर्नीतामशोकवनिकांगताम्/रक्षसांवशमापन्नांकथंरामोनकुत्सते/अस्माकमपिदारेषुसहनीयंभविष्यति/यथाहिकुरुतेराजाप्रजातमनुवर्तते/एवंबहुविधावाचोवदन्तिपुरवासिनः/नगरेषुचसर्वेषुराजञ्जनपदेषुच/तस्यैतद्भाषितंश्रुत्वाराघवःपरमार्तवत्/उवाचसर्वान्सुहृदःकथमेतन्निवेद्यताम्/सर्वेतुशिरसाभूमावभिवाद्यप्रणम्यच/प्रत्यूचूराघवंदीनमेवमेतन्नसंशयः/श्रुत्वातुवाक्यंकाकुत्स्थःसर्वेषांसमुदीरितम्/विसर्जयामासतदासर्वांस्ताञ्शत्रुतापनः/विसृज्यतुसुहृद्वर्गंबुद्ध्यानिश्चित्यराघवः/समीपेद्वाःस्थमासीनमिदंवचनमब्रवीत्/शीघ्रमानयसौमित्रिंलक्ष्मणंशुभलक्षणम्/भरतंचमहाबाहुंशत्रुघ्नंचापराजितम्/रामस्यभाषितंश्रुत्वाद्वाःस्थोमूर्ध्निकृताञ्जलिः/लक्ष्मणस्यगृहंगत्वप्रविवेशानिवारितः/उवाचचतदावाक्यंवर्धयित्वाकृताञ्जलिः/द्रष्टुमिच्छसिराजात्वांगम्यतांतत्रमाचिरम्/बाढमित्येवसौमित्रिःश्रुत्वाराघवशासनम्/प्राद्रवद्रथमारुह्यराघवस्यनिवेशनम्/प्रयान्तंलक्ष्मणंदृष्ट्वाद्वाःस्थोभरतमन्तिकात्/उवाचप्राञ्जलिर्वाक्यंराजात्वांद्रष्टुमिच्छति/भरतस्तुवचःश्रुत्वाद्वाःस्थाद्रामसमीरितम्/उत्पपातासनात्तूर्णंपद्भ्यामेवततोऽगमत्/दृष्ट्वाप्रयान्तंभरतंत्वरमाणःकृताञ्जलिः/शत्रुघ्नभवनंगत्वाततोवाक्यंजगादह/एह्यागच्छरघुश्रेष्ठराजात्वांद्रष्टुमिच्छति/गतोहिलक्ष्मणःपूर्वंभरतश्चमहायशाः/श्रुत्वातुवचनंतस्यशत्रुघ्नोरामशासनम्/शिरसावन्द्यधरणींप्रययौयत्रराघवः/कुमारानागताञ्श्रुत्वाचिन्ताव्याकुलितेन्द्रियः/अवाक्शिरादीनमनाद्वाःस्थंवचनमब्रवीत्/प्रवेशयकुमारांस्त्वंमत्समीपंत्वरान्वितः/एतेषुजीवितंमह्यमेतेप्राणाबहिश्चराः/आज्ञप्तास्तुनरेन्द्रेणकुमाराःशुक्लवाससः/प्रह्वाःप्राञ्जलयोभूत्वाविविशुस्तेसमाहिताः/तेतुदृष्ट्वामुखंतस्यसग्रहंशशिनंयथा/संध्यागतमिवादित्यंप्रभयापरिवर्जितम्/बाष्पपूर्णेचनयनेदृष्ट्वरामस्यधीमतः/हतशोभांयथापद्मंमुखंवीक्ष्यचतस्यते/ततोऽभिवाद्यत्वरिताःपादौरामस्यमूर्धभिः/तस्थुःसमाहिताःसर्वेरामश्चाश्रूण्यवर्तयत्/तान्परिष्वज्यबाहुभ्यामुत्थाप्यचमहाभुजः/आसनेष्वाध्वमित्युक्त्वाततोवाक्यंजगादह/भवन्तोममसर्वस्वंभवन्तोममजीवितम्/भवद्भिश्चकृतंराज्यंपालयामिनरेश्वराः/भवन्तःकृतशास्त्रार्थाबुद्धौचपरिनिष्ठिताः/संभूयचमदर्थोऽयमन्वेष्टव्योनरेश्वराः/तेषांसमुपविष्टानांसर्वेषांदीनचेतसाम्/उवाचवाक्यंकाकुत्स्थोमुखेनपरिशुष्यता/सर्वेशृणुतभद्रंवोमाकुरुध्वंमनोऽन्यथा/पौराणांममसीतायांयादृशीवर्ततेकथा/पौरापवादःसुमहांस्तथाजनपदस्यच/वर्ततेमयिबीभत्सःसमेमर्माणिकृन्तति/अहंकिलकुलेजतइक्ष्वाकूणांमहात्मनाम्/सीतांपापसमाचारामानयेयंकथंपुरे/जानासिहियथासौम्यदण्डकेविजनेवने/रावणेनहृतासीतासचविध्वंसितोमया/प्रत्यक्षंतवसौमित्रेदेवनांहव्यवाहनः/अपापांमैथिलीमाहवायुश्चाकाशगोचरः/चन्द्रादित्यौचशंसेतेसुराणांसंनिधौपुरा/ऋषीणांचैवसर्वेषामपापांजनकात्मजाम्/एवंशुद्धसमाचारादेवगन्धर्वसंनिधौ/लङ्काद्वीपेमहेन्द्रेणममहस्तेनिवेशिता/अन्तरात्माचमेवेत्तिसीतांशुद्धांयशस्विनीम्/ततोगृहीत्वावैदेहीमयोध्यामहमागतः/अयंतुमेमहान्वादःशोकश्चहृदिवर्तते/पौरापवादःसुमहांस्तथाजनपदस्यच/अकीर्तिर्यस्यगीयेतलोकेभूतस्यकस्यचित्/पतत्येवाधमांल्लोकान्यावच्छब्दःसकीर्त्यते/अकीर्तिर्निन्द्यतेदैवैःकीर्तिर्देवेषुपूज्यते/कीर्त्यर्थंचसमारम्भःसर्वएवमहात्मनाम्/अप्यहंजीवितंजह्यांयुष्मान्वापुरुषर्षभाः/अपवादभयाद्भीताःकिंपुनर्जनकात्मजाम्/तस्माद्भवन्तःपश्यन्तुपतितंशोकसागरे/नहिपश्याम्यहंभूयःकिंचिद्दुःखमतोऽधिकम्/श्वस्त्वंप्रभातेसौमित्रेसुमन्त्राधिष्ठितंरथम्/आरुह्यसीतामारोप्यविषयान्तेसमुत्सृज/गङ्गायास्तुपरेपारेवाल्मीकेःसुमहात्मनः/आश्रमोदिव्यसंकाशस्तमसातीरमाश्रितः/तत्रैनांविजनेकक्षेविसृज्यरघुनन्दन/शीघ्रमागच्छसौमित्रेकुरुष्ववचनंमम/नचास्मिप्रतिवक्तव्यःसीतांप्रतिकथंचन/अप्रीतिःपरमामह्यंभवेत्तुप्रतिवारिते/शापिताश्चमयायूयंभुजाभ्यांजीवितेनच/येमांवाक्यान्तरेब्रूयुरनुनेतुंकथंचन/मानयन्तुभवन्तोमांयदिमच्छासनेस्थिताः/इतोऽद्यनीयतांसीताकुरुष्ववचनंमम/पूर्वमुक्तोऽहमनयागङ्गातीरेमहाश्रमान्/पश्येयमितितस्याश्चकामःसंवर्त्यतामयम्/एवमुक्त्वातुकाकुत्स्थोबाष्पेणपिहितेक्षणः/प्रविवेशसधर्मात्माभ्रातृभिःपरिवारितः/ततोरजन्यांव्युष्टायांलक्ष्मणोदीनचेतनः/सुमन्त्रमब्रवीद्वाक्यंमुखेनपरिशुष्यता/सारथेतुरगाञ्शीघ्रंयोजयस्वरथोत्तमे/स्वास्तीर्णंराजभवनात्सीतायाश्चासनंशुभम्/सीताहिराजभवनादाश्रमंपुण्यकर्मणाम्/मयानेतामहर्षीणांशीघ्रमानीयतांरथः/सुमन्त्रस्तुतथेत्युक्त्वायुक्तंपरमवाजिभिः/रथंसुरुचिरप्रख्यंस्वास्तीर्णंसुखशय्यया/आदायोवाचसौमित्रिंमित्राणांहर्षवर्धनम्/रथोऽयंसमनुप्राप्तोयत्कार्यंक्रियतांप्रभो/एवमुक्तःसुमन्त्रेणराजवेश्मसलक्ष्मणः/प्रविश्यसीतामासाद्यव्याजहारनरर्षभः/गङ्गातीरेमयादेविमुनीनामाश्रमेशुभे/शीघ्रंगत्वोपनेयासिशासनात्पार्थिवस्यनः/एवमुक्तातुवैदेहीलक्ष्मणेनमहात्मना/प्रहर्षमतुलंलेभेगमनंचाभ्यरोचयत्/वासांसिचमहार्हाणिरत्नानिविविधानिच/गृहीत्वातानिवैदेहीगमनायोपचक्रमे/इमानिमुनिपत्नीनांदास्याम्याभरणान्यहम्/सौमित्रिस्तुतथेत्युक्त्वारथमारोप्यमैथिलीम्/प्रययौशीघ्रतुरगोरामस्याज्ञामनुस्मरन्/अब्रवीच्चतदासीतालक्ष्मणंलक्ष्मिवर्धनम्/अशुभानिबहून्यद्यपश्यामिरघुनन्दन/नयनंमेस्फुरत्यद्यगात्रोत्कम्पश्चजायते/हृदयंचैवसौमित्रेअस्वस्थमिवलक्षये/औत्सुक्यंपरमंचापिअधृतिश्चपरामम/शून्यामिवचपश्यामिपृथिवींपृथुलोचन/अपिस्वस्तिभवेत्तस्यभ्रातुस्तेभ्रातृभिःसह/श्वश्रूणांचैवमेवीरसर्वासामविशेषतः/पुरेजनपदेचैवकुशलंप्राणिनामपि/इत्यञ्जलिकृतासीतादेवताअभ्ययाचत/लक्ष्मणोऽर्थंतुतंश्रुत्वाशिरसावन्द्यमैथिलीम्/शिवमित्यब्रवीद्धृष्टोहृदयेनविशुष्यता/ततोवासमुपागम्यगोमतीतीरआश्रमे/प्रभातेपुनरुत्थायसौमित्रिःसूतमब्रवीत्/योजयस्वरथंशीघ्रमद्यभागीरथीजलम्/शिरसाधारयिष्यामित्र्यम्बकःपर्वतेयथा/सोऽश्वान्विचारयित्वाशुरथेयुक्त्वामनोजवान्/आरोहस्वेतिवैदेहींसूतःप्राञ्जलिरब्रवीत्/सातुसूतस्यवचनादारुरोहरथोत्तमम्/सीतासौमित्रिणासार्धंसुमित्रेणचधीमता/अथार्धदिवसंगत्वाभागीरथ्याजलाशयम्/निरीक्ष्यलक्ष्मणोदीनःप्ररुरोदमहास्वनम्/सीतातुपरमायत्तादृष्ट्वालक्ष्मणमातुरम्/उवाचवाक्यंधर्मज्ञकिमिदंरुद्यतेत्वया/जाह्वनीतीरमासाद्यचिराभिलषितंमम/हर्षकालेकिमर्थंमांविषादयसिलक्ष्मण/नित्यंत्वंरामपादेषुवर्तसेपुरुषर्षभ/कच्चिद्विनाकृतस्तेनद्विरात्रेशोकमागतः/ममापिदयितोरामोजीवितेनापिलक्ष्मण/नचाहमेवंशोचामिमैवंत्वंबालिशोभव/तारयस्वचमांगङ्गांदर्शयस्वचतापसान्/ततोधनानिवासांसिदास्याम्याभरणानिच/ततःकृत्वामहर्षीणांयथार्हमभिवादनम्/तत्रचैकांनिशामुष्ययास्यामस्तांपुरींपुनः/तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाप्रमृज्यनयनेशुभे/तितीर्षुर्लक्ष्मणोगङ्गांशुभांनावमुपाहरत्/अथनावंसुविस्तीर्णांनैषादींराघवानुजः/आरुरोहसमायुक्तांपूर्वमारोप्यमैथिलीम्/सुमन्त्रंचैवसरथंस्थीयतामितिलक्ष्मणः/उवाचशोकसंतप्तःप्रयाहीतिचनाविकम्/ततस्तीरमुपागम्यभागीरथ्याःसलक्ष्मणः/उवाचमैथिलींवाक्यंप्राञ्जलिर्बाष्पगद्गदः/हृद्गतंमेमहच्छल्यंयदस्म्यार्येणधीमता/अस्मिन्निमित्तेवैदेहिलोकस्यवचनीकृतः/श्रेयोहिमरणंमेऽद्यमृत्योर्वायत्परंभवेत्/नचास्मिन्नीदृशेकार्येनियोज्योलोकनिन्दिते/प्रसीदनचमेरोषंकर्तुमर्हसिसुव्रते/इत्यञ्जलिकृतोभूमौनिपपातसलक्ष्मणः/रुदन्तंप्राञ्जलिंदृष्ट्वाकाङ्क्षन्तंमृत्युमात्मनः/मैथिलीभृशसंविग्नालक्ष्मणंवाक्यमब्रवीत्/किमिदंनावगच्छामिब्रूहितत्त्वेनलक्ष्मण/पश्यामित्वांचनस्वथमपिक्षेमंमहीपतेः/शापितोऽसिनरेन्द्रेणयत्त्वंसंतापमात्मनः/तद्ब्रूयाःसंनिधौमह्यमहमाज्ञापयामिते/वैदेह्याचोद्यमानस्तुलक्ष्मणोदीनचेतनः/अवाङ्मुखोबाष्पगलोवाक्यमेतदुवाचह/श्रुत्वापरिषदोमध्येअपवादंसुदारुणम्/पुरेजनपदेचैवत्वत्कृतेजनकात्मजे/नतानिवचनीयानिमयादेवितवाग्रतः/यानिराज्ञाहृदिन्यस्तान्यमर्षःपृष्ठतःकृतः/सात्वांत्यक्तानृपतिनानिर्दोषाममसंनिधौ/पौरापवादभीतेनग्राह्यंदेविनतेऽन्यथा/आश्रमान्तेषुचमयात्यक्तव्यात्वंभविष्यसि/राज्ञःशासनमाज्ञायतवैवंकिलदौर्हृदम्/तदेतज्जाह्नवीतीरेब्रह्मर्षीणांतपोवनम्/पुण्यंचरमणीयंचमाविषादंकृथाःशुभे/राज्ञोदशरथस्यैषपितुर्मेमुनिपुंगवः/सखापरमकोविप्रोवाल्मीकिःसुमहायशाः/पादच्छायामुपागम्यसुखमस्यमहात्मनः/उपवासपरैकाग्रावसत्वंजनकात्मजे/पतिव्रतात्वमास्थायरामंकृत्वासदाहृदि/श्रेयस्तेपरमंदेवितथाकृत्वाभविष्यति/लक्ष्मणस्यवचःश्रुत्वादारुणंजनकात्मजा/परंविषादमागम्यवैदेहीनिपपातह/सामुहूर्तमिवासंज्ञाबाष्पव्याकुलितेक्षणा/लक्ष्मणंदीनयावाचाउवाचजनकात्मजा/मामिकेयंतनुर्नूनंसृष्टादुःखायलक्ष्मण/धात्रायस्यास्तथामेऽद्यदुःखमूर्तिःप्रदृश्यते/किंनुपापंकृतंपूर्वंकोवादारैर्वियोजितः/याहंशुद्धसमाचारात्यक्तानृपतिनासती/पुराहमाश्रमेवासंरामपादानुवर्तिनी/अनुरुध्यापिसौमित्रेदुःखेविपरिवर्तिनी/साकथंह्याश्रमेसौम्यवत्स्यामिविजनीकृता/आख्यास्यामिचकस्याहंदुःखंदुःखपरायणा/किंचवक्ष्यामिमुनिषुकिंमयापकृतंनृपे/कस्मिन्वाकारणेत्यक्ताराघवेणमहात्मना/नखल्वद्यैवसौमित्रेजीवितंजाह्नवीजले/त्यजेयंराजवंशस्तुभर्तुर्मेपरिहास्यते/यथाज्ञांकुरुसौमित्रेत्यजमांदुःखभागिनीम्/निदेशेस्थीयतांराज्ञःशृणुचेदंवचोमम/श्वश्रूणामविशेषेणप्राञ्जलिःप्रग्रहेणच/शिरसावन्द्यचरणौकुशलंब्रूहिपार्थिवम्/यथाभ्रातृषुवर्तेथास्तथापौरेषुनित्यदा/परमोह्येषधर्मःस्यादेषाकीर्तिरनुत्तमा/यत्त्वंपौरजनंराजन्धर्मेणसमवाप्नुयाः/अहंतुनानुशोचामिस्वशरीरंनरर्षभ/यथापवादंपौराणांतथैवरघुनन्दन/एवंब्रुवन्त्यांसीतायांलक्ष्मणोदीनचेतनः/शिरसाधरणींगत्वाव्याहर्तुंनशशाकह/प्रदक्षिणंचकृत्वासरुदन्नेवमहास्वनम्/आरुरोहपुनर्नावंनाविकंचाभ्यचोदयत्/सगत्वाचोत्तरंकूलंशोकभारसमन्वितः/संमूढइवदुःखेनरथमध्यारुहद्द्रुतम्/मुहुर्मुहुरपावृत्यदृष्ट्वासीतामनाथवत्/वेष्टन्तींपरतीरस्थांलक्ष्मणःप्रययावथ/दूरस्थंरथमालोक्यलक्ष्मणंचमुहुर्मुहुः/निरीक्षमाणामुद्विग्नांसीतांशोकःसमाविशत्/सादुःखभारावनतातपस्विनी॑यशोधरानाथमपश्यतीसती/रुरोदसाबर्हिणनादितेवने॑महास्वनंदुःखपरायणासती/सीतांतुरुदतींदृष्ट्वायेतत्रमुनिदारकाः/प्राद्रवन्यत्रभगवानास्तेवाल्मीकिरग्र्यधीः/अभिवाद्यमुनेःपादौमुनिपुत्रामहर्षये/सर्वेनिवेदयामासुस्तस्यास्तुरुदितस्वनम्/अदृष्टपूर्वाभगवन्कस्याप्येषामहात्मनः/पत्नीश्रीरिवसंमोहाद्विरौतिविकृतस्वरा/भगवन्साधुपश्येमांदेवतामिवखाच्च्युताम्/नह्येनांमानुषींविद्मःसत्क्रियास्याःप्रयुज्यताम्/तेषांतद्वचनंश्रुत्वाबुद्ध्यानिश्चित्यधर्मवित्/तपसालब्धचक्षुष्मान्प्राद्रवद्यत्रमैथिली/तंतुदेशमभिप्रेत्यकिंचित्पद्भ्यांमहामुनिः/अर्घ्यमादायरुचिरंजाह्वनीतीरमाश्रितः/ददर्शराघवस्येष्टांपत्नींसीतामनाथवत्/तांसितांशोकभारार्तांवाल्मीकिर्मुनिपुंगवः/उवाचमधुरांवाणींह्लादयन्निवतेजसा/स्नुषादशराथस्यत्वंरामस्यमहिषीसती/जनकस्यसुताराज्ञःस्वागतंतेपतिव्रते/आयान्त्येवासिविज्ञातामयाधर्मसमाधिना/कारणंचैवसर्वंमेहृदयेनोपलक्षितम्/अपापांवेद्मिसीतेत्वांतपोलब्धेनचक्षुषा/विशुद्धभावावैदेहिसाम्प्रतंमयिवर्तसे/आश्रमस्याविदूरेमेतापस्यस्तपसिस्थिताः/तास्त्वांवत्सेयथावत्संपालयिष्यन्तिनित्यशः/इदमर्घ्यंप्रतीच्छत्वंविस्रब्धाविगतज्वरा/यथास्वगृहमभ्येत्यविषादंचैवमाकृथाः/श्रुत्वातुभाषितंसीतामुनेःपरममद्भुतम्/शिरसावन्द्यचरणौतथेत्याहकृताञ्जलिः/तंप्रयान्तंमुनिंसीताप्राञ्जलिःपृष्ठतोऽन्वगात्/अन्वयाद्यत्रतापस्योधर्मनित्याःसमाहिताः/तंदृष्ट्वामुनिमायान्तंवैदेह्यानुगतंतदा/उपाजग्मुर्मुदायुक्तावचनंचैदमब्रुवन्/स्वागतंतेमुनिश्रेष्ठचिरस्यागमनंप्रभो/अभिवादयामःसर्वास्त्वामुच्यतांकिंचकुर्महे/तासांतद्वचनंश्रुत्वावाल्मीकिरिदमब्रवीत्/सीतेयंसमनुप्राप्तापत्नीरामस्यधीमतः/स्नुषादशरधस्यैषाजनकस्यसुतासती/अपापापतिनात्यक्तापरिपाल्यामयासदा/इमांभवत्यःपश्यन्तुस्नेहेनपरमेणह/गौरवान्ममवाक्यस्यपूज्यावोऽस्तुविशेषतः/मुहुर्मुहुश्चवैदेहींपरिसान्त्व्यमहायशाः/स्वमाश्रमंशिष्यवृतःपुनरायान्महातपाः/दृष्ट्वातुमैथिलींसीतामाश्रमंसंरवेशिताम्/संतापमकरोद्घोरंलक्ष्मणोदीनचेतनः/अब्रवीच्चमहातेजाःसुमन्त्रंमन्त्रसारथिम्/सीतासंतापजंदुःखंपश्यरामस्यधीमतः/अतोदुःखतरंकिंनुराघवस्यभविष्यति/पत्नींशुद्धसमाचारांविसृज्यजनकात्मजाम्/व्यक्तंदैवादहंमन्येराघवस्यविनाभवम्/वैदेह्यासारथेसार्धंदैवंहिदुरतिक्रमम्/योहिदेवान्सगन्धर्वानसुरान्सहराक्षसैः/निहन्याद्राघवःक्रुद्धःसदैवमनुवर्तते/पुराममपितुर्वाक्यैर्दण्डकेविजनेवने/उषितोनववर्षाणिपञ्चचैवसुदारुणे/ततोदुःखतरंभूयःसीतायाविप्रवासनम्/पौराणांवचनंश्रुत्वानृशंसंप्रतिभातिमे/कोनुधर्माश्रयःसूतकर्मण्यस्मिन्यशोहरे/मैथिलींप्रतिसंप्राप्तःपौरैर्हीनार्थवादिभिः/एताबहुविधावाचःश्रुत्वालक्ष्मणभाषिताः/सुमन्त्रःप्राञ्जलिर्भूत्वावाक्यमेतदुवाचह/नसंतापस्त्वयाकार्यःसौमित्रेमैथिलींप्रति/दृष्टमेतत्पुराविप्रैःपितुस्तेलक्ष्मणाग्रतः/भविष्यतिदृढंरामोदुःखप्रायोऽल्पसुख्यवान्/त्वांचैवमैथिलींचैवशत्रुघ्नभरतौतथा/संत्यजिष्यतिधर्मात्माकालेनमहतामहान्/नत्विदंत्वयिवक्तव्यंसौमित्रेभरतेऽपिवा/राज्ञावोऽव्याहृतंवाक्यंदुर्वासायदुवाचह/महाराजसमीपेचममचैवनरर्षभ/ऋषिणाव्याहृतंवाक्यंवसिष्ठस्यचसंनिधौ/ऋषेस्तुवचनंश्रुत्वामामाहपुरुषर्षभः/सूतनक्वचिदेवंतेवक्तव्यंजनसंनिधौ/तस्याहंलोकपालस्यवाक्यंतत्सुसमाहितः/नैवजात्वनृतंकुर्यामितिमेसौम्यदर्शनम्/सर्वथानास्त्यवक्तव्यंमयासौम्यतवाग्रतः/यदितेश्रवणेश्रद्धाश्रूयतांरघुनन्दन/यद्यप्यहंनरेन्द्रेणरहस्यंश्रावितःपुरा/तच्चाप्युदाहरिष्यामिदैवंहिदुरतिक्रमम्/तच्छ्रुत्वाभाषितंतस्यगम्भीरार्थपदंमहत्/तथ्यंब्रूहीतिसौमित्रिःसूतंवाक्यमथाब्रवीत्/तथासंचोदितःसूतोलक्ष्मणेनमहात्मना/तद्वाक्यमृषिणाप्रोक्तंव्याहर्तुमुपचक्रमे/पुरानाम्नाहिदुर्वासाअत्रेःपुत्रोमहामुनिः/वसिष्ठस्याश्रमेपुण्येसवार्षिक्यमुवासह/तमाश्रमंमहातेजाःपितातेसुमहायशाः/पुरोधसंमहात्मानंदिदृक्षुरगमत्स्वयम्/सदृष्ट्वासूर्यसंकाशंज्वलन्तमिवतेजसा/उपविष्टंवसिष्ठस्यसव्येपार्श्वेमहामुनिम्/तौमुनीतापसश्रेष्ठौविनीतस्त्वभ्यवादयत्/सताभ्यांपूजितोराजास्वागतेनासनेनच/पाद्येनफलमूलैश्चसोऽप्यास्तेमुनिभिःसह/तेषांतत्रोपविष्टानांतास्ताःसुमधुराःकथाः/बभूवुःपरमर्षीणांमध्यादित्यगतेऽहनि/ततःकथायांकस्यांचित्प्राञ्जलिःप्रग्रहोनृपः/उवाचतंमहात्मानमत्रेःपुत्रंतपोधनम्/भगवन्किंप्रमाणेनममवंशोभविष्यति/किमायुश्चहिमेरामःपुत्राश्चान्येकिमायुषः/रामस्यचसुतायेस्युस्तेषामायुःकियद्भवेत्/काम्ययाभगवन्ब्रूहिवंशस्यास्यगतिंमम/तच्छ्रुत्वाव्याहृतंवाक्यंराज्ञोदशरथस्यतु/दुर्वासाःसुमहातेजाव्याहर्तुमुपचक्रमे/अयोध्यायाःपतीरामोदीर्घकालंभविष्यति/सुखिनश्चसमृद्धाश्चभविष्यन्त्यस्यचानुजाः/कस्मिंश्चित्करणेत्वांचमैथिलींचयशस्विनीम्/संत्यजिष्यतिधर्मात्माकालेनमहताकिल/दशवर्षसहस्रणिदशवर्षशतानिच/रामोराज्यमुपासित्वाब्रह्मलोकंगमिष्यति/समृद्धैर्हयमेधैश्चइष्ट्वापरपुरंजयः/राजवंशांश्चकाकुत्स्थोबहून्संस्थापयिष्यति/ससर्वमखिलंराज्ञोवंशस्यास्यगतागतम्/आख्यायसुमहातेजास्तूष्णीमासीन्महाद्युतिः/तूष्णींभूतेमुनौतस्मिन्राजादशरथस्तदा/अभिवाद्यमहात्मानौपुनरायात्पुरोत्तमम्/एतद्वचोमयातत्रमुनिनाव्याहृतंपुरा/श्रुतंहृदिचनिक्षिप्तंनान्यथातद्भविष्यति/एवंगतेनसंतापंगन्तुमर्हसिराघव/सीतार्थेराघवार्थेवादृढोभवनरोत्तम/तच्छ्रुत्वाव्याहृतंवाक्यंसूतस्यपरमाद्भुतम्/प्रहर्षमतुलंलेभेसाधुसाध्वितिचाब्रवीत्/तयोःसंवदतोरेवंसूतलक्ष्मणयोःपथि/अस्तमर्कोगतोवासंगोमत्यांतावथोषतुः/तत्रतांरजनीमुष्यगोमत्यांरघुनन्दनः/प्रभातेपुनरुत्थायलक्ष्मणःप्रययौतदा/ततोऽर्धदिवसेप्राप्तेप्रविवेशमहारथः/अयोध्यांरत्नसंपूर्णांहृष्टपुष्टजनावृताम्/सौमित्रिस्तुपरंदैन्यंजगामसुमहामतिः/रामपादौसमासाद्यवक्ष्यामिकिमहंगतः/तस्यैवंचिन्तयानस्यभवनंशशिसंनिभम्/राजस्यपरमोदारंपुरस्तात्समदृश्यत/राज्ञस्तुभवनद्वारिसोऽवतीर्यनरोत्तमः/अवान्मुखोदीनमनाःप्राविवेशानिवारितः/सदृष्ट्वाराघवंदीनमासीनंपरमासने/नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यांददर्शाग्रजमग्रतः/जग्राहचरणौतस्यलक्ष्मणोदीनचेतनः/उवाचदीनयावाचाप्राञ्जलिःसुसमाहितः/आर्यस्याज्ञांपुरस्कृत्यविसृज्यजनकात्मजाम्/गङ्गातीरेयथोद्दिष्टेवाल्मीकेराश्रमेशुभे/पुनरस्म्यागतोवीरपादमूलमुपासितुम्/माशुचःपुरुषव्याघ्रकालस्यगतिरीदृशी/त्वद्विधानहिशोचन्तिसत्त्ववन्तोमनस्विनः/सर्वेक्षयान्तानिचयाःपतनान्ताःसमुच्छ्रयाः/संयोगाविप्रयोगान्तामरणान्तंचजीवितम्/शक्तस्त्वमात्मनात्मानंविजेतुंमनसैवहि/लोकान्सर्वांश्चकाकुत्स्थकिंपुनर्दुःखमीदृशम्/नेदृशेषुविमुह्यन्तित्वद्विधाःपुरुषर्षभाः/यदर्थंमैथिलीत्यक्ताअपवादभयान्नृप/सत्वंपुरुषशार्दूलधैर्येणसुसमाहितः/त्यजेमांदुर्बलांबुद्धिंसंतापंमाकुरुष्वह/एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थोलक्ष्मणेनमहात्मना/उवाचपरयाप्रीत्यासौमित्रिंमित्रवत्सलम्/एवमेतन्नरश्रेष्ठयथावदसिलक्ष्मण/परितोषश्चमेवीरममकार्यानुशासने/निर्वृतिश्चकृतासौम्यसंतापश्चनिराकृतः/भवद्वाक्यैःसुमधुरैरनुनीतोऽस्मिलक्ष्मण/ततःसुमन्त्रस्त्वागम्यराघवंवाक्यमब्रवीत्/एतेनिवारिताराजन्द्वारितिष्ठन्तितापसाः/भार्गवंच्यवनंनामपुरस्कृत्यमहर्षयः/दर्शनंतेमहाराजचोदयन्तिकृतत्वराः/प्रीयमाणानरव्याघ्रयमुनातीरवासिनः/तस्यतद्वचनंश्रुत्वारामःप्रोवाचधर्मवित्/प्रवेश्यन्तांमहात्मानोभार्गवप्रमुखाद्विजाः/राज्ञस्त्वाज्ञांपुरस्कृत्यद्वाःस्थोमूर्ध्निकृताञ्जलिः/प्रवेशयामासततस्तापसान्संमतान्बहून्/शतंसमधिकंतत्रदीप्यमानंस्वतेजसा/प्रविष्टंराजभवनंतापसानांमहात्मनाम्/तेद्विजाःपूर्णकलशैःसर्वतीर्थाम्बुसत्कृतम्/गृहीत्वाफलमूलंचरामस्याभ्याहरन्बहु/प्रतिगृह्यतुतत्सर्वंरामःप्रीतिपुरस्कृतः/तीर्थोदकानिसर्वाणिफलानिविविधानिच/उवाचचमहाबाहुःसर्वानेवमहामुनीन्/इमान्यासनमुख्यानियथार्हमुपविश्यताम्/रामस्यभाषितंश्रुत्वासर्वएवमहर्षयः/बृसीषुरुचिराख्यासुनिषेदुःकाञ्चनीषुते/उपविष्टानृषींस्तत्रदृष्ट्वापरपुरंजयः/प्रयतःप्राञ्जलिर्भूत्वाराघवोवाक्यमब्रवीत्/किमागमनकर्यंवःकिंकरोमितपोधनाः/आज्ञाप्योऽहंमहर्षीणांसर्वकामकरःसुखम्/इदंराज्यंचसकलंजीवितंचहृदिस्थितम्/सर्वमेतद्द्विजार्थंमेसत्यमेतद्ब्रवीमिवः/तस्यतद्वचनंश्रुत्वासाधुवादोमहानभूत्/ऋषीणामुग्रतपसांयमुनातीरवासिनाम्/ऊचुश्चतेमहात्मानोहर्षेणमहतान्विताः/उपपन्नंनरश्रेष्ठतवैवभुविनान्यतः/बहवःपार्थिवाराजन्नतिक्रान्तामहाबलाः/कार्यगौरवमश्रुत्वाप्रतिज्ञांनाभ्यरोचयन्/त्वयापुनर्ब्राह्मणगौरवादियं॑कृत्वाप्रतिज्ञाह्यनवेक्ष्यकारणम्/कुरुष्वकर्ताह्यसिनात्रसंशयो॑महाभयात्त्रातुमृषींस्त्वमर्हसि/ब्रुवद्भिरेवमृषिभिःकाकुत्स्थोवाक्यमब्रवीत्/किंकार्यंब्रूतभवतांभयंनाशयितास्मिवः/तथावदतिकाकुत्स्थेभर्गवोवाक्यमब्रवीत्/भयंनःशृणुयन्मूलंदेशस्यचनरेश्वर/पूर्वंकृतयुगेरामदैतेयःसुमहाबलः/लोलापुत्रोऽभवज्ज्येष्ठोमधुर्नाममहासुरः/ब्रह्मण्यश्चशरण्यश्चबुद्ध्याचपरिनिष्ठितः/सुरैश्चपरमोदारैःप्रीतिस्तस्यातुलाभवत्/समधुर्वीर्यसंपन्नोधर्मेचसुसमाहितः/बहुमानाच्चरुद्रेणदत्तस्तस्याद्भुतोवरः/शूलंशूलाद्विनिष्कृष्यमहावीर्यंमहाप्रभम्/ददौमहात्मासुप्रीतोवाकय्ंचैतदुवाचह/त्वयायमतुलोधर्मोमत्प्रसादात्कृतःशुभः/प्रीत्यापरमयायुक्तोददाम्यायुधमुत्तमम्/यावत्सुरैश्चविप्रैश्चनविरुध्येर्महासुर/तावच्छूलंतवेदंस्यादन्यथानाशमाप्नुयात्/यश्चत्वामभियुञ्जीतयुद्धायविगतज्वरः/तंशूलंभस्मसात्कृत्वापुनरेष्यतितेकरम्/एवंरुद्राद्वरंलब्ध्वाभूयएवमहासुरः/प्रणिपत्यमहादेवंवाक्यमेतदुवाचह/भगवन्ममवंशस्यशूलमेतदनुत्तमम्/भवेत्तुसततंदेवसुराणामीश्वरोह्यसि/तंब्रुवाणंमधुंदेवःसर्वभूतपतिःशिवः/प्रत्युवाचमहादेवोनैतदेवंभविष्यति/माभूत्तेविफलाबाणीमत्प्रासादकृताशुभा/भवतःपुत्रमेकंतुशूलमेतद्गमिष्यति/यावत्करस्थःशूलोऽयंभविष्यतिसुतस्यते/अवध्यःसर्वभूतानांशूलहस्तोभविष्यति/एवंमधुवरंलब्ध्वादेवात्सुमहदद्भुतम्/भवनंचासुरश्रेष्ठःकारयामाससुप्रभम्/तस्यपत्नीमहाभगाप्रियाकुम्भीनसीहिया/विश्वासयोरपत्यंसाह्यनलायांमहाप्रभा/तस्याःपुत्रोमहावीर्योलवणोनामदारुणः/बाल्यात्प्रभृतिदुष्टात्मापापान्येवसमाचरत्/तंपुत्रंदुर्विनीतंतुदृष्ट्वादुःखसमन्वितः/मधुःसशोकमापेदेनचैनंकिंचिदब्रवीत्/सविहायइमंलोकंप्रविष्टोवरुणालयम्/शूलंनिवेश्यलवणेवरंतस्मैन्यवेदयत्/सप्रभावेनशूलस्यदौरात्म्येनात्मनस्तथा/संतापयतिलोकांस्त्रीन्विशेषेणतुतापसान्/एवंप्रभावोलवणःशूलंचैवतथाविधम्/श्रुत्वाप्रमाणंकाकुत्स्थंत्वंहिनःपरमागतिः/बहवःपार्थिवारामभयार्तैरृषिभिःपुरा/अभयंयाचितावीरत्रातारंनचविद्महे/तेवयंरावणंश्रुत्वाहतंसबलवाहनम्/त्रातारंविद्महेरामनान्यंभुविनराधिपम्/तत्परित्रातुमिच्छामोलवणाद्भयपीडिताः/तथोक्तेतानृषीन्रामःप्रत्युवाचकृताञ्जलिः/किमाहारःकिमाचारोलवणःक्वचवर्तते/राघवस्यवचःश्रुत्वाऋषयःसर्वएवते/ततोनिवेदयामासुर्लवणोववृधेयथा/आहारःसर्वसत्त्वानिविशेषेणचतापसाः/आचारोरौद्रतानित्यंवासोमधुवनेसदा/हत्वादशसहस्राणिसिंहव्याघ्रमृगद्विपान्/मानुषांश्चैवकुरुतेनित्यमाहारमाह्निकम्/ततोऽपराणिसत्त्वानिखादतेसमहाबलः/संहारेसमनुप्राप्तेव्यादितास्यइवान्तकः/तच्छ्रुत्वाराघवोवाक्यमुवाचसमहामुनीन्/घातयिष्यामितद्रक्षोव्यपगच्छतुवोभयम्/तथातेषांप्रतिज्ञायमुनीनामुग्रतेजसाम्/सभ्रातॄन्सहितान्सर्वानुवाचरघुनन्दनः/कोहन्तालवणंवीराःकस्यांशःसविधीयताम्/भरतस्यमहाबाहोःशत्रुघ्नस्याथवापुनः/राघवेणैवमुक्तस्तुभरतोवाक्यमब्रवीत्/अहमेनंबधिष्यामिममांशःसविधीयताम्/भरतस्यवचःश्रुत्वाशौर्यवीर्यसमन्वितम्/लक्ष्मणावरजस्तस्थौहित्वासौवर्णमासनम्/शत्रुघ्नस्त्वब्रवीद्वाक्यंप्रणिपत्यनराधिपम्/कृतकर्मामहाबाहुर्मध्यमोरघुनन्दनः/आर्येणहिपुराशून्याअयोध्यारक्षितापुरी/संतापंहृदयेकृत्वाआर्यस्यागमनंप्रति/दुःखानिचबहूनीहअनुभूतानिपार्थिव/शयानोदुःखशय्यासुनन्दिग्रामेमहात्मना/फलमूलाशनोभूत्वाजटाचीरधरस्तथा/अनुभूयेदृशंदुःखमेषराघवनन्दनः/प्रेष्येमयिस्थितेराजन्नभूयःक्लेशमाप्नुयात्/तथाब्रुवतिशत्रुघ्नेराघवःपुनरब्रवीत्/एवंभवतुकाकुत्स्थक्रियतांममशासनम्/राज्येत्वामभिषेक्ष्यामिमघोस्तुनगरेशुभे/निवेशयमहाबाहोभरतंयद्यवेक्षसे/शूरस्त्वंकृतविद्यश्चसमर्थःसंनिवेशने/नगरंमधुनाजुष्टंतथाजनपदाञ्शुभान्/योहिवंशंसमुत्पाट्यपार्थिवस्यपुनःक्षये/नविधत्तेनृपंतत्रनरकंसनिगच्छति/सत्वंहत्वामधुसुतंलवणंपापनिश्चयम्/राज्यंप्रशाधिधर्मेणवाक्यंमेयद्यवेक्षसे/उत्तरंचनवक्तव्यंशूरवाक्यान्तरेमम/बालेनपूर्वजस्याज्ञाकर्तव्यानात्रसंशयः/अभिषेकंचकाकुत्स्थप्रतीच्छस्वमयोद्यतम्/वसिष्ठप्रमुखैर्विप्रैर्विधिमन्त्रपुरस्कृतम्/एवमुक्तस्तुरामेणपरांव्रीडामुपागतः/शत्रुघ्नोवीर्यसंपन्नोमन्दंमन्दमुवाचह/अवश्यंकरणीयंचशासनंपुरुषर्षभ/तवचैवमहाभागशासनंदुरतिक्रमम्/अयंकामकरोराजंस्तवास्मिपुरुषर्षभ/एवमुक्तेतुशूरेणशत्रुघ्नेनमहात्मना/उवाचरामःसंहृष्टोलक्ष्मणंभरतंतथा/संभारानभिषेकस्यआनयध्वंसमाहिताः/अद्यैवपुरुषव्याघ्रमभिषेक्ष्यामिदुर्जयम्/पुरोधसंचकाकुत्स्थौनैगमानृत्विजस्तथा/मन्त्रिणश्चैवमेसर्वानानयध्वंममाज्ञया/राज्ञःशासनमाज्ञायतथाकुर्वन्महारथः/अभिषेकसमारम्भंपुरस्कृत्यपुरोधसं/प्रविष्टाराजभवनंपुरंदरगृहोपमम्/ततोऽभिषेकोववृधेशत्रुघ्नस्यमहात्मनः/संप्रहर्षकरःश्रीमान्राघवस्यपुरस्यच/ततोऽभिषिक्तंशत्रुघ्नमङ्कमारोप्यराघवः/उवाचमधुरांवाणींतेजस्तस्याभिपूरयन्/अयंशरस्त्वमोघस्तेदिव्यःपरपुरंजयः/अनेनलवणंसौम्यहन्तासिरघुनन्दन/सृष्टःशरोऽयंकाकुत्स्थयदाशेतेमहार्णवे/स्वयम्भूरजितोदेवोयंनापश्यन्सुरासुराः/अदृश्यःसर्वभूतानांतेनायंहिशरोत्तमः/सृष्टःक्रोधाभिभूतेनविनाशार्थंदुरात्मनोः/मधुकौटभयोर्वीरविघातेवर्तमानयोः/स्रष्टुकामेनलोकांस्त्रींस्तौचानेनहतौयुधि/अनेनशरमुख्येनततोलोकांश्चकारसः/नायंमयाशरःपूर्वंरावणस्यवधार्थिना/मुखःशत्रुघ्नभूतानांमहांस्त्रासोभवेदिति/यच्चतस्यमहच्छूलंत्र्यम्बकेणमहात्मना/दत्तंशत्रुविनाशायमधोरायुधमुत्तमम्/तत्संनिक्षिप्यभवनेपूज्यमानंपुनःपुनः/दिशःसर्वाःसमालोक्यप्राप्नोत्याहारमात्मनः/यदातुयुद्धमाकाङ्क्षन्कश्चिदेनंसमाह्वयेत्/तदाशूलंगृहीत्वातद्भस्मरक्षःकरोतितम्/सत्वंपुरुषशार्दूलतमायुधविवर्जितम्/अप्रविष्टपुरंपूर्वंद्वारितिष्ठधृतायुधः/अप्रविष्टंचभवनंयुद्धायपुरुषर्षभ/आह्वयेथामहाबाहोततोहन्तासिराक्षसं/अन्यथाक्रियमाणेतुअवध्यःसभविष्यति/यदित्वेवंकृतेवीरविनाशमुपयास्यति/एतत्तेसर्वमाख्यातंशूलस्यचविपर्ययम्/श्रीमतःशितिकण्ठस्यकृत्यंहिदुरतिक्रमम्/एवमुक्त्वातुकाकुत्स्थंप्रशस्यचपुनःपुनः/पुनरेवापरंवाक्यमुवाचरघुनन्दनः/इमान्यश्वसहस्राणिचत्वारिपुरुषर्षभ/रथानांचसहस्रेद्वेगजानांशतमेवच/अन्तरापणवीथ्यश्चनानापण्योपशोभिताः/अनुगच्छन्तुशत्रुघ्नतथैवनटनर्तकाः/हिरण्यस्यसुवर्णस्यअयुतंपुरुषर्षभ/गृहीत्वागच्छशत्रुघ्नपर्याप्तधनवाहनः/बलंचसुभृतंवीरहृष्टपुष्टमनुत्तमम्/संभाष्यसंप्रदानेनरञ्जयस्वनरोत्तम/नह्यर्थास्तत्रतिष्ठन्तिनदारानचबान्धवाः/सुप्रीतोभृत्यवर्गस्तुयत्रतिष्ठतिराघव/अतोहृष्टजनाकीर्णांप्रस्थाप्यमहतींचमूम्/एकएवधनुष्पानिस्तद्गच्छत्वंमधोर्वनम्/यथात्वांनप्रजानातिगच्छन्तंयुद्धकाङ्क्षिणम्/लवणस्तुमधोःपुत्रस्तथागच्छेरशङ्कितः/नतस्यमृत्युरन्योऽस्तिकश्चिद्धिपुरुषर्षभ/दर्शनंयोऽभिगच्छेतसवध्योलवणेनहि/सग्रीष्मेव्यपयातेतुवर्षरात्रउपस्थिते/हन्यास्त्वंलवणंसौम्यसहिकालोऽस्यदुर्मतेः/महर्षींस्तुपुरस्कृत्यप्रयान्तुतवसैनिकाः/यथाग्रीष्मावशेषेणतरेयुर्जाह्नवीजलम्/ततःस्थाप्यबलंसर्वंनदीतीरेसमाहितः/अग्रतोधनुषासार्धंगच्छत्वंलघुविक्रम/एवमुक्तस्तुरामेणशत्रुघ्नस्तान्महाबलान्/सेनामुख्यान्समानीयततोवाक्यमुवाचह/एतेवोगणितावासायत्रयत्रनिवत्स्यथ/स्थातव्यंचाविरोधेनयथाबाधानकस्यचित्/तथातांस्तुसमाज्ञाप्यनिर्याप्यचमहद्बलम्/कौसल्यांचसुमित्रांचकौकेयींचाभ्यवादयत्/रामंप्रदक्षिणंकृत्वाशिरसाभिप्रणम्यच/राणेणचाभ्यनुज्ञातःशत्रुघ्नःशत्रुतापनः/लक्ष्मणंभरतंचैवप्रणिपत्यकृताञ्जलिः/पुरोधसंवसिष्ठंचशत्रुघ्नःप्रयतात्मवान्/प्रदक्षिणमथोकृत्वानिर्जगाममहाबलः/प्रस्थाप्यतद्बलंसर्वंमासमात्रोषितःपथि/एकएवाशुशत्रुघ्नोजगामत्वरितस्तदा/द्विरात्रमन्तरेशूरउष्यराघवनन्दनः/वाल्मीकेराश्रमंपुण्यमगच्छद्वासमुत्तमम्/सोऽभिवाद्यमहात्मानंवाल्मीकिंमुनिसत्तमम्/कृताञ्जलिरथोभूत्वावाक्यमेतदुवाचह/भगवन्वस्तुमिच्छामिगुरोःकृत्यादिहागतः/श्वःप्रभातेगमिष्यामिप्रतीचींवारुणींदिशम्/शत्रुघ्नस्यवचःश्रुत्वाप्रहस्यमुनिपुंगवः/प्रत्युवचमहात्मानंस्वागतंतेमहायशः/स्वमाश्रममिदंसौम्यराघवाणांकुलस्यह/आसनंपाद्यमर्घ्यंचनिर्विशङ्कःप्रतीच्छमे/प्रतिगृह्यततःपूजांफलमूलंचभोजनम्/भक्षयामासकाकुत्स्थस्तृप्तिंचपरमांगतः/सतुभुक्त्वामहाबाहुर्महर्षिंतमुवाचह/पूर्वंयज्ञविभूतीयंकस्याश्रमसमीपतः/तस्यतद्भाषितंश्रुत्वावाल्मीकिर्वाक्यमब्रवीत्/शत्रुघ्नशृणुयस्येदंबभूवायतनंपुरा/युष्माकंपूर्वकोराजासुदासस्यमहात्मनः/पुत्रोमित्रसहोनामवीर्यवानतिधार्मिकः/सबालएवसौदासोमृगयामुपचक्रमे/चञ्चूर्यमाणंददृशेसशूरोराक्षसद्वयम्/शार्दूलरूपिणौघोरौमृगान्बहुसहस्रशः/भक्षयाणावसंतुष्टौपर्याप्तिंचनजग्मतुः/सतुतौराक्षसौदृष्ट्वानिर्मृगंचवनंकृतम्/क्रोधेनमहताविष्टोजघानैकंमहेषुणा/विनिपात्यतमेकंतुसौदासःपुरुषर्षभः/विज्वरोविगतामर्षोहतंरक्षोऽभ्यवैक्षत/निरीक्षमाणंतंदृष्ट्वासहायस्तस्यरक्षसः/संतापमकरोद्घोरंसौदासंचेदमब्रवीत्/यस्मादनपराद्धंत्वंसहायंममजघ्निवान्/तस्मात्तवापुपापिष्ठप्रदास्यामिप्रतिक्रियाम्/एवमुक्त्वातुतंरक्षस्तत्रैवान्तरधीयत/कालपर्याययोगेनराजामित्रसहोऽभवत्/राजापियजतेयज्ञंतस्याश्रमसमीपतः/अश्वमेधंमहायज्ञंतंवसिष्ठोऽभ्यपालयत्/तत्रयज्ञोमहानासीद्बहुवर्षगणायुतान्/समृद्धःपरयालक्ष्म्यादेवयज्ञसमोऽभवत्/अथावसानेयज्ञस्यपूर्ववैरमनुस्मरन्/वसिष्ठरूपीराजानमितिहोवाचराक्षसः/अद्ययज्ञावसानान्तेसामिषंभोजनंमम/दीयतामितिशीघ्रंवैनात्रकार्याविचारणा/तच्छ्रुत्वाव्याहृतंवाक्यंरक्षसाकामरूपिणा/भक्षसंस्कारकुशलमुवाचपृथिवीपतिः/हविष्यंसामिषंस्वादुयथाभवतिभोजनम्/तथाकुरुष्वशीघ्रंवैपरितुष्येद्यथागुरुः/शासनात्पार्थिवेन्द्रस्यसूदःसंभ्रान्तमानसः/सचरक्षःपुनस्तत्रसूदवेषमथाकरोत्/समानुषमथोमांसंपार्थिवायन्यवेदयत्/इदंस्वादुहविष्यंचसामिषंचान्नमाहृतम्/सभोजनंवसिष्ठायपत्न्यासार्धमुपाहरत्/मदयन्त्यानरव्याघ्रसामिषंरक्षसाहृतम्/ज्ञात्वातदामिषंविप्रोमानुषंभोजनाहृतम्/क्रोधेनमहताविष्टोव्याहर्तुमुपचक्रमे/यस्मात्त्वंभोजनंराजन्ममैतद्दातुमिच्छसि/तस्माद्भोजनमेतत्तेभविष्यतिनसंशयः/सराजासहपत्न्यावैप्रणिपत्यमुहुर्मुहुः/पुनर्वसिष्ठंप्रोवाचयदुक्तंब्रह्मरूपिणा/तच्छ्रुतापार्थिवेन्द्रस्यरक्षसाविकृतंचतत्/पुनःप्रोवाचराजानंवसिष्ठःपुरुषर्षभम्/मयारोषपरीतेनयदिदंव्याहृतंवचः/नैतच्छक्यंवृथाकर्तुंप्रदास्यामिचतेवरम्/कालोद्वादशवर्षाणिशापस्यास्यभविष्यति/मत्प्रसादाच्चराजेन्द्रअतीतंनस्मरिष्यसि/एवंसराजातंशापमुपभुज्यारिमर्दनः/प्रतिलेभेपुनाराज्यंप्रजाश्चैवान्वपालयत्/तस्यकल्माषपादस्ययज्ञस्यायतनंशुभम्/आश्रमस्यसमीपेऽस्मिन्यस्मिन्पृच्छसिराघव/तस्यतांपार्थिवेन्द्रस्यकथांश्रुत्वासुदारुणम्/विवेशपर्णशालायांमहर्षिमभिवाद्यच/यामेवरात्रिंशत्रुघ्नपर्णशालांसमाविशत्/तामेवरात्रिंसीतापिप्रसूतादारकद्वयम्/ततोऽर्धरात्रसमयेबालकामुनिदारकाः/वाल्मीकेःप्रियमाचख्युःसीतायाःप्रसवंशुभम्/तस्यरक्षांमहातेजःकुरुभूतविनाशिनीम्/तेषांतद्वचनंश्रुत्वामुनिर्हर्षमुपागमत्/भूतघ्नींचाकरोत्ताभ्यारक्षांरक्षोविनाशिनीम्/कुशमुष्टिमुपादायलवंचैवतुसद्विजः/वाल्मीकिःप्रददौताभ्यांरक्षांभूतविनाशिनीम्/यस्तयोःपूर्वजोजातःसकुशैर्मन्त्रसंस्कृतैः/निर्मार्जनीयस्तुभवेत्कुशइत्यस्यनामतः/यश्चापरोभवेत्ताभ्यांलवेनसुसमाहितः/निर्मार्जनीयोवृद्धाभिर्लवश्चेतिसनामतः/एवंकुशलवौनाम्नातावुभौयमजातकौ/मत्कृतभ्यांचनमाभ्यांख्यातियुक्तौभविष्यतः/तेरक्षांजगृहुस्तांचमुनिहस्तात्समाहिताः/अकुर्वंश्चततोरक्षांतयोर्विगतकल्मषाः/तथातांक्रियमाणांतुरक्षांगोत्रंचनामच/संकीर्तनंचरामस्यसीतायाःप्रसवौशुभौ/अर्धरात्रेतुशत्रुघ्नःशुश्रावसुमहत्प्रियम्/पर्णशालांगतोरात्रौदिष्ट्यादिष्ट्येतिचाब्रवीत्/तथतस्यप्रहृष्टस्यशत्रुघ्नस्यमहात्मनः/व्यतीतावार्षिकीरात्रिःश्रावणीलघुविक्रमा/प्रभातेतुमहावीर्यःकृत्वापौर्वाह्णिकंक्रमम्/मुनिंप्राञ्जलिरामन्त्र्यप्रायात्पश्चान्मुखःपुनः/सगत्वायमुनातीरंसप्तरात्रोषितःपथि/ऋषीणांपुण्यकीर्तीनामाश्रमेवासमभ्ययात्/सतत्रमुनिभिःसार्धंभार्गवप्रमुखैर्नृपः/कथाभिर्बहुरूपाभिर्वासंचक्रेमहायशाः/अथरात्र्यांप्रवृत्तायांशत्रुघ्नोभृगुनन्दनम्/पप्रच्छच्यवनंविप्रंलवणस्यबलाबलम्/शूलस्यचबलंब्रह्मन्केचपूर्वंनिपातिताः/अनेनशूलमुखेनद्वन्द्वयुद्धमुपागताः/तस्यतद्भाषितंश्रुत्वाशत्रुघ्नस्यमहात्मनः/प्रत्युवाचमहातेजाश्च्यवनोरघुनन्दनम्/असंख्येयानिकर्माणियान्यस्यपुरुषर्षभ/इक्ष्वाकुवंशप्रभवेयद्वृत्तंतच्छृणुष्वमे/अयोध्यायांपुराराजायुवनाश्वसुतोबली/मान्धताइतिविख्यातस्त्रिषुलोकेषुवीर्यवान्/सकृत्वापृथिवींकृत्स्नांशासनेपृथिवीपतिः/सुरलोकमथोजेतुमुद्योगमकरोन्नृपः/इन्द्रस्यतुभयंतीव्रंसुराणांचमहात्मनाम्/मान्धातरिकृतोद्योगेदेवलोकजिगीषया/अर्धासनेनशक्रस्यराज्यार्धेनचपार्थिवः/वन्द्यमानःसुरगणैःप्रतिज्ञामध्यरोहत/तस्यपापमभिप्रायंविदित्वापाकशासनः/सान्त्वपूर्वमिदंवाक्यमुवाचयुवनाश्वजम्/राजात्वंमानुषंलोकेनतावत्पुरुषर्षभ/अकृत्वापृथिवींवश्यांदेवराज्यमिहेच्छसि/यदिवीरसमग्रातेमेदिनीनिखिलावशे/देवराज्यंकुरुष्वेहसभृत्यबलवाहनः/इन्द्रमेवंब्रुवाणंतुमान्धातावाक्यमब्रवीत्/क्वमेशक्रप्रतिहतंशासनंपृथिवीतले/तमुवाचसहस्राक्षोलवणोनामराक्षसः/मधुपुत्रोमधुवनेनाज्ञांतेकुरुतेऽनघ/तच्छ्रुत्वाविप्रियंघोरंसहस्राक्षेणभाषितम्/व्रीडितोऽवाङ्मुखोराजाव्याहर्तुंनशशाकह/आमन्त्र्यतुसहस्राक्षंह्रियाकिंचिदवाङ्मुखः/पुनरेवागमच्छ्रीमानिमंलोकंनरेश्वरः/सकृत्वाहृदयेऽमर्षंसभृत्यबलवाहनः/आजगाममधोःपुत्रंवशेकर्तुमनिन्दितः/सकाङ्क्षमाणोलवणंयुद्धायपुरुषर्षभः/दूतंसंप्रेषयामाससकाशंलवणस्यसः/सगत्वाविप्रियाण्याहबहूनिमधुनःसुतम्/वदन्तमेवंतंदूतंभक्षयामासराक्षसः/चिरायमाणेदूतेतुराजाक्रोधसमन्वितः/अर्दयामासतद्रक्षःशरवृष्ट्यासमन्ततः/ततःप्रहस्यलवणःशूलंजग्राहपाणिना/वधायसानुबन्धस्यमुमोचायुधमुत्तमम्/तच्छूलंदीप्यमानंतुसभृत्यबलवाहनम्/भस्मीकृत्यनृपंभूयोलवणस्यागमत्करम्/एवंसराजासुमहान्हतःसबलवाहनः/शूलस्यचबलंवीरअप्रमेयमनुत्तमम्/श्वःप्रभातेतुलवणंवधिष्यसिनसंशयः/अगृहीतायुधंक्षिप्रंध्रुवोहिविजयस्तव/कथांकथयतांतेषांजयंचाकाङ्क्षतांशुभम्/व्यतीतारजनीशीघ्रंशत्रुघ्नस्यमहात्मनः/ततःप्रभातेविमलेतस्मिन्कालेसराक्षसः/निर्गतस्तुपुराद्वीरोभक्षाहारप्रचोदितः/एतस्मिन्नन्तरेशूरःशत्रुघ्नोयमुनांनदीम्/तीर्त्वामधुपुरद्वारिधनुष्पाणिरतिष्ठत/ततोऽर्धदिवसेप्राप्तेक्रूरकर्मासराक्षसः/आगच्छद्बहुसहस्रंप्राणिनामुद्वहन्भरम्/ततोददर्शशत्रुघ्नंस्थितंद्वारिधृतायुधम्/तमुवाचततोरक्षःकिमनेनकरिष्यसि/ईदृशानांसहस्राणिसायुधानांनराधम/भक्षितानिमयारोषात्कालमाकाङ्क्षसेनुकिम्/आहारश्चाप्यसंपूर्णोममायंपुरुषाधम/स्वयंप्रविष्टोनुमुखंकथमासाद्यदुर्मते/तस्यैवंभाषमाणस्यहसतश्चमुहुर्मुहुः/शत्रुघ्नोवीर्यसंपन्नोरोषादश्रूण्यवर्तयत्/तस्यरोषाभिभूतस्यशत्रुघ्नस्यमहात्मनः/तेजोमयामरीच्यस्तुसर्वगात्रैर्विनिष्पतन्/उवाचचसुसंक्रुद्धःशत्रुघ्नस्तंनिशाचरम्/योद्धुमिच्छामिदुर्बुद्धेद्वन्द्वयुद्धंत्वयासह/पुत्रोदशरथस्याहंभ्रातारामस्यधीमतः/शत्रुघ्नोनामशत्रुघ्नोवधाकाङ्क्षीतवागतः/तस्यमेयुद्धकामस्यद्वन्द्वयुद्धंप्रदीयताम्/शत्रुस्त्वंसर्वजीवानांनमेजीवन्गमिष्यसि/तस्मिंस्तथाब्रुवाणेतुराक्षसःप्रहसन्निव/प्रत्युवाचनरश्रेष्ठंदिष्ट्याप्राप्तोऽसिदुर्मते/मममातृष्वसुर्भ्रातारावणोनामराक्षसः/हतोरामेणदुर्बुद्धेस्त्रीहेतोःपुरुषाधम/तच्चसर्वंमयाक्षान्तंरावणस्याकुलक्षयम्/अवज्ञांपुरतःकृत्वामयायूयंविशेषतः/नहताश्चहिमेसर्वेपरिभूतास्तृणंयथा/भूतश्चैवभविष्याश्चयूयंचपुरुषाधमाः/तस्यतेयुद्धकामस्यायुद्धंदास्यामिदुर्मते/ईप्सितंयादृशंतुभ्यंसज्जयेयावदायुधम्/तमुवाचाथशत्रुघ्नक्वमेजीवन्गमिष्यसि/दुर्बलोऽप्यागतःशत्रुर्नमोक्तव्यःकृतात्मना/योहिविक्लवयाबुद्ध्याप्रसरंशत्रवेददौ/सहतोमन्दबुद्धित्वाद्यथाकापुरुषस्तथा/तच्छ्रुत्वाभाषितंतस्यशत्रुघ्नस्यमहात्मनः/क्रोधमाहारयत्तीव्रंतिष्ठतिष्ठेतिचाब्रवीत्/पाणौपाणिंविनिष्पिष्यदन्तान्कटकटाय्यच/लवणोरघुशार्दूलमाह्वयामासचासकृत्/तंब्रुवाणंतथावाक्यंलवणंघोरविक्रमम्/शत्रुघ्नोदेवशत्रुघ्नइदंवचनमब्रवीत्/शत्रुघ्नोनतदाजातोयदान्येनिर्जितास्त्वया/तदद्यबाणाभिहतोव्रजतंयमसादनम्/ऋषयोऽप्यद्यपापात्मन्मयात्वांनिहतंरणे/पश्यन्तुविप्राविद्वांसस्त्रिदशाइवरावणम्/त्वयिमद्बाणनिर्दग्धेपतितेऽद्यनिशाचर/पुरंजनपदंचापिक्षेममेतद्भविष्यति/अद्यमद्बाहुनिष्क्रान्तःशरोवज्रनिभाननः/प्रवेक्ष्यतेतेहृदयंपद्ममंशुरिवार्कजः/एवमुक्तोमहावृक्षंलवणःक्रोधमूर्छितः/शत्रुघ्नोरसिचिक्षेपतंशूरःशतधाच्छिनत्/तद्दृष्ट्वाविफलंकर्मराक्षसःपुनरेवतु/पादपान्सुबहून्गृह्यशत्रुघ्नेव्यसृजद्बली/शत्रुघ्नश्चापितेजस्वीवृक्षानापततोबहून्/त्रिभिश्चतुर्भिरेकैकंचिच्छेदनतपर्वभिः/ततोबाणमयंवर्षंव्यसृजद्राक्षसोरसि/शत्रुघ्नोवीर्यसंपन्नोविव्यथेनचराक्षसः/ततःप्रहस्यलवणोवृक्षमुत्पाट्यलीलया/शिरस्यभ्यहनच्छूरंस्रस्ताङ्गःसमुमोहवै/तस्मिन्निपतितेवीरेहाहाकारोमहानभूत्/ऋषीणांदेवसंघानांगन्धर्वाप्सरसामपि/तमवज्ञायतुहतंशत्रुघ्नंभुविपातितम्/रक्षोलब्धान्तरमपिनविवेशस्वमालयम्/नापिशूलंप्रजग्राहतंदृष्ट्वाभुविपातितम्/ततोहतइतिज्ञात्वातान्भक्षान्समुदावहत्/मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तुपुनस्तस्थौधृतायुधः/शत्रुघ्नोराक्षसद्वारिऋषिभिःसंप्रपूजितः/ततोदिव्यममोघंतंजग्राहशरमुत्तमम्/ज्वलन्तंतेजसाघोरंपूरयन्तंदिशोदश/वज्राननंवज्रवेगंमेरुमन्दरगौरवम्/नतंपर्वसुसर्वेषुसंयुगेष्वपराजितम्/असृक्चन्दनदिग्धाङ्गंचारुपत्रंपतत्रिणम्/दानवेन्द्राचलेन्द्राणामसुराणांचदारुणम्/तंदीप्तमिवकालाग्निंयुगान्तेसमुपस्थिते/दृष्ट्वासर्वाणिभूतानिपरित्रासमुपागमन्/सदेवासुरगन्धर्वंसमुनिंसाप्सरोगणम्/जगद्धिसर्वमस्वस्थंपितामहमुपस्थितम्/ऊचुश्चदेवदेवेशंवरदंप्रपितामहम्/कच्चिल्लोकक्षयोदेवप्राप्तोवायुगसंकयः/नेदृशंदृष्टपूर्वंनश्रुतंवाप्रपितामह/देवानांभयसंमोहोलोकानांसंक्षयःप्रभो/तेषांतद्वचनंश्रुत्वाब्रह्मालोकपितामनः/भयकारणमाचष्टेदेवानामभयंकरः/वधायलवणस्याजौशरःशत्रुघ्नधारितः/तेजसायस्यसर्वेस्मसंमूढाःसुरसत्तमाः/एषोहिपूर्वंदेवस्यलोककर्तुःसनातनः/शरस्तेजोमयोवत्सायेनवैभयमागतम्/एषवैकैटभस्यार्थेमधुनश्चमहाशरः/सृष्टोमहात्मनातेनवधार्थंदैत्ययोस्तयोः/एवमेतंप्रजानीध्वंविष्णोस्तेजोमयंशरम्/एषाचैवतनुःपूर्वाविष्णोस्तस्यमहात्मनः/इतोगच्छतापश्यध्वंवध्यमानंमहात्मना/रामानुजेनवीरेणलवणंराक्षसोत्तमम्/तस्यतेदेवदेवस्यनिशम्यमधुरांगिरम्/आजग्मुर्यत्रयुध्येतेशत्रुघ्नलवणावुभौ/तंशरंदिव्यसंकाशंशत्रुघ्नकरधारितम्/ददृशुःसर्वभूतानियुगान्ताग्निमिवोत्थितम्/आकाशमावृतंदृष्ट्वादेवैर्हिरघुनन्दनः/सिंहनादंमुहुःकृत्वाददर्शलवणंपुनः/आहूतश्चततस्तेनशत्रुघ्नेनमहात्मना/लवणःक्रोधसंयुक्तोयुद्धायसमुपस्थितः/आकर्णात्सविकृष्याथतद्धनुर्धन्विनांवरः/समुमोचमहाबाणंलवणस्यमहोरसि/उरस्तस्यविदार्याशुप्रविवेशरसातलम्/गत्वारसातलंदिव्यंशरोविबुधपूजितः/पुनरेवागमत्तूर्णमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम्/शत्रुघ्नशरनिर्भिन्नोलवणःसनिशाचरः/पपातसहसाभूमौवज्राहतइवाचलः/तच्चदिव्यंमहच्छूलंहतेलवणराक्षसे/पश्यतांसर्वभूतानांरुद्रस्यवशमन्वगात्/एकेषुपातेनभयंनिहत्य॑लोकत्रयस्यास्यरघुप्रवीरः/विनिर्बभावुद्यतचापबाणस्॑तमःप्रणुद्येवसहस्ररश्मिः/हतेतुलवणेदेवाःसेन्द्राःसाग्निपुरोगमाः/ऊचुःसुमधुरांवाणींशत्रुघ्नांशत्रुतापनम्/दिष्ट्यातेविजयोवत्सदिष्ट्यलवणराक्षसः/हतःपुरुषशार्दूलवरंवरयराघव/वरदाःस्ममहाबाहोसर्वएवसमागताः/विजयाकाङ्क्षिणस्तुभ्यममोघंदर्शनंहिनः/देवानांभाषितंश्रुत्वाशूरोमूर्ध्निकृताञ्जलिः/प्रत्युवाचमहाबाहुःशत्रुघ्नःप्रयतात्मवान्/इमांमधुपुरींरम्यांमधुरांदेवनिर्मिताम्/निवेशंप्रप्नुयांशीघ्रमेषमेऽस्तुवरोमतः/तंदेवाःप्रीतमनसोबाढमित्येवराघवम्/भविष्यतिपुरीरम्याशूरसेनानसंशयः/तेतथोक्त्वामहात्मानोदिवमारुरुहुस्तदा/शत्रुघ्नोऽपिमहातेजास्तांसेनांसमुपानयत्/सासेनशीघ्रमागच्छच्छ्रुत्वाशत्रुघ्नशासनम्/निवेशनंचशत्रुघ्नःशासनेनसमारभत्/सापुरीदिव्यसंकाशावर्षेद्वादशमेशुभा/निविष्टाशूरसेनानांविषयश्चाकुतोभयः/क्षेत्राणिसस्ययुक्तानिकालेवर्षतिवासवः/अरोगावीरपुरुषाशत्रुघ्नभुजपालिता/अर्धचन्द्रप्रतीकाशायमुनातीरशोभिता/शोभितागृहमुख्यैश्चशोभिताचत्वरापणैः/यच्चतेनमहच्छून्यंलवणेनकृतंपुरा/शोभयामासतद्वीरोनानापण्यसमृद्धिभिः/तांसमृद्धांसमृद्धार्थःशत्रुघ्नोभरतानुजः/निरीक्ष्यपरमप्रीतःपरंहर्षमुपागमत्/तस्यबुद्धिःसमुत्पन्नानिवेश्यमधुरांपुरीम्/रामपादौनिरीक्षेयंवर्षेद्वादशमेशुभे/ततोद्वादशमेवर्षेशत्रुघ्नोरामपालिताम्/अयोध्यांचकमेगन्तुमल्पभृत्यबलानुगः/मन्त्रिणोबलमुख्यांश्चनिवर्त्यचपुरोधसं/जगामरथमुख्येनहययुक्तेनभास्वता/सगत्वागणितान्वासान्सप्ताष्टौरघुनन्दनः/अयोध्यामगमत्तूर्णंराघवोत्सुकदर्शनः/सप्रविश्यपुरींरम्यांश्रीमानिक्ष्वाकुनन्दनः/प्रविवेशमहाबाहुर्यत्ररामोमहाद्युतिः/सोऽभिवाद्यमहात्मानंज्वलन्तमिवतेजसा/उवाचप्राञ्जलिर्भूत्वारामंसत्यपराक्रमम्/यदाज्ञप्तंमहाराजसर्वंतत्कृतवानहम्/हतःसलवणःपापःपुरीसाचनिवेशिता/द्वादशंचगतंवर्षंत्वांविनारघुनन्दन/नोत्सहेयमहंवस्तुंत्वयाविरहितोनृप/समेप्रसादंकाकुत्स्थकुरुष्वामितविक्रम/मातृहीनोयथावत्सस्त्वांविनाप्रवसाम्यहम्/एवंब्रुवाणंशत्रुघ्नंपरिष्वज्येदमब्रवीत्/माविषादंकृथावीरनैतत्क्षत्रियचेष्टितम्/नावसीदन्तिराजानोविप्रवासेषुराघव/प्रजाश्चपरिपाल्याहिक्षत्रधर्मेणराघव/कालेकालेचमांवीरअयोध्यामवलोकितुम्/आगच्छत्वंनरश्रेष्ठगन्तासिचपुरंतव/ममापित्वंसुदयितःप्राणैरपिनसंशयः/अवश्यंकरणीयंचराज्यस्यपरिपालनम्/तस्मात्त्वंवसकाकुत्स्थपञ्चरात्रंमयासह/ऊर्ध्वंगन्तासिमधुरांसभृत्यबलवाहनः/रामस्यैतद्वचःश्रुत्वाधर्मयुक्तंमनोऽनुगम्/शत्रुघ्नोदीनयावाचाबाढमित्येवचाब्रवीत्/सपञ्चरात्रंकाकुत्स्थोराघवस्ययथाज्ञया/उष्यतत्रमहेष्वासोगमनायोपचक्रमे/आमन्त्र्यतुमहात्मानंरामंसत्यपराक्रमम्/भरतंलक्ष्मणंचैवमहारथमुपारुहत्/दूरंताभ्यामनुगतोलक्ष्मणेनमहात्मना/भरतेनचशत्रुघ्नोजगामाशुपुरींतदा/प्रस्थाप्यतुसशत्रुघ्नंभ्रातृभ्यांसहराघवः/प्रमुमोदसुखीराज्यंधर्मेणपरिपालयन्/ततःकतिपयाहःसुवृद्धोजानपदोद्विजः/शवंबालमुपादायराजद्वारमुपागमत्/रुदन्बहुविधावाचःस्नेहाक्षरसमन्विताः/असकृत्पुत्रपुत्रेतिवाक्यमेतदुवाचह/किंनुमेदुष्कृतंकर्मपूर्वंदेहान्तरेकृतम्/यदहंपुत्रमेकंत्वांपश्यामिनिधनंगतम्/अप्राप्तयौवनंबालंपञ्चवर्षसमन्वितम्/अकालेकालमापन्नंदुःखायममपुत्रक/अल्पैरहोभिर्निधनंगमिष्यामिनसंशयः/अहंचजननीचैवतवशोकेनपुत्रक/नस्मराम्यनृतंह्युक्तंनचहिंसांस्मराम्यहम्/केनमेदुष्कृतेनाद्यबालएवममात्मजः/अकृत्वापितृकार्याणिनीतोवैवस्वतक्षयम्/नेदृशंदृष्टपूर्वंमेश्रुतंवाघोरदर्शनम्/मृत्युरप्राप्तकालानांरामस्यविषयेयथा/रामस्यदुष्कृतंकिंचिन्महदस्तिनसंशयः/त्वंराजञ्जीवयस्वैनंबालंमृत्युवशंगतम्/भ्रातृभिःसहितोराजन्दीर्घमायुरवाप्नुहि/उषिताःस्मसुखंराज्येतवास्मिन्सुमहाबल/संप्रत्यनाथोविषयइक्ष्वाकूणांमहात्मनाम्/रामंनाथमिहासाद्यबालान्तकरणंनृपम्/राजदोषैर्विपद्यन्तेप्रजाह्यविधिपालिताः/असद्वृत्तेतुनृपतावकालेम्रियतेजनः/यदापुरेष्वयुक्तानिजनाजनपदेशुच/कुर्वतेनचरक्षास्तितदाकालकृतंभयम्/सव्यक्तंराजदोषोऽयंभविष्यतिनसंशयः/पुरेजनपदेवापितदाबालवधोह्ययम्/एवंबहुविधैर्वाक्यैर्निन्दयानोमुहुर्मुहुः/राजानंदुःखसंतप्तःसुतंतमुपगूहति/तथातुकरुणंतस्यद्विजस्यपरिदेवितम्/शुश्रावराघवःसर्वंदुःखशोकसमन्वितम्/सदुःखेनसुसंतप्तोमन्त्रिणःसमुपाह्वयत्/वसिष्ठंवामदेवंचभ्रातॄंश्चसहनैगमान्/ततोद्विजावसिष्ठेनसार्धमष्टौप्रवेशिताः/राजानंदेवसंकाशंवर्धस्वेतिततोऽब्रुवन्/मार्कण्डेयोऽथमौद्गल्योवामदेवश्चकाश्यपः/कात्यायनोऽथजाबालिर्गौतमोनारदस्तथा/एतेद्विजर्षभाःसर्वेआगनेषूपवेशिताः/मन्त्रिणोनैगमाश्चैवयथार्हमनुकूलतः/तेषांसमुपविष्टानांसर्वेषांदीप्ततेजसाम्/रघवःसर्वमाचष्टेद्विजोयस्मात्प्ररोदिति/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराज्ञोदीनस्यनारदः/प्रत्युवाचशुभंवाक्यमृषीणांसंनिधौनृपम्/शृणुराजन्यथाकालेप्राप्तोऽयंबालसंक्षयः/श्रुत्वाकर्तव्यतांवीरकुरुष्वरघुनन्दन/पुराकृतयुगेरामब्राह्मणावैतपस्विनः/अब्राह्मणस्तदाराजन्नतपस्वीकथंचन/तस्मिन्युगेप्रज्वलितेब्रह्मभूतेअनावृते/अमृत्यवस्तदासर्वेजज्ञिरेदीर्घदर्शिनः/ततस्त्रेतायुगंनाममानवानांवपुष्मताम्/क्षत्रियायत्रजायन्तेपूर्वेणतपसान्विताः/वीर्येणतपसाचैवतेऽधिकाःपूर्वजन्मनि/मानवायेमहात्मानस्तस्मिंस्त्रेतायुगेयुगे/ब्रह्मक्षत्रंतुतत्सर्वंयत्पूर्वमपरंचयत्/युगयोरुभयोरासीत्समवीर्यसमन्वितम्/अपश्यन्तस्तुतेसर्वेविशेषमधिकंततः/स्थापनंचक्रिरेतत्रचातुर्वर्ण्यस्यसर्वतः/अधर्मःपादमेकंतुपातयत्पृथिवीतले/अधर्मेणहिसंयुक्तास्तेनमन्दाभवन्द्विजाः/ततःप्रादुष्कृतंपूर्वमायुषःपरिनिष्ठितम्/शुभान्येवाचरंल्लोकाःसत्यधर्मपरायणाः/त्रेतायुगेत्ववर्तन्तब्राह्मणाःक्षत्रियश्चये/तपोऽतप्यन्ततेसर्वेशुश्रूषामपरेजनाः/सधर्मःपरमस्तेषांवैश्यशूद्रमथागमत्/पूजांचसर्ववर्णानांशूद्राश्चक्रुर्विशेषतः/ततःपादमधर्मस्यद्वितीयमवतारयत्/ततोद्वापरसंख्यासायुगस्यसमजायत/तस्मिन्द्वापरसंख्येतुवर्तमानेयुगक्षये/अधर्मश्चानृतंचैवववृधेपुरुषर्षभ/तस्मिन्द्वापरसंख्यातेतपोवैश्यान्समाविशत्/नशूद्रोलभतेधर्ममुग्रंतप्तंनरर्षभ/हीनवर्णोनरश्रेष्ठतप्यतेसुमहत्तपः/भविष्याशूद्रयोन्यांहितपश्चर्याकलौयुगे/अधर्मःपरमोरामद्वापरेशूद्रधारितः/सवैविषयपर्यन्तेतवराजन्महातपाः/शूद्रस्तप्यतिदुर्बुद्धिस्तेनबालवधोह्ययम्/योह्यधर्ममकार्यंवाविषयेपार्थिवस्यहि/करोतिराजशार्दूलपुरेवादुर्मतिर्नरः/क्षिप्रंहिनरकंयातिसचराजानसंशयः/सत्वंपुरुषशार्दूलमार्गस्वविषयंस्वकम्/दुष्कृतंयत्रपश्येथास्तत्रयत्नंसमाचर/एवंतेधर्मवृद्धिश्चनृणांचायुर्विवर्धनम्/भविष्यतिनरश्रेष्ठबालस्यास्यचजीवितम्/नारदस्यतुतद्वाक्यंश्रुत्वामृतमयंयथा/प्रहर्षमतुलंलेभेलक्ष्मणंचेदमब्रवीत्/गच्छसौम्यद्विजश्रेष्ठंसमाश्वासयलक्ष्मण/बालस्यचशरीरंतत्तैलद्रोण्यांनिधापय/गन्धैश्चपरमोदारैस्तैलैश्चसुसुगन्धिभिः/यथानक्षीयतेबालस्तथासौम्यविधीयताम्/यथाशरीरेबालस्यगुप्तस्याक्लिष्टकर्मणः/विपत्तिःपरिभेदोवाभवेन्नचतथाकुरु/तथासंदिश्यकाकुत्स्थोलक्ष्मणंशुभलक्षणम्/मनसापुष्पकंदध्यावागच्छेतिमहायशाः/इङ्गितंसतुविज्ञायपुष्पकोहेमभूषितः/आजगाममुहूर्तेनसंपीपंराघवस्यवै/सोऽब्रवीत्प्रणतोभूत्वाअयमस्मिनराधिप/वश्यस्तवमहाबाहोकिंकरःसमुपस्थितः/भाषितंरुचिरंश्रुत्वापुष्पकस्यनराधिपः/अभिवाद्यमहर्षीस्तान्विमानंसोऽध्यरोहत/धनुर्गृहीत्वातूणींचखग्दंचरुचिरप्रभम्/निक्षिप्यनगरेवीरौसौमित्रिभरतावुभौ/प्रायात्प्रतीचींसमरून्विचिन्वंश्चसमन्ततः/उत्तरामगमच्छ्रीमान्दिशंहिमवदावृतम्/अपश्यमानस्तत्रापिस्वल्पमप्यथदुष्कृतम्/पूर्वामपिदिशंसर्वामथापश्यन्नराधिपः/दक्षिणांदिशमाक्रामत्ततोराजर्षिनन्दनः/शैवलस्योत्तरेपार्श्वेददर्शसुमहत्सरः/तस्मिन्सरसितप्यन्तंतापसंसुमहत्तपः/ददर्शराघवःश्रीमांल्लम्बमानमधोमुखम्/अथैनंसमुपागम्यतप्यन्तंतपउत्तमम्/उवाचराघवोवाक्यंधन्यस्त्वमसिसुव्रत/कस्यांयोन्यांतपोवृद्धवर्तसेदृढविक्रम/कौतूहलात्त्वांपृच्छामिरामोदाशरथिर्ह्यहम्/मनीषितस्तेकोन्वर्थःस्वर्गलाभोवराश्रयः/यमश्रित्यतपस्तप्तंश्रोतुमिच्छामितापस/ब्राह्मणोवासिभद्रंतेक्षत्रियोवासिदुर्जयः/वैश्योवायदिवाशूद्रःसत्यमेतद्ब्रवीहिमे/तस्यतद्वचनंश्रुत्वारामस्याक्लिष्टकर्मणः/अवाक्शिरास्तथाभूतोवाक्यमेतदुवाचह/शूद्रयोन्यांप्रसूतोऽस्मितपउग्रंसमास्थितः/देवत्वंप्रार्थयेरामसशरीरोमहायशः/नमिथ्याहंवदेराजन्देवलोकजिगीषया/शूद्रंमांविद्धिकाकुत्स्थशम्बूकंनामनामतः/भाषतस्तस्यशूद्रस्यखड्गंसुरुचिरप्रभम्/निष्कृष्यकोशाद्विमलंशिरश्चिच्छेदराघवः/तस्मिन्मुहूर्तेबालोऽसौजीवेनसमयुज्यत/ततोऽगस्त्याश्रमपदंरामःकमललोचनः/सगत्वाविनयेनैवतंनत्वामुमुदेसुखी/सोऽभिवाद्यमहात्मानंज्वलन्तमिवतेजसा/आतिथ्यंपरमंप्राप्यनिषसादनराधिपः/तमुवाचमहातेजाःकुम्भयोनिर्महातपाः/स्वागतंतेनरश्रेष्ठदिष्ट्याप्राप्तोऽसिराघव/त्वंमेबहुमतोरामगुणैर्बहुभिरुत्तमैः/अतिथिःपूजनीयश्चमामराजन्हृदिस्थितः/सुराहिकथयन्तित्वामागतंशूद्रघातिनम्/ब्राह्मणस्यतुधर्मेणत्वयाजीवापितःसुतः/उष्यतांचेहरजनींसकाशेममराघव/प्रभातेपुष्पकेणत्वंगन्तास्वपुरमेवहि/इदंचाभरणंसौम्यनिर्मितंविश्वकर्मणा/दिव्यंदिव्येनवपुषादीप्यमानंस्वतेजसा/प्रतिगृह्णीष्वकाकुत्स्थमत्प्रियंकुरुराघव/दत्तस्यहिपुनर्दानंसुमहत्फलमुच्यते/तस्मात्प्रदास्येविधिवत्तत्प्रतीच्छनरर्षभ/तद्रामःप्रतिजग्राहमुनेस्तस्यमहात्मनः/दिव्यमाभरणंचित्रंप्रदीप्तमिवभास्करम्/प्रतिगृह्यततोरामस्तदाभरणमुत्तमम्/आगमंतस्यदिव्यस्यप्रष्टुमेवोपचक्रमे/अत्यद्भुतमिदंब्रह्मन्वपुषायुक्तमुत्तमम्/कथंभगवताप्राप्तंकुतोवाकेनवाहृतम्/कुतूहलतयाब्रह्मन्पृच्छामित्वांमहायशः/आश्चर्याणांबहूनांहिनिधिःपरमकोभवान्/एवंब्रुवतिकाकुत्स्थेमुनिर्वाक्यमथाब्रवीत्/शृणुरामयथावृत्तंपुरात्रेतायुगेगते/पुरात्रेतायुगेह्यासीदरण्यंबहुविस्तरम्/समन्ताद्योजनशतंनिर्मृगंपक्षिवर्जितम्/तस्मिन्निर्मानुषेऽरण्येकुर्वाणस्तपउत्तमम्/अहमाक्रमितुंशौम्यतदरण्यमुपागमम्/तस्यरूपमरण्यस्यनिर्देष्टुंनशशाकह/फलमूलैःसुखास्वादैर्बहुरूपैश्चपादपैः/तस्यारण्यस्यमध्येतुसरोयोजनमायतम्/पद्मोत्पलसमाकीर्णंसमतिक्रान्तशैवलम्/तदाश्चर्यमिवात्यर्थंसुखास्वादमनुत्तमम्/अरजस्कंतथाक्षोभ्यंश्रीमत्पक्षिगणायुतम्/तस्मिन्सरःसमीपेतुमहदद्भुतमाश्रमम्/पुराणंपुण्यमत्यर्थंतपस्विजनवर्जितम्/तत्राहमवसंरात्रिंनैदाघींपुरुषर्षभ/प्रभातेकाल्यमुत्थायसरस्तदुपचक्रमे/अथापश्यंःशवंतत्रसुपुष्टमजरंक्वचित्/तिष्ठन्तंपरयालक्ष्म्यातस्मिंस्तोयाशयेनृप/तमर्थंचिन्तयानोऽहंमुहूर्तंतत्रराघव/विष्ठितोऽस्मिसरस्तीरेकिंन्विदंस्यादितिप्रभो/अथापश्यंमुहूर्तात्तुदिव्यमद्भुतदर्शनम्/विमानंपरमोदारंहंसयुक्तंमनोजवम्/अत्यर्थंस्वर्गिणंतत्रविमानेरघुनन्दन/उपास्तेऽप्सरसांवीरसहस्रंदिव्यभूषणम्/गान्तिगेयानिरम्याणिवादयन्तितथापराः/पश्यतोमेतदारामविमानादवरुह्यच/तंशवंभक्षयामाससस्वर्गीरघुनन्दन/ततोभुक्त्वायथाकामंमांसंबहुचसुष्ठुच/अवतीर्यसरःस्वर्गीसंस्प्रष्टुमुपचक्रमे/उपस्पृश्ययथान्यायंसस्वर्गीपुरुषर्षभ/आरोढुमुपचक्रामविमानवरमुत्तमम्/तमहंदेवसंकाशमारोहन्तमुदीक्ष्यवै/अथाहमब्रुवंवाक्यंतमेवपुरुषर्षभ/कोभवान्देवसंकाशआहारश्चविगर्हितः/त्वयायंभुज्यतेसौम्यकिंकर्थंवक्तुमर्हसि/आश्चर्यमीदृशोभावोभास्वरोदेवसंमतः/आहारोगर्हितःसौम्यश्रोतुमिच्छामितत्त्वतः/भुक्त्वातुभाषितंवाक्यंममरामशुभाक्षरम्/प्राञ्जलिःप्रत्युवाचेदंसस्वर्गीरघुनन्दन/शृणुब्रह्मन्यथावृत्तंममैतत्सुखदुःखयोः/दुरतिक्रमणीयंहियथापृच्छसिमांद्विज/पुरावैदर्भकोराजापितामममहायशाः/सुदेवइतिविख्यातस्त्रिषुलोकेषुवीर्यवान्/तस्यपुत्रद्वयंब्रह्मन्द्वाभ्यांस्त्रीभ्यामजायत/अहंश्वेतइतिख्यातोयवीयान्सुरथोऽभवत्/ततःपितरिस्वर्यातेपौरामामभ्यषेचयन्/तत्राहंकृतवान्राज्यंधर्मेणसुसमाहितः/एवंवर्षसहस्राणिसमतीतानिसुव्रत/राज्यंकारयतोब्रह्मन्प्रजाधर्मेणरक्षतः/सोऽहंनिमित्तेकस्मिंश्चिद्विज्ञातायुर्द्विजोत्तम/कालधर्मंहृदिन्यस्यततोवनमुपागमम्/सोऽहंवनमिदंदुर्गंमृगपक्षिविवर्जितम्/तपश्चर्तुंप्रविष्टोऽस्मिसमीपेसरसःशुभे/भ्रातरंसुरथंराज्येअभिषिच्यनराधिपम्/इदंसरःसमासाद्यतपस्तप्तंमयाचिरम्/सोऽहंवर्षसहस्राणितपस्त्रीणिमहामुने/तप्त्वासुदुष्करंप्राप्तोब्रह्मलोकमनुत्तमम्/ततोमांस्वर्गसंस्थंवैक्षुत्पिपासेद्विजोत्तम/बाधेतेपरमोदारततोऽहंव्यथितेन्द्रियः/गत्वात्रिभुवणश्रेष्ठंपितामहमुवाचह/भगवन्ब्रह्मलोकोऽयंक्षुत्पिपासाविवर्जितः/कस्येयंकर्मणःप्राप्तिःक्षुत्पिपासावशोऽस्मियत्/आहारःकश्चमेदेवतन्मेब्रूहिपितामह/पितामहस्तुमामाहतवाहारःसुदेवज/स्वादूनिस्वानिमांसानितानिभक्षयनित्यशः/स्वशरीरंत्वयापुष्टंकुर्वतातपउत्तमम्/अनुप्तंरोहतेश्वेतनकदाचिन्महामते/दत्तंनतेऽस्तिसूक्ष्मोऽपिवनेसत्त्वनिषेविते/तेनस्वर्गगतोवत्सबाध्यसेक्षुत्पिपासया/सत्वंसुपुष्टमाहारैःस्वशरीरमनुत्तमम्/भक्षयस्वामृतरसंसातेतृप्तिर्भविष्यति/यदातुतद्वनंश्वेतअगस्त्यःसुमहानृषिः/आक्रमिष्यतिदुर्धर्षस्तदाकृच्छाद्विमोक्ष्यसे/सहितारयितुंसौम्यशक्तःसुरगणानपि/किंपुनस्त्वांमहाबाहोक्षुत्पिपासावशंगतम्/सोऽहंभगवतःश्रुत्वादेवदेवस्यनिश्चयम्/आहारंगर्हितंकुर्मिस्वशरीरंद्विजोत्तम/बहून्वर्षगणान्ब्रह्मन्भुज्यमानमिदंमया/क्षयंनाभ्येतिब्रह्मर्षेतृप्तिश्चापिममोत्तमा/तस्यमेकृच्छ्रभूतस्यकृच्छ्रादस्माद्विमोक्षय/अन्येषामगतिर्ह्यत्रकुम्भयोनिमृतेद्विजम्/इदमाभरणंसौम्यतारणार्थंद्विजोत्तम/प्रतिगृह्णीष्वब्रह्मर्षेप्रसादंकर्तुमर्हसि/तस्याहंस्वर्गिणोवाक्यंश्रुत्वादुःखसमन्वितम्/तारणायोपजग्राहतदाभरणमुत्तमम्/मयाप्रतिगृहीतेतुतस्मिन्नाभरणेशुभे/मानुषःपूर्वकोदेहोराजर्षेःसननाशह/प्रनष्टेतुशरीरेऽसौराजर्षिःपरयामुदा/तृप्तःप्रमुदितोराजाजगामत्रिदिवंपुनः/तेनेदंशक्रतुल्येनदिव्यमाभरणंमम/तस्मिन्निमित्तेकाकुत्स्थदत्तमद्भुतदर्शनम्/तदद्भुततमंवाक्यंश्रुत्वागस्त्यस्यराघवः/गौरवाद्विस्मयाच्चैवभूयःप्रष्टुंप्रचक्रमे/भगवंस्तद्वनंघोरंतपस्तप्यतियत्रसः/श्वेतोवैदर्भकोराजाकथंतदमृगद्विजम्/निःसत्त्वंचवनंजातंशून्यंमनुजवर्जितम्/तपश्चर्तुंप्रविष्टःसश्रोतुमिच्छामितत्त्वतः/रामस्यभाषितंश्रुत्वाकौतूहलसमन्वितम्/वाक्यंपरमतेजस्वीवक्तुमेवोपचक्रमे/पुराकृतयुगेराममनुर्दण्डधरःप्रभुः/तस्यपुत्रोमहानासीदिक्ष्वाकुःकुलवर्धनः/तंपुत्रंपूर्वकेराज्येनिक्षिप्यभुविदुर्जयम्/पृथिव्यांराजवंशानांभवकर्तेत्युवाचह/तथेतिचप्रतिज्ञातंपितुःपुत्रेणराघव/ततःपरमसंहृष्टोमनुःपुनरुवाचह/प्रीतोऽस्मिपरमोदारकर्ताचासिनसंशयः/दण्डेनचप्रजारक्षमाचदण्डमकारणे/अपराधिषुयोदण्डःपात्यतेमानवेषुवै/सदण्डोविधिवन्मुक्तःस्वर्गंनयतिपार्थिवम्/तस्माद्दण्डेमहाबाहोयत्नवान्भवपुत्रक/धर्मोहिपरमोलोकेकुर्वतस्तेभविष्यति/इतितंबहुसंदिश्यमनुःपुत्रंसमाधिना/जगामत्रिदिवंहृष्टोब्रह्मलोकमनुत्तमम्/प्रयातेत्रिदिवेतस्मिन्निक्ष्वाकुरमितप्रभः/जनयिष्येकथंपुत्रानितिचिन्तापरोऽभवत्/कर्मभिर्बहुरूपैश्चतैस्तैर्मनुसुतःसुतान्/जनयामासधर्मात्माशतंदेवसुतोपमान्/तेषामवरजस्तातसर्वेषांरघुनन्दन/मूढश्चाकृतिविद्यश्चनशुश्रूषतिपूर्वजान्/नामतस्यचदण्डेतिपिताचक्रेऽल्पतेजसः/अवश्यंदण्डपतनंशरीरेऽस्यभविष्यति/सपश्यमानस्तंदोषंघोरंपुत्रस्यराघव/विन्ध्यशैवलयोर्मध्येराज्यंप्रादादरिंदम/सदण्डस्तत्रराजाभूद्रम्येपर्वतरोधसि/पुरंचाप्रतिमंरामन्यवेशयदनुत्तमम्/पुरस्यचाकरोन्नाममधुमन्तमितिप्रभो/पुरोहितंचोशनसंवरयामाससुव्रतम्/एवंसराजातद्राज्यंकारयत्सपुरोहितः/प्रहृष्टमनुजाकीर्णंदेवराज्यंयथादिवि/एतदाख्यायरामायमहर्षिःकुम्भसंभवः/अस्यामेवापरंवाक्यंकथायामुपचक्रमे/ततःसदण्डःकाकुत्स्थबहुवर्षगणायुतम्/अकरोत्तत्रमन्दात्माराज्यंनिहतकण्टकम्/अथकालेतुकस्मिंश्चिद्राजाभार्गवमाश्रमम्/रमणीयमुपाक्रामच्चैत्रेमासिमनोरमे/तत्रभार्गवकन्यांसरूपेणाप्रतिमांभुवि/विचरन्तींवनोद्देशेदण्डोऽपश्यदनुत्तमाम्/सदृष्ट्वातांसुदुर्मेधाअनङ्गशरपीडितः/अभिगम्यसुसंविग्नःकन्यांवचनमब्रवीत्/कुतस्त्वमसिसुश्रोणिकस्यवासिसुताशुभे/पीडितोऽहमनङ्गेनपृच्छामित्वांसुमध्यमे/तस्यत्वेवंब्रुवाणस्यमोहोन्मत्तस्यकामिनः/भार्गवीप्रत्युवाचेदंवचःसानुनयंनृपम्/भार्गवस्यसुतांविद्धिदेवस्याक्लिष्टकर्मणः/अरजांनामराजेन्द्रज्येष्ठामाश्रमवासिनीम्/गुरुःपितामेराजेन्द्रत्वंचशिष्योमहात्मनः/व्यसनंसुमहत्क्रुद्धःसतेदद्यान्महातपाः/यदिवात्रमयाकार्यंधर्मदृष्टेनसत्पथा/वरयस्वनृपश्रेष्ठपितरंमेमहाद्युतिम्/अन्यथातुफलंतुभ्यंभवेद्घोराभिसंहितम्/क्रोधेनहिपितामेऽसौत्रैलोक्यमपिनिर्दहेत्/एवंब्रुवाणामरजांदण्डःकामशरार्दितः/प्रत्युवाचमदोन्मत्तःशिरस्याधायसोऽञ्जलिम्/प्रसादंकुरुसुश्रोणिनकालंक्षेप्तुमर्हसि/त्वत्कृतेहिममप्राणाविदीर्यन्तेशुभानने/त्वांप्राप्यहिवधोवापिपापंवापिसुदारुणम्/भक्तंभजस्वमांभीरुभजमानंसुविह्वलम्/एवमुक्त्वातुतांकन्यांदोर्भ्यांगृह्यबलाद्बली/विस्फुरन्तींयथाकामंमैथुनायोपचक्रमे/तमनर्थंमहाघोरंदण्डःकृत्वासुदारुणम्/नगरंप्रययौचाशुमधुमन्तमनुत्तमम्/अरजापिरुदन्तीसाआश्रमस्याविदूरतः/प्रतीक्षतेसुसंत्रस्तापितरंदेवसंनिभम्/समुहूर्तादुपश्रुत्यदेवर्षिरमितप्रभः/स्वमाश्रमंशिष्यवृतःक्षुधार्तःसंन्यवर्तत/सोऽपश्यदरजांदीनांरजसासमभिप्लुताम्/ज्योत्स्नामिवारुणग्रस्तांप्रत्यूषेनविराजतीम्/तस्यरोषःसमभवत्क्षुधार्तस्यविशेषतः/निर्दहन्निवलोकांस्त्रीञ्शिष्यांश्चेदमुवाचह/पश्यध्वंविपरीतस्यदण्डस्याविदितात्मनः/विपत्तिंघोरसंकाशांक्रुद्धामग्निशिखामिव/क्षयोऽस्यदुर्मतेःप्राप्तःसानुगस्यदुरात्मनः/यःप्रदीप्तांहुताशस्यशिखांवैस्प्रष्टुमिच्छति/यस्मात्सकृतवान्पापमीदृशंघोरदर्शनम्/तस्मात्प्राप्स्यतिदुर्मेधाःफलंपापस्यकर्मणः/सप्तरात्रेणराजासौसभृत्यबलवाहनः/पापकर्मसमाचारोवधंप्राप्स्यतिदुर्मतिः/समन्ताद्योजनशतंविषयंचास्यदुर्मतेः/धक्ष्यतेपांसुवर्षेणमहतापाकशासनः/सर्वसत्त्वानियानीहस्थावराणिचराणिच/महतापांसुवर्षेणनाशंयास्यन्तिसर्वशः/दण्डस्यविषयोयावत्तावत्सर्वसमुच्छ्रयः/पांसुभुतइवालक्ष्यःसप्तरात्राद्भविष्यति/इत्युक्त्वाक्रोधसंतपस्तमाश्रमनिवासिनम्/जनंजनपदान्तेषुस्थीयतामितिचाब्रवीत्/श्रुत्वातूशसनोवाक्यंसआश्रमावसथोजनः/निष्क्रान्तोविषयात्तस्यस्थानंचक्रेऽथबाह्यतः/सतथोक्त्वामुनिजनमरजामिदमब्रवीत्/इहैववसदुर्मेधेआश्रमेसुसमाहिता/इदंयोजनपर्यन्तंसरःसुरुचिरप्रभम्/अरजेविज्वराभुङ्क्ष्वकालश्चात्रप्रतीक्ष्यताम्/त्वत्समीपेतुयेसत्त्वावासमेष्यन्तितांनिशाम्/अवध्याःपांसुवर्षेणतेभविष्यन्तिनित्यदा/इत्युक्त्वाभार्गवोवासमन्यत्रसमुपाक्रमत्/सप्ताहाद्भस्मसाद्भूतंयथोक्तंब्रह्मवादिना/तस्यासौदण्डविषयोविन्ध्यशैवलसानुषु/शप्तोब्रह्मर्षिणातेनपुरावैधर्मकेकृते/ततःप्रभृतिकाकुत्स्थदण्डकारण्यमुच्यते/तपस्विनःस्थितायत्रजनस्थानमथोऽभवत्/एतत्तेसर्वमाख्यातंयन्मांपृच्छसिराघव/संध्यामुपासितुंवीरसमयोह्यतिवर्तते/एतेमहर्षयःसर्वेपूर्णकुम्भाःसमन्ततः/कृतोदकोनरव्याघ्रआदित्यंपर्युपासते/सतैरृषिभिरभ्यस्तःसहितैर्ब्रह्मसत्तमैः/रविरस्तंगतोरामगच्छोदकमुपस्पृश/ऋषेर्वचनमाज्ञायरामःसंध्यामुपासितुम्/उपाक्रामत्सरःपुण्यमप्सरोभिर्निषेवितम्/तत्रोदकमुपस्पृष्श्यसंध्यामन्वास्यपश्चिमाम्/आश्रमंप्राविशद्रामःकुम्भयोनेर्महात्मनः/अस्यागस्त्योबहुगुणंफलमूलंतथौषधीः/शाकानिचपवित्राणिभोजनार्थमकल्पयत्/सभुक्तवान्नरश्रेष्ठस्तदन्नममृतोपमम्/प्रीतश्चपरितुष्टश्चतांरात्रिंसमुपावसत्/प्रभातेकाल्यमुत्थायकृत्वाह्निकमरिंदमः/ऋषिंसमभिचक्रामगमनायरघूत्तमः/अभिवाद्याब्रवीद्रामोमहर्षिंकुम्भसंभवम्/आपृच्छेत्वांगमिष्यामिमामनुज्ञातुमर्हसि/धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मिदर्शनेनमहात्मनः/द्रष्टुंचैवागमिष्यामिपावनार्थमिहात्मनः/तथावदतिकाकुत्स्थेवाक्यमद्भुतदर्शनम्/उवाचपरमप्रीतोधर्मनेत्रस्तपोधनः/अत्यद्भुतमिदंवाक्यंतवरामशुभाक्षरम्/पावनःसर्वलोकानांत्वमेवरघुनन्दन/मुहूर्तमपिरामत्वांयेनुपश्यन्तिकेचन/पाविताःस्वर्गभूतास्तेपूज्यन्तेदिविदैवतैः/येचत्वांघोरचक्षुर्भिरीक्षन्तेप्राणिनोभुवि/हतास्तेयमदण्डेनसद्योनिरयगामिनः/गच्छचारिष्टमव्यग्रःपन्थानमकुतोभयम्/प्रशाधिराज्यंधर्मेणगतिर्हिजगतोभवान्/एवमुक्तस्तुमुनिनाप्राञ्जलिःप्र्पग्रहोनृपः/अभ्यवादयतप्राज्ञस्तमृषिंपुण्यशीलिनम्/अभिवाद्यमुनिश्रेष्ठंतांश्चसर्वांस्तपोधनान्/अध्यारोहत्तदव्यग्रःपुष्पकंहेमभूषितम्/तंप्रयान्तंमुनिगणाआशीर्वादैःसमन्ततः/अपूजयन्महेन्द्राभंसहस्राक्षमिवामराः/स्वस्थःसददृशेरामःपुष्पकेहेमभूषिते/शशीमेघसमीपस्थोयथाजलधरागमे/ततोऽर्धदिवसेप्राप्तेपूज्यमानस्ततस्ततः/अयोध्यांप्राप्यकाकुत्स्थोविमानादवरोहत/ततोविसृज्यरुचिरंपुष्पकंकामगामिनम्/कक्ष्यान्तरविनिक्षिप्तंद्वाःस्थंरामोऽब्रवीद्वचः/लक्ष्मणंभरतंचैवगत्वातौलघुविक्रमौ/ममागमनमाख्यायशब्दापयचमांचिरम्/तच्छ्रुत्वाभाषितंतस्यरामस्याक्लिष्टकर्मणः/द्वाःस्थःकुमारावाहूयराघवायन्यवेदयत्/दृष्ट्वातुराघवःप्राप्तौप्रियौभरतलक्ष्मणौ/परिष्वज्यततोरामोवाक्यमेतदुवाचह/कृतंमयायथातथ्यंद्विजकार्यमनुत्तमम्/धर्मसेतुमतोभूयःकर्तुमिच्छामिराघवौ/युवाभ्यामात्मभूताभ्यांराजसूयमनुत्तमम्/सहितोयष्टुमिच्छामितत्रधर्मोहिशाश्वतः/इष्ट्वातुराजसूयेनमित्रःशत्रुनिबर्हणः/सुहुतेनसुयज्ञेनवरुणत्वमुपागमत्/सोमश्चराजसूयेनइष्ट्वाधर्मेणधर्मवित्/प्राप्तश्चसर्वलोकानांकीर्तिंस्थानंचशाश्वतम्/अस्मिन्नहनियच्छ्रेयश्चिन्त्यतांतन्मयासह/हितंचायतियुक्तंचप्रयतौवक्तुमर्हथ/श्रुतातुराघवस्यैतद्वाक्यंवाक्यविशारदः/भरतःप्राञ्जलिर्भूत्वावाक्यमेतदुवाचह/त्वयिधर्मःपरःसाधोत्वयिसर्वावसुंधरा/प्रतिष्ठितामहाबाहोयशश्चामितविक्रम/महीपालाश्चसर्वेत्वांप्रजापतिमिवामराः/निरीक्षन्तेमहात्मानोलोकनाथंयथावयम्/प्रजाश्चपितृवद्राजन्पश्यन्तित्वांमहाबल/पृथिव्यांगतिभूतोऽसिप्राणिनामपिराघव/सत्वमेवंविधंयज्ञमाहर्तासिकथंनृप/पृथिव्यांराजवंशानांविनाशोयत्रदृश्यते/पृथिव्यांयेचपुरुषाराजन्पौरुषमागताः/सर्वेषांभवितातत्रक्षयःसर्वान्तकोपमः/सत्वंपुरुषशार्दूलगुणैरतुलविक्रम/पृथिवींनार्हसेहन्तुंवशेहितववर्तते/भरतस्यतुतद्वाक्यंश्रुत्वामृतमयंयथा/प्रहर्षमतुलंलेभेरामःसत्यपराक्रमः/उवाचचशुभांवाणींकैकेय्यानन्दिवर्धनम्/प्रीतोऽस्मिपरितुष्टोऽस्मितवाद्यवचनेनहि/इदंवचनमक्लीबंत्वयाधर्मसमाहितम्/व्याहृतंपुरुषव्याघ्रपृथिव्याःपरिपालनम्/एषतस्मादभिप्रायाद्राजसूयात्क्रतूत्तमान्/निवर्तयामिधर्मज्ञतवसुव्याहृतेनवै/प्रजानांपालनंधर्मोराज्ञांयज्ञेनसंमितः/तस्माच्छृणोमितेवाक्यंसाधूक्तंसुसमाहितम्/तथोक्तवतिरामेतुभरतेचमहात्मनि/लक्ष्मणोऽपिशुभंवाक्यमुवाचरघुनन्दनम्/अश्वमेधोमहायज्ञःपावनःसर्वपाप्मनाम्/पावनस्तवदुर्धर्षोरोचतांक्रतुपुंगवः/श्रूयतेहिपुरावृत्तंवासवेसुमहात्मनि/ब्रह्महत्यावृतःशक्रोहयमेधेनपावितः/पुराकिलमहाबाहोदेवासुरसमागमे/वृत्रोनाममहानासीद्दैतेयोलोकसंमतः/विस्तीर्णायोजनशतमुच्छ्रितस्त्रिगुणंततः/अनुरागेणलोकांस्त्रीन्स्नेहात्पश्यतिसर्वतः/धर्मज्ञश्चकृतज्ञश्चबुद्ध्याचपरिनिष्ठितः/शशासपृथिवींसर्वांधर्मेणसुसमाहितः/तस्मिन्प्रशासतितदासर्वकामदुघामही/रसवन्तिप्रसूतानिमूलानिचफलानिच/अकृष्टपच्यापृथिवीसुसंपन्नामहात्मनः/सराज्यंतादृशंभुङ्क्तेस्फीतमद्भुतदर्शनम्/तस्यबुद्धिःसमुत्पन्नातपःकुर्यामनुत्तमम्/तपोहिपरमंश्रेयस्तपोहिपरमंसुखम्/सनिक्षिप्यसुतंज्येष्ठंपौरेषुपरमेश्वरम्/तपउग्रमुपातिष्ठत्तापयन्सर्वदेवताः/तपस्तप्यतिवृत्रेतुवासवःपरमार्तवत्/विष्णुंसमुपसंक्रम्यवाक्यमेतदुवाचह/तपस्यतामहाबाहोलोकावृत्रेणनिर्जिताः/बलवान्सहिधर्मात्मानैनंशक्ष्यामिबाधितुम्/यद्यसौतपआतिष्ठेद्भूयएवसुरेश्वर/यावल्लोकाधरिष्यन्तितावदस्यवशानुगाः/त्वंचैनंपरमोदारमुपेक्षसिमहाबल/क्षणंहिनभवेद्वृत्रःक्रुद्धेत्वयिसुरेश्वर/यदाहिप्रीतिसंयोगंत्वयाविष्णोसमागतः/तदाप्रभृतिलोकानांनाथत्वमुपलब्धवान्/सत्वंप्रसादंलोकानांकुरुष्वसुमहायशः/त्वत्कृतेनहिसर्वंस्यात्प्रशान्तमजरंजगत्/इमेहिसर्वेविष्णोत्वांनिरीक्षन्तेदिवौकसः/वृत्रघतेनमहताएषांसाह्यंकुरुष्वह/त्वयाहिनित्यशःसाह्यंकृतमेषांमहात्मनाम्/असह्यमिदमन्येषामगतीनांगतिर्भवान्/लक्ष्मणस्यतुतद्वाक्यंश्रुत्वाशत्रुनिबर्हणः/वृत्रघातमशेषेणकथयेत्याहलक्ष्मणम्/राघवेणैवमुक्तस्तुसुमित्रानन्दवर्धनः/भूयएवकथांदिव्यांकथयामासलक्ष्मणः/सहस्राक्षवचःश्रुत्वासर्वेषांचदिवौकसाम्/विष्णुर्देवानुवाचेदंसर्वानिन्द्रपुरोगमान्/पूर्वंसौहृदबद्धोऽस्मिवृत्रस्यसुमहात्मनः/तेनयुष्मत्प्रियार्थंवैनाहंहन्मिमहासुरम्/अवश्यंकरणीयंचभवतांसुखमुत्तमम्/तस्मादुपायमाख्यास्येयेनवृत्रंहनिष्यथ/त्रिधाभूतंकरिष्येऽहमात्मानंसुरसत्तमाः/तेनवृत्रंसहस्राक्षोहनिष्यतिनसंशयः/एकोऽंशोवासवंयातुद्वितीयोवज्रमेवतु/तृतीयोभूतलंशक्रस्ततोवृत्रंहनिष्यति/तथाब्रुवतिदेवेशेदेवावाक्यमथाब्रुवन्/एवमेतन्नसंदेहोयथावदसिदैत्यहन्/भद्रंतेऽस्तुगमिष्यामोवृत्रासुरवधैषिणः/भजस्वपरमोदारवासवंस्वेनतेजसा/ततःसर्वेमहात्मानःसहस्राक्षपुरोगमाः/तदरण्यमुपाक्रामन्यत्रवृत्रोमहासुरः/तेऽपश्यंस्तेजसाभूतंतपन्तमसुरोत्तमम्/पिबन्तमिवलोकांस्त्रीन्निर्दहन्तमिवाम्बरम्/दृष्ट्वैवचासुरश्रेष्ठंदेवास्त्रासमुपागमन्/कथमेनंवधिष्यामःकथंनस्यात्पराजयः/तेषांचिन्तयतांतत्रसहस्राक्षःपुरंदरः/वज्रंप्रगृह्यबाहुभ्यांप्रहिणोद्वृत्रमूर्धनि/कालाग्निनेवघोरेणदीप्तेनेवमहार्चिषा/प्रतप्तंवृत्रशिरसिजगत्त्रासमुपागमत्/असंभाव्यंवधंतस्यवृत्रस्यविबुधाधिपः/चिन्तयानोजगामाशुलोकस्यान्तंमहायशाः/तमिन्द्रंब्रह्महत्याशुगच्छन्तमनुगच्छति/अपतच्चास्यगात्रेषुतमिन्द्रंदुःखमाविशत्/हतारयःप्रनष्टेन्द्रादेवाःसाग्निपुरोगमाः/विष्णुंत्रिभुवणश्रेष्ठंमुहुर्मुहुरपूजयन्/त्वंगतिःपरमादेवपूर्वजोजगतःप्रभुः/रथार्थंसर्वभूतानांविष्णुत्वमुपजग्मिवान्/हतश्चायंत्वयावृत्रोब्रह्महत्याचवासवम्/बाधतेसुरशार्दूलमोक्षंतस्यविनिर्दिश/तेषांतद्वचनंश्रुत्वादेवानांविष्णुरब्रवीत्/मामेवयजतांशक्रःपावयिष्यामिवज्रिणम्/पुण्येनहयमेधेनमामिष्ट्वापाकशासनः/पुनरेष्यतिदेवानामिन्द्रत्वमकुतोभयः/एवंसंदिश्यदेवानांतांवाणीममृतोपमा/जगामविष्णुर्देवेशःस्तूयमानस्त्रिविष्टपम्/तथावृत्रवधंसर्वमखिलेनसलक्ष्मणः/कथयित्वानरश्रेष्ठःकथाशेषमुपाक्रमत्/ततोहतेमहावीर्येवृत्रेदेवभयंकरे/ब्रह्महत्यावृतःशक्रःसंज्ञांलेभेनवृत्रहा/सोऽन्तमाश्रित्यलोकानांनष्टसंज्ञोविचेतनः/कालंतत्रावसत्कंचिद्वेष्टमानोयथोरगः/अथनष्टेसहस्राक्षेउद्विग्नमभवज्जगत्/भूमिश्चध्वस्तसंकाशानिःस्नेहाशुष्ककानना/निःस्रोतसश्चाम्बुवाहाह्रदाश्चसरितस्तथा/संक्षोभश्चैवसत्त्वानामनावृष्टिकृतोऽभवत्/क्षीयमाणेतुलोकेऽस्मिन्संभ्रान्तमनसःसुराः/यदुक्तंविष्णुनापूर्वंतंयज्ञंसमुपानयन्/ततःसर्वेसुरगणाःसोपाध्यायाःसहर्षिभिः/तंदेशंसहिताजग्मुर्यत्रेन्द्रोभयमोहितः/तेतुदृष्ट्वासहस्राक्षंमोहितंब्रह्महत्यया/तंपुरस्कृत्यदेवेशमश्वमेधंप्रचक्रिरे/ततोऽश्वमेधःसुमहान्महेन्द्रस्यमहात्मनः/ववृधेब्रह्महत्यायाःपावनार्थंनरेश्वर/ततोयज्ञसमाप्तौतुब्रह्महत्यामहात्मनः/अभिगम्याब्रवीद्वाक्यंक्वमेस्थानंविधास्यथ/तेतामूचुस्ततोदेवास्तुष्टाःप्रीतिसमन्विताः/चतुर्धाविभजात्मानमात्मनैवदुरासदे/देवानांभाषितंश्रुत्वाब्रह्महत्यामहात्मनाम्/संनिधौस्थानमन्यत्रवरयामासदुर्वसा/एकेनांशेनवत्स्यामिपूर्णोदासुनदीषुवै/द्वितीयेनतुवृक्षेषुसत्यमेतद्ब्रवीमिवः/योऽयमंशस्तृतीयोमेस्त्रीषुयौवनशालिषु/त्रिरात्रंदर्पपर्णासुवसिष्येदर्पघातिनी/हन्तारोब्राह्मणान्येतुप्रेक्षापूर्वमदूषकान्/तांश्चतुर्थेनभागेनसंश्रयिष्येसुरर्षभाः/प्रत्यूचुस्तांततोदेवायथावदसिदुर्वसे/तथाभवतुतत्सर्वंसाधयस्वयथेप्सितम्/ततःप्रीत्यान्वितादेवाःसहस्राक्षंववन्दिरे/विज्वरःपूतपाप्माचवासवःसमपद्यत/प्रशान्तंचजगत्सर्वंसहस्राक्षेप्रतिष्ठते/यज्ञंचाद्भुतसंकाशंतदाशक्रोऽभ्यपूजयत्/ईदृशोह्यश्वमेधस्यप्रभावोरघुनन्दन/यजस्वसुमहाभागहयमेधेनपार्थिव/तच्छ्रुत्वालक्ष्मणेनोक्तंवाक्यंवाक्यविशारदः/प्रत्युवाचमहातेजाःप्रहसन्राघवोवचः/एवमेतन्नरश्रेष्ठयथावदसिलक्ष्मण/वृत्रघातमशेषेणवाजिमेधफलंचयत्/श्रूयतेहिपुरासौम्यकर्दमस्यप्रजापतेः/पुत्रोबाह्लीश्वरःश्रीमानिलोनामसुधार्मिकः/सराजापृथिवींसर्वांवशेकृत्वामहायशाः/राज्यंचैवनरव्याघ्रपुत्रवत्पर्यपालयत्/सुरैश्चपरमोदारैर्दैतेयैश्चमहासुरैः/नागराक्षसगन्धर्वैर्यक्षैश्चसुमहात्मभिः/पूज्यतेनित्यशःसौम्यभयार्तैरघुनन्दन/अबिभ्यंश्चत्रयोलोकाःसरोषस्यमहात्मनः/सराजातादृशोह्यासीद्धर्मेवीर्येचनिष्ठितः/बुद्ध्याचपरमोदारोबाह्लीकानांमहायशाः/सप्रचक्रेमहाबाहुर्मृगयांरुचिरेवने/चैत्रेमनोरमेमासिसभृत्यबलवाहनः/प्रजघ्नेसनृपोऽरण्येमृगाञ्शतसहस्रशः/हत्वैवतृप्तिर्नाभूच्चराज्ञस्तस्यमहात्मनः/नानामृगाणामयुतंवध्यमानंमहात्मना/यत्रजातोमहासेनस्तंदेशमुपचक्रमे/तस्मिंस्तुदेवदेवेशःशैलराजसुतांहरः/रमयामासदुर्धर्षैःसर्वैरनुचरैःसह/कृत्वास्त्रीभूतमात्मानमुमेशोगोपतिध्वजः/देव्याःप्रियचिकीर्षुःसतस्मिन्पर्वतनिर्झरे/येचतत्रवनोद्देशेसत्त्वाःपुरुषवादिनः/यच्चकिंचनतत्सर्वंनारीसंज्ञंबभूवह/एतस्मिन्नन्तरेराजासइलःकर्दमात्मजः/निघ्नन्मृगसहस्राणितंदेशमुपचक्रमे/सदृष्ट्वास्त्रीकृतंसर्वंसव्यालमृगपक्षिणम्/आत्मानंसानुगंचैवस्त्रीभूतंरघुनन्दन/तस्यदुःखंमहत्त्वासीद्दृष्ट्वात्मानंतथागतम्/उमापतेश्चतत्कर्मज्ञात्वात्रासमुपागमत्/ततोदेवंमहात्मानंशितिकण्ठंकपर्दिनम्/जगामशरणंराजासभृत्यबलवाहनः/ततःप्रहस्यवरदःसहदेव्यामहायशाः/प्रजापतिसुतंवाक्यमुवाचवरदःस्वयम्/उत्तिष्ठोत्तिष्ठराजर्षेकार्दमेयमहाबल/पुरुषत्वमृतेसौम्यवरंवरयसुव्रत/ततःसराजाशोकार्ताःप्रत्याख्यातोमहात्मना/नसजग्राहस्त्रीभूतोवरमन्यंसुरोत्तमात्/ततःशोकेनमहताशैलराजसुतांनृपः/प्रणिपत्यमहादेवींसर्वेणैवान्तरात्मना/ईशेवराणांवरदेलोकानामसिभामिनि/अमोघदर्शनेदेविभजेसौम्येनमोऽस्तुते/हृद्गतंतस्यराजर्षेर्विज्ञायहरसंनिधौ/प्रत्युवाचशुभंवाक्यंदेवीरुद्रस्यसंमता/अर्धस्यदेवोवरदोवरार्धस्यतथाह्यहम्/तस्मादर्धंगृहाणत्वंस्त्रीपुंसोर्यावदिच्छसि/तदद्भुततमंश्रुत्वादेव्यावरमनुत्तमम्/संप्रहृष्टमनाभूत्वाराजावाक्यमथाब्रवीत्/यदिदेविप्रसन्नामेरूपेणाप्रतिमाभुवि/मासंस्त्रीत्वमुपासित्वामासंस्यांपुरुषःपुनः/ईप्सितंतस्यविज्ञायदेवीसुरुचिरानना/प्रत्युवाचशुभंवाक्यमेवमेतद्भविष्यति/राजन्पुरुषभूतस्त्वंस्त्रीभावंनस्मरिष्यसि/स्त्रीभूतश्चापरंमासंनस्मरिष्यसिपौरुषम्/एवंसराजापुरुषोमामंभूत्वाथकार्दमिः/त्रैलोक्यसुन्दरीनारीमासमेकमिलाभवत्/तांकथामिलसंबद्धांरामेणसमुदीरिताम्/लक्ष्मणोभरतश्चैवश्रुत्वापरमविस्मितौ/तौरामंप्राञ्जलीभूत्वातस्यराज्ञोमहात्मनः/विस्तरंतस्यभावस्यतदापप्रच्छतुःपुनः/कथंसराजास्त्रीभूतोवर्तयामासदुर्गतिम्/पुरुषोवायदाभूतःकांवृत्तिंवर्तयत्यसौ/तयोस्तद्भाषितंश्रुत्वाकौतूहलसमन्वितम्/कथयामासकाकुत्ष्ठस्तस्यराज्ञोयथागतम्/तमेवप्रथमंमासंस्त्रीभूत्वालोकसुन्दरी/ताभिःपरिवृतास्त्रीभिर्येऽस्यपूर्वंपदानुगाः/तत्काननंविगाह्याशुविजह्रेलोकसुन्दरी/द्रुमगुल्मलताकीर्णंपद्भ्यांपद्मदलेक्षणा/वाहनानिचसर्वाणिसंत्यक्त्वावैसमन्ततः/पर्वताभोगविवरेतस्मिन्रेमेइलातदा/अथतस्मिन्वनोद्देशेपर्वतस्याविदूरतः/सरःसुरुचिरप्रख्यंनानापक्षिगणायुतम्/ददर्शसाइलातस्मिन्बुधंसोमसुतंतदा/ज्वलन्तंस्वेनवपुषापूर्णंसोममिवोदितम्/तपन्तंचतपस्तीव्रमम्भोमध्येदुरासदम्/यशक्सरंकामगमंतारुण्येपर्यवस्थितम्/सातंजलाशयंसर्वंक्षोभयामासविस्मिता/सहतैःपूरपुरुषैःस्त्रीभूतैरघुनन्दन/बुधस्तुतांनिरीक्ष्यैवकामबाणाभिपीडितः/नोपलेभेतदात्मानंचचालचतदाम्भसि/इलांनिरीक्षमाणःसत्रैलोक्याभ्यधिकांशुभाम्/चिन्तांसमभ्यतिक्रामत्कान्वियंदेवताधिका/नदेवीषुननागीषुनासुरीष्वप्सरःसुच/दृष्टपूर्वामयाकाचिद्रूपेणैतेनशोभिता/सदृशीयंममभवेद्यदिनान्यपरिग्रहा/इतिबुद्धिंसमास्थायजलात्स्थलमुपागमत्/सआश्रमंसमुपागम्यचतस्रःप्रमदास्ततः/शब्दापयतधर्मात्माताश्चैनंचववन्दिरे/सताःपप्रच्छधर्मात्मकस्यैषालोकसुन्दरी/किमर्थमागताचेहसत्यमाख्यातमाचिरम्/शुभंतुतस्यतद्वाक्यंमधुरंमधुराक्षरम्/श्रुत्वातुताःस्त्रियःसर्वाऊचुर्मधुरयागिरा/अस्माकमेषासुश्रोणीप्रभुत्वेवर्ततेसदा/अपतिःकाननान्तेषुसहास्माभिरटत्यसौ/तद्वाक्यमव्यक्तपदंतासांस्त्रीणांनिशम्यतु/विद्यामावर्तनींपुण्यामावर्तयतसद्विजः/सोऽर्थंविदित्वानिखिलंतस्यराज्ञोयथागतम्/सर्वाएवस्त्रियस्ताश्चबभाषेमुनिपुंगवः/अत्रकिंपुरुषाभद्राअवसञ्शैलरोधसि/वत्स्यथास्मिन्गिरौयूयमवकाशोविधीयताम्/मूलपुत्रफलैःसर्वावर्तयिष्यथनित्यदा/स्त्रियःकिम्पुरुषान्नामभर्तॄन्समुपलप्स्यथ/ताःश्रुत्वासोमपुत्रस्यवाचंकिंपुरुषीकृताः/उपासांचक्रिरेशैलंबह्व्यस्ताबहुधातदा/श्रुत्वाकिम्पुरुषोत्पत्तिंलक्ष्मणोभरतस्तदा/आश्चर्यमितिचाब्रूतामुभौरामंजनेश्वरम्/अथरामःकथामेतांभूयएवमहायशाः/कथयामासधर्मात्माप्रजापतिसुतस्यवै/सर्वास्ताविद्रुतादृष्ट्वाकिंनरीरृषिसत्तमः/उवाचरूपसंपन्नांतांस्त्रियंप्रहसन्निव/सोमस्याहंसुदयितःसुतःसुरुचिरानने/भजस्वमांवरारोहेभक्त्यास्निग्धेनचक्षुषा/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाशून्येस्वजनवर्जिता/इलासुरुचिरप्रख्यंप्रत्युवाचमहाग्रहम्/अहंकामकरीसौम्यतवास्मिवशवर्तिनी/प्रशाधिमांसोमसुतयथेच्छसितथाकुरु/तस्यास्तदद्भुतप्रख्यंश्रुत्वाहर्षसमन्वितः/सवैकामीसहतयारेमेचन्द्रमसःसुतः/बुधस्यमाधवोमासस्तामिलांरुचिराननाम्/गतोरमयतोऽत्यर्थंक्षणवत्तस्यकामिनः/अथमासेतुसंपूर्णेपूर्णेन्दुसदृशाननः/प्रजापतिसुतःश्रीमाञ्शयनेप्रत्यबुध्यत/सोऽपश्यत्सोमजंतत्रतप्यन्तंसलिलाशये/ऊर्ध्वबाहुंनिरालम्बंतंराजाप्रत्यभाषत/भगवन्पर्वतंदुर्गंप्रविष्टोऽस्मिसहानुगः/नचपश्यामितत्सैन्यंक्वनुतेमामकागताः/तच्छ्रुत्वातस्यराजर्षेर्नष्टसंज्ञस्यभाषितम्/प्रत्युवाचशुभंवाक्यंसान्त्वयन्परयागिरा/अश्मवर्षेणमहताभृत्यास्तेविनिपातिताः/त्वंचाश्रमपदेसुप्तोवातवर्षभयार्दितः/समाश्वसिहिभद्रंतेनिर्भयोविगतज्वरः/फलमूलाशनोवीरवसचेहयथासुखम्/सराजातेनवाक्येनप्रत्याश्वस्तोमहायशाः/प्रत्युवाचशुभंवाक्यंदीनोभृत्यजनक्षयात्/त्यक्ष्याम्यहंस्वकंराज्यंनाहंभृत्यैर्विनाकृतः/वर्तयेयंक्षणंब्रह्मन्समनुज्ञातुमर्हसि/सुतोधर्मपरोब्रह्मञ्ज्येष्ठोमममहायशाः/शशबिन्दुरितिख्यातःसमेराज्यंप्रपत्स्यते/नहिशक्ष्याम्यहंगत्वाभृत्यदारान्सुखान्वितान्/प्रतिवक्तुंमहातेजःकिंचिदप्यशुभंवचः/तथाब्रुवतिराजेन्द्रेबुधःपरममद्भुतम्/सान्त्वपूर्वमथोवाचवासस्तइहरोचताम्/नसंतापस्त्वयाकार्यःकार्दमेयमहाबल/संवत्सरोषितस्येहकारयिष्यामितेहितम्/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाबुधस्याक्लिष्टकर्मणः/वासायविदधेबुद्धिंयदुक्तंब्रह्मवादिना/मासंसस्त्रीतदाभूत्वारमयत्यनिशंशुभा/मासंपुरुषभावेनधर्मबुद्धिंचकारसः/ततःसनवमेमासिइलासोमसुतात्मजम्/जनयामाससुश्रोणीपुरूरवसमात्मजम्/जातमात्रंतुसुश्रोणीपितुर्हस्तेन्यवेशयत्/बुधस्यसमवर्णाभमिलापुत्रंमहाबलम्/बुधोऽपिपुरुषीभूतंसमाश्वास्यनराधिपम्/कथाभीरमयामासधर्मयुक्ताभिरात्मवान्/तथोक्तवतिरामेतुतस्यजन्मतदद्भुतम्/उवाचलक्ष्मणोभूयोभरतश्चमहायशाः/साप्रियासोमपुत्रस्यसंवत्सरमथोषिता/अकरोत्किंनरश्रेष्ठतत्त्वंशंसितुमर्हसि/तयोस्तद्वाक्यमाधुर्यंनिशम्यपरिपृच्छतोः/रामःपुनरुवाचेमांप्रजापतिसुतेकथाम्/पुरुषत्वंगतेशूरेबुधःपरमबुद्धिमान्/संवर्तंपरमोदारमाजुहावमहायशाः/च्यवनंभृगुपुत्रंचमुनिंचारिष्टनेमिनम्/प्रमोदनंमोदकरंततोदुर्वाससंमुनिम्/एतान्सर्वान्समानीयवाक्यज्ञस्तत्त्वदर्शिनः/उवाचसर्वान्सुहृदोधैर्येणसुसमाहितः/अयंराजामहाबाहुःकर्दमस्यइलःसुतः/जानीतैनंयथाभूतंश्रेयोह्यस्यविधीयताम्/तेषांसंवदतामेवतमाश्रममुपागमत्/कर्दमःसुमहातेजाद्विजैःसहमहात्मभिः/पुलस्त्यश्चक्रतुश्चैववषट्कारस्तथैवच/ओंकारश्चमहातेजास्तमाश्रममुपागमन्/तेसर्वेहृष्टमनसःपरस्परसमागमे/हितैषिणोबाह्लिपतेःपृथग्वाक्यमथाब्रुवन्/कर्दमस्त्वब्रवीद्वाक्यंसुतार्थंपरमंहितम्/द्विजाःशृणुतमद्वाक्यंयच्छ्रेयःपार्थिवस्यहि/नान्यंपश्यामिभैषज्यमन्तरेणवृषध्वजम्/नाश्वमेधात्परोयज्ञःप्रियश्चैवमहात्मनः/तस्माद्यजामहेसर्वेपार्थिवार्थेदुरासदम्/कर्दमेनैवमुक्तास्तुसर्वएवद्विजर्षभाः/रोचयन्तिस्मतंयज्ञंरुद्रस्याराधनंप्रति/संवर्तस्यतुराजर्षिःशिष्यःपरपुरंजयः/मरुत्तइतिविख्यतस्तंयज्ञंसमुपाहरत्/ततोयज्ञोमहानासीद्बुधाश्रमसमीपतः/रुद्रश्चपरमंतोषमाजगाममहायशाः/अथयज्ञसमाप्तौतुप्रीतःपरमयामुदा/उमापतिर्द्विजान्सर्वानुवाचेदमिलांप्रति/प्रीतोऽस्मिहयमेधेनभक्त्याचद्विजसत्तमाः/अस्यबाह्लिपतेश्चैवकिंकरोमिप्रियंशुभम्/तथावदतिदेवेशेद्विजास्तेसुसमाहिताः/प्रसादयन्तिदेवेशंयथास्यात्पुरुषस्त्विला/ततःप्रीतमनारुद्रःपुरुषत्वंददौपुनः/इलायैसुमहातेजादत्त्वाचान्तरधीयत/निवृत्तेहयमेधेतुगतेचादर्शनंहरे/यथागतंद्विजाःसर्वेअगच्छन्दीर्घदर्शिनः/राजातुबाह्लिमुत्सृज्यमध्यदेशेह्यनुत्तमम्/निवेशयामासपुरंप्रतिष्ठानंयशस्करम्/शशबिन्दुस्तुराजासीद्बाह्ल्यांपरपुरंजयः/प्रतिष्ठानइलोराजाप्रजापतिसुतोबली/सकालेप्राप्तवांल्लोकमिलोब्राह्ममनुत्तमम्/ऐलःपुरूरवाराजाप्रतिष्ठानमवाप्तवान्/ईदृशोह्यश्वमेधस्यप्रभावःपुरुषर्षभौ/स्त्रीभूतःपौरुषंलेभेयच्चान्यदपिदुर्लभम्/एतदाख्यायकाकुत्स्थोभ्रातृह्याममितप्रभः/लक्ष्मणंपुनारेवाहधर्मयुक्तमिदंवचः/वसिष्ठंवामदेवंचजाबालिमथकश्यपम्/द्विजांश्चसर्वप्रवरानश्वमेधपुरस्कृतान्/एतान्सर्वान्समाहूयमन्त्रयित्वाचलक्ष्मण/हयंलक्ष्मणसंपन्नंविमोक्ष्यामिसमाधिना/तद्वाक्यंराघवेणोक्तंश्रुत्वात्वरितविक्रमः/द्विजान्सर्वान्समाहूयदर्शयामासराघवम्/तेदृष्ट्वादेवसंकाशंकृतपादाभिवन्दनम्/राघवंसुदुराधर्षमाशीर्भिःसमपूजयन्/प्राञ्जलिस्तुततोभूत्वाराघवोद्विजसात्तमान्/उवाचधर्मसंयुक्तमश्वमेधाश्रितंवचः/सतेषांद्विजमुख्यानांवाक्यमद्भुतदर्शनम्/अश्वमेधाश्रितंश्रुत्वाभृशंप्रीतोऽभवत्तदा/विज्ञायतुमतंतेषांरामोलक्ष्मणमब्रवीत्/प्रेषयस्वमहाबाहोसुग्रीवायमहात्मने/शीघ्रंमहद्भिर्हरिभिर्बहिभिश्चतदाश्रयैः/सार्धमागच्छभद्रंतेअनुभोक्तुंमखोत्तमम्/विभीषणश्चरक्षोभिःकामगैर्बहुभिर्वृतः/अश्वमेधंमहाबाहुःप्राप्नोतुलघुविक्रमः/राजानश्चनरव्याघ्रयेमेप्रियचिकीर्षवः/सानुगाःक्षिप्रमायान्तुयज्ञभूमिमनुत्तमाम्/देशान्तरगतायेचद्विजाधर्मपरायणाः/निमन्त्रयस्वतान्सर्वानश्वमेधायलक्ष्मण/ऋषयश्चामहाबाहोआहूयन्तांतपोधनाः/देशान्तरगतायेचसदाराश्चमहर्षयः/यज्ञवाटश्चसुमहान्गोमत्यानैमिषेवने/आज्ञाप्यतांमहाबाहोतद्धिपुण्यमनुत्तमम्/शतंवाहसहस्राणांतण्डुलानांवपुष्मताम्/अयुतंतिलमुद्गस्यप्रयात्वग्रेमहाबल/सुवर्णकोट्योबहुलाहिरण्यस्यशतोत्तराः/अग्रतोभरतःकृत्वागच्छत्वग्रेमहामतिः/अन्तरापणवीथ्यश्चसर्वांश्चनटनर्तकान्/नैगमान्बालवृद्धांश्चद्विजांश्चसुसमाहितान्/कर्मान्तिकांश्चकुशलाञ्शिल्पिनश्चसुपण्डितान्/मातरश्चैवमेसर्वाःकुमारान्तःपुराणिच/काञ्चनींममपत्नींचदीक्षार्हांयज्ञकर्मणि/अग्रतोभरतःकृत्वागच्छत्वग्रेमहामतिः/तत्सर्वमखिलेनाशुप्रस्थाप्यभरताग्रजः/हयंलक्ष्मणसंपन्नंकृष्णसारंमुमोचह/ऋत्विग्भिर्लक्ष्मणंसार्धमश्वेचविनियुज्यसः/ततोऽभ्यगच्छत्काकुत्स्थःसहसैन्येननैमिषम्/यज्ञवाटंमहाबाहुर्दृष्ट्वापरममद्भुतम्/प्रहर्षमतुलंलेभेश्रीमानितिचसोऽब्रवीत्/नैमिषेवसतस्तस्यसर्वएवनराधिपाः/आजग्मुःसर्वराष्ट्रेभ्यस्तान्रामःप्रत्यपूजयत्/उपकार्यान्महार्हांश्चपार्थिवानांमहात्मनाम्/सानुगानांनरश्रेष्ठोव्यादिदेशमहाद्युतिः/अन्नपानानिवस्त्राणिसानुगानांमहात्मनाम्/भरतःसंददावाशुशत्रुघ्नसहितस्तदा/वानराश्चमहात्मानःसुग्रीवसहितास्तदा/विप्राणांप्रणताःसर्वेचक्रिरेपरिवेषणम्/विभीषणश्चरक्षोभिःस्रग्विभिर्बहुभिर्वृतः/ऋषीणामुग्रतपसांकिंकरःपर्युपस्थितः/एवंसुविहितोयज्ञोहयमेधोऽभ्यवर्तत/लक्ष्मणेनाभिगुप्ताचहयचर्याप्रवर्तिता/नान्यःशब्दोऽभवत्तत्रहयमेधेमहात्मनः/छन्दतोदेहिविस्रब्धोयावत्तुष्यन्तियाचकाः/तावद्वानररक्षोभिर्दत्तमेवाभ्यदृश्यत/नकश्चिन्मलिनस्तत्रदीनोवाप्यथवाकृशः/तस्मिन्यज्ञवरेराज्ञोहृष्टपुष्टजनावृते/येचतत्रमहात्मानोमुनयश्चिरजीविनः/नास्मरंस्तादृशंयज्ञंदानौघसमलंकृतम्/रजतानांसुवर्णानांरत्नानामथवाससाम्/अनिशंदीयमानानांनान्तःसमुपदृश्यते/नशक्रस्यनसोमस्ययमस्यवरुणस्यवा/ईदृशोदृष्टपूर्वोनएवमूचुस्तपोधनाः/सर्वत्रवानरास्तस्थुःसर्वत्रैवचराक्षसाः/वासोधनानिकामिभ्यःपूर्णहस्ताददुर्भृशम्/ईदृशोराजसिंहस्ययज्ञःसर्वगुणान्वितः/संवत्सरमथोसाग्रंवर्ततेनचहीयते/वर्तमानेतथाभूतेयज्ञेपरमकेऽद्भुते/सशिष्यआजगामाशुवाल्मीकिर्मुनिपुंगवः/सदृष्ट्वादिव्यसंकाशंयज्ञमद्भुतदर्शनम्/एकान्तेऋषिवाटानांचकारउटजाञ्शुभान्/सशिष्यावब्रवीद्धृष्टोयुवांगत्वासमाहितौ/कृत्स्नंरामायणंकाव्यंगायतांपरयामुदा/ऋषिवाटेषुपुण्येषुब्राह्मणावसथेषुच/रथ्यासुराजमार्गेषुपार्थिवानांगृहेषुच/रामस्यभवनद्वारियत्रकर्मचवर्तते/ऋत्विजामग्रतश्चैवतत्रगेयंविशेषतः/इमानिचफलान्यत्रस्वादूनिविविधानिच/जातानिपर्वताग्रेषुआस्वाद्यास्वाद्यगीयताम्/नयास्यथःश्रमंवत्सौभक्षयित्वाफलानिवै/मूलानिचसुमृष्टानिनगरात्परिहास्यथ/यदिशब्दापयेद्रामःश्रवणायमहीपतिः/ऋषीणामुपविष्टानांततोगेयंप्रवर्तताम्/दिवसेविंशतिःसर्गागेयावैपरयामुदा/प्रमाणैर्बहुभिस्तत्रयथोद्दिष्टंमयापुरा/लोभश्चापिनकर्तव्यःस्वल्पोऽपिधनकाङ्क्षया/किंधनेनाश्रमस्थानांफलमूलोपभोगिनाम्/यदिपृच्छेत्सकाकुत्स्थोयुवांकस्येतिदारकौ/वाल्मीकेरथशिष्यौहिब्रूतामेवंनराधिपम्/इमास्तन्त्रीःसुमधुराःस्थानंवापूर्वदर्शितम्/मूर्छयित्वासुमधुरंगायेतांविगतज्वरौ/आदिप्रभृतिगेयंस्यान्नचावज्ञायपार्थिवम्/पिताहिसर्वभूतानांराजाभवतिधर्मतः/तद्युवांहृष्टमनसौश्वःप्रभातेसमाधिना/गायेतांमधुरंगेयंतन्त्रीलयसमन्वितम्/इतिसंदिश्यबहुशोमुनिःप्राचेतसस्तदा/वाल्मीकिःपरमोदारस्तूष्णीमासीन्महायशाः/तामद्भुतांतौहृदयेकुमारौ॑निवेश्यवाणीमृषिभाषितांशुभाम्/समुत्सुकौतौसुखमूषतुर्निशां॑यथाश्विनौभार्गवनीतिसंस्कृतौ/तौरजन्यांप्रभातायांस्नातौहुतहुताशनौ/यथोक्तमृषिणापूर्वंतत्रतत्राभ्यगायताम्/तांसशुश्रावकाकुत्स्थःपूर्वचर्यांततस्ततः/अपूर्वांपाठ्यजातिंचगेयेनसमलंकृताम्/प्रमाणैर्बहुभिर्बद्धांतन्त्रीलयसमन्विताम्/बालाभ्यांराघवःश्रुत्वाकौतूहलपरोऽभवत्/अथकर्मान्तरेराजासमानीयमहामुनीन्/पार्थिवांश्चनरव्याघ्रःपण्डितान्नैगमांस्तथा/पौराणिकाञ्शब्दवितोयेचवृद्धाद्विजातयः/एतान्सर्वान्समानीयगातारौसमवेशयत्/हृष्टाऋषिगणास्तत्रपार्थिवाश्चमहौजसः/पिबन्तइवचक्षुर्भ्यांराजानंगायकौचतौ/परस्परमथोचुस्तेसर्वएवसमंततः/उभौरामस्यसदृशौबिम्बाद्बिम्बमिवोद्धृतौ/जटिलौयदिनस्यातांनवल्कलधरौयदि/विशेषंनाधिगच्छामोगायतोराघवस्यच/तेषांसंवदतामेवंश्रोतॄणांहर्षवर्धनम्/गेयंप्रचक्रतुस्तत्रतावुभौमुनिदारकौ/ततःप्रवृत्तंमधुरंगान्धर्वमतिमानुषम्/नचतृप्तिंययुःसर्वेश्रोतारोगेयसंपदा/प्रवृत्तमादितःपूर्वंसर्गान्नारददर्शनात्/ततःप्रभृतिसर्गांश्चयावद्विंशत्यगायताम्/ततोऽपराह्णसमयेराघवःसमभाषत/श्रुत्वाविंशतिसर्गांस्तान्भरतंभ्रातृवत्सलः/अष्टादशसहस्राणिसुवर्णस्यमहात्मनोः/ददस्वशीघ्रंकाकुत्स्थबालयोर्मावृथाश्रमः/दीयमानंसुवर्णंतन्नागृह्णीतांकुशीलवौ/ऊचतुश्चमहात्मानौकिमनेनेतिविस्मितौ/वन्येनफलमूलेननिरतुस्वोवनौकसौ/सुवर्णेनहिरण्येनकिंकरिष्यावहेवने/तथातयोःप्रब्रुवतोःकौतूहलसमन्विताः/श्रोतारश्चैवरामश्चसर्वएवसुविस्मिताः/तस्यचैवागमंरामःकाव्यस्यश्रोतुमुत्सुकः/पप्रच्छतौमहातेजास्तावुभौमुनिदारकौ/किंप्रमाणमिदंकाव्यंकाप्रतिष्ठामहात्मनः/कर्ताकाव्यस्यमहतःकोवासौमुनिपुंगवः/पृच्छन्तंराघवंवाक्यमूचतुर्मुनिदारकौ/वाल्मीकिर्भगवान्कर्तासंप्राप्तोयज्ञसंनिधिम्/येनेदंचरितंतुभ्यमशेषंसंप्रदर्शितम्/आदिप्रभृतिराजेन्द्रपञ्चसर्गशतानिच/प्रतिष्ठाजीवितंयावत्तावद्राजञ्शुभाशुभम्/यदिबुद्धिःकृताराजञ्श्रवणायमहारथ/कर्मान्तरेक्षणीहूतस्तच्छृणुष्वसहानुजः/बाढमित्यब्रवीद्रामस्तौचानुज्ञाप्यराघवम्/प्रहृष्टौजग्मतुर्वासंयत्रासौमुनिपुंगवः/रामोऽपिमुनिभिःसार्धंपार्थिवैश्चमहात्मभिः/श्रुत्वातद्गीतमाधुर्यंकर्मशालामुपागमत्/रामोबहून्यहान्येवतद्गीतंपरमाद्भुतम्/शुश्रावमुनिभिःसार्धंराजभिःसहवानरैः/तस्मिन्गीतेतुविज्ञायसीतापुत्रौकुशीलवौ/तस्याःपरिषदोमध्येरामोवचनमब्रवीत्/मद्वचोब्रूतगच्छध्वमितिभगवतोऽन्तिकम्/यदिशुद्धसमाचारायदिवावीतकल्मषा/करोत्विहात्मनःशुद्धिमनुमान्यमहामुनिम्/छन्दंमुनेस्तुविज्ञायसीतायाश्चमनोगतम्/प्रत्ययंदातुकामायास्ततःशंसतमेलघु/श्वःप्रभातेतुशपथंमैथिलीजनकात्मजा/करोतुपरिषन्मध्येशोधनार्थंममेहच/श्रुत्वातुराघवस्यैतद्वचःपरममद्भुतम्/दूताःसंप्रययुर्वाटंयत्रास्तेमुनिपुंगवः/तेप्रणम्यमहात्मानंज्वलन्तममितप्रभम्/ऊचुस्तेरामवाक्यानिमृदूनिमधुराणिच/तेषांतद्भाषितंश्रुत्वारामस्यचमनोगतम्/विज्ञायसुमहातेजामुनिर्वाक्यमथाब्रवीत्/एवंभवतुभद्रंवोयथातुष्यतिराघवः/तथाकरिष्यतेसीतादैवतंहिपतिःस्त्रियाः/तथोक्तामुनिनासर्वेरामदूतामहौजसः/प्रत्येत्यराघवंसर्वेमुनिवाक्यंबभाषिरे/ततःप्रहृष्टःकाकुत्स्थःश्रुत्वावाक्यंमहात्मनः/ऋषींस्तत्रसमेतांश्चराज्ञश्चैवाभ्यभाषत/भगवन्तःसशिष्यावैसानुगश्चनराधिपाः/पश्यन्तुसीताशपथंयश्चैवान्योऽभिकाङ्क्षते/तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराघवस्यमहात्मनः/सर्वेषमृषिमुख्यानांसाधुवादोमहानभूत्/राजानश्चमहात्मानःप्रशंसन्तिस्मराघवम्/उपपन्नंनरश्रेष्ठत्वय्येवभुविनान्यतः/एवंविनिश्चयंकृत्वाश्वोभूतइतिराघवः/विसर्जयामासतदासर्वांस्ताञ्शत्रुसूदनः/तस्यांरजन्यांव्युष्टायांयज्ञवाटगतोनृपः/ऋषीन्सर्वान्महातेजाःशब्दापयतिराघवः/वसिष्ठोवामदेवश्चजाबालिरथकाश्यपः/विश्वामित्रोदीर्घतपादुर्वासाश्चमहातपाः/अगस्त्योऽथतथाशक्तिर्भार्गवश्चैववामनः/मार्कण्डेयश्चदीर्घायुर्मौद्गल्यश्चमहातपाः/भार्गवश्च्यवनश्चैवशतानन्दश्चधर्मवित्/भरद्वाजश्चतेजस्वीअग्निपुत्रश्चसुप्रभः/एतेचान्येचमुनयोबहवःसंशितव्रताः/राजानश्चनरव्याघ्राःसर्वएवसमागताः/राक्षसाश्चमहावीर्यावानराश्चमहाबलाः/समाजग्मुर्महात्मानःसर्वएवकुतूहलात्/क्षत्रियाश्चैववैश्याश्चशूद्राश्चैवसहस्रशः/सीताशपथवीक्षार्थंसर्वएवसमागताः/तथासमागतंसर्वमश्वभूतमिवाचलम्/श्रुत्वामुनिवरस्तूर्णंससीतःसमुपागमत्/तमृषिंपृष्ठतःसीतासान्वगच्छदवाङ्मुखी/कृताञ्जलिर्बाष्पगलाकृत्वारामंमनोगतम्/तांदृष्ट्वाश्रीमिवायान्तींब्रह्माणमनुगामिनीम्/वाल्मीकेःपृष्ठतःसीतांसाधुकारोमहानभूत्/ततोहलहलाशब्दःसर्वेषामेवमाबभौ/दुःखजेनविशालेनशोकेनाकुलितात्मनाम्/साधुसीतेतिकेचित्तुसाधुरामेतिचापरे/उभावेवतुतत्रान्येसाधुसाध्वितिचाब्रुवन्/ततोमध्यंजनौघानांप्रविश्यमुनिपुंगवः/सीतासहायोवाल्मीकिरितिहोवाचराघवम्/इयंदाशरथेसीतासुव्रताधर्मचारिणी/अपापातेपरित्यक्ताममाश्रमसमीपतः/लोकापवादभीतस्यतवराममहाव्रत/प्रत्ययंदास्यतेसीतातामनुज्ञातुमर्हसि/इमौचजानकीपुत्रावुभौचयमजातकौ/सुतौतवैवदुर्धर्षोसत्यमेतद्ब्रवीमिते/प्रचेतसोऽहंदशमःपुत्रोराघवनन्दन/नस्मराम्यनृतंवाक्यंतथेमौतवपुत्रकौ/बहुवर्षसहस्राणितपश्चर्यामयाकृता/तस्याःफलमुपाश्नीयामपापामैथिलीयथा/अहंपञ्चसुभूतेषुमनःषष्ठेषुराघव/विचिन्त्यसीतांशुद्धेतिन्यगृह्णांवननिर्झरे/इयंशुद्धसमाचाराअपापापतिदेवता/लोकापवादभीतस्यदास्यतिप्रत्ययंतव/वाल्मीकिनैवमुक्तस्तुराघवःप्रत्यभाषत/प्राञ्जलिर्जगतोमध्येदृष्ट्वातांदेववर्णिनीम्/एवमेतन्महाभागयथावदसिधर्मवित्/प्रत्ययोहिममब्रह्मंस्तववाक्यैरकल्मषैः/प्रत्ययोहिपुरादत्तोवैदेह्यासुरसंनिधौ/सेयंलोकभयाद्ब्रह्मन्नपापेत्यभिजानता/परित्यक्तामयासीतातद्भवान्क्षन्तुमर्हति/जानामिचेमौपुत्रौमेयमजातौकुशीलवौ/शुद्धायांजगतोमध्येमैथिल्यांप्रीतिरस्तुमे/अभिप्रायंतुविज्ञायरामस्यसुरसत्तमाः/पितामहंपुरस्कृत्यसर्वएवसमागताः/आदित्यावसवोरुद्राविश्वेदेशामरुद्गणाः/अश्विनावृषिगन्धर्वाअप्सराणांगणास्तथा/साध्याश्चदेवाःसर्वेतेसर्वेचपरमर्षयः/ततोवायुःशुभःपुण्योदिव्यगन्धोमनोरमः/तंजनौघंसुरश्रेष्ठोह्लादयामाससर्वतः/तदद्भुतमिवाचिन्त्यंनिरीक्षन्तेसमाहिताः/मानवाःसर्वराष्ट्रेभ्यःपूर्वंकृतयुगेयथा/सर्वान्समागतान्दृष्ट्वासीताकाषायवासिनी/अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यमधोदृष्टिरवान्मुखी/यथाहंराघवादन्यंमनसापिनचिन्तये/तथामेमाधवीदेवीविवरंदातुमर्हति/तथाशपन्त्यांवैदेह्यांप्रादुरासीत्तदद्भुतम्/भूतलादुत्थितंदिव्यंसिंहासनमनुत्तमम्/ध्रियमाणंशिरोभिस्तन्नागैरमितविक्रमैः/दिव्यंदिव्येनवपुषासर्वरत्नविभूषितम्/तस्मिंस्तुधरणीदेवीबाहुभ्यांगृह्यमैथिलीम्/स्वागतेनाभिनन्द्यैनामासनेचोपवेषयत्/तामासनगतांदृष्ट्वाप्रविशन्तींरसातलम्/पुण्यवृष्टिरविच्छिन्नादिव्यासीतामवाकिरत्/साधुकारश्चसुमहान्देवानांसहसोत्थितः/साधुसाध्वितिवैसीतेयस्यास्तेशीलमीदृशम्/एवंबहुविधावाचोह्यन्तरिक्षगताःसुराः/व्याजह्रुर्हृष्टमनसोदृष्ट्वासीताप्रवेशनम्/यज्ञवाटगताश्चापिमुनयःसर्वएवते/राजानश्चनरव्याघ्राविस्मयान्नोपरेमिरे/अन्तरिक्षेचभूमौचसर्वेस्थावरजङ्गमाः/दानवाश्चमहाकायाःपातालेपन्नगाधिपाः/केचिद्विनेदुःसंहृष्टाःकेचिद्ध्यानपरायणाः/केचिद्रामंनिरीक्षन्तेकेचित्सीतामचेतनाः/सीताप्रवेशनंदृष्ट्वातेषामासीत्समागमः/तंमुहूर्तमिवात्यर्थंसर्वंसंमोहितंजगत्/तदावसानेयज्ञस्यरामःपरमदुर्मनाः/अपश्यमानोवैदेहींमेनेशून्यमिदंजगत्/शोकेनपरमायत्तोनशान्तिंमनसागमत्/विसृज्यपार्थिवान्सर्वानृक्षवानरराक्षसान्/जनौघंब्रह्ममुख्यानांवित्तपूर्णंव्यसर्जयत्/ततोविसृज्यतान्सर्वान्रामोराजीवलोचनः/हृदिकृत्वातदासीतामयोध्यांप्रविवेशसः/नसीतायाःपरांभार्यांवव्रेसरघुनन्दनः/यज्ञेयज्ञेचपत्न्यर्थंजानकीकाञ्चनीभवत्/दशवर्षसहस्राणिवाजिमेधमुपाकरोत्/वाजपेयान्दशगुणांस्तथाबहुसुवर्णकान्/अग्निष्टोमातिरात्राभ्यांगोसवैश्चमहाधनैः/ईजेक्रतुभिरन्यैश्चसश्रीमानाप्तदक्षिणैः/एवंसकालःसुमहान्राज्यस्थस्यमहात्मनः/धर्मेप्रयतमानस्यव्यतीयाद्राघवस्यतु/ऋक्षवानररक्षांसिस्थितारामस्यशासने/अनुरज्यन्तिराजानोअहन्यहनिराघवम्/कालेवर्षतिपर्जन्यःसुभिक्षंविमलादिशः/हृष्टपुष्टजनाकीर्णंपुरंजनपदस्तथा/नाकालेम्रियतेकश्चिन्नव्याधिःप्राणिनांतदा/नाधर्मश्चाभवत्कश्चिद्रामेराज्यंप्रशासति/अथदीर्घस्यकालस्यराममातायशस्विनी/पुत्रपौत्रैःपरिवृताकालधर्ममुपागमत्/अन्वियायसुमित्रापिकैकेयीचयशस्विनी/धर्मंकृत्वाबहुविधंत्रिदिवेपर्यवस्थिता/सर्वाःप्रतिष्ठिताःस्वर्गेराज्ञादशरथेनच/समागतामहाभागाःसहधर्मंचलेभिरे/तासांरामोमहादानंकालेकालेप्रयच्छति/मातॄणामविशेषेणब्राह्मणेषुतपस्विषु/पित्र्याणिबहुरत्नानियज्ञान्परमदुस्तरान्/चकाररामोधर्मात्मापितॄन्देवान्विवर्धयन्/कस्यचित्त्वथकालस्ययुधाजित्केकयोनृपः/स्वगुरुंप्रेषयामासराघवायमहात्मने/गार्ग्यमङ्गिरसःपुत्रंब्रह्मर्षिममितप्रभम्/दशचाश्वसहस्राणिप्रीतिदानमनुत्तमम्/कम्बलानिचरत्नानिचित्रवस्त्रमथोत्तमम्/रामायप्रददौराजाबहून्याभरणानिच/श्रुत्वातुराघवोगार्ग्यंमहर्षिंसमुपागतम्/मातुलस्याश्वपतिनःप्रियंदूतमुपागतम्/प्रत्युद्गम्यचकाकुत्स्थःक्रोशमात्रंसहानुगः/गार्ग्यंसंपूजयामासधनंतत्प्रतिगृह्यच/पृष्ट्वाचप्रीतिदंसर्वंकुशलंमातुलस्यच/उपविष्टंमहाभागंरामःप्रष्टुंप्रचक्रमे/किमाहमतुलोवाक्यंयदर्थंभगवानिह/प्राप्तोवाक्यविदांश्रेष्ठसाक्षादिवबृहस्पतिः/रामस्यभाषितंश्रुत्वाब्रह्मर्षिःकार्यविस्तरम्/वक्तुमद्भुतसंकाशंराघवायोपचक्रमे/मातुलस्तेमहाबाहोवाक्यमाहनरर्षभ/युधाजित्प्रीतिसंयुक्तंश्रूयतांयदिरोचते/अयंगन्धर्वविषयःफलमूलोपशोभितः/सिन्धोरुभयतःपार्श्वेदेशःपरमशोभनः/तंचरक्षन्तिगन्धर्वाःसायुधायुद्धकोविदाः/शैलूषस्यसुतावीरास्तिस्रःकोट्योमहाबलाः/तान्विनिर्जित्यकाकुत्स्थगन्धर्वविषयंशुभम्/निवेशयमहाबाहोद्वेपुरेसुसमाहितः/अन्यस्यनगतिस्तत्रदेशश्चायंसुशोभनः/रोचतांतेमहाबाहोनाहंत्वामनृतंवदे/तच्छ्रुत्वाराघवःप्रीतोमरर्षिर्मातुलस्यच/उवाचबाढमित्येवंभरतंचान्ववैक्षत/सोऽब्रवीद्राघवःप्रीतःप्राञ्जलिप्रग्रहोद्विजम्/इमौकुमारौतंदेशंब्रह्मर्षेविजयिष्यतः/भरतस्यात्मजौवीरौतक्षःपुष्कलएवच/मातुलेनसुगुप्तौतौधर्मेणचसमाहितौ/भरतंचाग्रतःकृत्वाकुमारौसबलानुगौ/निहत्यगन्धर्वसुतान्द्वेपुरेविभजिष्यतः/निवेश्यतेपुरवरेआत्माजौसंनिवेश्यच/आगमिष्यतिमेभूयःसकाशमतिधार्मिकः/ब्रह्मर्षिमेवमुक्त्वातुभरतंसबलानुगम्/आज्ञापयामासतदाकुमारौचाभ्यषेचयत्/नक्षत्रेणचसौम्येनपुरस्कृत्याङ्गिरःसुतम्/भरतःसहसैन्येनकुमाराभ्यांचनिर्ययौ/सासेनाशक्रयुक्तेवनरगान्निर्ययावथ/राघवानुगतादूरंदुराधर्षासुरासुरैः/मांसाशीनिचसत्त्वानिरक्षांसिसुमहान्तिच/अनुजग्मुश्चभरतंरुधिरस्यपिपासया/भूतग्रामाश्चबहवोमांसभक्षाःसुदारुणाः/गन्धर्वपुत्रमांसानिभोक्तुकामाःसहस्रशः/सिंहव्याघ्रसृगालानांखेचराणांचपक्षिणाम्/बहूनिवैसहस्राणिसेनायाययुरग्रतः/अध्यर्धमासमुषितापथिसेनानिरामया/हृष्टपुष्टजनाकीर्णाकेकयंसमुपागमत्710025/श्रुत्वासेनापतिंप्राप्तंभरतंकेकयाधिपः/युधाजिद्गार्ग्यसहितंपरांप्रीतिमुपागमत्71011/सनिर्ययौजनौघेनमहताकेकयाधिपः/त्वरमाणोऽभिचक्रामगन्धर्वान्देवरूपिणः/भरतश्चयुधाजिच्चसमेतौलघुविक्रमौ/गन्धर्वनगरंप्राप्तौसबलौसपदानुगौ/श्रुत्वातुभरतंप्राप्तंगन्धर्वास्तेसमागताः/योद्धुकामामहावीर्याविनदन्तःसमन्ततः/ततःसमभवद्युद्धंतुमुलंलोमहर्षणम्/सप्तरात्रंमहाभीमंनचान्यतरयोर्जयः/ततोरामानुजःक्रुद्धःकालस्यास्त्रंसुदारुणम्/संवर्तंनामभरतोगन्धर्वेष्वभ्ययोजयत्/तेबद्धाःकालपाशेनसंवर्तेनविदारिताः/क्षणेनाभिहतास्तिस्रस्तत्रकोट्योमहात्मना/तंघातंघोरसंकाशंनस्मरन्तिदिवौकसः/निमेषान्तरमात्रेणतादृशानांमहात्मनाम्/हतेषुतेषुवीरेषुभरतःकैकयीसुतः/निवेशयामासतदासमृद्धेद्वेपुरोत्तमे/तक्षंतक्षशिलायांतुपुष्करंपुष्करावतौ/गन्धर्वदेशोरुचिरोगान्धारविषयश्चसः/वर्षैःपञ्चभिराकीर्णोविषयैर्नागरैस्तथा/धनरत्नौघसंपूर्णोकाननैरुपशोभिते/अन्योन्यसंघर्षकृतेस्पर्धयागुणविस्तरे/उभेसुरुचिरप्रख्येव्यवहारैरकल्मषैः/उद्यानयानौघवृतेसुविभक्तान्तरापणे/उभेपुरवरेरम्येविस्तरैरुपशोभिते/गृहमुख्यैःसुरुचिरैर्विमानैःसमवर्णिभिः/शोभितेशोभनीयैश्चदेवायतनविस्तरैः/निवेश्यपञ्चभिर्वर्षैर्भरतोराघवानुजः/पुनरायान्महाबाहुरयोध्यांकैकयीसुतः/सोऽभिवाद्यमहात्मानंसाक्षाद्धर्ममिवापरम्/राघवंभरतःश्रीमान्ब्रह्माणमिववासवः/शशंसचयथावृत्तंगन्धर्ववधमुत्तमम्/निवेशनंचदेशस्यश्रुत्वाप्रीतोऽस्यराघवः710118/तच्छ्रुत्वाहर्षमापेदेराघवोभ्रातृभिःसह/वाक्यंचाद्भुतसंकाशंभ्रातॄन्प्रोवाचराघवः71021/इमौकुमारौसौमित्रेतवधर्मविशारदौ/अङ्गदश्चन्द्रकेतुश्चराज्यार्हौदृढधन्विनौ/इमौराज्येऽभिषेक्ष्यामिदेशःसाधुविधीयताम्/रमणीयोह्यसंबाधोरमेतांयत्रधन्विनौ/नराज्ञांयत्रपीदास्यान्नाश्रमाणांविनाशनम्/सदेशोदृश्यतांसौम्यनापराध्यामहेयथा/तथोक्तवतिरामेतुभरतःप्रत्युवाचह/अयंकारापथोदेशःसुरमण्योनिरामयः/निवेश्यतांतत्रपुरमङ्गदस्यमहात्मनः/चन्द्रकेतोश्चरुचिरंचन्द्रकान्तंनिरामयम्/तद्वाक्यंभरतेनोक्तंप्रतिजग्राहराघवः/तंचकृतावशेदेशमङ्गदस्यन्यवेशयत्/अङ्गदीयापुरीरम्याअङ्गदस्यनिवेशिता/रमणीयासुगुप्ताचरामेणाक्लिष्टकर्मणा/चन्द्रकेतुस्तुमल्लस्यमल्लभूम्यांनिवेशिता/चन्द्रकान्तेतिविख्यातादिव्यास्वर्गपुरीयथा/ततोरामःपरांप्रीतिंभरतोलक्ष्मणस्तथा/ययुर्युधिदुराधर्षाअभिषेकंचचक्रिरे/अभिषिच्यकुमारौद्वौप्रस्थाप्यसबलानुगौ/अङ्गदंपश्चिमाभूमिंचन्द्रकेतुमुदङ्मुखम्/अङ्गदंचापिसौमित्रिर्लक्ष्मणोऽनुजगामह/चन्द्रकेतोस्तुभरतःपार्ष्णिग्राहोबभूवह/लक्ष्मणस्त्वङ्गदीयायांसंवत्सरमथोषितः/पुत्रेस्थितेदुराधर्षेअयोध्यांपुनरागमत्/भरतोऽपितथैवोष्यसंवत्सरमथाधिकम्/अयोध्यांपुनरगम्यरामपादावुपागमत्/उभौसौमित्रिभरतौरामपादावनुव्रतौ/कालंगतमपिस्नेहान्नजज्ञातेऽतिधार्मिकौ/एवंवर्षसहस्राणिदशतेषांययुस्तदा/धर्मेप्रयतमानानांपौरकार्येषुनित्यदा/विहृत्यलाकंपरिपूर्णमानसाः॑श्रियावृताधर्मपथेपरेस्थिताः/त्रयःसमिद्धाइवदीप्ततेजसा॑हुताग्नयःसाधुमहाध्वरेत्रयः710217/कस्यचित्त्वथकालस्यरामेधर्मपथेस्थिते/कालस्तापसरूपेणराजद्वारमुपागमत्71031/सोऽब्रवील्लक्ष्मणंवाक्यंधृतिमन्तंयशस्विनम्/मांनिवेदयरामायसंप्राप्तंकार्यगौरवात्/दूतोह्यतिबलस्याहंमहर्षेरमितौजसः/रामंदिदृक्षुरायातःकार्येणहिमहाबल/तस्यतद्वचनंश्रुत्वासौमित्रिस्त्वरयान्वितः/न्यवेदयतरामायतापसस्यविवक्षितम्/जयस्वराजन्धर्मेणउभौलोकौमहाद्युते/दूतस्त्वांद्रष्टुमायातस्तपस्वीभास्करप्रभः/तद्वाक्यंलक्ष्मणेनोक्तंश्रुत्वारामउवाचह/प्रवेश्यतांमुनिस्तातमहौजास्तस्यवाक्यधृक्/सौमित्रिस्तुतथेत्युक्त्वाप्रावेशयततंमुनिम्/ज्वलन्तमिवतेजोभिःप्रदहन्तमिवांशुभिः/सोऽभिगम्यरघुश्रेष्ठंदीप्यमानंस्वतेजसा/ऋषिर्मधुरयावाचावर्धस्वेत्याहराघवम्/तस्मैरामोमहातेजाःपूजामर्घ्यपुरोगमाम्/ददौकुशलमव्यग्रंप्रष्टुंचैवोपचक्रमे/पृष्ठश्चकुशलंतेनरामेणवदतांवरः/आसनेकाञ्चनेदिव्येनिषसादमहायशाः/तमुवाचततोरामःस्वागतंतेमहामुने/प्रापयस्वचवाक्यानियतोदूतस्त्वमागतः/चोदितोराजसिंहेनमुनिर्वाक्यमुदीरयत्/द्वन्द्वमेतत्प्रवक्तव्यंनचचक्षुर्हतंवचः/यःशृणोतिनिरीक्षेद्वासवध्यस्तवराघव/भवेद्वैमुनिमुख्यस्यवचनंयद्यवेक्षसे/तथेतिचप्रतिज्ञायरामोलक्ष्मणमब्रवीत्/द्वारितिष्ठमहाबाहोप्रतिहारंविसर्जय/समेवध्यःखलुभवेत्कथांद्वन्द्वसमीरिताम्/ऋषेर्ममचसौमित्रेपश्येद्वाशृणुयाचयः/ततोनिक्षिप्यकाकुत्स्थोलक्ष्मणंद्वारसंग्रहे/तमुवाचमुनिंवाक्यंकथयस्वेतिराघवः/यत्तेमनीषितंवाक्यंयेनवासिसमाहितः/कथयस्वविशङ्कस्त्वंममापिहृदिवर्तते710317/शृणुराममहाबाहोयदर्थमहमाहतः/पितामहेनदेवेनप्रेषितोऽस्मिमहाबल71041/तवाहंपूर्वकेभावेपुत्रःपरपुरंजय/मायासंभावितोवीरकालःसर्वसमाहरः/पितामहश्चभगवानाहलोकपतिःप्रभुः/समयस्तेमहाबाहोस्वर्लोकान्परिरक्षितुम्/संक्षिप्यचपुरालोकान्माययास्वयमेवहि/महार्णवेशयानोऽप्सुमांत्वंपूर्वमजीजनः/भोगवन्तंततोनागमनन्तमुदकेशयम्/माययाजनयित्वात्वंद्वौचसत्त्वौमहाबलौ/मधुंचकैटभंचैवययोरस्थिचयैर्वृता/इयंपर्वतसंबाधामेदिनीचाभवन्मही/पद्मेदिव्यार्कसंकाशेनाभ्यामुत्पाद्यमामपि/प्राजापत्यंत्वयाकर्मसर्वंमयिनिवेशितम्/सोऽहंसंन्यस्तभारोहित्वामुपासेजगत्पतिम्/रक्षांविधत्स्वभूतेषुममतेजःकरोभवान्/ततस्त्वमपिदुर्धर्षस्तस्माद्भावात्सनातनात्/रक्षार्थंसर्वभूतानांविष्णुत्वमुपजग्मिवान्/अदित्यांवीर्यवान्पुत्रोभ्रातॄणांहर्षवर्धनः/समुत्पन्नेषुकृत्येषुलोकसाह्यायकल्पसे/सत्वंवित्रास्यमानासुप्रजासुजगतांवर/रावणस्यवधाकाङ्क्षीमानुषेषुमनोऽदधाः/दशवर्षसहस्राणिदशवर्षशतानिच/कृत्वावासस्यनियतिंस्वयमेवात्मनःपुरा/सत्वंमनोमयःपुत्रःपूर्णायुर्मानुषेष्विह/कालोनरवरश्रेष्ठसमीपमुपवर्तितुम्/यदिभूयोमहाराजप्रजाइच्छस्युपासितुम्/वसवावीरभद्रंतेएवमाहपितामहः/अथवाविजिगीषातेसुरलोकायराघव/सनाथाविष्णुनादेवाभवन्तुविगतज्वराः/श्रुत्वापितामहेनोक्तंवाक्यंकालसमीरितम्/राघवःप्रहसन्वाक्यंसर्वसंहारमब्रवीत्/श्रुतंमेदेवदेवस्यवाक्यंपरममद्भुतम्/प्रीतिर्हिमहतीजातातवागमनसंभवा/भद्रंतेऽस्तुगमिष्यामियतएवाहमागतः/हृद्गतोह्यसिसंप्राप्तोनमेऽस्त्यत्रविचारणा/मयाहिसर्वकृत्येषुदेवानांवशवर्तिनाम्/स्थातव्यंसर्वसंहारेयथाह्याहपितामहः710419/तथातयोःकथयतोर्दुर्वासाभगवानृषिः/रामस्यदर्शनाकाङ्क्षीराजद्वारमुपागमत्71051/सोऽभिगम्यचसौमित्रिमुवाचऋषिसत्तमः/रामंदर्शयमेशीघ्रंपुरामेऽर्थोऽतिवर्तते/मुनेस्तुभाषितंश्रुत्वालक्ष्मणःपरवीरहा/अभिवाद्यमहात्मानंवाक्यमेतदुवाचह/किंकार्यंब्रूहिभगवन्कोवार्थःकिंकरोम्यहम्/व्यग्रोहिराघवोब्रह्मन्मुहूर्तंवाप्रतीक्षताम्/तच्छ्रुत्वाऋषिशार्दूलःक्रोधेनकलुषीकृतः/उवाचलक्ष्मणंवाक्यंनिर्दहन्निवचक्षुषा/अस्मिन्क्षणेमांसौमित्रेरामायप्रतिवेदय/विषयंत्वांपुरंचैवशपिष्येराघवंतथा/भरतंचैवसौमित्रेयुष्माकंयाचसंततिः/नहिशक्ष्याम्यहंभूयोमन्युंधारयितुंहृदि/तच्छ्रुत्वाघोरसंकाशंवाक्यंतस्यमहात्मनः/चिन्तयामासमनसातस्यवाक्यस्यनिश्चयम्/एकस्यमरणंमेऽस्तुमाभूत्सर्वविनाशनम्/इतिबुद्ध्याविनिश्चित्यराघवायन्यवेदयत्/लक्ष्मणस्यवचःश्रुत्वारामःकालंविसृज्यच/निष्पत्यत्वरितंराजाअत्रेःपुत्रंददर्शह/सोऽभिवाद्यमहात्मानंज्वलन्तमिवतेजसा/किंकार्यमितिकाकुत्स्थःकृताञ्जलिरभाषत/तद्वाक्यंराघवेण्णोक्तंश्रुत्वामुनिवरःप्रभुः/प्रत्याहरामंदुर्वासाःश्रूयतांधर्मवत्सल/अद्यवर्षसहस्रस्यसमाप्तिर्ममराघव/सोऽहंभोजनमिच्छामियथासिद्धंतवानघ/तच्छ्रुत्वावचनंरामोहर्षेणमहतान्वितः/भोजनंमुनिमुख्याययथासिद्धमुपाहरत्/सतुभुक्त्वामुनिश्रेष्ठस्तदन्नममृतोपमम्/साधुरामेतिसंभाष्यस्वमाश्रममुपागमत्/तस्मिन्गतेमहातेजाराघवःप्रीतमानसः/संस्मृत्यकालवाक्यानिततोदुःखमुपेयिवान्/दुःखेनचसुसंतप्तःस्मृत्वातद्घोरदर्शनम्/अवान्मुखोदीनमनाव्याहर्तुंनशशाकह/ततोबुद्ध्याविनिश्चित्यकालवाक्यानिराघवः/नैतदस्तीतिचोक्त्वासतूष्णीमासीन्महायशाः710518/अवाङ्मुखमथोदीनंदृष्ट्वासोममिवाप्लुतम्/राघवंलक्ष्मणोवाक्यंहृष्टोमधुरमब्रवीत्71061/नसंतापंमहाबाहोमदर्थंकर्तुमर्हसि/पूर्वनिर्माणबद्धाहिकालस्यगतिरीदृशी/जहिमांसौम्यविस्रब्दःप्रतिज्ञांपरिपालय/हीनप्रतिज्ञाःकाकुत्स्थप्रयान्तिनरकंनराः/यदिप्रीतिर्महाराजयद्यनुग्राह्यतामयि/जहिमांनिर्विशङ्कस्त्वंधर्मंवर्धयराघव/लक्ष्मणेनतथोक्तस्तुरामःप्रचलितेन्द्रियः/मन्त्रिणःसमुपानीयतथैवचपुरोधसं/अब्रवीच्चयथावृत्तंतेषांमध्येनराधिपः/दुर्वासोऽभिगमंचैवप्रतिज्ञांतापसस्यच/तच्छ्रुत्वामन्त्रिणःसर्वेसोपाध्यायाःसमासत/वसिष्ठस्तुमहातेजावाक्यमेतदुवाचह/दृष्टमेतन्महाबाहोक्षयंतेलोमहर्षणम्/लक्ष्मणेनवियोगश्चतवराममहायशः/त्यजैनंबलवान्कालोमाप्रतिज्ञांवृथाकृथाः/विनष्टायांप्रतिज्ञायांधर्मोहिविलयंव्रजेत्/ततोधर्मेविनष्टेतुत्रैलोक्येसचराचरम्/सदेवर्षिगणंसर्वंविनश्येतनसंशयः/सत्वंपुरुषशार्दूलत्रैलोक्यस्याभिपालनम्/लक्ष्मणस्यवधेनाद्यजगत्स्वस्थंकुरुष्वह/तेषांतत्समवेतानांवाक्यंधर्मार्थसंहितम्/श्रुत्वापरिषदोमध्येरामोलक्ष्मणमब्रवीत्/विसर्जयेत्वांसौमित्रेमाभूद्धर्मविपर्ययः/त्यागोवधोवाविहितःसाधूनामुभयंसमम्/रामेणभाषितेवाक्येबाष्पव्याकुलितेक्षणः/लक्ष्मणस्त्वरितःप्रायात्स्वगृहंनविवेशह/सगत्वासरयूतीरमुपस्पृश्यकृताञ्जलिः/निगृह्यसर्वस्रोतांसिनिःश्वासंनमुमोचह/अनुच्छ्वसन्तंयुक्तंतंसशक्राःसाप्सरोगणाः/देवाःसर्षिगणाःसर्वेपुष्पैरवकिरंस्तदा/अदृश्यंसर्वमनुजैःसशरीरंमहाबलम्/प्रगृह्यलक्ष्मणंशक्रोदिवंसंप्रविवेशह/ततोविष्णोश्चतुर्भागमागतंसुरसत्तमाः/हृष्टाःप्रमुदिताःसर्वेऽपूजयनृषिभिःसह710618/विसृज्यलक्ष्मणंरामोदुःखशोकसमन्वितः/पुरोधसंमन्त्रिणश्चनैगमांश्चेदमब्रवीत्71071/अद्यराज्येऽभिषेक्ष्यामिभरतंधर्मवत्सलम्/अयोध्यायांपतिंवीरंततोयास्याम्यहंवनम्/प्रवेशयतसंभारान्माभूत्कालात्ययोयथा/अद्यैवाहंगमिष्यामिलक्ष्मणेनगतांगतिम्/तच्छ्रुत्वाराघवेणोक्तंसर्वाःप्रकृतयोभृशम्/मूर्धभिःप्रणताभूमौगतसत्त्वाइवाभवन्/भरतश्चविसंज्ञोऽभूच्छ्रुत्वारामस्यभाषितम्/राज्यंविगर्हयामासराघवंचेदमब्रवीत्/सत्येनहिशपेराजन्स्वर्गलोकेनचैवहि/नकामयेयथाराज्यंत्वांविनारघुनन्दन/इमौकुशीलवौराजन्नभिषिञ्चनराधिप/कोसलेषुकुशंवीरमुत्तरेषुतथालवम्/शत्रुघ्नस्यतुगच्छन्तुदूतास्त्वरितविक्रमाः/इदंगमनमस्माकंस्वर्गायाख्यान्तुमाचिरम्/तच्छ्रुत्वाभरतेनोक्तंदृष्ट्वाचापिह्यधोमुखान्/पौरान्दुःखेनसंतप्तान्वसिष्ठोवाक्यमब्रवीत्/वत्सरामइमाःपश्यधरणींप्रकृतीर्गताः/ज्ञात्वैषामीप्सितंकार्यंमाचैषांविप्रियंकृथाः/वसिष्ठस्यतुवाक्येनउत्थाप्यप्रकृतीजनम्/किंकरोमीतिकाकुत्स्थःसर्वान्वचनमब्रवीत्/ततःसर्वाःप्रकृतयोरामंवचनमब्रुवन्/गच्छन्तमनुगच्छामोयतोरामगमिष्यसि/एषानःपरमाप्रीतिरेषधर्मःपरोमतः/हृद्गतानःसदातुष्टिस्तवानुगमनेदृढा/पौरेषुयदितेप्रीतिर्यदिस्नेहोह्यनुत्तमः/सपुत्रदाराःकाकुत्स्थसमंगच्छामसत्पथम्/तपोवनंवादुर्गंवानदीमम्भोनिधिंतथा/वयंतेयदिनत्याज्याःसर्वान्नोनयईश्वर/सतेषांनिश्चयंज्ञात्वाकृतान्तंचनिरीक्ष्यच/पौराणांदृढभक्तिंचबाढमित्येवसोऽब्रवीत्/एवंविनिश्चयंकृत्वातस्मिन्नहनिराघवः/कोसलेषुकुशंवीरमुत्तरेषुतथालवम्/अभिषिञ्चन्महात्मानावुभावेवकुशीलवौ/रथानांतुसहस्राणित्रीणिनागायुतानिच/दशचाश्वसहस्राणिएकैकस्यधनंददौ/बहुरत्नौबहुधनौहृष्टपुष्टजनावृतौ/अभिषिच्यतुतौवीरौप्रस्थाप्यस्वपुरेतथा/दूतान्संप्रेषयामासशत्रुघ्नायमहात्मने710721/तेदूतारामवाक्येनचोदितालघुविक्रमाः/प्रजग्मुर्मधुरांशीघ्रंचक्रुर्वासंनचाध्वनि71081/ततस्त्रिभिरहोरात्रैःसंप्राप्यमधुरामथ/शत्रुघ्नाययथावृत्तमाचख्युःसर्वमेवतत्/लक्ष्मणस्यपरित्यागंप्रतिज्ञांराघवस्यच/पुत्रयोरभिषेकंचपौरानुगमनंतथा/कुशस्यनगरीरम्याविन्ध्यपर्वतरोधसि/कुशावतीतिनाम्नासाकृतारामेणधीमता/श्राविताचपुरीरम्याश्रावतीतिलवस्यच/अयोध्यांविजनांचैवभरतंराघवानुगम्/एवंसर्वंनिवेद्याशुशत्रुघ्नायमहात्मने/विरेमुस्तेततोदूतास्त्वरराजन्नितिब्रुवन्/श्रुत्वातंघोरसंकाशंकुलक्षयमुपस्थितम्/प्रकृतीस्तुसमानीयकाञ्चनंचपुरोहितम्/तेषांसर्वंयथावृत्तमाख्यायरघुनन्दनः/आत्मनश्चविपर्यासंभविष्यंभ्रातृभिःसह/ततःपुत्रद्वयंवीरःसोऽभ्यषिञ्चन्नराधिपः/सुबाहुर्मधुरांलेभेशत्रुघातीचवैदिशम्/द्विधाकृत्वातुतांसेनांमाधुरींपुत्रयोर्द्वयोः/धनधान्यसमायुक्तौस्थापयामासपार्थिवौ/ततोविसृज्यराजानंवैदिशेशत्रुघातिनम्/जगामत्वरितोऽयोध्यांरथेनैकेनराघवः/सददर्शमहात्मानंज्वलन्तमिवपावकम्/क्षौमसूक्ष्माम्बरधरंमुनिभिःसार्धमक्षयैः/सोऽभिवाद्यततोरामंप्राञ्जलिःप्रयतेन्द्रियः/उवाचवाक्यंधर्मज्ञोधर्ममेवानुचिन्तयन्/कृत्वाभिषेकंसुतयोर्युक्तंराघवयोर्धनैः/तवानुगमनेराजन्विद्धिमांकृतनिश्चयम्/नचान्यदत्रवक्तव्यंदुस्तरंतवशासनम्/त्यक्तुंनार्हसिमांवीरभक्तिमन्तंविशेषतः/तस्यतांबुद्धिमक्लीबांविज्ञायरघुनन्दनः/बाढमित्येवशत्रुघ्नंरामोवचनमब्रवीत्/तस्यवाक्यस्यवाक्यान्तेवानराःकामरूपिणः/ऋक्षराक्षससंघाश्चसमापेतुरनेकशः/देवपुत्राऋषिसुतागन्धर्वाणांसुतास्तथा/रामक्षयंविदित्वातेसर्वएवसमागताः/तेराममभिवाद्याहुःसर्वएवसमागताः/तवानुगमनेराजन्संप्राप्ताःस्ममहायशः/यदिरामविनास्माभिर्गच्छेस्त्वंपुरुषर्षभ/यमदण्डमिवोद्यम्यत्वयास्मविनिपातिताः/एवंतेषांवचःश्रुत्वाऋष्कवानररक्षसाम्/विभीषणमथोवाचमधुरंश्लक्ष्णयागिरा/यावत्प्रजाधरिष्यन्तितावत्त्वंवैविभीषण/राक्षसेन्द्रमहावीर्यलङ्कास्थःस्वंधरिष्यसि/प्रजाःसंरक्षधर्मेणनोत्तरंवक्तुमर्हसि/तमेवमुक्त्वाकाकुत्स्थोहनूमन्तमथाब्रवीत्/जीवितेकृतबुद्धिस्त्वंमाप्रतिज्ञांविलोपय/मत्कथाःप्रचरिष्यन्तियावल्लोकेहरीश्वर/तावत्त्वंधारयन्प्राणान्प्रतिज्ञामनुपालय/तथैवमुक्त्वाकाकुत्स्थःसर्वांस्तानृक्षवानरान्/मयासार्धंप्रयातेतितदातान्राघवोऽब्रवीत्710838/प्रभातायांतुशर्वर्यांपृथुवक्षामहायशाः/रामःकमलपत्राक्षःपुरोधसमथाब्रवीत्71091/अग्निहोत्रंव्रजत्वग्रेसर्पिर्ज्वलितपावकम्/वाजपेयातपत्रंचशोभयानंमहापथम्/ततोवसिष्ठस्तेजस्वीसर्वंनिरवशेषतः/चकारविधिवद्धर्म्यंमहाप्रास्थानिकंविधिम्/ततःक्षौमाम्बरधरोब्रह्मचावर्तयन्परम्/कुशान्गृहीत्वापाणिभ्यांप्रसज्यप्रययावथ/अव्याहरन्क्वचित्किंचिन्निश्चेष्टोनिःसुखःपथि/निर्जगामगृहात्तस्माद्दीप्यमानोयथांशुमान्/रामस्यपार्श्वेसव्येतुपद्माश्रीःसुसमाहिता/दक्षिणेह्रीर्विशालाक्षीव्यवसायस्तथाग्रतः/शरानानाविधाश्चापिधनुरायतविग्रहम्/अनुव्रजन्तिकाकुत्स्थंसर्वेपुरुषविग्रहाः/वेदाब्राह्मणरूपेणसावित्रीसर्वरक्षिणी/ओंकारोऽथवषट्कारःसर्वेराममनुव्रताः/ऋषयश्चमहात्मानःसर्वएवमहीसुराः/अन्वगच्छन्तकाकुत्स्थंस्वर्गद्वारमुपागतम्/तंयान्तमनुयान्तिस्मअन्तःपुरचराःस्त्रियः/सवृद्धबालदासीकाःसवर्षवरकिंकराः/सान्तःपुरश्चभरतःशत्रुघ्नसहितोययौ/रामव्रतमुपागम्यराघवंसमनुव्रताः/ततोविप्रामहात्मानःसाग्निहोत्राःसमाहिताः/सपुत्रदाराःकाकुत्स्थमन्वगच्छन्महामतिम्/मन्त्रिणोभृत्यवर्गाश्चसपुत्राःसहबान्धवाः/सानुगाराघवंसर्वेअन्वगच्छन्प्रहृष्टवत्/ततःसर्वाःप्रकृतयोहृष्टपुष्टजनावृताः/अनुजग्मुःप्रगच्छन्तंराघवंगुणरञ्जिताः/स्नातंप्रमुदितंसर्वंहृष्टपुष्पमनुत्तमम्/दृप्तंकिलिकिलाशब्दैःसर्वंराममनुव्रतम्/नतत्रकश्चिद्दीनोऽभूद्व्रीडितोवापिदुःखितः/हृष्टंप्रमुदितंसर्वंबभूवपरमाद्भुतम्/द्रष्टुकामोऽथनिर्याणंराज्ञोजानपदोजनः/संप्राप्तःसोऽपिदृष्ट्वैवसहसर्वैरनुव्रतः/ऋक्षवानररक्षांसिजनाश्चपुरवासिनः/अगछन्परयाभक्त्यापृष्ठतःसुसमाहिताः710919/अध्यर्धयोजनंगत्वानदींपश्चान्मुखाश्रिताम्/सरयूंपुण्यसलिलांददर्शरघुनन्दनः71101/अथतस्मिन्मुहूर्तेतुब्रह्मालोकपितामहः/सर्वैःपरिवृतोदेवैरृषिभिश्चमहात्मभिः/आययौयत्रकाकुत्स्थःस्वर्गायसमुपस्थितः/विमानशतकोटीभिर्दिव्याभिरभिसंवृतः/पपातपुष्पवृष्टिश्चवायुमुक्तामहौघवत्/तस्मिंस्तूर्यशताकीर्णेगन्धर्वाप्सरसंकुले/सरयूसलिलंरामःपद्भ्यांसमुपचक्रमे/ततःपितामहोवाणीमन्तरिक्षादभाषत/आगच्छविष्णोभद्रंतेदिष्ट्याप्राप्तोऽसिराघव/भ्रातृभिःसहदेवाभैःप्रविशस्वस्वकांतनुम्/वैष्णवींतांमहातेजस्तदाकाशंसनातनम्/त्वंहिलोकगतिर्देवनत्वांकेचित्प्रजानते/ऋतेमायांविशालाक्षतवपूर्वपरिग्रहाम्/त्वमचिन्त्यंमहद्भूतमक्षयंसर्वसंग्रहम्/यामिच्छसिमहातेजस्तांतनुंप्रविशस्वयम्/पितामहवचःश्रुत्वाविनिश्चित्यमहामतिः/विवेशवैष्णवंतेजःसशरीरःसहानुजः/ततोविष्णुगतंदेवंपूजयन्तिस्मदेवताः/साध्यामरुद्गणाश्चैवसेन्द्राःसाग्निपुरोगमाः/येचदिव्याऋषिगणागन्धर्वाप्सरसश्चयाः/सुपर्णनागयक्षाश्चदैत्यदानवराक्षसाः/सर्वंहृष्टंप्रमुदितंसर्वंपूर्णमनोरथम्/साधुसाध्वितितत्सर्वंत्रिदिवंगतकल्मषम्/अथविष्णुर्महातेजाःपितामहमुवाचह/एषांलोकाञ्जनौघानांदातुमर्हसिसुव्रत/इमेहिसर्वेस्नेहान्मामनुयातामनस्विनः/भक्ताभाजयितव्याश्चत्यक्तात्मानश्चमत्कृते/तच्छ्रुत्वाविष्णुवचनंब्रह्मालोकगुरुःप्रभुः/लोकान्सान्तानिकान्नामयास्यन्तीमेसमागताः/यच्चतिर्यग्गतंकिंचिद्राममेवानुचिन्तयत्/प्राणांस्त्यक्ष्यतिभक्त्यावैसंतानेतुनिवत्स्यति/सर्वैरेवगुणैर्युक्तेब्रह्मलोकादनन्तरे/वानराश्चस्वकांयोनिमृक्षाश्चैवतथाययुः/येभ्योविनिःसृतायेयेसुरादिभ्यःसुसंभवाः/ऋषिभ्योनागयक्षेभ्यस्तांस्तानेवप्रपेदिरे/तथोक्तवतिदेवेशेगोप्रतारमुपागताः/भेजिरेसरयूंसर्वेहर्षपूर्णाश्रुविक्लवाः/अवगाह्यजलंयोयःप्राणीह्यासीत्प्रहृष्टवत्/मानुषंदेहमुत्सृज्यविमानंसोऽध्यरोहत/तिर्यग्योनिगताश्चापिसंप्राप्ताःसरयूजलम्/दिव्यादिव्येनवपुषादेवादीप्ताइवाभवन्/गत्वातुसरयूतोयंस्थावराणिचराणिच/प्राप्यतत्तोयविक्लेदंदेवलोकमुपागमन्/देवानांयस्ययायोनिर्वानराऋष्कराक्षसाः/तामेवविविशुःसर्वेदेवान्निक्षिप्यचाम्भसि/तथास्वर्गगतंसर्वंकृत्वालोकगुरुर्दिवम्/जगामत्रिदशैःसार्धंहृष्टैर्हृष्टोमहामतिः711028/