Saturday, 29 January 2022
Complete Tulsi Sunderkand सुंदरकाण्ड
सुंदरकाण्ड/श्रीगणेशायनमः/श्रीजानकीवल्लभो विजयते/श्रीरामचरितमानस/पञ्चम सोपान/श्री सुन्दर काण्ड/श्लोक/शान्तं शाश्वतमप्रमेयमनघं निर्वाणशान्तिप्रदं ब्रह्माशम्भुफणीन्द्रसेव्यमनिशं वेदान्तवेद्यं विभुम् रामाख्यं जगदीश्वरं सुरगुरुं मायामनुष्यं हरिं वन्देऽहं करुणाकरं रघुवरं भूपालचूडामणिम्/1/नान्या स्पृहा रघुपते हृदयेऽस्मदीये सत्यं वदामि च भवानखिलान्तरात्मा भक्तिं प्रयच्छ रघुपुङ्गव निर्भरां मे कामादिदोषरहितं कुरु मानसं च/2/अतुलितबलधामं हेमशैलाभदेहं दनुजवनकृशानुं ज्ञानिनामग्रगण्यम् सकलगुणनिधानं वानराणामधीशं रघुपतिप्रियभक्तं वातजातं नमामि/3/चौपाई/जामवंत के बचन सुहाए सुनि हनुमंत हृदय अति भाए/तब लगि मोहि परिखेहु तुम्ह भाई सहि दुख कंद मूल फल खाई/जब लगि आवौं सीतहि देखी होइहि काजु मोहि हरष बिसेषी/यह कहि नाइ सबन्हि कहुँ माथा चलेउ हरषि हियँ धरि रघुनाथा/सिंधु तीर एक भूधर सुंदर कौतुक कूदि चढ़ेउ ता ऊपर/बार बार रघुबीर सँभारी तरकेउ पवनतनय बल भारी/जेहिं गिरि चरन देइ हनुमंता चलेउ सो गा पाताल तुरंता/जिमि अमोघ रघुपति कर बाना एही भाँति चलेउ हनुमाना/जलनिधि रघुपति दूत बिचारी तैं मैनाक होहि श्रमहारी/दोहा/हनूमान तेहि परसा कर पुनि कीन्ह प्रनाम राम काजु कीन्हें बिनु मोहि कहाँ बिश्राम/1/चौपाई/जात पवनसुत देवन्ह देखा जानैं कहुँ बल बुद्धि बिसेषा/सुरसा नाम अहिन्ह कै माता पठइन्हि आइ कही तेहिं बाता/आजु सुरन्ह मोहि दीन्ह अहारा सुनत बचन कह पवनकुमारा/राम काजु करि फिरि मैं आवौं सीता कइ सुधि प्रभुहि सुनावौं/तब तव बदन पैठिहउँ आई सत्य कहउँ मोहि जान दे माई/कबनेहुँ जतन देइ नहिं जाना ग्रससि न मोहि कहेउ हनुमाना/जोजन भरि तेहिं बदनु पसारा कपि तनु कीन्ह दुगुन बिस्तारा/सोरह जोजन मुख तेहिं ठयऊ तुरत पवनसुत बत्तिस भयऊ/जस जस सुरसा बदनु बढ़ावा तासु दून कपि रूप देखावा/सत जोजन तेहिं आनन कीन्हा अति लघु रूप पवनसुत लीन्हा/बदन पइठि पुनि बाहेर आवा मागा बिदा ताहि सिरु नावा/मोहि सुरन्ह जेहि लागि पठावा बुधि बल मरमु तोर मै पावा/दोहा/राम काजु सबु करिहहु तुम्ह बल बुद्धि निधान आसिष देह गई सो हरषि चलेउ हनुमान/2/चौपाई/निसिचरि एक सिंधु महुँ रहई करि माया नभु के खग गहई/जीव जंतु जे गगन उड़ाहीं जल बिलोकि तिन्ह कै परिछाहीं/गहइ छाहँ सक सो न उड़ाई एहि बिधि सदा गगनचर खाई/सोइ छल हनूमान कहँ कीन्हा तासु कपटु कपि तुरतहिं चीन्हा/ताहि मारि मारुतसुत बीरा बारिधि पार गयउ मतिधीरा/तहाँ जाइ देखी बन सोभा गुंजत चंचरीक मधु लोभा/नाना तरु फल फूल सुहाए खग मृग बृंद देखि मन भाए/सैल बिसाल देखि एक आगें ता पर धाइ चढेउ भय त्यागें/उमा न कछु कपि कै अधिकाई प्रभु प्रताप जो कालहि खाई/गिरि पर चढि लंका तेहिं देखी कहि न जाइ अति दुर्ग बिसेषी/अति उतंग जलनिधि चहु पासा कनक कोट कर परम प्रकासा/छंद/कनक कोट बिचित्र मनि कृत सुंदरायतना घना चउहट्ट हट्ट सुबट्ट बीथीं चारु पुर बहु बिधि बना/गज बाजि खच्चर निकर पदचर रथ बरूथिन्ह को गनै/ बहुरूप निसिचर जूथ अतिबल सेन बरनत नहिं बनै/1/बन बाग उपबन बाटिका सर कूप बापीं सोहहीं नर नाग सुर गंधर्ब कन्या रूप मुनि मन मोहहीं/कहुँ माल देह बिसाल सैल समान अतिबल गर्जहीं नाना अखारेन्ह भिरहिं बहु बिधि एक एकन्ह तर्जहीं/2/करि जतन भट कोटिन्ह बिकट तन नगर चहुँ दिसि रच्छहीं कहुँ महिष मानषु धेनु खर अज खल निसाचर भच्छहीं/एहि लागि तुलसीदास इन्ह की कथा कछु एक है कही रघुबीर सर तीरथ सरीरन्हि त्यागि गति पैहहिं सही/3/दोहा/पुर रखवारे देखि बहु कपि मन कीन्ह बिचार अति लघु रूप धरौं निसि नगर करौं पइसार/3/चौपाई/मसक समान रूप कपि धरी लंकहि चलेउ सुमिरि नरहरी/नाम लंकिनी एक निसिचरी सो कह चलेसि मोहि निंदरी/जानेहि नहीं मरमु सठ मोरा मोर अहार जहाँ लगि चोरा/मुठिका एक महा कपि हनी रुधिर बमत धरनीं ढनमनी/पुनि संभारि उठि सो लंका जोरि पानि कर बिनय संसका/जब रावनहि ब्रह्म बर दीन्हा चलत बिरंचि कहा मोहि चीन्हा/बिकल होसि तैं कपि कें मारे तब जानेसु निसिचर संघारे/तात मोर अति पुन्य बहूता देखेउँ नयन राम कर दूता/दोहा/तात स्वर्ग अपबर्ग सुख धरिअ तुला एक अंग तूल न ताहि सकल मिलि जो सुख लव सतसंग/4/चौपाई/प्रबिसि नगर कीजे सब काजा हृदयँ राखि कौसलपुर राजा/गरल सुधा रिपु करहिं मिताई गोपद सिंधु अनल सितलाई/गरुड़ सुमेरु रेनू सम ताही राम कृपा करि चितवा जाही/अति लघु रूप धरेउ हनुमाना पैठा नगर सुमिरि भगवाना/मंदिर मंदिर प्रति करि सोधा देखे जहँ तहँ अगनित जोधा/गयउ दसानन मंदिर माहीं अति बिचित्र कहि जात सो नाहीं/सयन किए देखा कपि तेही मंदिर महुँ न दीखि बैदेही/भवन एक पुनि दीख सुहावा हरि मंदिर तहँ भिन्न बनावा/दोहा/रामायुध अंकित गृह सोभा बरनि न जाइ नव तुलसिका बृंद तहँ देखि हरषि कपिराइ/5/चौपाई/लंका निसिचर निकर निवासा इहाँ कहाँ सज्जन कर बासा/मन महुँ तरक करै कपि लागा तेहीं समय बिभीषनु जागा/राम राम तेहिं सुमिरन कीन्हा हृदयँ हरष कपि सज्जन चीन्हा/एहि सन हठि करिहउँ पहिचानी साधु ते होइ न कारज हानी/बिप्र रुप धरि बचन सुनाए सुनत बिभीषण उठि तहँ आए/करि प्रनाम पूँछी कुसलाई बिप्र कहहु निज कथा बुझाई/की तुम्ह हरि दासन्ह महँ कोई मोरें हृदय प्रीति अति होई/की तुम्ह रामु दीन अनुरागी आयहु मोहि करन बड़भागी/दोहा/तब हनुमंत कही सब राम कथा निज नाम सुनत जुगल तन पुलक मन मगन सुमिरि गुन ग्राम/6/चौपाई/सुनहु पवनसुत रहनि हमारी जिमि दसनन्हि महुँ जीभ बिचारी/तात कबहुँ मोहि जानि अनाथा करिहहिं कृपा भानुकुल नाथा/तामस तनु कछु साधन नाहीं प्रीति न पद सरोज मन माहीं/अब मोहि भा भरोस हनुमंता बिनु हरिकृपा मिलहिं नहिं संता/जौ रघुबीर अनुग्रह कीन्हा तौ तुम्ह मोहि दरसु हठि दीन्हा/सुनहु बिभीषन प्रभु कै रीती करहिं सदा सेवक पर प्रीती/कहहु कवन मैं परम कुलीना कपि चंचल सबहीं बिधि हीना/प्रात लेइ जो नाम हमारा तेहि दिन ताहि न मिलै अहारा/दोहा/अस मैं अधम सखा सुनु मोहू पर रघुबीर कीन्ही कृपा सुमिरि गुन भरे बिलोचन नीर/7/चौपाई/जानतहूँ अस स्वामि बिसारी फिरहिं ते काहे न होहिं दुखारी/एहि बिधि कहत राम गुन ग्रामा पावा अनिर्बाच्य बिश्रामा/पुनि सब कथा बिभीषन कही जेहि बिधि जनकसुता तहँ रही/तब हनुमंत कहा सुनु भ्राता देखी चहउँ जानकी माता/जुगुति बिभीषन सकल सुनाई चलेउ पवनसुत बिदा कराई/करि सोइ रूप गयउ पुनि तहवाँ बन असोक सीता रह जहवाँ/देखि मनहि महुँ कीन्ह प्रनामा बैठेहिं बीति जात निसि जामा/कृस तन सीस जटा एक बेनी जपति हृदयँ रघुपति गुन श्रेनी/दोहा/निज पद नयन दिएँ मन राम पद कमल लीन परम दुखी भा पवनसुत देखि जानकी दीन/8/चौपाई/तरु पल्लव महुँ रहा लुकाई करइ बिचार करौं का भाई/तेहि अवसर रावनु तहँ आवा संग नारि बहु किएँ बनावा/बहु बिधि खल सीतहि समुझावा साम दान भय भेद देखावा/कह रावनु सुनु सुमुखि सयानी मंदोदरी आदि सब रानी/तव अनुचरीं करउँ पन मोरा एक बार बिलोकु मम ओरा/तृन धरि ओट कहति बैदेही सुमिरि अवधपति परम सनेही/सुनु दसमुख खद्योत प्रकासा कबहुँ कि नलिनी करइ बिकासा/अस मन समुझु कहति जानकी खल सुधि नहिं रघुबीर बान की/सठ सूने हरि आनेहि मोहि अधम निलज्ज लाज नहिं तोही/दोहा/आपुहि सुनि खद्योत सम रामहि भानु समान परुष बचन सुनि काढ़ि असि बोला अति खिसिआन/9/चौपाई/सीता तैं मम कृत अपमाना कटिहउँ तव सिर कठिन कृपाना/नाहिं त सपदि मानु मम बानी सुमुखि होति न त जीवन हानी/स्याम सरोज दाम सम सुंदर प्रभु भुज करि कर सम दसकंधर/सो भुज कंठ कि तव असि घोरा सुनु सठ अस प्रवान पन मोरा/चंद्रहास हरु मम परितापं रघुपति बिरह अनल संजातं/सीतल निसित बहसि बर धारा कह सीता हरु मम दुख भारा/सुनत बचन पुनि मारन धावा मयतनयाँ कहि नीति बुझावा/कहेसि सकल निसिचरिन्ह बोलाई सीतहि बहु बिधि त्रासहु जाई/मास दिवस महुँ कहा न माना तौ मैं मारबि काढ़ि कृपाना/दोहा/भवन गयउ दसकंधर इहाँ पिसाचिनि बृंद सीतहि त्रास देखावहि धरहिं रूप बहु मंद/10/चौपाई/त्रिजटा नाम राच्छसी एका राम चरन रति निपुन बिबेका/सबन्हौ बोलि सुनाएसि सपना सीतहि सेइ करहु हित अपना/सपनें बानर लंका जारी जातुधान सेना सब मारी/खर आरूढ़ नगन दससीसा मुंडित सिर खंडित भुज बीसा/एहि बिधि सो दच्छिन दिसि जाई लंका मनहुँ बिभीषन पाई/नगर फिरी रघुबीर दोहाई तब प्रभु सीता बोलि पठाई/यह सपना में कहउँ पुकारी होइहि सत्य गएँ दिन चारी/तासु बचन सुनि ते सब डरीं जनकसुता के चरनन्हि परीं/दोहा/जहँ तहँ गईं सकल तब सीता कर मन सोच मास दिवस बीतें मोहि मारिहि निसिचर पोच/11/चौपाई/त्रिजटा सन बोली कर जोरी मातु बिपति संगिनि तैं मोरी/तजौं देह करु बेगि उपाई दुसहु बिरहु अब नहिं सहि जाई/आनि काठ रचु चिता बनाई मातु अनल पुनि देहि लगाई/सत्य करहि मम प्रीति सयानी सुनै को श्रवन सूल सम बानी/सुनत बचन पद गहि समुझाएसि प्रभु प्रताप बल सुजसु सुनाएसि/निसि न अनल मिल सुनु सुकुमारी अस कहि सो निज भवन सिधारी/कह सीता बिधि भा प्रतिकूला मिलहि न पावक मिटिहि न सूला/देखिअत प्रगट गगन अंगारा अवनि न आवत एकउ तारा/पावकमय ससि स्त्रवत न आगी मानहुँ मोहि जानि हतभागी/सुनहि बिनय मम बिटप असोका सत्य नाम करु हरु मम सोका/नूतन किसलय अनल समाना देहि अगिनि जनि करहि निदाना/देखि परम बिरहाकुल सीता सो छन कपिहि कलप सम बीता/सोरठा/कपि करि हृदयँ बिचार दीन्हि मुद्रिका डारी तब जनु असोक अंगार दीन्हि हरषि उठि कर गहेउ/12/चौपाई/तब देखी मुद्रिका मनोहर राम नाम अंकित अति सुंदर/चकित चितव मुदरी पहिचानी हरष बिषाद हृदयँ अकुलानी/जीति को सकइ अजय रघुराई माया तें असि रचि नहिं जाई/सीता मन बिचार कर नाना मधुर बचन बोलेउ हनुमाना/रामचंद्र गुन बरनैं लागा सुनतहिं सीता कर दुख भागा/लागीं सुनैं श्रवन मन लाई आदिहु तें सब कथा सुनाई/श्रवनामृत जेहिं कथा सुहाई कहि सो प्रगट होति किन भाई/तब हनुमंत निकट चलि गयऊ फिरि बैंठीं मन बिसमय भयऊ/राम दूत मैं मातु जानकी सत्य सपथ करुनानिधान की/यह मुद्रिका मातु मैं आनी दीन्हि राम तुम्ह कहँ सहिदानी/नर बानरहि संग कहु कैसें कहि कथा भइ संगति जैसें/दोहा/कपि के बचन सप्रेम सुनि उपजा मन बिस्वास/ जाना मन क्रम बचन यह कृपासिंधु कर दास/13/चौपाई/हरिजन जानि प्रीति अति गाढ़ी सजल नयन पुलकावलि बाढ़ी/बूड़त बिरह जलधि हनुमाना भयउ तात मों कहुँ जलजाना/अब कहु कुसल जाउँ बलिहारी अनुज सहित सुख भवन खरारी/कोमलचित कृपाल रघुराई कपि केहि हेतु धरी निठुराई/सहज बानि सेवक सुख दायक कबहुँक सुरति करत रघुनायक/कबहुँ नयन मम सीतल ताता होइहहि निरखि स्याम मृदु गाता/बचनु न आव नयन भरे बारी अहह नाथ हौं निपट बिसारी/देखि परम बिरहाकुल सीता बोला कपि मृदु बचन बिनीता/मातु कुसल प्रभु अनुज समेता तव दुख दुखी सुकृपा निकेता/जनि जननी मानहु जियँ ऊना तुम्ह ते प्रेमु राम कें दूना/दोहा/रघुपति कर संदेसु अब सुनु जननी धरि धीर अस कहि कपि गद गद भयउ भरे बिलोचन नीर/14/चौपाई/कहेउ राम बियोग तव सीता मो कहुँ सकल भए बिपरीता/नव तरु किसलय मनहुँ कृसानू कालनिसा सम निसि ससि भानू/कुबलय बिपिन कुंत बन सरिसा बारिद तपत तेल जनु बरिसा/जे हित रहे करत तेइ पीरा उरग स्वास सम त्रिबिध समीरा/कहेहू तें कछु दुख घटि होई काहि कहौं यह जान न कोई/तत्व प्रेम कर मम अरु तोरा जानत प्रिया एकु मनु मोरा/सो मनु सदा रहत तोहि पाहीं जानु प्रीति रसु एतेनहि माहीं/प्रभु संदेसु सुनत बैदेही मगन प्रेम तन सुधि नहिं तेही/कह कपि हृदयँ धीर धरु माता सुमिरु राम सेवक सुखदाता/उर आनहु रघुपति प्रभुताई सुनि मम बचन तजहु कदराई/दोहा/निसिचर निकर पतंग सम रघुपति बान कृसानु जननी हृदयँ धीर धरु जरे निसाचर जानु/15/चौपाई/जौं रघुबीर होति सुधि पाई करते नहिं बिलंबु रघुराई/रामबान रबि उएँ जानकी तम बरूथ कहँ जातुधान की/अबहिं मातु मैं जाउँ लवाई प्रभु आयसु नहिं राम दोहाई/कछुक दिवस जननी धरु धीरा कपिन्ह सहित अइहहिं रघुबीरा/निसिचर मारि तोहि लै जैहहिं तिहुँ पुर नारदादि जसु गैहहिं/हैं सुत कपि सब तुम्हहि समाना जातुधान अति भट बलवाना/मोरें हृदय परम संदेहा सुनि कपि प्रगट कीन्ह निज देहा/कनक भूधराकार सरीरा समर भयंकर अतिबल बीरा/सीता मन भरोस तब भयऊ पुनि लघु रूप पवनसुत लयऊ/दोहा/सुनु माता साखामृग नहिं बल बुद्धि बिसाल प्रभु प्रताप तें गरुड़हि खाइ परम लघु ब्याल/16/चौपाई/मन संतोष सुनत कपि बानी भगति प्रताप तेज बल सानी/आसिष दीन्हि रामप्रिय जाना होहु तात बल सील निधाना/अजर अमर गुननिधि सुत होहू करहुँ बहुत रघुनायक छोहू/करहुँ कृपा प्रभु अस सुनि काना निर्भर प्रेम मगन हनुमाना/बार बार नाएसि पद सीसा बोला बचन जोरि कर कीसा/अब कृतकृत्य भयउँ मैं माता आसिष तव अमोघ बिख्याता/सुनहु मातु मोहि अतिसय भूखा लागि देखि सुंदर फल रूखा/सुनु सुत करहिं बिपिन रखवारी परम सुभट रजनीचर भारी/तिन्ह कर भय माता मोहि नाहीं जौं तुम्ह सुख मानहु मन माहीं/दोहा/देखि बुद्धि बल निपुन कपि कहेउ जानकीं जाहु रघुपति चरन हृदयँ धरि तात मधुर फल खाहु/17/चौपाई/चलेउ नाइ सिरु पैठेउ बागा फल खाएसि तरु तोरैं लागा/रहे तहाँ बहु भट रखवारे कछु मारेसि कछु जाइ पुकारे/नाथ एक आवा कपि भारी तेहिं असोक बाटिका उजारी/खाएसि फल अरु बिटप उपारे रच्छक मर्दि मर्दि महि डारे/सुनि रावन पठए भट नाना तिन्हहि देखि गर्जेउ हनुमाना/सब रजनीचर कपि संघारे गए पुकारत कछु अधमारे/पुनि पठयउ तेहिं अच्छकुमारा चला संग लै सुभट अपारा/आवत देखि बिटप गहि तर्जा ताहि निपाति महाधुनि गर्जा/दोहा/कछु मारेसि कछु मर्देसि कछु मिलएसि धरि धूरि कछु पुनि जाइ पुकारे प्रभु मर्कट बल भूरि/18/चौपाई/सुनि सुत बध लंकेस रिसाना पठएसि मेघनाद बलवाना/मारसि जनि सुत बांधेसु ताही देखिअ कपिहि कहाँ कर आही/चला इंद्रजित अतुलित जोधा बंधु निधन सुनि उपजा क्रोधा/कपि देखा दारुन भट आवा कटकटाइ गर्जा अरु धावा/अति बिसाल तरु एक उपारा बिरथ कीन्ह लंकेस कुमारा/रहे महाभट ताके संगा गहि गहि कपि मर्दइ निज अंगा/तिन्हहि निपाति ताहि सन बाजा भिरे जुगल मानहुँ गजराजा/मुठिका मारि चढ़ा तरु जाई ताहि एक छन मुरुछा आई/उठि बहोरि कीन्हिसि बहु माया जीति न जाइ प्रभंजन जाया/दोहा/ब्रह्म अस्त्र तेहिं साँधा कपि मन कीन्ह बिचार जौं न ब्रह्मसर मानउँ महिमा मिटइ अपार/19/चौपाई/ब्रह्मबान कपि कहुँ तेहि मारा परतिहुँ बार कटकु संघारा/तेहि देखा कपि मुरुछित भयऊ नागपास बाँधेसि लै गयऊ/जासु नाम जपि सुनहु भवानी भव बंधन काटहिं नर ग्यानी/तासु दूत कि बंध तरु आवा प्रभु कारज लगि कपिहिं बँधावा/कपि बंधन सुनि निसिचर धाए कौतुक लागि सभाँ सब आए/दसमुख सभा दीखि कपि जाई कहि न जाइ कछु अति प्रभुताई/कर जोरें सुर दिसिप बिनीता भृकुटि बिलोकत सकल सभीता/देखि प्रताप न कपि मन संका जिमि अहिगन महुँ गरुड़ असंका/दोहा/कपिहि बिलोकि दसानन बिहसा कहि दुर्बाद सुत बध सुरति कीन्हि पुनि उपजा हृदयँ बिषाद/20/चौपाई/कह लंकेस कवन तैं कीसा केहिं के बल घालेहि बन खीसा/की धौं श्रवन सुनेहि नहिं मोही देखउँ अति असंक सठ तोही/मारे निसिचर केहिं अपराधा कहु सठ तोहि न प्रान कइ बाधा/सुन रावन ब्रह्मांड निकाया पाइ जासु बल बिरचित माया/जाकें बल बिरंचि हरि ईसा पालत सृजत हरत दससीसा/जा बल सीस धरत सहसानन अंडकोस समेत गिरि कानन/धरइ जो बिबिध देह सुरत्राता तुम्ह ते सठन्ह सिखावनु दाता/हर कोदंड कठिन जेहि भंजा तेहि समेत नृप दल मद गंजा/खर दूषन त्रिसिरा अरु बाली बधे सकल अतुलित बलसाली/दोहा/जाके बल लवलेस तें जितेहु चराचर झारि तासु दूत मैं जा करि हरि आनेहु प्रिय नारि/21/चौपाई/जानउँ मैं तुम्हारि प्रभुताई सहसबाहु सन परी लराई/समर बालि सन करि जसु पावा सुनि कपि बचन बिहसि बिहरावा/खायउँ फल प्रभु लागी भूँखा कपि सुभाव तें तोरेउँ रूखा/सब कें देह परम प्रिय स्वामी मारहिं मोहि कुमारग गामी/जिन्ह मोहि मारा ते मैं मारे तेहि पर बाँधेउ तनयँ तुम्हारे/मोहि न कछु बाँधे कइ लाजा कीन्ह चहउँ निज प्रभु कर काजा/बिनती करउँ जोरि कर रावन सुनहु मान तजि मोर सिखावन/देखहु तुम्ह निज कुलहि बिचारी भ्रम तजि भजहु भगत भय हारी/जाकें डर अति काल डेराई जो सुर असुर चराचर खाई/तासों बयरु कबहुँ नहिं कीजै मोरे कहें जानकी दीजै/दोहा/प्रनतपाल रघुनायक करुना सिंधु खरारि गएँ सरन प्रभु राखिहैं तव अपराध बिसारि/22/चौपाई/राम चरन पंकज उर धरहू लंका अचल राज तुम्ह करहू/रिषि पुलिस्त जसु बिमल मंयका तेहि ससि महुँ जनि होहु कलंका/राम नाम बिनु गिरा न सोहा देखु बिचारि त्यागि मद मोहा/बसन हीन नहिं सोह सुरारी सब भूषण भूषित बर नारी/राम बिमुख संपति प्रभुताई जाइ रही पाई बिनु पाई/सजल मूल जिन्ह सरितन्ह नाहीं बरषि गए पुनि तबहिं सुखाहीं/सुनु दसकंठ कहउँ पन रोपी बिमुख राम त्राता नहिं कोपी/संकर सहस बिष्नु अज तोही सकहिं न राखि राम कर द्रोही/दोहा/मोहमूल बहु सूल प्रद त्यागहु तम अभिमान भजहु राम रघुनायक कृपा सिंधु भगवान/23/चौपाई/जदपि कहि कपि अति हित बानी भगति बिबेक बिरति नय सानी/बोला बिहसि महा अभिमानी मिला हमहि कपि गुर बड़ ग्यानी/मृत्यु निकट आई खल तोही लागेसि अधम सिखावन मोही/उलटा होइहि कह हनुमाना मतिभ्रम तोर प्रगट मैं जाना/सुनि कपि बचन बहुत खिसिआना बेगि न हरहुँ मूढ़ कर प्राना/सुनत निसाचर मारन धाए सचिवन्ह सहित बिभीषनु आए/नाइ सीस करि बिनय बहूता नीति बिरोध न मारिअ दूता/आन दंड कछु करिअ गोसाँई सबहीं कहा मंत्र भल भाई/सुनत बिहसि बोला दसकंधर अंग भंग करि पठइअ बंदर/दोहा/कपि कें ममता पूँछ पर सबहि कहउँ समुझाइ तेल बोरि पट बाँधि पुनि पावक देहु लगाइ/24/चौपाई/पूँछहीन बानर तहँ जाइहि तब सठ निज नाथहि लइ आइहि/जिन्ह कै कीन्हसि बहुत बड़ाई देखेउँûमैं तिन्ह कै प्रभुताई/बचन सुनत कपि मन मुसुकाना भइ सहाय सारद मैं जाना/जातुधान सुनि रावन बचना लागे रचैं मूढ़ सोइ रचना/रहा न नगर बसन घृत तेला बाढ़ी पूँछ कीन्ह कपि खेला/कौतुक कहँ आए पुरबासी मारहिं चरन करहिं बहु हाँसी/बाजहिं ढोल देहिं सब तारी नगर फेरि पुनि पूँछ प्रजारी/पावक जरत देखि हनुमंता भयउ परम लघु रुप तुरंता/निबुकि चढ़ेउ कपि कनक अटारीं भई सभीत निसाचर नारीं/दोहा/हरि प्रेरित तेहि अवसर चले मरुत उनचास अट्टहास करि गर्जéा कपि बढ़ि लाग अकास/25/चौपाई/देह बिसाल परम हरुआई मंदिर तें मंदिर चढ़ धाई/जरइ नगर भा लोग बिहाला झपट लपट बहु कोटि कराला/तात मातु हा सुनिअ पुकारा एहि अवसर को हमहि उबारा/हम जो कहा यह कपि नहिं होई बानर रूप धरें सुर कोई/साधु अवग्या कर फलु ऐसा जरइ नगर अनाथ कर जैसा/जारा नगरु निमिष एक माहीं एक बिभीषन कर गृह नाहीं/ता कर दूत अनल जेहिं सिरिजा जरा न सो तेहि कारन गिरिजा/उलटि पलटि लंका सब जारी कूदि परा पुनि सिंधु मझारी/दोहा/पूँछ बुझाइ खोइ श्रम धरि लघु रूप बहोरि जनकसुता के आगें ठाढ़ भयउ कर जोरि/26/चौपाई/मातु मोहि दीजे कछु चीन्हा जैसें रघुनायक मोहि दीन्हा/चूड़ामनि उतारि तब दयऊ हरष समेत पवनसुत लयऊ/कहेहु तात अस मोर प्रनामा सब प्रकार प्रभु पूरनकामा/दीन दयाल बिरिदु संभारी हरहु नाथ मम संकट भारी/तात सक्रसुत कथा सुनाएहु बान प्रताप प्रभुहि समुझाएहु/मास दिवस महुँ नाथु न आवा तौ पुनि मोहि जिअत नहिं पावा/कहु कपि केहि बिधि राखौं प्राना तुम्हहू तात कहत अब जाना/तोहि देखि सीतलि भइ छाती पुनि मो कहुँ सोइ दिनु सो राती/दोहा/जनकसुतहि समुझाइ करि बहु बिधि धीरजु दीन्ह चरन कमल सिरु नाइ कपि गवनु राम पहिं कीन्ह/27/चौपाई/चलत महाधुनि गर्जेसि भारी गर्भ स्त्रवहिं सुनि निसिचर नारी/नाघि सिंधु एहि पारहि आवा सबद किलकिला कपिन्ह सुनावा/हरषे सब बिलोकि हनुमाना नूतन जन्म कपिन्ह तब जाना/मुख प्रसन्न तन तेज बिराजा कीन्हेसि रामचन्द्र कर काजा/मिले सकल अति भए सुखारी तलफत मीन पाव जिमि बारी/चले हरषि रघुनायक पासा पूँछत कहत नवल इतिहासा/तब मधुबन भीतर सब आए अंगद संमत मधु फल खाए/रखवारे जब बरजन लागे मुष्टि प्रहार हनत सब भागे/दोहा/जाइ पुकारे ते सब बन उजार जुबराज सुनि सुग्रीव हरष कपि करि आए प्रभु काज/28/चौपाई/जौं न होति सीता सुधि पाई मधुबन के फल सकहिं कि खाई/एहि बिधि मन बिचार कर राजा आइ गए कपि सहित समाजा/आइ सबन्हि नावा पद सीसा मिलेउ सबन्हि अति प्रेम कपीसा/पूँछी कुसल कुसल पद देखी राम कृपाँ भा काजु बिसेषी/नाथ काजु कीन्हेउ हनुमाना राखे सकल कपिन्ह के प्राना/सुनि सुग्रीव बहुरि तेहि मिलेऊ कपिन्ह सहित रघुपति पहिं चलेऊ/राम कपिन्ह जब आवत देखा किएँ काजु मन हरष बिसेषा/फटिक सिला बैठे द्वौ भाई परे सकल कपि चरनन्हि जाई/दोहा/प्रीति सहित सब भेटे रघुपति करुना पुंज पूँछी कुसल नाथ अब कुसल देखि पद कंज/29/चौपाई/जामवंत कह सुनु रघुराया जा पर नाथ करहु तुम्ह दाया/ताहि सदा सुभ कुसल निरंतर सुर नर मुनि प्रसन्न ता ऊपर/सोइ बिजई बिनई गुन सागर तासु सुजसु त्रेलोक उजागर/प्रभु कीं कृपा भयउ सबु काजू जन्म हमार सुफल भा आजू/नाथ पवनसुत कीन्हि जो करनी सहसहुँ मुख न जाइ सो बरनी/पवनतनय के चरित सुहाए जामवंत रघुपतिहि सुनाए/सुनत कृपानिधि मन अति भाए पुनि हनुमान हरषि हियँ लाए/कहहु तात केहि भाँति जानकी रहति करति रच्छा स्वप्रान की/दोहा/नाम पाहरु दिवस निसि ध्यान तुम्हार कपाट लोचन निज पद जंत्रित जाहिं प्रान केहिं बाट/30/चौपाई/चलत मोहि चूड़ामनि दीन्ही रघुपति हृदयँ लाइ सोइ लीन्ही/नाथ जुगल लोचन भरि बारी बचन कहे कछु जनककुमारी/अनुज समेत गहेहु प्रभु चरना दीन बंधु प्रनतारति हरना/मन क्रम बचन चरन अनुरागी केहि अपराध नाथ हौं त्यागी/अवगुन एक मोर मैं माना बिछुरत प्रान न कीन्ह पयाना/नाथ सो नयनन्हि को अपराधा निसरत प्रान करिहिं हठि बाधा/बिरह अगिनि तनु तूल समीरा स्वास जरइ छन माहिं सरीरा/नयन स्त्रवहि जलु निज हित लागी जरैं न पाव देह बिरहागी/सीता के अति बिपति बिसाला बिनहिं कहें भलि दीनदयाला/दोहा/निमिष निमिष करुनानिधि जाहिं कलप सम बीति बेगि चलिय प्रभु आनिअ भुज बल खल दल जीति/31/चौपाई/सुनि सीता दुख प्रभु सुख अयना भरि आए जल राजिव नयना/बचन काँय मन मम गति जाही सपनेहुँ बूझिअ बिपति कि ताही/कह हनुमंत बिपति प्रभु सोई जब तव सुमिरन भजन न होई/केतिक बात प्रभु जातुधान की रिपुहि जीति आनिबी जानकी/सुनु कपि तोहि समान उपकारी नहिं कोउ सुर नर मुनि तनुधारी/प्रति उपकार करौं का तोरा सनमुख होइ न सकत मन मोरा/सुनु सुत उरिन मैं नाहीं देखेउँ करि बिचार मन माहीं/पुनि पुनि कपिहि चितव सुरत्राता लोचन नीर पुलक अति गाता/दोहा/सुनि प्रभु बचन बिलोकि मुख गात हरषि हनुमंत चरन परेउ प्रेमाकुल त्राहि त्राहि भगवंत/32/चौपाई/बार बार प्रभु चहइ उठावा प्रेम मगन तेहि उठब न भावा/प्रभु कर पंकज कपि कें सीसा सुमिरि सो दसा मगन गौरीसा/सावधान मन करि पुनि संकर लागे कहन कथा अति सुंदर/कपि उठाइ प्रभु हृदयँ लगावा कर गहि परम निकट बैठावा/कहु कपि रावन पालित लंका केहि बिधि दहेउ दुर्ग अति बंका/प्रभु प्रसन्न जाना हनुमाना बोला बचन बिगत अभिमाना/साखामृग के बड़ि मनुसाई साखा तें साखा पर जाई/नाघि सिंधु हाटकपुर जारा निसिचर गन बिधि बिपिन उजारा/सो सब तव प्रताप रघुराई नाथ न कछू मोरि प्रभुताई/दोहा/ता कहुँ प्रभु कछु अगम नहिं जा पर तुम्ह अनुकुल तब प्रभावँ बड़वानलहिं जारि सकइ खलु तूल/33/चौपाई/नाथ भगति अति सुखदायनी देहु कृपा करि अनपायनी/सुनि प्रभु परम सरल कपि बानी एवमस्तु तब कहेउ भवानी/उमा राम सुभाउ जेहिं जाना ताहि भजनु तजि भाव न आना/यह संवाद जासु उर आवा रघुपति चरन भगति सोइ पावा/सुनि प्रभु बचन कहहिं कपिबृंदा जय जय जय कृपाल सुखकंदा/तब रघुपति कपिपतिहि बोलावा कहा चलैं कर करहु बनावा/अब बिलंबु केहि कारन कीजे तुरत कपिन्ह कहुँ आयसु दीजे/कौतुक देखि सुमन बहु बरषी नभ तें भवन चले सुर हरषी/दोहा/कपिपति बेगि बोलाए आए जूथप जूथ नाना बरन अतुल बल बानर भालु बरूथ/34/चौपाई/प्रभु पद पंकज नावहिं सीसा गरजहिं भालु महाबल कीसा/देखी राम सकल कपि सेना चितइ कृपा करि राजिव नैना/राम कृपा बल पाइ कपिंदा भए पच्छजुत मनहुँ गिरिंदा/हरषि राम तब कीन्ह पयाना सगुन भए सुंदर सुभ नाना/जासु सकल मंगलमय कीती तासु पयान सगुन यह नीती/प्रभु पयान जाना बैदेहीं फरकि बाम अँग जनु कहि देहीं/जोइ जोइ सगुन जानकिहि होई असगुन भयउ रावनहि सोई/चला कटकु को बरनैं पारा गर्जहि बानर भालु अपारा/नख आयुध गिरि पादपधारी चले गगन महि इच्छाचारी/केहरिनाद भालु कपि करहीं डगमगाहिं दिग्गज चिक्करहीं/छंद/चिक्करहिं दिग्गज डोल महि गिरि लोल सागर खरभरे मन हरष सभ गंधर्ब सुर मुनि नाग किन्नर दुख टरे/कटकटहिं मर्कट बिकट भट बहु कोटि कोटिन्ह धावहीं जय राम प्रबल प्रताप कोसलनाथ गुन गन गावहीं/1/सहि सक न भार उदार अहिपति बार बारहिं मोहई गह दसन पुनि पुनि कमठ पृष्ट कठोर सो किमि सोहई/रघुबीर रुचिर प्रयान प्रस्थिति जानि परम सुहावनी जनु कमठ खर्पर सर्पराज सो लिखत अबिचल पावनी/2/दोहा/एहि बिधि जाइ कृपानिधि उतरे सागर तीर जहँ तहँ लागे खान फल भालु बिपुल कपि बीर/35/चौपाई/उहाँ निसाचर रहहिं ससंका जब ते जारि गयउ कपि लंका/निज निज गृहँ सब करहिं बिचारा नहिं निसिचर कुल केर उबारा/जासु दूत बल बरनि न जाई तेहि आएँ पुर कवन भलाई/दूतन्हि सन सुनि पुरजन बानी मंदोदरी अधिक अकुलानी/रहसि जोरि कर पति पग लागी बोली बचन नीति रस पागी/कंत करष हरि सन परिहरहू मोर कहा अति हित हियँ धरहु/समुझत जासु दूत कइ करनी स्त्रवहीं गर्भ रजनीचर धरनी/तासु नारि निज सचिव बोलाई पठवहु कंत जो चहहु भलाई/तब कुल कमल बिपिन दुखदाई सीता सीत निसा सम आई/सुनहु नाथ सीता बिनु दीन्हें हित न तुम्हार संभु अज कीन्हें/दोहा/राम बान अहि गन सरिस निकर निसाचर भेक जब लगि ग्रसत न तब लगि जतनु करहु तजि टेक/36/चौपाई/श्रवन सुनी सठ ता करि बानी बिहसा जगत बिदित अभिमानी/सभय सुभाउ नारि कर साचा मंगल महुँ भय मन अति काचा/जौं आवइ मर्कट कटकाई जिअहिं बिचारे निसिचर खाई/कंपहिं लोकप जाकी त्रासा तासु नारि सभीत बड़ि हासा/अस कहि बिहसि ताहि उर लाई चलेउ सभाँ ममता अधिकाई/मंदोदरी हृदयँ कर चिंता भयउ कंत पर बिधि बिपरीता/बैठेउ सभाँ खबरि असि पाई सिंधु पार सेना सब आई/बूझेसि सचिव उचित मत कहहू ते सब हँसे मष्ट करि रहहू/जितेहु सुरासुर तब श्रम नाहीं नर बानर केहि लेखे माही/दोहा/सचिव बैद गुर तीनि जौं प्रिय बोलहिं भय आस राज धर्म तन तीनि कर होइ बेगिहीं नास/37/चौपाई/सोइ रावन कहुँ बनि सहाई अस्तुति करहिं सुनाइ सुनाई/अवसर जानि बिभीषनु आवा भ्राता चरन सीसु तेहिं नावा/पुनि सिरु नाइ बैठ निज आसन बोला बचन पाइ अनुसासन/जौ कृपाल पूँछिहु मोहि बाता मति अनुरुप कहउँ हित ताता/जो आपन चाहै कल्याना सुजसु सुमति सुभ गति सुख नाना/सो परनारि लिलार गोसाईं तजउ चउथि के चंद कि नाई/चौदह भुवन एक पति होई भूतद्रोह तिष्टइ नहिं सोई/गुन सागर नागर नर जोऊ अलप लोभ भल कहइ न कोऊ/दोहा/काम क्रोध मद लोभ सब नाथ नरक के पंथ सब परिहरि रघुबीरहि भजहु भजहिं जेहि संत/38/चौपाई/तात राम नहिं नर भूपाला भुवनेस्वर कालहु कर काला/ब्रह्म अनामय अज भगवंता ब्यापक अजित अनादि अनंता/गो द्विज धेनु देव हितकारी कृपासिंधु मानुष तनुधारी/जन रंजन भंजन खल ब्राता बेद धर्म रच्छक सुनु भ्राता/ताहि बयरु तजि नाइअ माथा प्रनतारति भंजन रघुनाथा/देहु नाथ प्रभु कहुँ बैदेही भजहु राम बिनु हेतु सनेही/सरन गएँ प्रभु ताहु न त्यागा बिस्व द्रोह कृत अघ जेहि लागा/जासु नाम त्रय ताप नसावन सोइ प्रभु प्रगट समुझु जियँ रावन/दोहा/बार बार पद लागउँ बिनय करउँ दससीस परिहरि मान मोह मद भजहु कोसलाधीस/39(क)/मुनि पुलस्ति निज सिष्य सन कहि पठई यह बात तुरत सो मैं प्रभु सन कही पाइ सुअवसरु तात/39(ख)/चौपाई/माल्यवंत अति सचिव सयाना तासु बचन सुनि अति सुख माना/तात अनुज तव नीति बिभूषन सो उर धरहु जो कहत बिभीषन/रिपु उतकरष कहत सठ दोऊ दूरि न करहु इहाँ हइ कोऊ/माल्यवंत गृह गयउ बहोरी कहइ बिभीषनु पुनि कर जोरी/सुमति कुमति सब कें उर रहहीं नाथ पुरान निगम अस कहहीं/जहाँ सुमति तहँ संपति नाना जहाँ कुमति तहँ बिपति निदाना/तव उर कुमति बसी बिपरीता हित अनहित मानहु रिपु प्रीता/कालराति निसिचर कुल केरी तेहि सीता पर प्रीति घनेरी/दोहा/तात चरन गहि मागउँ राखहु मोर दुलार सीत देहु राम कहुँ अहित न होइ तुम्हार/40/चौपाई/बुध पुरान श्रुति संमत बानी कही बिभीषन नीति बखानी/सुनत दसानन उठा रिसाई खल तोहि निकट मुत्यु अब आई/जिअसि सदा सठ मोर जिआवा रिपु कर पच्छ मूढ़ तोहि भावा/कहसि न खल अस को जग माहीं भुज बल जाहि जिता मैं नाही/मम पुर बसि तपसिन्ह पर प्रीती सठ मिलु जाइ तिन्हहि कहु नीती/अस कहि कीन्हेसि चरन प्रहारा अनुज गहे पद बारहिं बारा/उमा संत कइ इहइ बड़ाई मंद करत जो करइ भलाई/तुम्ह पितु सरिस भलेहिं मोहि मारा रामु भजें हित नाथ तुम्हारा/सचिव संग लै नभ पथ गयऊ सबहि सुनाइ कहत अस भयऊ/दोहा/रामु सत्यसंकल्प प्रभु सभा कालबस तोरि मै रघुबीर सरन अब जाउँ देहु जनि खोरि/41/चौपाई/अस कहि चला बिभीषनु जबहीं आयूहीन भए सब तबहीं/साधु अवग्या तुरत भवानी कर कल्यान अखिल कै हानी/रावन जबहिं बिभीषन त्यागा भयउ बिभव बिनु तबहिं अभागा/चलेउ हरषि रघुनायक पाहीं करत मनोरथ बहु मन माहीं/देखिहउँ जाइ चरन जलजाता अरुन मृदुल सेवक सुखदाता/जे पद परसि तरी रिषिनारी दंडक कानन पावनकारी/जे पद जनकसुताँ उर लाए कपट कुरंग संग धर धाए/हर उर सर सरोज पद जेई अहोभाग्य मै देखिहउँ तेई/दोहा/जिन्ह पायन्ह के पादुकन्हि भरतु रहे मन लाइ ते पद आजु बिलोकिहउँ इन्ह नयनन्हि अब जाइ/42/चौपाई/एहि बिधि करत सप्रेम बिचारा आयउ सपदि सिंधु एहिं पारा/कपिन्ह बिभीषनु आवत देखा जाना कोउ रिपु दूत बिसेषा/ताहि राखि कपीस पहिं आए समाचार सब ताहि सुनाए/कह सुग्रीव सुनहु रघुराई आवा मिलन दसानन भाई/कह प्रभु सखा बूझिऐ काहा कहइ कपीस सुनहु नरनाहा/जानि न जाइ निसाचर माया कामरूप केहि कारन आया/भेद हमार लेन सठ आवा राखिअ बाँधि मोहि अस भावा/सखा नीति तुम्ह नीकि बिचारी मम पन सरनागत भयहारी/सुनि प्रभु बचन हरष हनुमाना सरनागत बच्छल भगवाना/दोहा/सरनागत कहुँ जे तजहिं निज अनहित अनुमानि ते नर पावँर पापमय तिन्हहि बिलोकत हानि/43/चौपाई/कोटि बिप्र बध लागहिं जाहू आएँ सरन तजउँ नहिं ताहू/सनमुख होइ जीव मोहि जबहीं जन्म कोटि अघ नासहिं तबहीं/पापवंत कर सहज सुभाऊ भजनु मोर तेहि भाव न काऊ/जौं पै दुष्टहदय सोइ होई मोरें सनमुख आव कि सोई/निर्मल मन जन सो मोहि पावा मोहि कपट छल छिद्र न भावा/भेद लेन पठवा दससीसा तबहुँ न कछु भय हानि कपीसा/जग महुँ सखा निसाचर जेते लछिमनु हनइ निमिष महुँ तेते/जौं सभीत आवा सरनाई रखिहउँ ताहि प्रान की नाई/दोहा/उभय भाँति तेहि आनहु हँसि कह कृपानिकेत जय कृपाल कहि चले अंगद हनू समेत/44/चौपाई/सादर तेहि आगें करि बानर चले जहाँ रघुपति करुनाकर/दूरिहि ते देखे द्वौ भ्राता नयनानंद दान के दाता/बहुरि राम छबिधाम बिलोकी रहेउ ठटुकि एकटक पल रोकी/भुज प्रलंब कंजारुन लोचन स्यामल गात प्रनत भय मोचन/सिंघ कंध आयत उर सोहा आनन अमित मदन मन मोहा/नयन नीर पुलकित अति गाता मन धरि धीर कही मृदु बाता/नाथ दसानन कर मैं भ्राता निसिचर बंस जनम सुरत्राता/सहज पापप्रिय तामस देहा जथा उलूकहि तम पर नेहा/दोहा/श्रवन सुजसु सुनि आयउँ प्रभु भंजन भव भीर त्राहि त्राहि आरति हरन सरन सुखद रघुबीर/45/चौपाई/अस कहि करत दंडवत देखा तुरत उठे प्रभु हरष बिसेषा/दीन बचन सुनि प्रभु मन भावा भुज बिसाल गहि हृदयँ लगावा/अनुज सहित मिलि ढिग बैठारी बोले बचन भगत भयहारी/कहु लंकेस सहित परिवारा कुसल कुठाहर बास तुम्हारा/खल मंडलीं बसहु दिनु राती सखा धरम निबहइ केहि भाँती/मैं जानउँ तुम्हारि सब रीती अति नय निपुन न भाव अनीती/बरु भल बास नरक कर ताता दुष्ट संग जनि देइ बिधाता/अब पद देखि कुसल रघुराया जौं तुम्ह कीन्ह जानि जन दाया/दोहा/तब लगि कुसल न जीव कहुँ सपनेहुँ मन बिश्राम जब लगि भजत न राम कहुँ सोक धाम तजि काम/46/चौपाई/तब लगि हृदयँ बसत खल नाना लोभ मोह मच्छर मद माना/जब लगि उर न बसत रघुनाथा धरें चाप सायक कटि भाथा/ममता तरुन तमी अँधिआरी राग द्वेष उलूक सुखकारी/तब लगि बसति जीव मन माहीं जब लगि प्रभु प्रताप रबि नाहीं/अब मैं कुसल मिटे भय भारे देखि राम पद कमल तुम्हारे/तुम्ह कृपाल जा पर अनुकूला ताहि न ब्याप त्रिबिध भव सूला/मैं निसिचर अति अधम सुभाऊ सुभ आचरनु कीन्ह नहिं काऊ/जासु रूप मुनि ध्यान न आवा तेहिं प्रभु हरषि हृदयँ मोहि लावा/दोहा/अहोभाग्य मम अमित अति राम कृपा सुख पुंज देखेउँ नयन बिरंचि सिब सेब्य जुगल पद कंज/47/चौपाई/सुनहु सखा निज कहउँ सुभाऊ जान भुसुंडि संभु गिरिजाऊ/जौं नर होइ चराचर द्रोही आवे सभय सरन तकि मोही/तजि मद मोह कपट छल नाना करउँ सद्य तेहि साधु समाना/जननी जनक बंधु सुत दारा तनु धनु भवन सुह्रद परिवारा/सब कै ममता ताग बटोरी मम पद मनहि बाँध बरि डोरी/समदरसी इच्छा कछु नाहीं हरष सोक भय नहिं मन माहीं/अस सज्जन मम उर बस कैसें लोभी हृदयँ बसइ धनु जैसें/तुम्ह सारिखे संत प्रिय मोरें धरउँ देह नहिं आन निहोरें/दोहा/सगुन उपासक परहित निरत नीति दृढ़ नेम ते नर प्रान समान मम जिन्ह कें द्विज पद प्रेम/48/चौपाई/सुनु लंकेस सकल गुन तोरें तातें तुम्ह अतिसय प्रिय मोरें/राम बचन सुनि बानर जूथा सकल कहहिं जय कृपा बरूथा/सुनत बिभीषनु प्रभु कै बानी नहिं अघात श्रवनामृत जानी/पद अंबुज गहि बारहिं बारा हृदयँ समात न प्रेमु अपारा/सुनहु देव सचराचर स्वामी प्रनतपाल उर अंतरजामी/उर कछु प्रथम बासना रही प्रभु पद प्रीति सरित सो बही/अब कृपाल निज भगति पावनी देहु सदा सिव मन भावनी/एवमस्तु कहि प्रभु रनधीरा मागा तुरत सिंधु कर नीरा/जदपि सखा तव इच्छा नाहीं मोर दरसु अमोघ जग माहीं/अस कहि राम तिलक तेहि सारा सुमन बृष्टि नभ भई अपारा/दोहा/रावन क्रोध अनल निज स्वास समीर प्रचंड जरत बिभीषनु राखेउ दीन्हेहु राजु अखंड/49(क)/जो संपति सिव रावनहि दीन्हि दिएँ दस माथ सोइ संपदा बिभीषनहि सकुचि दीन्ह रघुनाथ/49(ख)/चौपाई/अस प्रभु छाड़ि भजहिं जे आना ते नर पसु बिनु पूँछ बिषाना/निज जन जानि ताहि अपनावा प्रभु सुभाव कपि कुल मन भावा/पुनि सर्बग्य सर्ब उर बासी सर्बरूप सब रहित उदासी/बोले बचन नीति प्रतिपालक कारन मनुज दनुज कुल घालक/सुनु कपीस लंकापति बीरा केहि बिधि तरिअ जलधि गंभीरा/संकुल मकर उरग झष जाती अति अगाध दुस्तर सब भाँती/कह लंकेस सुनहु रघुनायक कोटि सिंधु सोषक तव सायक/जद्यपि तदपि नीति असि गाई बिनय करिअ सागर सन जाई/दोहा/प्रभु तुम्हार कुलगुर जलधि कहिहि उपाय बिचारि बिनु प्रयास सागर तरिहि सकल भालु कपि धारि/50/चौपाई/सखा कही तुम्ह नीकि उपाई करिअ दैव जौं होइ सहाई/मंत्र न यह लछिमन मन भावा राम बचन सुनि अति दुख पावा/नाथ दैव कर कवन भरोसा सोषिअ सिंधु करिअ मन रोसा/कादर मन कहुँ एक अधारा दैव दैव आलसी पुकारा/सुनत बिहसि बोले रघुबीरा ऐसेहिं करब धरहु मन धीरा/अस कहि प्रभु अनुजहि समुझाई सिंधु समीप गए रघुराई/प्रथम प्रनाम कीन्ह सिरु नाई बैठे पुनि तट दर्भ डसाई/जबहिं बिभीषन प्रभु पहिं आए पाछें रावन दूत पठाए/दोहा/सकल चरित तिन्ह देखे धरें कपट कपि देह प्रभु गुन हृदयँ सराहहिं सरनागत पर नेह/51/चौपाई/प्रगट बखानहिं राम सुभाऊ अति सप्रेम गा बिसरि दुराऊ/रिपु के दूत कपिन्ह तब जाने सकल बाँधि कपीस पहिं आने/कह सुग्रीव सुनहु सब बानर अंग भंग करि पठवहु निसिचर/सुनि सुग्रीव बचन कपि धाए बाँधि कटक चहु पास फिराए/बहु प्रकार मारन कपि लागे दीन पुकारत तदपि न त्यागे/जो हमार हर नासा काना तेहि कोसलाधीस कै आना/सुनि लछिमन सब निकट बोलाए दया लागि हँसि तुरत छोडाए/रावन कर दीजहु यह पाती लछिमन बचन बाचु कुलघाती/दोहा/कहेहु मुखागर मूढ़ सन मम संदेसु उदार सीता देइ मिलेहु न त आवा काल तुम्हार/52/चौपाई/तुरत नाइ लछिमन पद माथा चले दूत बरनत गुन गाथा/कहत राम जसु लंकाँ आए रावन चरन सीस तिन्ह नाए/बिहसि दसानन पूँछी बाता कहसि न सुक आपनि कुसलाता/पुनि कहु खबरि बिभीषन केरी जाहि मृत्यु आई अति नेरी/करत राज लंका सठ त्यागी होइहि जब कर कीट अभागी/पुनि कहु भालु कीस कटकाई कठिन काल प्रेरित चलि आई/जिन्ह के जीवन कर रखवारा भयउ मृदुल चित सिंधु बिचारा/कहु तपसिन्ह कै बात बहोरी जिन्ह के हृदयँ त्रास अति मोरी/दोहा/की भइ भेंट कि फिरि गए श्रवन सुजसु सुनि मोर कहसि न रिपु दल तेज बल बहुत चकित चित तोर/53/चौपाई/नाथ कृपा करि पूँछेहु जैसें मानहु कहा क्रोध तजि तैसें/मिला जाइ जब अनुज तुम्हारा जातहिं राम तिलक तेहि सारा/रावन दूत हमहि सुनि काना कपिन्ह बाँधि दीन्हे दुख नाना/श्रवन नासिका काटै लागे राम सपथ दीन्हे हम त्यागे/पूँछिहु नाथ राम कटकाई बदन कोटि सत बरनि न जाई/नाना बरन भालु कपि धारी बिकटानन बिसाल भयकारी/जेहिं पुर दहेउ हतेउ सुत तोरा सकल कपिन्ह महँ तेहि बलु थोरा/अमित नाम भट कठिन कराला अमित नाग बल बिपुल बिसाला/दोहा/द्विबिद मयंद नील नल अंगद गद बिकटासि दधिमुख केहरि निसठ सठ जामवंत बलरासि/54/चौपाई/ए कपि सब सुग्रीव समाना इन्ह सम कोटिन्ह गनइ को नाना/राम कृपाँ अतुलित बल तिन्हहीं तृन समान त्रेलोकहि गनहीं/अस मैं सुना श्रवन दसकंधर पदुम अठारह जूथप बंदर/नाथ कटक महँ सो कपि नाहीं जो न तुम्हहि जीतै रन माहीं/परम क्रोध मीजहिं सब हाथा आयसु पै न देहिं रघुनाथा/सोषहिं सिंधु सहित झष ब्याला पूरहीं न त भरि कुधर बिसाला/मर्दि गर्द मिलवहिं दससीसा ऐसेइ बचन कहहिं सब कीसा/गर्जहिं तर्जहिं सहज असंका मानहु ग्रसन चहत हहिं लंका/दोहा/सहज सूर कपि भालु सब पुनि सिर पर प्रभु राम रावन काल कोटि कहु जीति सकहिं संग्राम/55/चौपाई/राम तेज बल बुधि बिपुलाई तब भ्रातहि पूँछेउ नय नागर/तासु बचन सुनि सागर पाहीं मागत पंथ कृपा मन माहीं/सुनत बचन बिहसा दससीसा जौं असि मति सहाय कृत कीसा/सहज भीरु कर बचन दृढ़ाई सागर सन ठानी मचलाई/मूढ़ मृषा का करसि बड़ाई रिपु बल बुद्धि थाह मैं पाई/सचिव सभीत बिभीषन जाकें बिजय बिभूति कहाँ जग ताकें/सुनि खल बचन दूत रिस बाढ़ी समय बिचारि पत्रिका काढ़ी/रामानुज दीन्ही यह पाती नाथ बचाइ जुड़ावहु छाती/बिहसि बाम कर लीन्ही रावन सचिव बोलि सठ लाग बचावन/दोहा/बातन्ह मनहि रिझाइ सठ जनि घालसि कुल खीस राम बिरोध न उबरसि सरन बिष्नु अज ईस/56(क)/की तजि मान अनुज इव प्रभु पद पंकज भृंग होहि कि राम सरानल खल कुल सहित पतंग/56(ख)/चौपाई/सुनत सभय मन मुख मुसुकाई कहत दसानन सबहि सुनाई/भूमि परा कर गहत अकासा लघु तापस कर बाग बिलासा/कह सुक नाथ सत्य सब बानी समुझहु छाड़ि प्रकृति अभिमानी/सुनहु बचन मम परिहरि क्रोधा नाथ राम सन तजहु बिरोधा/अति कोमल रघुबीर सुभाऊ जद्यपि अखिल लोक कर राऊ/मिलत कृपा तुम्ह पर प्रभु करिही उर अपराध न एकउ धरिही/जनकसुता रघुनाथहि दीजे एतना कहा मोर प्रभु कीजे/जब तेहिं कहा देन बैदेही चरन प्रहार कीन्ह सठ तेही/नाइ चरन सिरु चला सो तहाँ कृपासिंधु रघुनायक जहाँ/करि प्रनामु निज कथा सुनाई राम कृपाँ आपनि गति पाई/रिषि अगस्ति कीं साप भवानी राछस भयउ रहा मुनि ग्यानी/बंदि राम पद बारहिं बारा मुनि निज आश्रम कहुँ पगु धारा/दोहा/बिनय न मानत जलधि जड़ गए तीन दिन बीति बोले राम सकोप तब भय बिनु होइ न प्रीति/57/चौपाई/लछिमन बान सरासन आनू सोषौं बारिधि बिसिख कृसानू/सठ सन बिनय कुटिल सन प्रीती सहज कृपन सन सुंदर नीती/ममता रत सन ग्यान कहानी अति लोभी सन बिरति बखानी/क्रोधिहि सम कामिहि हरि कथा ऊसर बीज बएँ फल जथा/अस कहि रघुपति चाप चढ़ावा यह मत लछिमन के मन भावा/संघानेउ प्रभु बिसिख कराला उठी उदधि उर अंतर ज्वाला/मकर उरग झष गन अकुलाने जरत जंतु जलनिधि जब जाने/कनक थार भरि मनि गन नाना बिप्र रूप आयउ तजि माना/दोहा/काटेहिं पइ कदरी फरइ कोटि जतन कोउ सींच बिनय न मान खगेस सुनु डाटेहिं पइ नव नीच/58/चौपाई/सभय सिंधु गहि पद प्रभु केरे छमहु नाथ सब अवगुन मेरे/गगन समीर अनल जल धरनी इन्ह कइ नाथ सहज जड़ करनी/तव प्रेरित मायाँ उपजाए सृष्टि हेतु सब ग्रंथनि गाए/प्रभु आयसु जेहि कहँ जस अहई सो तेहि भाँति रहे सुख लहई/प्रभु भल कीन्ही मोहि सिख दीन्ही मरजादा पुनि तुम्हरी कीन्ही/ढोल गवाँर सूद्र पसु नारी सकल ताड़ना के अधिकारी/प्रभु प्रताप मैं जाब सुखाई उतरिहि कटकु न मोरि बड़ाई/प्रभु अग्या अपेल श्रुति गाई करौं सो बेगि जौ तुम्हहि सोहाई/दोहा/सुनत बिनीत बचन अति कह कृपाल मुसुकाइ जेहि बिधि उतरै कपि कटकु तात सो कहहु उपाइ/59/चौपाई/नाथ नील नल कपि द्वौ भाई लरिकाई रिषि आसिष पाई/तिन्ह के परस किएँ गिरि भारे तरिहहिं जलधि प्रताप तुम्हारे/मैं पुनि उर धरि प्रभुताई करिहउँ बल अनुमान सहाई/एहि बिधि नाथ पयोधि बँधाइअ जेहिं यह सुजसु लोक तिहुँ गाइअ/एहि सर मम उत्तर तट बासी हतहु नाथ खल नर अघ रासी/सुनि कृपाल सागर मन पीरा तुरतहिं हरी राम रनधीरा/देखि राम बल पौरुष भारी हरषि पयोनिधि भयउ सुखारी/सकल चरित कहि प्रभुहि सुनावा चरन बंदि पाथोधि सिधावा/छंद/निज भवन गवनेउ सिंधु श्रीरघुपतिहि यह मत भायऊ यह चरित कलि मलहर जथामति दास तुलसी गायऊ/सुख भवन संसय समन दवन बिषाद रघुपति गुन गना/तजि सकल आस भरोस गावहि सुनहि संतत सठ मना/दोहा/सकल सुमंगल दायक रघुनायक गुन गान सादर सुनहिं ते तरहिं भव सिंधु बिना जलजान/60/मासपारायण, चौबीसवाँ विश्राम/इति श्रीमद्रामचरितमानसे सकलकलिकलुषविध्वंसने/पञ्चमः सोपानः समाप्तः/(सुन्दरकाण्ड समाप्त)/
Subscribe to:
Post Comments (Atom)
No comments:
Post a Comment